နောက်ဆုံးရ

ထိုင်းရောက် မြန်မာအလုပ်သမားများ — ၂% အခွန်နှင့် ၂၅% ပြန်လွှဲရေး ညှစ်ယူမှု

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

CI ရဖို့ ၂% + ၂၅% ပေးရတယ်

ထိုင်းနိုင်ငံမှာ မြန်မာအလုပ်သမားတွေ တရားဝင် အလုပ်လုပ်နိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ CI (Certificate of Identity, နိုင်ငံသားအထောက်အထား လက်မှတ်) ထုတ်ပေးရေးစင်တာ ၅ ခု ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက်မှာ ဖွင့်ခဲ့တယ် — စမွတ်ပရာကန်၊ စမွတ်စခွန်၊ စူရတ်ဌာနီ၊ ချင်းမိုင်၊ ချွန်ဘူရီ ရွေ့လျားစင်တာ။ ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်အထိ လုပ်မယ်။

CI ရဖို့ အလုပ်သမားတွေက လစာရဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်တဲ့ ဘဏ်တွေကနေ မိသားစုထံ ပြန်လွှဲပြီးကြောင်း သက်သေပြရမယ်။ ၂ ရာခိုင်နှုန်း ဝင်ငွေခွန်လည်း ပေးရမယ် — တစ်ဦးကို ဘတ် ၆,၀၀၀ ဝန်းကျင် (Asia Daily)။ ဒါ့အပြင် CI ထုတ်ပေးဖို့ လစာမှတ်တမ်းတွေကို ၃ လကနေ ၆ လအထိ နောက်ကြောင်းပြန် တောင်းယူစစ်ဆေးတယ် (Myanmar Pressphoto Agency, MPA)။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ မိသားစု မရှိတဲ့ အလုပ်သမားတွေဆိုရင် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပြန်လွှဲပြီးကြောင်း သက်သေပြနိုင်စရာကို မရှိဘူး — ပြည်သူ့ပါတီ အမတ် စဟတ်စဝပ် ကွမ်ကွန် (Sahassawat Kumkong, ချွန်ဘူရီ) က လွှတ်တော်မှာ ထောက်ပြတယ်။ လစာရဲ့ ၄ ပုံ ၁ ပုံကို လတိုင်း အတင်းပြန်လွှဲခိုင်းရင် ထိုင်းမှာ အလုပ်သမားတွေရဲ့ ဝယ်နိုင်စွမ်းအား ကျဆင်းသွားမယ်လို့လည်း သူက ဆိုတယ်။

ကုန်ကျစရိတ် — ဘတ် ၃၀၀ ကနေ ၅,၀၀၀ ကျော်အထိ

CI ကြေးကိုယ်တိုင်က ကိုဗစ်ကာလတုန်းက ဘတ် ၃၀၀ လောက်ကနေ အခု တရားဝင်ကြေး ဘတ် ၂,၆၇၀ ဖြစ်လာပြီ။ ဒါပေမဲ့ တကယ်ကုန်တာက ဘတ် ၅,၀၀၀ ကျော်တယ်လို့ အလုပ်သမားတွေ ပြောတယ် — စာရွက်စာတမ်းကြေးအပြင် ရက်ချိန်းရဖို့ တရားမဝင် ပေးရတာတွေ (၁,၃၅၀–၁,၅၀၀ ဘတ်) ပါ ပေါင်းရင်။ ၂ ရာခိုင်နှုန်း အခွန်ကိုလည်း TrueMoney ကနေ လွှဲပြီး 7-Eleven မှာ ထပ်ပေးရတယ်လို့ အလုပ်ရှင်ကိုယ်စားလှယ် နိလူဘွန် ဖုန်ပရိုင် (Nilubon Pongpayom) က လွှတ်တော်မှာ ပြောတယ် (Asia Daily)။

CI လိုအပ်သူ ၇ သိန်းလောက် ရှိပြီး ပတ်စပို့ သက်တမ်းနီးနေသူ ၁ သန်းကျော် ရှိတယ်လို့ ခန့်မှန်းတယ်။ ထိုင်းရောက် မြန်မာရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများ ကိုယ်စားလှယ် ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (Myanmar Migrant Workers' Representative Coordinating Committee in Thailand, MMWRCCT) ရဲ့ စစ်တမ်းအရ အလုပ်သမား ၂ သန်းကျော်က CI လုပ်ငန်းစဉ်ကို ငြင်းဆန်နေတယ်။

၂,၁၀၀ ဈေး — ဈေးကွာခြားချက်ကလည်း ညှစ်ယူမှုပဲ

၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပြန်လွှဲရတာက ငွေပမာဏတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး — ဈေးနှုန်းကလည်း ညှစ်ယူမှုပဲ။ စစ်ကောင်စီသတ်မှတ်တဲ့ တရားဝင်ငွေလဲနှုန်းက တစ်ဒေါ်လာ ၂,၁၀၀ ကျပ် (မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ရည်ညွှန်းဈေး၊ ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်)။ ဈေးကွက်ဈေးကတော့ တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၅,၀၀၀ ဝန်းကျင်။

ဆိုလိုတာက အလုပ်သမားတစ်ဦး လစာရဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင်ဈေးနဲ့ လွှဲလိုက်ရင် တန်ဖိုးရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်က လမ်းမှာတင် စစ်ကောင်စီလက်ထဲ ရောက်သွားတယ်။ ဈေးကွာခြားချက်က စစ်ကောင်စီရဲ့ အမြတ်ဖြစ်နေတယ် — ဒါကိုလည်း အလုပ်သမားအရေး လေ့လာသူတွေက ထောက်ပြထားတယ်။

ဘာလို့ ညှစ်တာလဲ — ကျောက်စိမ်း၊ မြေရှား၊ နယ်စပ်ဂိတ်တွေ ဆုံးရှုံးသွားလို့

၂ ရာခိုင်နှုန်း အခွန်နဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပြန်လွှဲရေး စည်းမျဉ်းကို စစ်ကောင်စီက ၂၀၂၃ မှာ ထုတ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီတုန်းကတည်းက "ခမ်းခြောက်နေတဲ့ နိုင်ငံခြားငွေ အရံအတားကို ပြန်ဖြည့်ဖို့" ဆိုတဲ့ ဝေဖန်မှုနဲ့ ထုတ်ခဲ့တာပဲ။

အကြောင်းရင်းက ရှင်းတယ် — ကမ္ဘာ့ဘဏ်အဆိုအရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီရဲ့ အခွန်ဝင်ငွေက ထက်ဝက်လောက် ကျသွားတယ်။ မြေရှားသတ္တု — ၂၀၂၃ မှာ တရုတ်ဆီ တင်ပို့မှု ဒေါ်လာ ၁.၄ ဘီလီယံ အထိ ရှိခဲ့တယ်၊ ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာမှာ KIA က ချီဖွေနဲ့ ပန်ဝါကို သိမ်းလိုက်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီအတွက် သုညဖြစ်သွားပြီ (ISP-Myanmar)။ ကျောက်စိမ်း အချက်အချာဒေသတွေ ဆုံးရှုံးတယ် — လေလံကိုတောင် တရုတ်နိုင်ငံ ရွှေလီမှာ လုပ်ရတယ်။ နယ်စပ်ဂိတ်အခွန်တွေကလည်း တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေဆီ ရောက်ကုန်ပြီ။

ကျန်တာ ဓာတ်ငွေ့ပဲ — တစ်နှစ် ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံဝန်းကျင်၊ ဒါလည်း ထုတ်လုပ်မှု ကျနေတယ်။ ဒါကြောင့် ပြည်ပ အလုပ်သမားတွေဆီ လှည့်ညှစ်တာ — ထိုင်းမှာ အလုပ်သမား သန်းချီရှိတယ်၊ CI စင်တာတွေက ငွေကောက်ဖို့ အကောင်းဆုံး နေရာပဲ။

ထိုင်းဘက်က တုံ့ပြန်မှု — အမတ်တွေပါ ဝင်လာပြီ

ထိုင်း အလုပ်သမားဝန်ကြီး ဂျူလပန် အမွန်ဝီဝပ် (Julapun Amornvivat) က မြန်မာသံအမတ်နဲ့ ၂ ကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးပြီ။ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်မှာ CI စင်တာတွေကို မဖျက်သိမ်းဘူး (အထောက်အထား အတုစိုးရိမ်လို့) ဒါပေမဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း သတ်မှတ်ချက်ကို ဖယ်ဖို့ မြန်မာဘက်ကို တရားဝင် တောင်းမယ်လို့ ပြောတယ်။ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက်မှာ "လစာရဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို အတင်းပြန်လွှဲခိုင်းတာက နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမားရေးရာ အခြေခံမူတွေနဲ့ မကိုက်ညီဘူး" လို့ ပြောပြီး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကနေတစ်ဆင့် တရားဝင် ကန့်ကွက်စာ ပို့မယ်လို့ ဆိုတယ် (MPA)။

ပြည်သူ့ပါတီ အမတ် စဟတ်စဝပ် ကွမ်ကွန် (ချွန်ဘူရီ) က နိုဝင်ဘာ ၂ ရက်မှာ လွှတ်တော်ထဲမှာ ဒီကိစ္စကို ထောက်ပြခဲ့တယ်။ ပြည်သူ့ပါတီရဲ့ အရိပ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ပီဆန် မနာဝါပတ် (Pisan Manawapat) က ၂ ရာခိုင်နှုန်း အခွန်က နိုင်ငံတကာဥပဒေနဲ့ ၂၀၀၂ မှာ ထိုင်းနဲ့ မြန်မာ လက်မှတ်ထိုးထားတဲ့ နှစ်ထပ်အခွန်ကောက်ခံမှု သဘောတူညီချက်နဲ့ မကိုက်ညီဘူးလို့ ဆိုပြီး ထိုင်းအစိုးရကို မြန်မာဘက်ကို တရားဝင် အသိပေးဖို့ တောင်းဆိုတယ်။ ပြည်သူ့ပါတီက CI စင်တာတွေကို ထိုင်းဘက်က ကြီးကြပ်ဖို့နဲ့ ထိုင်းစီမံတဲ့ မှတ်ပုံတင်စနစ် ပြောင်းဖို့လည်း တောင်းဆိုတယ်။

ထိုင်း ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအဖွဲ့ (Thailand Migration Reform Consortium, TMR) ကလည်း အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်မှာ CI စင်တာတွေ ခေတ္တရပ်ဆိုင်းပြီး ထိုင်းစီမံတဲ့ ယာယီမှတ်ပုံတင်စနစ် ပြောင်းဖို့ အဆိုပြုထားတယ်။ အလုပ်သမားအရေး အဖွဲ့တွေကလည်း CI လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြန်သုံးသပ်ဖို့ တောင်းဆိုနေတယ်။

ထိုင်းဘက်က ကန့်ကွက်တာက မြန်မာအလုပ်သမားတွေကို ကာကွယ်ပေးနေတာ မဟုတ်ဘူး — ထိုင်းရဲ့ လုပ်သားအင်အားကို စစ်ကောင်စီက ညှစ်ယူနေတာကို တားနေတာပဲ။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်သမားတွေအတွက်တော့ ဒီကန့်ကွက်မှုက အသက်ရှုချောင် တစ်ပေါက် ဖြစ်နေတယ်။

ရင်းမြစ်များ

Asia Daily — Myanmar Migrants in Thailand Face Alleged 2% Tax

Teakdoor — Why millions of Myanmar workers are rejecting Thailand's ID process

Myanmar Pressphoto Agency — မြန်မာအလုပ်သမားများ လုပ်ခ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပြန်လွှဲပို့ခိုင်းမှုနှင့် CI ထုတ်ပေးရေးအတွက် လစာမှတ်တမ်းတောင်းခံမှုကို ထိုင်းအစိုးရ ကန့်ကွက်မည်

Central Bank of Myanmar — CBM Reference Rate, 17 November 2026 (2,100 MMK per USD)

ISP-Myanmar — Unearthing the Cost: Rare Earth Mining in Myanmar's War-Torn Regions

The War Dispatch — The Kachin rare-earth corridor: a multibillion-dollar lifeline changes sides

ဆက်ဖတ်ရန် →

AA နဲ့ အိန္ဒိယ ယာဉ်ပိုင်ရှင်အသင်း သဘောတူညီချက် — ရခိုင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး တရားဝင်လာပြီ

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

သဘောတူညီချက် — အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက်

အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် စိုင်ဟာမြို့မှာ ရက္ခိုင် အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/အာရက္ခတပ်တော် (United League of Arakan/Arakan Army, ULA/AA) ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ စိုင်ဟာခရိုင်က မီဇိုရမ် လုပ်ငန်းသုံးယာဉ်ပိုင်ရှင်များအသင်း (Mizoram Commercial Vehicle Owners' Association, MCVOA) တို့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (Memorandum of Understanding, MoU) လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တယ် (Burma News International, BNI၊ နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်)။

သဘောတူညီချက်အရ ကုလားတန်မြစ်ဘေးက ရာလီနဲ့ ဆလချွာ နယ်စပ်ကျေးရွာတွေအနီးက စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွေမှာ မော်တော်ယာဉ်နဲ့ စက်လှေ ငှားရမ်းခ နှုန်းထားတွေကို တစ်ပြေးညီ သတ်မှတ်တယ်။ ဂိတ်တွေကို နေ့စဉ် ည ၈ နာရီအထိ ဖွင့်ထားမယ်။ အငြင်းပွားမှုတွေ ဖြစ်ရင် ဖြေရှင်းတဲ့ စနစ်လည်း ပါဝင်တယ်။

စက်တင်ဘာလမှာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး တစ်ပတ်ကျော် ရပ်သွားခဲ့တယ် — ရခိုင်ကုန်သည်တွေနဲ့ အိန္ဒိယဘက်က ဆိပ်ကမ်းအရာရှိတွေ စက်လှေထွက်ခွာချိန်အပေါ် အငြင်းပွားရာကနေ ဖြစ်ခဲ့တာ။ ULA/AA တာဝန်ရှိသူတွေ ဝင်ညှိပေးမှ ပြန်ဖွင့်ခဲ့တယ်။ အဲဒီလို ရုတ်တရက် ပိတ်ဆို့တာမျိုး နောက်မဖြစ်အောင် ဒီ MoU က စနစ်တစ်ခု ချပေးလိုက်တာပဲ — "ကုန်စည် စီးဆင်းမှု ရုတ်တရက် ပြတ်တောက်တာမျိုး မဖြစ်တော့ဘူး" လို့ ဒေသခံ ရခိုင်ကုန်သည်တစ်ဦးက BNI ကို ပြောတယ်။

ဘာလို့ အရေးကြီးလဲ — ရခိုင်က မီဇိုရမ်လမ်းကြောင်းကိုပဲ အားထားနေရတယ်

စစ်ကောင်စီက ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ကုန်းလမ်းနဲ့ ရေလမ်း ပိတ်ဆို့ထားတယ်။ အဲဒါကြောင့် ရခိုင်က ပြည်သူတွေနဲ့ လုပ်ငန်းတွေဟာ လောင်စာ၊ စားသောက်ကုန်၊ အခြေခံလိုအပ်ချက်တွေအတွက် မီဇိုရမ်တောင်ပိုင်း နယ်စပ်လမ်းကြောင်းကိုပဲ အဓိက အားထားနေရတယ် (BNI)။

ဒီ MoU က အဲဒီလမ်းကြောင်းကို တရားဝင်ပုံစံ ဖြစ်စေတယ်။ နယ်စပ်အရေး လေ့လာသူတွေကလည်း "ဒေသတွင်း အိန္ဒိယ အကျိုးသက်ဆိုင်သူတွေက ULA/AA ရဲ့ နယ်စပ်ဒေသ ထိန်းချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုလိုက်တဲ့ သဘော" လို့ သုံးသပ်တယ် (BNI)။

လက်တွေ့မှာလည်း AA က နယ်စပ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးအခန်းကဏ္ဍကို လုပ်နေပြီ — ကုလားတန်လမ်းကြောင်းကနေ ကုန်သွယ်သူတွေက AA ဂိတ်မှာ ကုန်ပစ္စည်းတန်ဖိုးရဲ့ ၅ ရာခိုင်နှုန်း အခွန်ဆောင်နေရတယ် (Myanmar Peace Monitor)။ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် လားလ်သုအောမ်မာကိုယ်တိုင် ၂၀၂၆ မတ်လ ၁၁ ရက်မှာ "ကုလားတန် စီမံကိန်းဒေသတွေက AA ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှာ ရောက်နေပြီ၊ မီဇိုရမ်အစိုးရနဲ့ AA နဲ့ ဆက်ဆံရေး ကောင်းတယ်" လို့ ပြည်နယ်လွှတ်တော်မှာ ပြောခဲ့တယ်။

ကုလားတန် စီမံကိန်းနဲ့ ဆက်စပ်မှု

ကုလားတန် ဘက်စုံသုံးသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစီမံကိန်း (Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project, KMMTTP) ဆိုတာ အိန္ဒိယက ရန်ပုံထောက်ပံ့တဲ့ စီမံကိန်းဖြစ်တယ် — ကော်လကတ္တားကနေ စစ်တွေဆိပ်ကမ်းကို ရေလမ်း၊ စစ်တွေကနေ ပလက်ဝကို ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း၊ ပလက်ဝကနေ မီဇိုရမ်နယ်စပ် ဇိုရင်ပွေအထိ ကားလမ်း ၁၀၉.၂ ကီလိုမီတာ ဆက်သွယ်မယ့် လမ်းကြောင်း။ စစ်တွေဆိပ်ကမ်း ၂၀၂၃ မေလမှာ ဖွင့်ခဲ့ပြီ။ ဒါပေမဲ့ ပလက်ဝ-ဇိုရင်ပွေ ကားလမ်းက အခုထိ မပြီးသေးဘူး — ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၅ ရက် IRCON အစီရင်ခံအရ တည်ဆောက်မှု ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ပဲ ပြီးသေးတယ်။

အရေးကြီးတာက ပလက်ဝ အပါအဝင် လမ်းကြောင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းများစွာက AA ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှာ ရောက်နေပြီ (ပလက်ဝကို AA က ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ သိမ်းခဲ့တယ်)။ အိန္ဒိယအနေနဲ့ ကုလားတန်လမ်းကြောင်း အလုပ်ဖြစ်ဖို့ AA နဲ့ ဆက်ဆံရမယ့် အခြေအနေကို ရောက်နေပြီ — Development Media Group က "ကုလားတန် အလုပ်ဖြစ်ဖို့ AA နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံဖို့ လိုတယ်" လို့ သုံးသပ်ထားတယ်။

တိကျအောင် ပြောရရင် — ဒေလီ မဟုတ်ဘူး၊ မီဇိုရမ်ပဲ

သတိထားရမယ့် အချက်က ဒီ MoU ကို လက်မှတ်ထိုးတာက အိန္ဒိယ ဗဟိုအစိုးရ (ဒေလီ) မဟုတ်ဘူး — မီဇိုရမ်ပြည်နယ်အဆင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအသင်းပဲ။ အိန္ဒိယ ဗဟိုအစိုးရအနေနဲ့ AA နဲ့ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ဆက်ဆံတာမျိုး အခုထိ မရှိသေးဘူးလို့ MoeMaKa က နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်မှာ သုံးသပ်ထားတယ်။

ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးကို ဘယ်သူ ထိန်းချုပ်လဲဆိုတာ ရှင်းနေပြီ — AA က ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ထိန်းချုပ်ထားတယ်၊ စစ်ကောင်စီလက်ထဲမှာ စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင် ၃ မြို့ပဲ ကျန်တယ်။ AA က နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်မှာ အဲဒီ ၃ မြို့ကို ပြည်သူတွေဆီ လွှဲပေးမယ်လို့ ကြေညာထားတယ်။

မင်းအောင်လှိုင်ဘက်က — သူပုန်တွေနဲ့ မကုန်သွယ်နဲ့

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် မိန့်ခွန်းမှာ မင်းအောင်လှိုင်က သူပုန်တွေနဲ့ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး မလုပ်ဖို့ ပြောသွားတယ်။ သူ့စကားအတိုင်း ဆိုရင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးကို တရားဝင်လမ်းကြောင်းကနေပဲ လုပ်ရမယ် — သူပုန်ထိန်းချုပ်တဲ့ ဂိတ်တွေကနေ မလုပ်ရဘူး။

ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့က ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေတယ် — ရခိုင်က ကုန်သည်တွေဟာ AA ဂိတ်တွေကနေပဲ ကုန်သွယ်နေရတယ်၊ မီဇိုရမ် ယာဉ်ပိုင်ရှင်အသင်းကလည်း AA နဲ့ MoU ထိုးပြီး တရားဝင်ဖြစ်အောင် လုပ်နေပြီ။ မင်းအောင်လှိုင် "မလုပ်နဲ့" လို့ ပြောပေမဲ့ လုပ်နေကြသူတွေက လုပ်နေပြီ — သူ့စကားကို နားထောင်မယ့်သူ မရှိတော့ဘူး။

ဆိုလိုတာက — နယ်စပ်ဂိတ်မှာ စစ်ကောင်စီရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပျောက်နေပြီ။ ကုန်သွယ်ရေးကို တရားဝင်ဖြစ်အောင် လုပ်ပေးနေသူက AA ဖြစ်နေပြီ။ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ "စားပေါက်" တွေ ပိတ်ကုန်တယ်ဆိုတာ အဲဒါပဲ။

ရင်းမြစ်များ

Burma News International — ULA/AA Signs Accord With Mizoram Transport Body to Formalize India-Myanmar Border Trade

Burma News International — ULA/AA နှင့် မီဇိုရမ်ယာဉ်ပိုင်ရှင်များအသင်း MoU ကြောင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး တရားဝင်ပုံစံဖြစ်လာနိုင်

Myanmar Peace Monitor — ကုလားတန်စီမံကိန်းဒေသများ AA ထိန်းချုပ်မှုအောက်ရှိနေကြောင်း မီဇိုရမ်အစိုးရ အတည်ပြု

MoeMaKa — The Arakan Army's Pledge to Capture the Remaining Military-Controlled Towns in Rakhine State

ဆက်ဖတ်ရန် →

မအလနဲ့ တရုတ် — လက်ညှိုးထိုးရင်း အားကိုးနေရတဲ့ ဆက်ဆံရေး

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

မိန့်ခွန်းထဲက လက်ညှိုးထိုးချက်

နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက်၊ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် (တတိယအကြိမ် အစည်းအဝေး) မှာ ၂ နာရီကျော်ကြာ မိန့်ခွန်းပြောတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က အာဆီယံ (အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း) နဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်သုံးသပ်မယ်လို့ ပြောသွားတာက သတင်းခေါင်းစဉ် ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ မိန့်ခွန်းထဲမှာ ပိုပြီး ထူးခြားတဲ့ အချက်တစ်ခု ရှိတယ် — ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးနဲ့ လားရှိုးကျဆုံးမှုအကြောင်း ပြောရင်း တရုတ်ဘက်ကို အရိပ်ပြ လက်ညှိုးထိုးသွားတာပဲ။

မင်းအောင်လှိုင်က ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို အလစ်အငိုက် တိုက်ခံရတယ်လို့ ဝန်ခံတယ်။ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA၊ ကိုးကန့်တပ်) ဟာ လက်နက်၊ နည်းပညာ၊ လူအင်အား သာလွန်တဲ့ အင်အားနဲ့ မဟာမိတ်အားလုံး ပါဝင်ပြီး တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အကူအညီပေးသူ ဘယ်သူလဲဆိုတာကိုတော့ အမည်မဖော်ဘူး။ အကြမ်းမဖက် အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု (CDM) အရာရှိတွေက တရုတ်ကို စောင်းမြောင်းပြောတာလို့ သုံးသပ်တယ်လို့ ဧရာဝတီက ဖော်ပြတယ်။

လားရှိုး — ၂၃ ရက်နဲ့ ကျသွားတဲ့ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်

၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးဆိုတာ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်မှာ စတင်ခဲ့တဲ့ စစ်ဆင်ရေးဖြစ်တယ် (ရက်စွဲကိုယူပြီး ၁၀၂၇ လို့ အမည်ပေးထားတာ)။ ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ — MNDAA၊ အာရက္ခတပ်တော် (AA) နဲ့ တအာင်းတပ်မတော် (TNLA) — တို့ ပူးပေါင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့တာ။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၃ ရက်မှာ လားရှိုးမြို့နဲ့ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် (ရမခ) ကျသွားတယ် — တိုက်ပွဲ ၂၃ ရက်အတွင်းမှာ။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တစ်ခု အသိမ်းခံရတာ စစ်တပ်သမိုင်းမှာ မကြုံဖူးတဲ့ အရှက်ရဖွယ် ရှုံးနိမ့်မှုလို့ ဧရာဝတီက ရေးတယ်။

မိန့်ခွန်းမှာ မင်းအောင်လှိုင်က စစ်တပ်အနေနဲ့ ဒီလိုတိုက်ခိုက်မှုမျိုးကို တုံ့ပြန်နိုင်အောင် ပြင်ဆင်ထားရမယ်လို့ ပြောသွားတယ်။ လားရှိုးကျတုန်းက "ပြည်သူတွေရဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို ဦးစားပေးလို့ ဆုတ်ခွာခဲ့တာ" လို့ သူက ဆိုခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂၃ ရက်အတွင်း ရမခ ကျသွားတာက ပြင်ဆင်မှု မရှိခဲ့တာကို သူကိုယ်တိုင် ဝန်ခံလိုက်သလိုပဲ ဖြစ်နေတယ်။

အရင်ကလည်း ဒီလိုပဲ ထိုးခဲ့ဖူးတယ်

ဒါက ပထမအကြိမ် မဟုတ်ဘူး။ ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာလတုန်းက အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေးမှာ မင်းအောင်လှိုင်က ညီနောင်မဟာမိတ်တွေ သုံးတဲ့ ဒရုန်းတွေဟာ "တရုတ်လုပ်" (made in China) ဖြစ်ပြီး နယ်စပ်ဈေးကွက်တွေမှာ အလွယ်တကူ ရနိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။ "နိုင်ငံခြား ကျွမ်းကျင်သူအချို့" က သူပုန်တွေကို အကူအညီပေးနေတယ်လို့လည်း ဆိုခဲ့တယ် (RFA)။ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ သန်းစိုးနိုင်က အဲဒီတုန်းက "တရုတ်ကို သွယ်ဝိုက်ပြီး စွပ်စွဲနေတာ" လို့ သုံးသပ်ခဲ့တယ်။

ပုံစံက ရှင်းတယ် — စစ်တပ် ရှုံးတိုင်း "နိုင်ငံခြားအကူအညီ" ကို လက်ညှိုးထိုးတယ်၊ နာမည်ကိုတော့ တိုက်ရိုက် မပြောဘူး။

လက်တွေ့မှာ ဘယ်သူက ဘယ်သူ့ကို အားကိုးနေလဲ

မိန့်ခွန်းထဲမှာ လက်ညှိုးထိုးပေမဲ့ လက်တွေ့ဆက်ဆံရေးက ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေတယ် — မင်းအောင်လှိုင်က တရုတ်ကို အားကိုးနေရတာ။

တရုတ်က ပေးထားတာတွေ — FTC-2000G တိုက်လေယာဉ်၊ ဒရုန်းနည်းပညာ၊ နည်းပညာရှင်များ။ ရွေးကောက်ပွဲ ထောက်ခံမှု — ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်မှာ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တရုတ်အထူးသံတမန် တိန့်ရှီကျွင်း (Deng Xijun) တွေ့ဆုံပြီး ရွေးကောက်ပွဲ ပြင်ဆင်မှုနဲ့ တရုတ်က ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာသူများ စေလွှတ်မယ့်အကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ (UNSC) မှာ တရုတ်က အကာအကွယ်ပေးထားတယ်။ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (EAO) တွေအပေါ် ဖိအားလည်း ပေးတယ် — MNDAA က ၂၀၂၅ ဧပြီ ၂၁ ရက်မှာ လားရှိုးကနေ ဆုတ်ခွာပေးခဲ့တယ်၊ နောက်တစ်နေ့မှာ စစ်တပ်က တရုတ်ကြီးကြပ်မှုနဲ့ မြို့ကို ပြန်ဝင်ခဲ့တယ်။ ကူမင်း အပစ်ရပ်စဲရေး (၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၇-၂၈) အရ TNLA က မိုးကုတ်နဲ့ မိုးမိတ်ကို ပြန်ပေးခဲ့ရတယ်၊ နောင်ချို၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါမြို့တွေကနေလည်း ဆုတ်ခွာခဲ့ရတယ်။

မင်းအောင်လှိုင်က ပြန်ပေးတာတွေ — ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ပုဂ္ဂလိက လုံခြုံရေးဝန်ဆောင်မှုဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့တယ် (တရုတ် လုံခြုံရေးကုမ္ပဏီတွေ မြန်မာပြည်မှာ လာလုပ်နိုင်အောင်)။ ကျားဖြန့် (အွန်လိုင်း လိမ်လည်မှု) တရားခံတွေကို တရုတ်ဘက်ကို အစုလိုက် လွှဲပေးခဲ့တယ်။ တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံ (CMEC) — ကျောက်ဖြူ-ကူမင်း ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ပိုက်လိုင်းအပါအဝင် — ကို ဆက်လက် ခွင့်ပြုထားတယ်။ ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်မှာ တရုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိ နေပြည်တော်လာတယ်၊ ဇွန် ၁၅-၁၉ ရက်မှာ မင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကို နိုင်ငံတော်အဆင့် သွားရောက်ပြီး သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ တွေ့တယ်၊ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ ၁၈ စောင် လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။

အမေရိကန်ကတ် — တရုတ်ကို သတိပေးတဲ့ အရိပ်

ဒီဆက်ဆံရေးထဲမှာ အမေရိကန်ကလည်း ပါလာပြီ။ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၅-၁၆ ရက်မှာ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေးဌာန အကြီးအကဲ မိုက်ကယ် ဗန်း (Michael Vance) နေပြည်တော်လာပြီး မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ် — အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အမြင့်ဆုံးအဆင့် ထိတွေ့မှုလို့ Reuters နဲ့ AFP က ဖော်ပြတယ်။ မိန့်ခွန်းထဲမှာ မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင် အမေရိကန်နဲ့ ဆွေးနွေးမှု ရှိနေကြောင်း ဝန်ခံတယ် — "အပြည့်အဝ အပြီးသတ်မရသေးဘူး၊ ဆက်ဆံရေးနဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေ ဆက်ရှိနေတယ်" လို့ ဆိုတယ်။

အမေရိကန်နဲ့ နီးစပ်တဲ့သတင်း ထွက်ပြီးနောက် တရုတ်ဘက်က ညီနောင်မဟာမိတ် ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်စပ်ဂိတ်တွေကနေ ကုန်ပစ္စည်းအများစုကို ဝင်ခွင့်ပေးလိုက်တယ် (ရွှေဖီမြေ၊ အောက်တိုဘာ ၃၀)။ လေ့လာသုံးသပ်သူတွေက ဒါကို တရုတ်က မင်းအောင်လှိုင်ကို သတိပေးနေတာ — "EAO တွေကို ငါ လွှတ်ပေးလို့ရတယ်" လို့ ပြနေတာလို့ သုံးသပ်ကြတယ်။

သော့က ဘယ်သူ့လက်ထဲမှာလဲ

သော့က တရုတ်လက်ထဲမှာပဲ။ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး အဖွင့်/အပိတ်၊ မြောက်ပိုင်း EAO တွေကို ထိန်း/လွှတ်၊ ကျောက်ဖြူ-ကူမင်း ပိုက်လိုင်း၊ UNSC အကာအကွယ် — ဒါတွေအားလုံး တရုတ်လက်ထဲမှာ။ လားရှိုးသင်ခန်းစာက အထင်ရှားဆုံး — ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ ပေကျင်းက မြို့တစ်မြို့ကို ပြန်ပေးဖို့ ပြောတယ်၊ မင်းအောင်လှိုင် ပြန်ပေးလိုက်ရတယ်။

ဒါကြောင့် မိန့်ခွန်းထဲမှာ လက်ညှိုးထိုးလို့ရတယ် — ဒါပေမဲ့ တရုတ်ကို ဆန့်ကျင်လို့မရဘူး။ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ (ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက် ပထမအဆင့်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၁ နဲ့ ၂၅ ရက် နောက်အဆင့်တွေ) ကိုလည်း တရုတ်က လေ့လာသူများ စေလွှတ်ပြီး ထောက်ခံပေးနေတယ်။ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ကျင်းပမယ်လို့ မိန့်ခွန်းမှာ ကြေညာထားတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံကလည်း တရုတ်ရဲ့ အပစ်ရပ်ဖိအားမပါဘဲ ဖြစ်လာဖို့ ခက်တယ်။

ရင်းမြစ်များ

ဆက်ဖတ်ရန် →

ICJ မနက်ဖန် ရိုဟင်ဂျာအမှုမှာ အမိန့်ချမယ် — သိထားရမဲ့ အကြိုဗဟုသုတ

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

မနက်ဖန်၊ ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ဟိတ်မြို့ (The Hague) မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) က ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံကို စွဲဆိုထားတဲ့ ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအမှုမှာ အပြီးသတ် အမိန့်ချတော့မယ်။ အမိန့်ကို တရားရုံးဥက္ကဋ္ဌ တရားသူကြီး အိဝါဆာဝ ယူဂျီ (Judge Iwasawa Yuji) က ဟိတ်မြို့ ငြိမ်းချမ်းရေးနန်းတော် (Peace Palace) မှာ ဖတ်ကြားမယ်။ ဟိတ်မြို့ မနက် ၁၀ နာရီ — မြန်မာစံတော်ချိန် ညနေ ၃ နာရီခွဲ၊ ကနေဒါ တိုရွန်တို မနက် ၄ နာရီ။ အမိန့်က အပြီးအပြတ်ဖြစ်ပြီး အယူခံဝင်လို့ မရဘူး။ အမိန့်ဖတ်ကြားချိန်က နာရီပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်တယ် — အကြောင်းပြချက်တွေကို အရင်ဖတ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက အဆုံးမှာမှ လာတယ်။

အမိန့်မချခင် သိထားရမဲ့အချက်တွေ — ICJ ဆိုတာဘာလဲ၊ ဖြစ်နိုင်တဲ့ အမိန့် ၃ မျိုး၊ ဘော့စနီးယားမှာ ဘယ်လိုအမိန့်ချခဲ့လဲ၊ အမေစု ဘာလို့ ကိုယ်တိုင်ချေပတာလဲ၊ အပြစ်မရှိဘူးလို့ အမိန့်ချခဲ့ရင်တောင် တခြားအမှုတွေ ဘယ်လိုဆက်သွားမလဲ၊ ရိုဟင်ဂျာတွေ ချက်ချင်းပြန်ရမှာလား၊ လျော်ကြေးရမှာလား၊ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ နိုင်ငံကြီးတွေ ဘာလုပ်ကြမလဲ — ဒီဆောင်းပါးမှာ စုစည်းတင်ပြထားတယ်။

ICJ ဆိုတာဘာလဲ

ICJ (International Court of Justice, အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး) က ကုလသမဂ္ဂ (United Nations) ရဲ့ အဓိကတရားရုံးဖြစ်တယ်။ ဟိတ်မြို့မှာ တည်တယ်။ တရားသူကြီး ၁၅ ဦးပါဝင်တယ်။ ICJ က နိုင်ငံအချင်းချင်း အငြင်းပွားမှုတွေကိုသာ စစ်ဆေးတယ် — လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းကို တရားစွဲလို့ မရဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီအမှုမှာ တရားခံက မင်းအောင်လှိုင်မဟုတ်၊ မြန်မာနိုင်ငံဆိုတဲ့ နိုင်ငံတော်ကိုယ်တိုင်ဖြစ်တယ်။ အမိန့်ချမှတ်ရင် နိုင်ငံအနေနဲ့ ဥပဒေအရ လိုက်နာရမယ် — ဒါပေမဲ့ ICJ မှာ အမိန့်ကို အတင်းအကျပ် လိုက်နာခိုင်းတဲ့ ရဲ၊ စစ်တပ်မရှိဘူး။ လိုက်နာမှု မရှိရင် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ (UN Security Council) ကိုသာ တိုင်ကြားလို့ရတယ်။

အမှုအကြောင်း — ၇ နှစ်ကြာ ခရီး

၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာ ၁၁ မှာ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာကို ICJ မှာ တရားစွဲတယ်။ အစ္စလာမ္မစ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OIC) ရဲ့ ထောက်ခံမှုနဲ့။ စွဲချက်က ၁၉၄၈ ခုနှစ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေးနှင့် အပြစ်ပေးရေးဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် (Genocide Convention) ကို မြန်မာက ချိုးဖောက်တယ်ဆိုတာပဲ။

အဓိကအချက်က ၂၀၁၇ ဩဂုတ်မှာ မြန်မာစစ်တပ်က ရခိုင်မြောက်ပိုင်းမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ "ရှင်းလင်းရေး" စစ်ဆင်ရေး။ အဲဒီစစ်ဆင်ရေးမှာ အစုလိုက်သတ်ဖြတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှု၊ ရွာပေါင်းများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးမှုတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ရိုဟင်ဂျာ ၇ သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက် ထွက်ပြေးခဲ့ရတယ်။ ဂမ်ဘီယာဘက်က သေဆုံးသူ ၁ သောင်းလို့ တင်ပြတယ်။ မြန်မာဘက်ကတော့ အကြမ်းဖက်သမား ARSA (ရခိုင်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်) ရဲ့ ၂၀၁၇ ဩဂုတ် ၂၅ တိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်တဲ့ အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးသာ ဖြစ်တယ်လို့ ချေပတယ်။

အမှုလမ်းကြောင်း — ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၃ မှာ ICJ က ယာယီအမိန့် (provisional measures) ကို တညီတညွတ်တည်း ချမှတ်တယ် — လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို တားဆီးရမယ်၊ သက်သေတွေ ထိန်းသိမ်းရမယ်ဆိုပြီး။ ၂၀၂၂ ဇူလိုင်မှာ မြန်မာရဲ့ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ကန့်ကွက်ချက်ကို ပယ်ချတယ်။ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၂-၂၉ မှာ အမှုအနှစ်သာရ ကြားနာပွဲ ၃ ပတ်ကြာတယ်။ ကနေဒါ အပါအဝင် ၁၁ နိုင်ငံက အမှုမှာ ဝင်ရောက်ပါဝင်တယ်။ ဒါက ICJ သမိုင်းမှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအမှုနဲ့ အနှစ်သာရ အမိန့်ချတာ တတိယအကြိမ်မြောက်ဖြစ်တယ်။

ဖြစ်နိုင်တဲ့ အမိန့် ၃ မျိုး

မနက်ဖန် အမိန့်မှာ အဓိက ဖြစ်နိုင်ခြေ ၃ မျိုးရှိတယ်။ တရားရုံးက စွဲချက်တစ်ခုချင်းစီကို သီးခြားဆုံးဖြတ်မယ်။

၁။ အပြစ်မရှိဘူး — တရားရုံးက မြန်မာဟာ သဘောတူစာချုပ်ကို မချိုးဖောက်ဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်ရင် ဂမ်ဘီယာရဲ့ စွဲချက်တွေ ပယ်ချခံရမယ်။ လျော်ကြေးလည်း မရဘူး။ မြန်မာစစ်ကောင်စီကတော့ ဒါကို သူ့တို့အောင်ပွဲအဖြစ် ကြေညာမှာ သေချာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီရလဒ်က "ရာဇဝတ်မှု မရှိခဲ့ဘူး" လို့ မဆိုလိုဘူး — လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုသာ မဟုတ်တာ၊ တခြား ရာဇဝတ်မှုတွေ (လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှု) ကတော့ သီးခြားရှိနေသေးတယ်။

၂။ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်တယ် (အပြစ်ရှိတယ်) — ဒါက အပြင်းထန်ဆုံး အမိန့်ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဝင်မယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကျူးလွန်တယ်လို့ ICJ က အခုထိ တစ်ခါမှ မဆုံးဖြတ်ဖူးဘူး။ ဒီအမိန့်ထွက်ရင် မြန်မာဟာ ပထမဆုံး နိုင်ငံဖြစ်မယ်။ ဒါကို သက်သေပြဖို့ တရားရုံးက "လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်လိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်" (genocidal intent) ကို တွေ့ရမယ် — ဒါက သက်သေပြဖို့ အခက်ဆုံးအပိုင်းပဲ။ အမိန့်ထွက်ရင် ဂမ်ဘီယာ တောင်းထားတဲ့ ကုစားမှု (reparations) တွေအကြောင်း တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ရမယ်။

၃။ တားဆီးဖို့ ပျက်ကွက်တယ် — နိုင်ငံကိုယ်တိုင် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်တယ်လို့ မဆုံးဖြတ်ပေမဲ့၊ တားဆီးဖို့ တာဝန်ပျက်ကွက်တယ်လို့ ဆုံးဖြတ်တာ။ ဒါက ဘော့စနီးယားအမှုမှာ ချခဲ့တဲ့ အမိန့်ပုံစံပဲ။ သဘောတူစာချုပ်ချိုးဖောက်မှုတော့ ဖြစ်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အလေးချိန်နည်းတယ်။ လျော်ကြေးရဖို့လည်း ခဲယဉ်းတယ်။

ဘော့စနီးယားမှာ ဘယ်လိုအမိန့်ချခဲ့လဲ

ICJ က လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအမှုမှာ အနှစ်သာရ အမိန့်ချခဲ့တာ သမိုင်းမှာ ၂ ကြိမ်ပဲ ရှိတယ်။ ပထမတစ်ကြိမ်က ဘော့စနီးယားအမှု (၂၀၀၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆)။

အဲဒီအမှုမှာ တရားရုံးက ၁၉၉၅ ဇူလိုင် ဆရီဘရီနစ်ဇာ (Srebrenica) မှာ ဖြစ်ခဲ့တာဟာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဖြစ်တယ်လို့ ဆုံးဖြတ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆားဗီးယားနိုင်ငံကိုယ်တိုင် ကျူးလွန်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် ပူးပေါင်းကျူးလွန်တာမဟုတ်ဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်တယ်။ ဆားဗီးယားကို အပြစ်ပေးခဲ့တာက ၂ ချက် — (၁) ဆရီဘရီနစ်ဇာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို တားဆီးဖို့ ပျက်ကွက်တယ်၊ (၂) လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တရားခံ ရက်ကိုမလာဒစ် (Ratko Mladić) ကို ယူဂိုဆလားဗီးယားဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICTY) သို့ လွှဲပြောင်းမပေးလို့ အပြစ်ပေးဖို့ တာဝန်ပျက်ကွက်တယ်။ ၁၉၉၃ ယာယီအမိန့်ကိုလည်း မလိုက်နာခဲ့ဘူး။

အရေးအကြီးဆုံးက လျော်ကြေးကိစ္စ — တရားရုံးက ဆားဗီးယားကို လျော်ကြေး တစ်ပြားမှ မပေးခိုင်းခဲ့ဘူး။ တရားရုံးရဲ့ အမိန့်ကြေညာချက်ကိုက လုံလောက်တဲ့ ကျေနပ်မှု (satisfaction) ဖြစ်တယ်လို့ ဆုံးဖြတ်တယ်။ ဆားဗီးယား တားဆီးခဲ့ရင်တောင် ဆရီဘရီနစ်ဇာ အဖြစ်အပျက် မဖြစ်ဘူးလို့ သက်သေမပြနိုင်ဘူးဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့။ ဒါကြောင့် မနက်ဖန် မြန်မာအမှုမှာ "တားဆီးဖို့ ပျက်ကွက်တယ်" အမိန့်ပဲ ထွက်ရင် လျော်ကြေးရဖို့ အလွန်ခဲယဉ်းမယ်ဆိုတာ ဘော့စနီးယားက သင်ခန်းစာပဲ။

အမေစု ဘာလို့ ကိုယ်တိုင်ချေပတာလဲ

၂၀၁၉ ဒီဇင်ဘာမှာ အမေစုက နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံနဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် မြန်မာအဖွဲ့ကို ကိုယ်တိုင်ဦးဆောင်ပြီး ICJ ရှေ့မှာ ကိုယ်တိုင်ချေပခဲ့တယ်။ သူ ချေပခဲ့တာက — ၂၀၁၇ စစ်ဆင်ရေးဟာ ARSA တိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်တဲ့ အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးသာ ဖြစ်တယ်၊ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်လိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် မရှိဘူး၊ ဂမ်ဘီယာရဲ့ တင်ပြချက်က ပုံအပြည့်အစုံ မဟုတ်၊ ပြစ်မှုတွေကို ပြည်တွင်းမှာပဲ စစ်ဆေးအရေးယူမယ် (ICOE က စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ ရှိတယ်လို့ တွေ့ပေမဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ရည်ရွယ်ချက် မတွေ့ဘူးလို့ ဆိုတယ်) ဆိုတာတွေပဲ။

ဘာလို့ ကိုယ်တိုင်သွားတာလဲ — သူကိုယ်တိုင်ပြောတာက နိုင်ငံအတွက် အမှန်တရားကို ရှင်းပြဖို့၊ ပြည်တွင်းတရားစီရင်ရေးကို ယုံကြည်လို့ဆိုတယ်။ လေ့လာသူတွေကတော့ သူက နိုင်ငံတကာမှာ အယုံကြည်ရဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လို့ မြန်မာဘက်က အကောင်းဆုံးကတ်ဖြစ်တယ်၊ ပြည်တွင်းမှာလည်း လူကြိုက်များတဲ့ လုပ်ရပ်ဖြစ်တယ်လို့ သုံးသပ်ကြတယ်။

ဒါပေမဲ့ ရလဒ်က သူမျှော်လင့်သလို မဖြစ်ခဲ့ဘူး။ ICJ က ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၃ မှာ ယာယီအမိန့်ကို တညီတညွတ်တည်း ချခဲ့တယ်။ ၁၄ လအကြာ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ မှာ သူကာကွယ်ပေးခဲ့တဲ့ စစ်တပ်ကပဲ သူ့ကို အာဏာသိမ်းဖမ်းဆီးခဲ့တယ်။

အပြစ်မရှိဘူးလို့ အမိန့်ချခဲ့ရင်တောင် တခြားအမှုတွေ ဘယ်လိုဆက်သွားမလဲ

ဒါက အရေးကြီးဆုံးအချက် — ICJ အမိန့်က ဘယ်လိုထွက်ထွက် တခြားအမှုတွေ ရပ်သွားမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ICJ က နိုင်ငံတော်ရဲ့ တာဝန်ကိုသာ စစ်ဆေးတာ၊ တခြားအမှုတွေက လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းရဲ့ ရာဇဝတ်မှုကို စစ်ဆေးတာ၊ ရာဇဝတ်မှုအမျိုးအစားလည်း မတူဘူး။

ICC (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံး) — ၂၀၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၇ မှာ ICC ရှေ့နေချုပ်က မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပေးဖို့ လျှောက်ထားတယ်။ စွဲချက်က လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမဟုတ် — ရိုဟင်ဂျာတွေကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးမှုနဲ့ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု (လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု)။ အဲဒီလျှောက်ထားချက်က အခုထိ ICC တရားသူကြီးတွေရှေ့မှာ ဆိုင်းငံ့နေတယ်။ ICJ က "လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မဟုတ်" လို့ ဆုံးဖြတ်ရင်တောင် ICC အမှုက သူ့ဘာသာ ဆက်သွားမယ် — ဘာလို့လဲဆိုတော့ ပြည်နှင်ဒဏ်နဲ့ ညှဉ်းပန်းမှုဆိုတာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနဲ့ မတူတဲ့ သီးခြားရာဇဝတ်မှုဖြစ်လို့ပဲ။

အာဂျင်တီးနား အမှု — ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက် (အချို့သတင်းရင်းမြစ်များတွင် ၁၄ ရက်ဟု ဖော်ပြသည်) မှာ အာဂျင်တီးနား ဖက်ဒရယ်တရားရုံးက မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် စစ်အရာရှိ ၂၅ ဦးကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနဲ့ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ခဲ့တယ်။ ဒါက universal jurisdiction (ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်) ဆိုတဲ့ အခြေခံမူအရ — အပြင်းထန်ဆုံး ရာဇဝတ်မှုတွေကို ဘယ်နိုင်ငံကမဆို တရားစွဲနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ မူ။ အမှုက အခုထိ စုံစမ်းစစ်ဆေးဆဲအဆင့်မှာ ရှိတယ်၊ တရားခွင်မရောက်သေးဘူး။ ICJ အမိန့်က ဒီအမှုကို ရပ်တန့်လို့ မရဘူး။

ပြောရရင် — ICJ က "အပြစ်မရှိ" လို့ ဆုံးဖြတ်ရင်တောင် "ရာဇဝတ်မှု မရှိခဲ့ဘူး" လို့ မဆိုလိုဘူး။ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မဟုတ်တာနဲ့ ပြည်နှင်ဒဏ်၊ ညှဉ်းပန်းမှု၊ သတ်ဖြတ်မှုတွေဟာ ရာဇဝတ်မှု မဟုတ်တော့ဘူးလို့ မဆိုလိုဘူး။

ရိုဟင်ဂျာတွေ ချက်ချင်းပြန်ရမှာလား၊ လျော်ကြေးရမှာလား

ရိုးရိုးသားသား ပြောရရင် — ချက်ချင်းတော့ မရဘူး။

ဂမ်ဘီယာ တောင်းထားတဲ့ ကုစားမှုတွေက အများကြီးပဲ — ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ပြန်လာခွင့်၊ မြေနဲ့ ပစ္စည်းတွေ ပြန်ပေးရေး၊ မိသားစုတွေ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး၊ ကာယနဲ့ စိတ်ပိုင်း ကုသရေး၊ ပျောက်ဆုံးသူတွေကို ရှာဖွေရေး၊ သေဆုံးသူတွေကို ရိုဟင်ဂျာ ဓလေ့ထုံးစံအတိုင်း ပြန်လည်မြှုပ်နှံရေး၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကနေ ကာကွယ်ရေး၊ ရိုဟင်ဂျာလို့ မိမိကိုယ်ကို သတ်မှတ်ခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနေထိုင်လုပ်ကိုင်ခွင့်၊ ပြန်ပေးလို့ မရရင် လျော်ကြေးပေးရေး။ တရားရုံးက ဒါတွေကို အမိန့်ချနိုင်တယ်။

ဒါပေမဲ့ အမိန့်နဲ့ လက်တွေ့က မတူဘူး —

  • အမိန့်ကို လိုက်နာဖို့က မြန်မာဘက်က လိုတယ်။ စစ်ကောင်စီက လိုက်နာဖို့ မဖြစ်နိုင်သလောက်ပဲ။ ၂၀၂၀ ယာယီအမိန့်ကိုတောင် လိုက်နာခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။
  • ICJ မှာ အမိန့်ကို အတင်းအကျပ် လိုက်နာခိုင်းတဲ့ လက်နက်မရှိဘူး။ လုံခြုံရေးကောင်စီကနေသာ အရေးယူနိုင်တယ် — ဒါပေမဲ့ တရုတ်နဲ့ ရုရှားက ဗီတိုအာဏာ (veto) သုံးပြီး ပိတ်နိုင်တယ်။
  • ဘော့စနီးယားမှာလည်း လျော်ကြေး တစ်ပြားမှ မပေးခိုင်းခဲ့ဘူး။ မနက်ဖန် "တားဆီးဖို့ ပျက်ကွက်တယ်" အမိန့်ပဲ ထွက်ရင် လျော်ကြေးရဖို့ ပိုပြီး ခဲယဉ်းမယ်။
  • ရခိုင်မှာ အခုထိ တိုက်ပွဲတွေ ဆက်ဖြစ်နေတယ်။ ပြန်ဖို့ ဘေးကင်းတဲ့ အခြေအနေကိုက မရှိသေးဘူး။

ဒါပေမဲ့ အမိန့်က အရေးမပါဘူးလို့ မဆိုလိုဘူး။ အမိန့်က သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်မယ်၊ ICC နဲ့ အာဂျင်တီးနားအမှုတွေအတွက် အားကောင်းတဲ့ သက်သေဖြစ်မယ်၊ နိုင်ငံတကာရဲ့ ဖိအားနဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုတွေကို အားဖြည့်ပေးမယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး ပြောင်းလဲတဲ့အခါ ကုစားမှုကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ အခြေခံဖြစ်မယ်။ တရားမျှတမှုက ချက်ချင်းမရောက်ပေမဲ့၊ အမိန့်က တရားမျှတမှုရဲ့ တံခါးကို ဖွင့်ပေးတာပဲ။

ကုလသမဂ္ဂ ဘာဆက်လုပ်မလဲ၊ နိုင်ငံကြီးတွေ ဘာလုပ်ကြမလဲ

ကုလသမဂ္ဂ — မြန်မာ အမိန့်ကို မလိုက်နာရင် ဂမ်ဘီယာက လုံခြုံရေးကောင်စီကို တိုင်ကြားနိုင်တယ်။ လုံခြုံရေးကောင်စီက အကြံပြုချက် ပေးနိုင်တယ်၊ အရေးယူမှု ဆုံးဖြတ်နိုင်တယ် — ဒါပေမဲ့ တရုတ်နဲ့ ရုရှားရဲ့ ဗီတိုက ပိတ်ထားတယ်။ အထွေထွေညီလာခံ (UN General Assembly) ကတော့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်တယ် — ချည်နှောင်မှု မရှိပေမဲ့ နိုင်ငံရေးအရ အလေးချိန်ရှိတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (OHCHR) နဲ့ မြန်မာဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးယန္တရား (IIMM) ကတော့ သက်သေစုဆောင်းမှုကို ဆက်လုပ်နေမယ် — ဒီသက်သေတွေက နောင်တရားခွင်တွေမှာ သုံးဖို့ပဲ။

အမေရိကန် — ၂၀၂၂ မတ်မှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုလို့ တရားဝင် သတ်မှတ်ပြီးသား။ အပြစ်ရှိတယ် အမိန့်ထွက်ရင် ကြိုဆိုမှာ သေချာတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ လက်ရှိ အစိုးရက ICJ ကိုယ်တိုင်ကို သံသယရှိတယ် — ICC တရားသူကြီးတွေကို အရင် ဒဏ်ခတ်ဖူးတယ်။ အမေရိကန်အစိုးရနဲ့ နီးစပ်တဲ့ မူဝါဒအဖွဲ့တစ်ခုက လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု အမိန့်ထွက်ရင် အမေရိကန်က ICJ တရားသူကြီးတွေကို ဒဏ်ခတ်နိုင်တယ်လို့တောင် ခန့်မှန်းထားတယ်။ အမိန့်ကို လက်တွေ့ အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ဖိအားပေးမလား၊ ဒါမှမဟုတ် စကားနဲ့ပဲ ပြီးမလား ဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမယ်။

တရုတ်နဲ့ ရုရှား — မြန်မာစစ်ကောင်စီရဲ့ အဓိက ကာကွယ်သူတွေ။ လုံခြုံရေးကောင်စီမှာ အရေးယူမှု မှန်သမျှကို ဗီတိုနဲ့ ပိတ်မှာ သေချာသလောက်ပဲ။

ယူကေ၊ ပြင်သစ်၊ ကနေဒါ၊ EU — ဒီနိုင်ငံတွေက အမှုမှာ ဝင်ရောက်ပါဝင်ခဲ့တယ်။ ဒဏ်ခတ်မှုတွေ ရှိနေပြီးသား။ အမိန့်ထွက်ရင် ဒဏ်ခတ်မှု တိုးဖို့၊ မြန်မာအပေါ် ဖိအားတိုးဖို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် — ရိုဟင်ဂျာ ၁ သန်းနီးပါး လက်ခံနေရတဲ့ နိုင်ငံ။ ပြန်ပို့ရေး (repatriation) ကို အလိုချင်ဆုံး။ အပြစ်ရှိတယ် အမိန့်ထွက်ရင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရဲ့ လက်ထဲမှာ ခိုင်မာတဲ့ လက်နက်တစ်ခု ရသွားမယ် — ဒါပေမဲ့ ပြန်ပို့ရေးက မြန်မာဘက်က သဘောတူမှ ဖြစ်မှာ။

အာဆီယံ — ၅-ချက် သဘောတူညီချက် (Five-Point Consensus) က အခုထိ အကောင်အထည်မပေါ်။ အမိန့်အပေါ် အာဆီယံက ပြင်းပြင်းထန်ထန် လှုပ်ရှားဖို့ မမျှော်လင့်သင့်ဘူး။

သုံးသပ်ချက် — ရခိုင်မှာ ဘယ်သူ အမြတ်ထွက်သလဲ

၂၀၁၇ ရှင်းလင်းရေးစစ်ဆင်ရေးကို လုပ်ခဲ့တာက စစ်တပ် — AA မဟုတ်ဘူး။ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း လူသိန်းချီ မောင်းထုတ်ပြီး ရွာရာချီ မီးရှို့တဲ့အလုပ်က နိုင်ငံတော်စစ်တပ်တစ်ခုတည်းကပဲ လုပ်နိုင်တဲ့ အတိုင်းအတာဖြစ်တယ်။ ၂၀၁၇ တုန်းက AA က အင်အားနည်းသေးတယ်။ အခုလည်း နယ်မြေထိန်းထားပေမဲ့ အဲဒီအတိုင်းအတာနဲ့ မောင်းထုတ်ဖို့ မလုပ်နိုင်ဘူး။ ၂၀၁၇ ဩဂုတ်လှိုင်းနဲ့ ထွက်ပြေးခဲ့သူ ၇ သိန်းခွဲလောက်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အစိုးရနဲ့ UNHCR တို့ရဲ့ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃၁ စာရင်းအရ စခန်းတွေမှာ ရိုဟင်ဂျာ ၁,၂၀၈,၀၁၈ ဦး ရှိနေတယ်။

ဒါကြောင့် ICJ အမှုက နိုင်ငံတော်ကို စွဲတာ — ၂၀၁၇ က လုပ်ခဲ့တာ စစ်တပ်၊ AA မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၁၇ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းမှာ ရိုဟင်ဂျာ လူဦးရေ အများအပြား လျော့နည်းသွားတဲ့ အခြေအနေကို AA က အမွေဆက်ခံလိုက်ရတယ် — အခု AA ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်မြေမှာ ပြန်လာရေးကိစ္စ ဆွေးနွေးရင် ဒီအချက်က ထည့်တွက်ရမဲ့အချက်ဖြစ်တယ်။ ပြန်လာခွင့်က ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ အခွင့်အရေး — ဘယ်သူ နယ်မြေထိန်းထားထား ဒီအခွင့်အရေး မပျက်ဘူး၊ မေးခွန်းက အခြေအနေနဲ့ အာမခံချက်ပဲ။

ရင်းမြစ်များ

ဆက်ဖတ်ရန် →

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

ရဲရင့်ငယ် — ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ — ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

ဒီနေ့ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ခြုံငုံကြည့်ရင် ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း အကွမ်ရဲ့ အရှိန်ကြောင့် နိုင်ငံအနှံ့ မိုးထစ်ချုန်း ရွာနိုင်တယ် — အထူးသဖြင့် တောင်ပိုင်းနဲ့ အရှေ့ပိုင်းမှာ နေရာစိပ်စိပ် ရွာမယ်၊ ကျန်ဒေသတွေမှာ နေရာကွက်ကျားမှ နေရာကျဲကျဲ ရွာနိုင်တယ်။ တစ်နိုင်ငံလုံး အပူချိန် အမြင့်ဆုံး ၂၈–၃၄°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၁၅–၂၅°C ခန့် ရှိမယ် (မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသတွေမှာ ပိုအေးပြီး ၁၅°C ခန့်အထိ ကျဆင်းနိုင်တယ်)။ တစ်နိုင်ငံလုံး မိုးရေချိန် ပျမ်းမျှ ၀.၇ မီလီမီတာခန့်သာ ရှိမယ်။

ရန်ကုန် — အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၃°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၅°C၊ နေသာပြီး တိမ်အသင့်အတင့် ဖြစ်မယ်၊ မိုးရေချိန် ၀–၀.၅ မီလီမီတာခန့်သာ — ရင်းမြစ် သုံးခုလုံး သဘောတူတယ် (yr.no၊ UK Met Office၊ weather2travel)။ မြောက်လေ ၈–၁၄ km/h ခန့် တိုက်နိုင်တယ်။

မန္တလေး — အမြင့်ဆုံး ၂၅–၂၉°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၂°C၊ တိမ်ထူထပ်ပြီး မိုးအနည်းငယ် ရွာနိုင်တယ်။ ရင်းမြစ်အလိုက် ကွဲလွဲတယ် — တစ်ရင်းမြစ်က အမြင့်ဆုံး ၂၅°C၊ မိုးရေချိန် ၀–၂ မီလီမီတာ၊ မိုးရွာနိုင်ခြေ ၄၄% လို့ ခန့်မှန်းပြီး နောက်တစ်ရင်းမြစ်က အမြင့်ဆုံး ၂၉°C၊ မိုးမရွာဘူးလို့ ခန့်မှန်းထားတယ်။

နေပြည်တော် — အမြင့်ဆုံး ၃၀°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၂°C၊ တိမ်ထူထပ်မယ်၊ မိုးမရွာသလောက်ဘူး — တစ်နာရီချင်း မိုးရွာနိုင်ခြေ ၁–၇%ခန့်သာ၊ မြောက်အနောက်မြောက်လေ ၁၈–၂၁ km/h ခန့်၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်နှုန်း ၃၄ km/h အထိ ရှိနိုင်တယ်။

မော်လမြိုင် — အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၃°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၅°C၊ မနက်ပိုင်းနဲ့ နေ့လယ်ပိုင်းမှာ နေသာမယ်။ ရင်းမြစ်အလိုက် ကွဲလွဲတယ် — UK Met Office က မိုးရွာနိုင်ခြေ ၅% အောက် (မိုးမရွာဘူး) လို့ ခန့်မှန်းပြီး တခြားရင်းမြစ်တွေက ညနေပိုင်းနဲ့ ညပိုင်းမှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကျရောက်နိုင်ပြီး မိုးရေချိန် ၂.၇ မီလီမီတာခန့် ရွာနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားတယ်။

မကွေး — အမြင့်ဆုံး ၂၈°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၂°C၊ တိမ်ထူထပ်မယ်၊ မနက်ပိုင်းမှာ မိုးအနည်းငယ် ရွာနိုင်တယ် — မိုးရေချိန် ၀.၃ မီလီမီတာခန့်၊ မိုးရွာနိုင်ခြေ ၁၁%၊ မြောက်အနောက်မြောက်လေ ၁၄–၁၆ km/h ခန့် တိုက်နိုင်တယ်။

ထားဝယ် — အမြင့်ဆုံး ၃၃–၃၄°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၅°C၊ နေသာမယ်၊ မိုးရွာနိုင်ခြေ ၁၀%ခန့်သာ၊ အရှေ့မြောက်လေ ၁၁ km/h ခန့် တိုက်နိုင်တယ်။

ထူးခြားဖြစ်စဉ် — အကွမ် အရှိန်ကြောင့် တောင်ပိုင်းနဲ့ ကမ်းရိုးတန်းမှာ မိုးထစ်ချုန်းနဲ့ လေပြင်း

မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (DMH) ရဲ့ အားကောင်းသော ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း သတင်း အမှတ်စဉ် ၀၇/၂၀၂၆ (၁၈ နိုဝင်ဘာ ၁၄:၀၀ ထုတ်ပြန်ချက်) အရ ဒီနေ့ နေ့လယ်ကနေ ၂၀ နိုဝင်ဘာအထိ ကယားပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်းနဲ့ အရှေ့ပိုင်း) တို့မှာ နေရာစိပ်စိပ် မိုးထစ်ချုန်း ရွာမယ်။ နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်တိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ မကွေးတိုင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဧရာဝတီတိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) တို့မှာလည်း နေရာကွက်ကျားမှ နေရာကျဲကျဲ မိုးထစ်ချုန်း ရွာနိုင်တယ်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်နဲ့ ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်တို့မှာ တစ်ခါတစ်ရံ မိုးသက်လေပြင်းများ ကျရောက်ပြီး လှိုင်းကြီးနိုင်တယ် — မိုးသက်လေပြင်း ကျစဉ် လေဟာ တစ်နာရီလျှင် ၃၀ မိုင် (၄၈ km/h) အထိ တိုက်ခတ်နိုင်ပြီး လှိုင်းအမြင့် ၈–၁၀ ပေ ခန့် ရှိနိုင်တယ်။

DMH က မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းနဲ့အတူ လေပြင်းတိုက်ခတ်ခြင်း၊ ရုတ်တရက် ရေကြီးခြင်းနဲ့ မြေပြိုခြင်းတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားတယ် — ကုန်းမြင့်ဒေသအနီးမှာ နေထိုင်သူတွေက မြေပြိုမှုကို၊ မြစ်ငယ်၊ ချောင်းငယ်များအနီးမှာ နေထိုင်သူတွေက ရေကြီး၊ ရေလျှံမှုကို ကြိုတင် သတိပြုဖို့နဲ့၊ ပြည်တွင်းလေကြောင်း ပျံသန်းရေး၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်နဲ့ ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်တို့ရှိ ကမ်းနီး၊ ကမ်းဝေးငါးဖမ်းရေယာဉ်နဲ့ သင်္ဘောတွေလည်း ကြိုတင် သတိပြုရှောင်ရှားဖို့ အသိပေးထားတယ်။ ရေကြီးမှု၊ မြစ်ရေ သတိပေးချက် သီးခြား ထုတ်ပြန်ထားတာ DMH မှာ ဒီနေ့ မရှိဘူး။

မနက်ဖြန် — ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

မနက်ဖြန်လည်း အလယ်ပိုင်းနဲ့ မြောက်ပိုင်းမှာ မိုးနည်းမယ်။ ရန်ကုန် ၃၂–၃၄/၂၅°C၊ နေသာမယ်၊ မိုးမရွာသလောက်ဘူး။ နေပြည်တော် ၃၀/၂၁°C၊ တိမ်ထူထပ်မယ်၊ မိုးမရွာဘူး။ ထားဝယ် ၃၅/၂၅°C၊ နေသာမယ်၊ မိုးရွာနိုင်ခြေ ၁၀%ခန့်။ မော်လမြိုင်မှာ မိုးအနည်းငယ် ရွာနိုင်တယ် — အမြင့်ဆုံး ၃၁°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄°C။ အကွမ် ကုန်းတွင်းဝင်တဲ့နေ့ ဖြစ်တာကြောင့် တောင်ပိုင်းနဲ့ ကမ်းရိုးတန်းမှာ မိုးထစ်ချုန်း ဆက်လက် ရွာနိုင်တယ်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက် — ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း အကွမ် (Akvan)၊ အိန္ဒိယ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေကို ဦးတည်နေ

အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာန (IMD) ရဲ့ အမျိုးသား ထုတ်ပြန်ချက် အမှတ် ၂၇ (၁၉ နိုဝင်ဘာ ၀၂:၃၀ အိန္ဒိယ စံတော်ချိန်) အရ အားကောင်းသော ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း အကွမ်ဟာ ၁၈ နိုဝင်ဘာ ည ၁၁:၃၀ အချိန်မှာ ၁၃.၉°N၊ ၈၅.၃°E ခန့်မှာ ဗဟိုပြုနေပြီး အိန္ဒိယ နာဆာပူရ်မြို့ရဲ့ အရှေ့တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ၄၈၀ ခန့်အကွာမှာ ရှိတယ် — မြန်မာနိုင်ငံ ကိုကိုးကျွန်းရဲ့ အနောက်-အနောက်တောင်ဘက် ရေမိုင် ၄၇၀ ခန့်အကွာမှာ ရှိတယ် (DMH သတင်း အမှတ် ၀၇/၂၀၂၆)။ လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ ၉၀–၁၀၀ km/h၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်နှုန်း ၁၁၀ km/h အထိ ရှိပြီး မြောက်အနောက်မြောက်ဘက်ကို တစ်နာရီ ၅ km/h ခန့်သာ ဖြည်းညင်းစွာ ရွေ့လျားနေတယ်။

IMD ခန့်မှန်းချက်အရ အကွမ်ဟာ မနေ့က ခန့်မှန်းထားတာထက် အားလျော့လာပြီး ၂၀ နိုဝင်ဘာ နေ့လယ်ခန့်မှာ အိန္ဒိယ အန်ဒရာပရာဒေ့ရှ်နဲ့ အိုဒီရှားကမ်းခြေ — နာဆာပူရ် (Narsapur) နဲ့ ပူရီ (Puri) ကြား — ကို အားကောင်းသော ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း အဖြစ် ကုန်းတွင်းဝင်မယ်။ ကုန်းတွင်းဝင်စဉ် လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ ၉၀–၁၀၀ km/h၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်နှုန်း ၁၁၀ km/h အထိ ရှိနိုင်တယ် — မနေ့က ခန့်မှန်းထားတဲ့ ၁၂၀–၁၃၀ km/h ထက် လျော့ကျသွားတယ်။ လမ်းကြောင်းက မြောက်အနောက်မြောက်ဘက်ကနေ အနောက်မြောက်ဘက်ကို ကွေ့ပြီး အိန္ဒိယ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေကို ဦးတည်နေတယ် — မြန်မာဘက်ကို ဦးတည်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ DMH က အကွမ်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်သို့ ဦးတည်ရွေ့လျားမယ့် အခြေအနေ မရှိတာကြောင့် အဝါရောင် အဆင့်လို့ သတ်မှတ်ထားတယ်။ အမေရိကန် JTWC ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက် အမှတ် ၉ (၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၁:၀၀ UTC) ကလည်း အကွမ်ဟာ ၂၀ နိုဝင်ဘာ ညနေပိုင်းမှာ အားလျော့ပျောက်ကွယ်သွားမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားတယ် — JTWC က လေတိုက်နှုန်းကို IMD ထက် အားနည်းတဲ့ တစ်နာရီ ၆၄ km/h ခန့်သာ ခန့်မှန်းထားတယ်။ ၄၈ နာရီအတွင်း မြန်မာကို ကုန်းတွင်းဝင်နိုင်ခြေ မရှိဘူး၊ သီးခြား အရေးပေါ် post မလိုဘူး — ဆက်လက် စောင့်ကြည့်နေမယ်။

ရွေ့လျားနေတဲ့ မိုးလေဝသ မြေပုံ (Windy)

မိမိမြို့ လေတိုက်နှုန်းနဲ့ အပူချိန် ကြည့်နည်း

အထက်က မြေပုံမှာ မိမိမြို့နာမည် စာလုံးပေါ်ကို လက်ထောက်လိုက်ရင် အဲဒီနေရာရဲ့ အပူချိန်၊ လေတိုက်နှုန်း၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်နှုန်းနဲ့ မိုးရေချိန်တို့ ပြောင်းပြီး ပြတယ်။ မြို့နာမည် မပါရင်လည်း ကိုယ်နေတဲ့မြို့နေရာမှန်း လက်ထောက်လိုက်ရင် အဲဒီနေရာရဲ့ အချက်အလက်တွေ ပြတယ်။ ဥပမာ — ရန်ကုန်နေသူက "Yangon" စာလုံးကို လက်ထောက်လိုက်မှ ရန်ကုန်ရဲ့ အချက်အလက်တွေ ပြောင်းပြီး ပြတယ်။ လက်ထောက်လိုက်တဲ့ နေရာအတွက် အချိန်အလိုက် အပူချိန်၊ မိုးရေချိန်၊ လေတိုက်နှုန်း (km/h)၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်နှုန်းနဲ့ လေဦးတည်ရာတို့ကို တစ်နာရီချင်း ကြည့်နိုင်တယ်။

ရင်းမြစ်များ

ရင်းမြစ်အလိုက် ကွဲလွဲချက်များ: မန္တလေး အပူချိန် — weather2travel အမြင့်ဆုံး ၂၅°C၊ မိုးရေချိန် ၀–၂ မီလီမီတာ; worldweatheronline ၂၂–၂၉°C၊ မိုးမရွာဘူး။ မော်လမြိုင် မိုးရွာနိုင်ခြေ — UK Met Office ၅% အောက်; တခြားရင်းမြစ်တွေ ညနေပိုင်း/ညပိုင်း မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကျရောက်နိုင်၊ မိုးရေချိန် ၂.၇ မီလီမီတာခန့်။ အကွမ် အင်အား — IMD ၉၀–၁၀၀ km/h; JTWC ၆၄ km/h ခန့်သာ။
DMH အားကောင်းသော ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း သတင်း အမှတ်စဉ် ၀၇/၂၀၂၆ (၁၈ နိုဝင်ဘာ ၁၄:၀၀) — https://moezala.gov.mm/my/news/135240
DMH ပင်မစာမျက်နှာ — https://www.moezala.gov.mm
IMD အကွမ် ထုတ်ပြန်ချက်များ၊ အချိန်နဲ့တပြေးညီ စောင့်ကြည့်ချက် (transclew) — https://transclew.com/news/cyclone-akvan-live-updates/
IMD RSMC ထုတ်ပြန်ချက် အမှတ် ၁၅ (၁၈ နိုဝင်ဘာ ၀၉:၀၀ UTC) — https://mausam.imd.gov.in/backend/assets/cyclone_pdf/Tropical_cylone_advisory_no__15_based_on_0600_UTC_of_18_11_2026.pdf
JTWC အကွမ် ခန့်မှန်းလမ်းကြောင်း (hurricanesmapped) — https://www.hurricanesmapped.com/akvan-2026/
weather.com — Naypyitaw https://weather.com/mm/naypyitaw/city/naypyitaw/hourbyhour, Dawei https://weather.com/mm/tanintharyi-region/city/dawei/hourbyhour
weather25 — Myanmar 14-day https://www.weather25.com/amp/asia/myanmar?page=14
Myanmar 14-day forecast (NASA POWER) — https://weather.world-prices.com/myanmar/weather/
yr.no — Yangon https://www.yr.no/en/forecast/daily-table/2-1298824/Myanmar/Yangon%20Region/Yangon/Yangon
UK Met Office — Yangon https://weather.metoffice.gov.uk/forecast/w4urkk63n?new-design=false, Mawlamyine https://weather.metoffice.gov.uk/forecast/w4vmvdc5x?new-design=false
weather2travel — Myanmar https://weather2travel.com/myanmar/forecast/?Units=1, Mandalay http://weather2travel.com/myanmar/mandalay/forecast/
worldweatheronline — Mandalay https://www.worldweatheronline.com/nyaungnigyin-weather/mandalay/mm.aspx?day=20&tp=3, Yangon https://www.worldweatheronline.com/wataya-anauk-weather/yangon/mm.aspx?day=20&tp=3
WindBorne — Magway https://windbornesystems.com/weather/myanmar/magway/
datetimeonline — Magway https://www.datetimeonline.com/weather/myanmar/magway, Yangon https://www.datetimeonline.com/weather/myanmar/yangon
weather-forecast.com — Mawlamyine https://www.weather-forecast.com/locations/Moulmein/forecasts/latest
MET Norway — Dawei http://weather-and-climate.com/10-ten-day-forecast,dawei-mm,Myanmar-Burma
astrosage — Mawlamyine https://time.astrosage.com/weather/mawlamyine?language=en
tititudorancea — Mawlamyine https://www.tititudorancea.com/z/weather_forecast_mawlamyine.htm
Windy — https://www.windy.com/?21.900,96.000,5

ဆက်ဖတ်ရန် →

မင်းအောင်လှိုင် အာဆီယံကို အပြစ်တင်တယ် — အာဏာသိမ်းလို့ ဖြစ်တာကျ ထည့်မပြောဘူး

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

မင်းအောင်လှိုင် အာဆီယံကို အပြစ်တင်တယ် — အာဏာသိမ်းလို့ ဖြစ်တာကျ ထည့်မပြောဘူး

Eleven Media ရဲ့ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် သတင်းအရ နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင်က နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှာ မိန့်ခွန်းပြောတယ် — အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (အာဆီယံ) ရဲ့ အချက်ငါးချက်ကို လက်မခံဘူး၊ အခြားအာဆီယံနိုင်ငံတွေမှာ နိုင်ငံရေးအကြပ်အတည်း၊ အာဏာသိမ်း၊ ရွေးကောက်ပွဲပဋိပက္ခတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့ မြန်မာကိုသာ ဖိအားပေးတယ်၊ အာဆီယံနဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်သုံးသပ်မယ်လို့ ပြောတယ်။ မိန့်ခွန်းတစ်လျှောက်လုံး တစ်ချက်မှ မပါတာ ရှိတယ် — ဒါတွေ အားလုံး ဘာကြောင့် ဖြစ်လာသလဲ ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်း၊ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းမှု။

အချက်ငါးချက်ကို "လက်မခံဘူး" ဆိုတာ

သူ့ပြောချက်က ၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၃ ရက် ဂျကာတာ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမှာ အချက်ငါးချက်ကို အစည်းအဝေးမှာ ရှင်းတာမဟုတ်ဘဲ နောက်မှ ဥက္ကဋ္ဌကြေညာချက်အဖြစ် ထွက်လာတာ၊ လက်မခံဘူးလို့ ပြောတယ်။ အစည်းအဝေးက ၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ ရက်၊ သူကိုယ်တိုင် တက်ခဲ့တယ်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက "အချက်ငါးချက် သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ ရက် ဂျကာတာ အစည်းအဝေးမှာ မင်းအောင်လှိုင် လက်ခံခဲ့တယ်" လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတယ်။ အစိုးရသတင်းစာ Global New Light of Myanmar ကိုယ်တိုင်လည်း အချက်ငါးချက်က ဥက္ကဋ္ဌကြေညာချက်ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ထွက်လာတာ လို့ ဝန်ခံထားတယ် — ဒါပေမဲ့ "ညှိနှိုင်းပြီး သဘောတူခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး၊ တရားဝင် ချည်နှောင်မှု မရှိဘူး" လို့ သူတို့ဘက်က ပြောတယ်။ သဘောတူခဲ့လား မတူခဲ့လား ဆိုတာ အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နိုင်တယ် — ဒါပေမဲ့ သူ တက်ခဲ့တဲ့ အစည်းအဝေးကနေ ထွက်လာတဲ့ သဘောတူညီချက်ဆိုတာ မှတ်တမ်းမှာ ရှိတယ်။ ပြီးတော့ သူကိုယ်တိုင် "နိုင်ငံ တည်ငြိမ်ပြီးမှ စဉ်းစားမယ်" လို့ ပြောပြီး အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ငြင်းခဲ့တယ် — အကြမ်းဖက်မှု ရပ်ဖို့၊ ဘက်ပေါင်းစုံ ဆွေးနွေးဖို့၊ အထူးကိုယ်စားလှယ် ဝင်ခွင့်ပေးဖို့ ဆိုတဲ့ အချက်တွေ တစ်ခုမှ မလုပ်ခဲ့ဘူး။

"အခြားနိုင်ငံတွေမှာ အာဏာသိမ်းတာရှိတယ်" ဆိုတာ

သူ့ပြောချက်က အခြားအာဆီယံနိုင်ငံတွေမှာ အာဏာသိမ်းတာရှိတယ်၊ ဘာဖိအားမှ မရှိဘူးလို့ ပြောတယ်။ ထိုင်း ၂၀၁၄ အာဏာသိမ်းတုန်းက အာဆီယံက ထိုင်းရဲ့ ကိုယ်စားပြုမှုကို ကန့်သတ်တာ မရှိခဲ့ဘူး — ဒါ အမှန်ပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကွာခြားချက်က အကျိုးဆက်။ ထိုင်း အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံး စစ်ဖြစ်တာ မရှိဘူး၊ လူထောင်ချီ အသတ်ခံရတာ မရှိဘူး။ မြန်မာမှာ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ရဲ့ ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် မှတ်တမ်းအရ အတည်ပြုပြီး သေဆုံးသူ ၈,၇၀၂ ဦး (ကလေး ၁,၁၄၇ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၂,၄၂၉ ဦး အပါအဝင်)၊ ဖမ်းဆီးခံရသူ ၃၂,၄၁၆ ဦး ရှိတယ်။ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ၂၀၂၆ မတ်စ် မှတ်တမ်းအရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နေရပ်စွန့်ခွာရသူ ၃.၅ သန်းကျော် ရှိတယ်။ အာဆီယံက မြန်မာကို ဖိအားပေးတာ "မြန်မာမို့လို့" မဟုတ်ဘူး — ဒီအတိုင်းအတာနဲ့ ဖြစ်လာတဲ့ စစ်ပွဲနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေကြောင့် ဖြစ်တယ်။

"ကျွန်တော်တို့အစိုးရလက်ထက်မှ ဖြစ်တာမဟုတ်ဘူး" ဆိုတာ

သူ့ပြောချက်က မြန်မာ့အကြပ်အတည်း၊ ပဋိပက္ခ၊ တရားမဝင်လုပ်ငန်းတွေက အာဆီယံမဝင်မီကတည်းက ရှိတာ၊ သူ့အစိုးရလက်ထက်မှ ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောတယ်။ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခက ၁၉၉၇ မတိုင်မီကတည်းက ရှိတာ အမှန်ပဲ။ ဒါပေမဲ့ အာဆီယံ တုံ့ပြန်နေတဲ့ အကျပ်အတည်း — အချက်ငါးချက်၊ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး ကိုယ်စားပြုမှု ကန့်သတ်ချက်၊ အကူအညီနဲ့ ချေးငွေ ရပ်ဆိုင်းမှု — အားလုံးက ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းပြီးမှသာ ဖြစ်လာတာ။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်နဲ့ အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်တို့က အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ချေးငွေတွေ ရပ်ဆိုင်းခဲ့တယ် — ဒါကြောင့် ချေးငွေ မရတာ။ သူပြောတဲ့ အာဆီယံ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှု ညှိနှိုင်းရေးစင်တာ (AHA Centre) က ဒေါ်လာ ၃၀.၁၂၅ သန်း နဲ့ နိုင်ငံခြားငွေ ၁.၈ ဘီလီယံ သုံးစွဲခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေက သူ့ပြောချက်အတိုင်း ဖြစ်တယ်။ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအစဉ် (UNDP) ရဲ့ ၂၀၂၄ ဇွန် အစီရင်ခံစာအရ အာဏာသိမ်းပြီး ၃ နှစ်အတွင်း မြန်မာ့ လူလတ်တန်းစား ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျုံ့သွားတယ်။

"အိမ်နီးချင်းတွေ ပုံမှန်ဆက်ဆံရေး လိုချင်တယ်" ဆိုတာ

သူ့ပြောချက်က လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ မလေးရှား ခေါင်းဆောင်တွေက ပုံမှန်ဆက်ဆံရေး လိုချင်တယ်၊ အာဆီယံမှာ လုပ်နေတာက နိုင်ငံအားလုံးရဲ့ ဆန္ဒ မဟုတ်ဘူး၊ လူ ၃-၄ ဦးရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆန္ဒလို့ ပြောတယ်။ အချို့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေက ပုံမှန်ဆက်ဆံရေး လိုချင်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက် မနီလာ ၄၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမှာ ခေါင်းဆောင်တွေ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ခဲ့တာ — အချက်ငါးချက် တိုးတက်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး မြန်မာ့ ကိုယ်စားပြုမှုကို တဖြည်းဖြည်း ပြန်ပေးမယ် ("calibrated engagement" — အဆင့်ဆင့်၊ တိုးတက်မှုအပေါ် မူတည်တဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု)။ လူ ၃-၄ ဦးရဲ့ ဆန္ဒ မဟုတ်ဘူး — ထိပ်သီးအစည်းအဝေးရဲ့ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်တယ်။

"အမေရိကန်နဲ့ ဆွေးနွေးမှုရှိ" ဆိုတာ

သူ့ပြောချက်က အမေရိကန်နဲ့ ဆွေးနွေးမှုရှိ၊ အချို့နိုင်ငံတွေနဲ့ သံတမန်ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့ ထိတွေ့မှုရှိလို့ ပြောတယ်။ ဆွေးနွေးမှုတွေ ရှိတာ အမှန်ပဲ — ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာမှာ အမေရိကန် ဒုသမ္မတ ဗန်စ်နဲ့ လျှို့ဝှက် ဆွေးနွေးမှု သတင်းတွေ ရှိခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်က စစ်အစိုးရကို အသိအမှတ်ပြုတာ မရှိသေးဘူး၊ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ရှိနေဆဲပဲ။ ဆွေးနွေးမှု ရှိတာနဲ့ ပုံမှန်ဆက်ဆံရေး ပြန်ရတာ မတူဘူး။

မိန့်ခွန်းရဲ့ အဓိက ပြဿနာက ဒါပဲ — မင်းအောင်လှိုင်က အာဆီယံရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို တစ်ခုချင်း အပြစ်တင်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလုပ်ရပ်တွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်လာသလဲ ဆိုတာကို တစ်လုံးမှ မပြောဘူး။ အချက်ငါးချက်၊ ကိုယ်စားပြုမှု ကန့်သတ်ချက်၊ အကူအညီနဲ့ ချေးငွေ ရပ်ဆိုင်းမှု — အားလုံးက ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းမှုရဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်တယ်။ အာဏာသိမ်းတာကို နာမည်မတပ်ဘဲ "ပြန်လည်သုံးသပ်မယ်" လို့ ပြောနေသရွေ့ အာဆီယံနဲ့ ပြဿနာက ပြေလည်မှာ မဟုတ်ဘူး — ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပြဿနာရဲ့ အရင်းအမြစ်ကို ဖြေရှင်းဖို့ ဘာမှ မပါလို့ပဲ။

ရင်းမြစ်

https://news-eleven.com/article/316943

https://www.mfa.gov.sg/newsroom/press-statements-transcripts-and-photos/20220913fmprm-13-sep-2022/

https://www.facebook.com/burmapoliticalprisoners/posts/pfbid0RQMy16pqjmPigH7WAhFKRNg86aG8AMh68kx7pWuwypmNunmWAvPvbJ4VPG6J1x2Bl

https://www.unocha.org/publications/report/myanmar/myanmar-humanitarian-update-no-52-13-july-2026

https://srnnews.com/myanmars-army-backed-leader-says-he-is-reconsidering-asean-relationship/

https://www.gnlm.com.mm/interview-with-a-representative-from-the-asean-affairs-department-ministry-of-foreign-affairs-on-myanmars-stance-and-cooperation-with-asean-in-the-implementation-of-the-asean-five-point-con/

ဆက်ဖတ်ရန် →
အဲလစ်ဟွမ်ရဲ့ ခင်ပွန်း Kang Wei — တရုတ်မှာ ဒေါ်လာ ၉ ဘီလီယံကျော် Data Center စီမံကိန်း

အဲလစ်ဟွမ်ရဲ့ ခင်ပွန်း Kang Wei — တရုတ်မှာ ဒေါ်လာ ၉ ဘီလီယံကျော် Data Center စီမံကိန်း

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆



Kang Wei (ဘယ်) နဲ့ အဲလစ်ဟွမ် (ညာ) — ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၁၄ ရက် အဖွဲ့လိုက်ဓာတ်ပုံကနေ ဖြတ်ယူထားတာ။ အလယ်က Jensen Huang ပုံက ပို့စ်လုပ်သူ ထည့်ထားတာ။

အဲလစ်ဟွမ်ရဲ့ ခင်ပွန်း Kang Wei — တရုတ်မှာ ဒေါ်လာ ၉ ဘီလီယံကျော် Data Center စီမံကိန်း

The Wall Street Journal (WSJ) ရဲ့ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက် သတင်းအရ Nvidia CEO ဟောင်း Jensen Huang ရဲ့ အချစ်ရေး အရှုပ်တော်ပုံ ဗဟိုက အဲလစ်ဟွမ် (Alice Huang) ရဲ့ ခင်ပွန်း Kang Wei (ကန်းဝေး) ဟာ ၂၀၂၁ ကနေ ၂၀၂၄ အတွင်း တရုတ်မှာ ဒေါ်လာ ၉ ဘီလီယံကျော် တန်ဖိုးရှိ Data Center (ဒေတာစင်တာ — ကွန်ပြူတာ ဆာဗာတွေ စုထားပြီး အချက်အလက် သိမ်းဆည်း၊ တွက်ချက်ပေးတဲ့ အဆောက်အအုံ) စီမံကိန်းတွေ လုပ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဖေ့စ်ဘွတ်ပို့စ်ရဲ့ အဓိကအချက်က အမှန်ပါ — ဒါပေမဲ့ သုံးချက် ပြင်ရမယ်။ နာမည်က "Kan Wei" မဟုတ်ဘဲ Kang Wei ပါ။ ၉ ဘီလီယံက ဆောက်ပြီးသား မဟုတ်ဘဲ စီစဉ်ထားတဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပါ။ "ခင်ပွန်း" ဆိုတာကိုလည်း WSJ နဲ့ Caixin က ဖော်ပြပေမဲ့ New York Times (NYT) က လက်ထပ်ထားမှန်း အတည်မပြုနိုင်ဘူးလို့ ဆိုထားပါတယ်။

Kang Wei ဆိုတာ ဘယ်သူ

Kang Wei (康伟) ဟာ ၁၉၇၅ ဇန်နဝါရီ ရှန်ဟိုင်းမှာ မွေးတယ်၊ အသက် ၅၁ နှစ်၊ Shanghai Jiao Tong University ဘွဲ့ရ ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်ရဲ့ နာမည်ကြီး fund manager (ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ရန်ပုံငွေ စီမံခန့်ခွဲသူ) တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး၊ အသက် ၃၂ နှစ်မှာ Zhonghai Fund ရဲ့ အထွေထွေမန်နေဂျာ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ၂၀၁၀ ဇူလိုင်မှာ Shanghai Hexi Investment Management (Hexi Capital) ကို တည်ထောင်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်တယ်။ ၂၀၁၆ ကစပြီး အဲလစ်ဟွမ်နဲ့ အတူ လုပ်ငန်းတွဲလုပ်တယ်။ ၂၀၂၂ က Century Longteng (ရှန်ဟိုင်း data center developer — ဒေတာစင်တာ တည်ဆောက်တဲ့ ကုမ္ပဏီ) မှာ အမှုဆောင် ဖြစ်တယ်။ Tencent အတွက် Yangtze River Delta AI computing center ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်တယ်။ စတော့ဈေးကစားမှု စွဲချက်နဲ့ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ (နှစ်သစ်ကူး) ဝန်းကျင်မှာ ရှန်ဟိုင်းရဲက ဖမ်းခဲ့ပြီး နွေရာသီအပြီးမှာ ပြန်လွတ်တယ်။ တရုတ် ငွေကြေးဈေးကွက် ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ (China Securities Regulatory Commission, CSRC) က ဒဏ်ကြေး အကြိမ်ကြိမ် ချခဲ့တယ် — ၂၀၁၈ မှာ Hexi ကို ယွမ် ၁၇.၇ သန်း၊ သူ့ကို ယွမ် ၄ သိန်း၊ ၂၀၂၅ ဇူလိုင်မှာ သူ့ကို ယွမ် ၂.၅ သန်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါ်လာ ၉ ဘီလီယံ — ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ

၉ ဘီလီယံကျော်ဆိုတာ စီစဉ်ထားတဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု (proposed investment) ပါ — ဆောက်ပြီးသား တန်ဖိုး မဟုတ်သလို ဝင်ငွေလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ခွဲခြမ်းကြည့်ရင် — Wuhu (Anhui ပြည်နယ်) မှာ ဒေါ်လာ ၄.၅ ဘီလီယံ (၂၀၂၂ နွေ၊ အဆောက်အအုံ ၈ လုံး၊ rack — ဆာဗာ စင်ရာ စင် — ၂၄,၀၀၀၊ ၂၀၂၆ ဧပြီအထိ တစ်လုံးပဲ ပြီးတာ အတည်ပြုနိုင်တယ်) နဲ့ Liangshan (Sichuan ပြည်နယ်) မှာ ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံ (၂၀၂၄ ဇူလိုင် မြေပုံအခမ်းအနား၊ Kang တက်ခဲ့တယ်) တို့ပါ။ Shenzhen စီမံကိန်းတစ်ခု ထပ်ရှိတယ်။ ၄.၅ + ၅ = ၉.၅ ဘီလီယံ — "၉ ဘီလီယံကျော်" ဆိုတာ ဒီက လာတာပါ။ ဖေ့စ်ဘွတ်ပို့စ်က "တည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့" လို့ ရေးတာ ပိုပြောတာပါ — အများစုက စီစဉ်ဆဲပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၄ မှာ Hexi က Century Longteng ရှယ်ယာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းကို ရောင်းထွက်ခဲ့တယ်။

အစိုးရ ထောက်ခံမှု — ဘယ်လောက် ရှိလဲ

Century Longteng ရဲ့ ရှယ်ယာရှင်တွေက — Century Huatong (ပုဂ္ဂလိက ဂိမ်းကုမ္ပဏီ) ၆၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ Kang နဲ့ ဆက်နွှယ်တဲ့ Hexi ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ၂၇ ရာခိုင်နှုန်း၊ ရှန်ဟိုင်းမြို့တော် အစိုးရအောက်က အေဂျင်စီ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း တို့ပါ။ Wuhu စီမံကိန်းက လျှပ်စစ်နဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံမှာ အစိုးရထောက်ခံမှု ရခဲ့တယ် — ပေကျင်းရဲ့ "East Data, West Computing" (အရှေ့ဒေတာ၊ အနောက်ကွန်ပြူတာ — အရှေ့ပိုင်းက ဒေတာကို အနောက်ပိုင်းမှာ တွက်ချက်တဲ့ အစီအစဉ်) အစီအစဉ်အောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Huawei နဲ့လည်း ၂၀၂၂ အစောပိုင်းမှာ framework သဘောတူညီချက် (cloud data center၊ စွမ်းအင်၊ ကွန်ပြူတာ) ရှိခဲ့တယ်။ ဆိုလိုတာက အစိုးရထောက်ခံမှု တကယ်ရှိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အစိုးရက အများစု ပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး — ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း မြူနီစီပယ် ရှယ်ယာ + အစိုးရအစီအစဉ် ထောက်ခံမှု + Huawei သဘောတူညီချက် ဖြစ်ပါတယ်။

ခင်ပွန်း ဆိုတာ အတည်ပြုပြီးလား

WSJ (နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက် ဆောင်းပါး) နဲ့ တရုတ် Caixin သတင်းဌာနက လင်မယားလို့ သိတဲ့သူတွေကို ကိုးကားပြီး ဖော်ပြတယ်။ Financial Times ကလည်း သိတဲ့သူတချို့က လင်မယားလို့ ယုံကြည်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဒါပေမဲ့ NYT (နိုဝင်ဘာ ၁၀) က "လက်ထပ်ထားမှန်း အတည်မပြုနိုင်ဘူး" လို့ တိတိကျကျ ရေးထားတယ်။ လက်ထပ်စာချုပ် ဘယ်သတင်းမှာမှ မပြထားပါဘူး။ ဒါကြောင့် သတင်းမှာ "ခင်ပွန်း" လို့ ရေးရင် "WSJ နဲ့ Caixin ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ" လို့ အရင်းအမြစ်တပ်ပြီး ရေးရပါမယ်။ Kang က Jensen Huang ကို အဲလစ်နဲ့ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး၊ Jensen ကို ဆယ်နှစ်လောက် သိထားတယ် (ဗီဒီယိုဂိမ်း လုပ်ငန်းကနေ)။ ဇနီးနဲ့ Jensen ရဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ၂ နှစ်လောက် လက်ခံပြီး သူငယ်ချင်းတွေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောခဲ့တယ်လို့ WSJ က ဆိုပါတယ်။

Megaspeed နဲ့ ချိတ်ဆက်မှု — သက်သေမရှိသေး

အဲလစ်ဟွမ် (တရုတ်နာမည် Huang Le / 黄乐၊ အသက် ၄၂ နှစ် ခန့်၊ Hunan TV နဲ့ CCTV သတင်းထောက် အဟောင်း၊ ဟောင်ကောင် အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့် ရှိ) က Megaspeed ရဲ့ အမှုဆောင် ဖြစ်ခဲ့တယ် (မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာအထိ၊ စင်ကာပူ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန အရ CEO / အဓိက ထိန်းချုပ်သူ)။ Megaspeed က Alibaba ကို အဓိက ဖောက်သည်အဖြစ် ပြပြီး ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာမှာ Nvidia Cloud Partner ဖြစ်ခဲ့တယ်။ WSJ အရ ၂၀၂၄ မတ်စ်–၂၀၂၅ ဇွန်မှာ တရုတ်ကုမ္ပဏီတွေအတွက် Nvidia chip အော်ဒါ ဒေါ်လာ ၁၂ ဘီလီယံ ခန့် စီစဉ်ပေးခဲ့တယ်။ The Information အရ အနည်းဆုံး ဒေါ်လာ ၇.၅ ဘီလီယံ တန် Nvidia processor တွေ အဲလစ်ဟွမ်ကနေတစ်ဆင့် တရုတ်ကို ရောက်ခဲ့တယ်။ DOJ (အမေရိကန် တရားရေးဝန်ကြီးဌာန) နဲ့ FBI စုံစမ်းမှု ဆက်လက်လုပ်နေတယ်။ စင်ကာပူ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန (နိုဝင်ဘာ ၁၂) က server ဝယ်ယူမှု လိမ်လည်ဖော်ပြမှု စွဲချက် သက်သေမလုံလောက်ဘူး၊ ဒါပေမဲ့ သူမရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ပြောပြီး လိမ်လည်ဖြေဆိုခဲ့လို့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် သတိပေးပြီး ပြန်ဝင်ခွင့် ပိတ်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ Megaspeed က သူ ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၃၀ မှာ ထွက်သွားပြီ၊ လုပ်ငန်းက တရားဝင်တယ်လို့ ဆိုတယ်။

အရေးကြီးဆုံး သတိပေးချက် — WSJ ကိုယ်တိုင် ပြောထားတယ်။ တရုတ်အစိုးရက Megaspeed ရဲ့ chip ဝယ်ယူမှုကို ညွှန်ကြားခဲ့တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် chip တွေ Kang ရဲ့ data center တွေဆီ ရောက်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သက်သေမရှိဘူး။ ၂၀၂၄ နှောင်းပိုင်း–၂၀၂၅ ဇွန်မှာ လင်မယားနှစ်ယောက်က ရှန်ဟိုင်းနဲ့ အရှေ့တောင်အာရှမှာ data center စီမံကိန်းတွေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေကို လိုက်ပြပြီး Nvidia chip တွေ တရုတ်ကို သွင်းနိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ WSJ က ဖော်ပြတယ်။

ဓာတ်ပုံ အကြောင်း

ပို့စ်မှာပါတဲ့ ဓာတ်ပုံက အမှန်ပါ — Kang Wei (ဘယ်၊ မျက်မှန်နဲ့၊ အရောင်နုနု polo အင်္ကျီ) နဲ့ အဲလစ်ဟွမ် (ညာ၊ ပန်းရောင်/အဖြူ ပုံစံပါ အင်္ကျီ) တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်းပုံက ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၁၄ ရက်၊ တရုတ် ကုမ္ပဏီ 中汽创智 ကို အလည်လာတုန်းက ရိုက်ထားတဲ့ အဖွဲ့လိုက်ဓာတ်ပုံကနေ ဖြတ်ယူထားတာပါ။ ပုံထဲက Jensen Huang အသေးစားပုံက ဖေ့စ်ဘွတ်ပို့စ်လုပ်သူ ထည့်ထားတာ — မူရင်းပုံမှာ မပါပါဘူး။

ရင်းမြစ်

https://www.wsj.com/world/china/alice-huangs-husband-built-a-data-center-empire-backed-by-the-chinese-state

https://www.koreajoongangdaily.com/business/husband-of-jensen-huangs-alleged-affair-partner-had-a-hand-in-beijingbacked-data-center-projects-wsj/12978033

https://en.wikipedia.org/wiki/Kang_Wei

https://en.wikipedia.org/wiki/Jensen_Huang_spying_scandal

https://tradepoint.io/suspected-chinese-spy-alice-huangs-husband-kang-wei-ran-state-backed-ai-empire-report/

ဆက်ဖတ်ရန် →

ILO ဇန်နဝါရီ အရေးပေါ် အစည်းအဝေး — မဟုတ်ဘူး၊ အတည်ပြုနိုင်တာ ဒါတွေ

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားရေးရာ အဖွဲ့ (International Labour Organization, ILO — ကုလသမဂ္ဂ လက်အောက်က အလုပ်သမား အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်တဲ့ အဖွဲ့) က ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီမှာ ထိုင်းက မြန်မာ အလုပ်သမားတွေရဲ့ CI စာအုပ် (Certificate of Identity — နိုင်ငံသား အထောက်အထား လက်မှတ်) ကိစ္စနဲ့ အရေးပေါ် အစည်းအဝေး ခေါ်မယ်ဆိုတာ အတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။ အတည်ပြုနိုင်တာက သုံးချက် ရှိပါတယ် — ILO အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (Governing Body — ILO ရဲ့ အမှုဆောင် အဖွဲ့) က နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှာ မြန်မာအကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက် ချတာ၊ ILO ဒေသဆိုင်ရာ ရုံးတွေက ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ သီးသန့် အစည်းအဝေး တစ်ခု လုပ်မယ်လို့ ကတိပေးတာ၊ ထိုင်းက CI စင်တာတွေကို အလုပ်သမား ၂ သန်းကျော် ပယ်ချတဲ့ စစ်တမ်း ထွက်တာ တို့ပါ။

အတည်ပြုနိုင်တာ သုံးချက်

၁။ ILO ဆုံးဖြတ်ချက် — နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်။ ILO အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ၃၅၈ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးမှာ မြန်မာအကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့ပါတယ်။ စစ်အာဏာပိုင်တွေကို အတင်းအဓမ္မ စစ်သားစုဆောင်းမှု (ကလေးတွေ အပါအဝင်) အပါအဝင် အတင်းအဓမ္မ လုပ်အားပေးခိုင်းမှု အားလုံး ချက်ချင်း ရပ်ဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။ စစ်အာဏာပိုင်တွေက စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင် (Commission of Inquiry) ရဲ့ အကြံပြုချက်တွေကို အကောင်အထည်ဖော်တဲ့ အစီရင်ခံကို ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက် အထိ တင်ရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီအစီရင်ခံကို အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ရဲ့ ၃၅၉ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေး (၂၀၂၇ မတ်လ) မှာ တင်ပြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက အစီရင်ခံ တင်ရမယ့် ရက် ဖြစ်ပြီး၊ ဇန်နဝါရီမှာ အစည်းအဝေး ကျင်းပမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ မပါပါဘူး။ CI ကိစ္စကိုလည်း ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ မဖော်ပြထားပါဘူး။

၂။ ILO ဒေသဆိုင်ရာ ရုံးတွေရဲ့ ကတိ — နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်။ မြန်မာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (Confederation of Trade Unions Myanmar, CTUM — မြန်မာ့ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ချုပ်) ရဲ့ လက်ထောက် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဒေါ်ဖြိုးစန္ဒာစိုးက နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်မှာ ILO ဒေသဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်တွေကို တင်ပြခဲ့ပါတယ်။ လစာရဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြည်တွင်းကို ပြန်လွှဲရတဲ့ အမိန့်၊ CI လုပ်ငန်းစဉ် အခက်အခဲနဲ့ ပြည်ပ အလုပ်သမား ပြဿနာတွေ ပါပါတယ်။ ILO ရဲ့ အာရှနဲ့ ပစိဖိတ် ဒေသဆိုင်ရာရုံး (ROAP)၊ အာရပ် ဒေသဆိုင်ရာရုံး (ROAS) နဲ့ အလုပ်သမား လှုပ်ရှားမှု ဗျူရို (ACTRAV) တို့က ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ သီးသန့် အစည်းအဝေး တစ်ခု အရေးတကြီး လုပ်ပြီး ဖြေရှင်းချက် ရှာမယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက် ဖေ့စ်ဘွတ်ပို့စ်တစ်ခုမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ရက်စွဲ မပါဘူး — ILO က တရားဝင် ကြေညာချက် ထုတ်ထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ပို့စ်ထဲက ပြောဆိုချက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ CI ကို ပယ်ချတဲ့ စစ်တမ်း။ ထိုင်းက မြန်မာ ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများ ကိုယ်စားလှယ် ညှိနှိုင်းရေး ကော်မတီ (MMWRCCT) ရဲ့ စစ်တမ်းအရ အလုပ်သမား ၂ သန်းကျော် က CI လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပယ်ချခဲ့ပါတယ်။ CI စာအုပ် လုပ်ဖို့ လစာရဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပြန်လွှဲပြရပြီး ဝင်ငွေခွန် ၂ ရာခိုင်နှုန်း ပေးရတာကို ကန့်ကွက်တာပါ။ ထိုင်းမှာ အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက်က ဖွင့်တဲ့ CI စင်တာ ၅ ခုမှာ CI လုပ်ရမယ့် အလုပ်သမား ၇၇၀,၀၀၀ ခန့် ရှိပေမဲ့ လာရောက်သူ ၁၅,၀၀၀ ခန့် ပဲ ရှိတယ်လို့ သတင်းတွေ ဖော်ပြပါတယ်။ စင်တာတွေက ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက် အထိ ဖွင့်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုင်း အလုပ်သမား ဝန်ကြီး က နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်မှာ CI စင်တာတွေ ဆက်ဖွင့်မယ်၊ ဒါပေမဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပြန်လွှဲရတဲ့ အမိန့်ကို မြန်မာဘက်ကို တရားဝင် ကန့်ကွက်မယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

ဇန်နဝါရီ ရက်သုံးခု ဘာကြောင့် ရောသွားလဲ

ဇန်နဝါရီနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ရက် သုံးခု ရှိနေပါတယ် — ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက် (CI စင်တာတွေ ပိတ်မယ့်ရက်)၊ ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက် (စစ်အာဏာပိုင်တွေ ILO ကို အစီရင်ခံ တင်ရမယ့်ရက်)၊ ပြီးတော့ မတ်လ (ILO အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ နောက်တစ်ကြိမ် အစည်းအဝေး) တို့ပါ။ ဒီရက်တွေထဲက တစ်ခုမှ ဇန်နဝါရီမှာ ILO က အရေးပေါ် အစည်းအဝေး ခေါ်မယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက် ဖေ့စ်ဘွတ်ပို့စ်တစ်ခုက ILO အရေးပေါ် အစည်းအဝေး ခေါ်တော့မယ်လို့ ဖော်ပြထားပြီး၊ လက်မှတ် သန်းချီ စုထားတဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို ရည်ညွှန်းထားပါတယ် — ဒါက ILO ရဲ့ ကြေညာချက် မဟုတ်ဘဲ၊ ပို့စ်ရေးသူရဲ့ ပြောဆိုချက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ILO က တရားဝင် ထုတ်ပြန်တာ တွေ့ရင် ဒီဆောင်းပါးကို ဖြည့်စွက်ပါမယ်။

ရင်းမြစ်

https://www.ilo.org/resource/record-decisions/gb/gb358/decision-concerning-follow-resolution-concerning-measures-recommended-0

https://teakdoor.com/threads/why-millions-of-myanmar-workers-are-rejecting-thailands-id-process.229890/

https://asiadaily.org/news/18521/

https://www.facebook.com/LWINMOETHAI/posts/pfbid02QNjNDWvRttydr4i9vmJLstwrLNHRwhtJiQrWbNKLXaJQv2dFLeLSg9kiiFqM1wZDl

https://www.facebook.com/2tctrzet7l/posts/pfbid02wUSqVFQNXaQdZ2fLeXQ5yheZ1L2tiVKuUZyAAv8aZFdLFwHHwJgH4PP3UfnxRM9Al

ဆက်ဖတ်ရန် →

ကုလအထူးကိုယ်စားလှယ် ကာရီ — မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းကြောင်း နေပြည်တော်ကို မဖြတ်ဘူး

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

ကုလအထူးကိုယ်စားလှယ် ကာရီ — မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းကြောင်း နေပြည်တော်ကို မဖြတ်ဘူး

ကုလသမဂ္ဂ မြန်မာဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် (Special Rapporteur on Myanmar — ကုလသမဂ္ဂက မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေ စောင့်ကြည့်ဖို့ ခန့်ထားတဲ့ အထူးကိုယ်စားလှယ်) ကယ်လီ အီ ကာရီ က ယနေ့ (၁၈ နိုဝင်ဘာ) ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံ ဒါကာမြို့က ကုလရုံးမှာ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ လုပ်ပြီး၊ မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းကြောင်း နေပြည်တော်ကို မဖြတ်ဘူးလို့ ပြောခဲ့သလို၊ မနက်ဖြန် (၁၉ နိုဝင်ဘာ) ချမယ့် နိုင်ငံတကာ တရားရုံး (International Court of Justice, ICJ — နိုင်ငံတွေကြား အမှုတွေ စစ်ဆေးတဲ့ တရားရုံး) ရဲ့ စီရင်ချက်ဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက် အရေးကြီးတဲ့ အခိုက်အတန့် ဖြစ်မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကာရီ ဟာ နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်ကနေ ၁၈ ရက်အထိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို သွားရောက်ခဲ့တဲ့ ခရီးစဉ် အပြီးမှာ ဒီသတင်းစာရှင်းလင်းပွဲကို လုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

မနက်ဖြန် စီရင်ချက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကာရီ က "ဒီစီရင်ချက်က ဒီရာဇဝတ်မှုတွေကို အသိအမှတ်ပြုပြီး၊ သူတို့ရဲ့ အမည်ရင်းနဲ့ ခေါ်ဆိုကာ၊ တရားမျှတမှုဆီကို သွားတဲ့ လမ်းပေါ် တင်ပေးလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။ "အဲဒီလို ဖြစ်လာရင် စီရင်ချက်ကို အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ထောက်ခံရမှာက နိုင်ငံအားလုံးရဲ့ တာဝန် ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်" လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ "နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်ဟာ ရိုဟင်ဂျာပြည်သူတွေ၊ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံးအတွက် အရေးကြီးတဲ့ အခိုက်အတန့် ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။

ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရက်စက်မှုတွေ — ပိုင်ဆိုင်မှု သိမ်းယူတာ၊ နိုင်ငံသား အထောက်အထား ငြင်းပယ်တာ၊ အတင်းအဓမ္မ နေရပ်စွန့်ခွာခိုင်းတာ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်တာ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်တာ၊ သတ်ဖြတ်တာ — တွေဟာ "၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာမှ စခဲ့တာလည်း မဟုတ်သလို၊ ၂၀၁၇ မှာပဲ ပြီးသွားတာလည်း မဟုတ်ဘူး" လို့ ကာရီ က ဆိုပါတယ်။

ဒုက္ခသည်တွေ ပြန်လာရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ အထူးသဖြင့် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခ ဆက်ဖြစ်နေတာကြောင့် ဘေးကင်းပြီး၊ မိမိဆန္ဒအလျောက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ၊ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ နည်းနဲ့ ပြန်လာဖို့ မဖြစ်နိုင်သေးဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ အရပ်သားတွေနဲ့ အရပ်သား အဆောက်အအုံတွေ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ခံနေရပြီး၊ နေပြည်တော် အာဏာပိုင်တွေနဲ့ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (Arakan Army) နှစ်ဖက်စလုံးရဲ့ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေမှာ ရိုဟင်ဂျာနဲ့ တခြား လူနည်းစုတွေဟာ ဖိနှိပ်မှုနဲ့ အခြေခံ အခွင့်အရေးတွေ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ချိုးဖောက်ခံရနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါက ကာရီ ရဲ့ စွပ်စွဲချက်ဖြစ်ပြီး၊ Honey ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ပြောဆိုချက် မဟုတ်ပါဘူး။

လုံခြုံရေး ပိုဆိုးလာတာကြောင့် လူတွေ ပိုပြီး ထွက်ပြေးနေရချိန်မှာ နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီက လျော့ကျနေပြီး၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ဒုက္ခသည်တွေအတွက် ရန်ပုံငွေဟာ လိုအပ်ချက် စံချိန်တင် များနေချိန်မှာ အနိမ့်ဆုံး အဆင့်ကို ရောက်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒုက္ခသည်စခန်းတွေရဲ့ လုံခြုံရေးကိုလည်း စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီး၊ ကလေးနဲ့ ထိခိုက်လွယ်တဲ့ လူတွေအတွက် စိုးရိမ်ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မလုံခြုံမှု၊ ရာဇဝတ်မှု၊ ပြန်ပေးဆွဲခံရမှာ စိုးရိမ်ရမှု တွေ ရှိနေပြီး၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိတဲ့ လက်နက်ကိုင်တွေကို ဖယ်ရှားပြီး လက်နက်ဖြုတ်တာ၊ ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေကို နှိမ်နင်းတာတွေ အပါအဝင် အရေးပေါ် တိုးတက်အောင် လုပ်ဖို့ တောင်းဆိုပါတယ်။ ကျား၊ မ နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ ကလေးတွေအပေါ် ရာဇဝတ်မှုတွေ တိုးလာနေတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဝန်ကြီးချုပ် တာရစ် ရာမန် (Tarique Rahman) က ရိုဟင်ဂျာတွေ စောစော၊ ဘေးကင်းပြီး၊ မိမိဆန္ဒအလျောက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ပြန်လာနိုင်ဖို့ ပြည့်စုံတဲ့ မဟာဗျူဟာ ရေးဆွဲဖို့ အထူးကော်မတီ ဖွဲ့တာကို ကာရီ က ကြိုဆိုပါတယ်။ မဟာဗျူဟာကိုယ်တိုင်ကတော့ မထုတ်ပြန်ရသေးပါဘူး။

မြန်မာ့အနာဂတ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကာရီ က "ဒီအချိန်မှာ မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းကြောင်း နေပြည်တော်ကို မဖြတ်ဘူး" လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီက အာဏာပိုင်တွေမှာ အဓိက တာဝန် ရှိတယ်လို့ ဆိုပြီး၊ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ရိုဟင်ဂျာနဲ့ တခြား လူနည်းစု အသိုင်းအဝိုင်းတွေ ပါဝင်တဲ့ အားလုံးပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံရေး ဆွေးနွေးမှု လိုအပ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကာရီ ဟာ ပြည့်စုံတဲ့ အစီရင်ခံစာနဲ့ အကြံပြုချက်တွေကို ၂၀၂၇ ခုနှစ် မတ်လမှာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီ (UN Human Rights Council) ကို တင်ပြမှာဖြစ်ပါတယ်။

မှတ်ချက် — ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံး (OHCHR) က ဒီသတင်းစာရှင်းလင်းပွဲရဲ့ တရားဝင် စာသား မထုတ်ပြန်သေးပါဘူး။ အထက်ပါ ပြောဆိုချက်တွေက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရ သတင်းဌာန BSS ရဲ့ သတင်းအရ ဖြစ်ပြီး၊ Views Bangladesh နဲ့ GreenWatchBD မှာ တူညီစွာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ဗီဒီယိုလည်း ရှိပါတယ်။ OHCHR က တရားဝင် စာသား ထုတ်ပြန်လာရင် ဒီပြောဆိုချက်တွေနဲ့ ပြန်တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးရပါမယ်။

ရင်းမြစ် — Views Bangladesh (BSS သတင်း): https://viewsbangladesh.com/un-rapporteur-urges-global-enforcement-of-rohingya-judgment/; GreenWatchBD: https://greenwatchbd.com/refugee/115268; သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ဗီဒီယို: https://www.youtube.com/watch?v=LZmrUvroKZQ; OHCHR ခရီးစဉ် ကြေညာချက် (၁၀ နိုဝင်ဘာ): https://www.ohchr.org/en/media-advisories/2026/11/un-expert-myanmar-visit-bangladesh

ဆက်ဖတ်ရန် →

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

ဒီနေ့ သတင်းချုပ်မှာ မင်းအောင်လှိုင်က အာဆီယံကို အပြစ်တင်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ ကျင်းပမယ်လို့ ပြောကြားတဲ့ သတင်း၊ အိုင်စီဂျေ စီရင်ချက် မနက်ဖြန် ချမှတ်တော့မယ့် သတင်းနဲ့ အမုန်းစကား မြင့်တက်လာတဲ့ သတင်း၊ အိန္ဒိယက မြန်မာမှ မူးယစ်ဆေး မှောင်ခိုကွန်ရက် ခေါင်းဆောင်ကို ဖမ်းဆီးတဲ့ သတင်း၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သတင်းတွေ၊ ယူနီဆက်ဖ်ရဲ့ မြန်မာကလေးများ အနာဂတ် သတိပေးချက်နဲ့ ကောလင်း၊ မိုးမိတ်၊ မြင်းခြံတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်ဖြစ်နေတဲ့ သတင်းတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

မင်းအောင်လှိုင် အာဆီယံကို အပြစ်တင်၊ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ ကျင်းပမည်

စစ်တပ် ထောက်ခံမှုဖြင့် သမ္မတ ဖြစ်လာသူ မင်းအောင်လှိုင်က နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် လွှတ်တော်ကို ပြောကြားရာမှာ မြန်မာအစိုးရအနေဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (အာဆီယံ) နှင့် ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည် သုံးသပ်နေတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် ဆွေးနွေးမှုတွေကိုတော့ ဆက်လုပ်သွားမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အာဆီယံက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်သာ ဖိအားပေးနေပြီး တခြား အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအပေါ် ဒီလို ဖိအားမျိုး၊ ဂုဏ်သိက္ခာ ထိခိုက်စေမှုမျိုး တစ်ခါမျှ မပေးခဲ့ဘူးလို့ သူက စွပ်စွဲခဲ့တယ်လို့ ရိုက်တာ သတင်းဌာနက ဖော်ပြထားပါတယ်။

လာမည့် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ တစ်ရပ် ကျင်းပပြီး သူ၏ ငါး နှစ် သက်တမ်းအတွင်း တိုက်ပွဲများ အဆုံးသတ်နိုင်ရန် ကြိုးစားမယ်လို့လည်း သူက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ညီလာခံတွင် မည်သူများ ပါဝင်မည်၊ မည်သို့ ကျင်းပမည်ကို အသေးစိတ် ပြောကြားခြင်း မရှိခဲ့ပါဘူး။ သမ္မတ ဖြစ်ပြီးနောက် ပထမဆုံး ကျင်းပမည့် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အာဆီယံ ခေါင်းဆောင်များကတော့ တနင်္ဂနွေနေ့က ထုတ်ပြန်သော ကြေညာချက်တွင် မြန်မာက အချက် ငါး ချက် သဘောတူညီချက်အပေါ် ဆက်တိုက်နှင့် ထိရောက်သော တိုးတက်မှု ပြနိုင်ပါက မြန်မာ၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အပြည့်အဝ ကိုယ်စားပြုခွင့်ကို အဆင့်လိုက်၊ တိုးတက်မှုအပေါ် မူတည်၍ ပြန်လည် ပေးအပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုပါတယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အာဆီယံ ထိပ်သီးများတွင် မြန်မာ ခေါင်းဆောင်များ တက်ရောက်ခွင့် မရခဲ့ပါဘူး။

ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်ကလည်း အာဆီယံ ထိပ်သီးတွင် မြန်မာ အရေးကို ပိုမို ပြတ်ပြတ်သားသား ကိုင်တွယ်ရန် အာဆီယံ ခေါင်းဆောင်များကို တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး မြန်မာ ပြည်သူများ ခံနေရသော ဒုက္ခက ကြီးမားလှသော အတိုင်းအတာသို့ ရောက်နေပြီလို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ သူ ရာထူးမှ မထွက်ခွာမီ တက်ရောက်သော နောက်ဆုံး အာဆီယံ-ကုလသမဂ္ဂ ထိပ်သီး ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မင်းအောင်လှိုင်က သမ္မတ ဖြစ်ပြီးနောက် ထိုင်း၊ မလေးရှားနှင့် ဗီယက်နမ် အပါအဝင် အာဆီယံ နိုင်ငံအချို့ကို သွားရောက်ခဲ့ပြီး အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် ဆယ့် တစ် နိုင်ငံအနက် ထက်ဝက်နီးပါးက မြန်မာနှင့် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးကို တိုးမြှင့်လာတယ်လို့ ရိုက်တာ သတင်းဌာနက ဖော်ပြထားပါတယ်။ ပညာရေးအသုံးစရိတ်ကိုတော့ ကိုး ဒသမ နှစ်ဆယ့် နှစ် ရာခိုင်နှုန်း သုံးစွဲမည်ဟု သူက လွှတ်တော်တွင် ပြောကြားခဲ့ပြီး စစ်သုံးစရိတ်မှာ အဆများစွာ ပိုများနေတယ်လို့ မြန်မာ သတင်းဓာတ်ပုံအေဂျင်စီ (အမ်ပီအေ) က ဖော်ပြထားပါတယ်။

အိုင်စီဂျေ စီရင်ချက် မနက်ဖြန် ချ၊ အမုန်းစကား မြင့်တက်လာ

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (အိုင်စီဂျေ) က ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာကို စွဲဆိုထားသည့် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုအမှုတွင် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် ကြာသပတေးနေ့ မနက် ဆယ် နာရီ (ဟိဂ်မြို့ ဒေသစံတော်ချိန်) တွင် အပြီးသတ် စီရင်ချက် ချမည်ဖြစ်တယ်လို့ တရားရုံးက နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ တရားရုံးဥက္ကဋ္ဌ ယူဂျီ အီဝါဆာဝါက စီရင်ချက်ကို ဖတ်ကြားမည် ဖြစ်ပါတယ်။

အမှုကို ဂမ်ဘီယာက ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် စွဲဆိုခဲ့ပြီး အစ္စလာမ္မစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (အိုအိုင်စီ) အဖွဲ့ဝင် ငါး ဆယ့် ခုနှစ် နိုင်ငံက ထောက်ခံခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်တပ်၏ ရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ ခုနှစ် သိန်း သုံး သောင်း ကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

စီရင်ချက်မှာ အပြီးသတ်ဖြစ်ပြီး အယူခံ ဝင်ခွင့် မရှိပါဘူး။ ကနေဒါ အပါအဝင် နိုင်ငံ ဆယ့် တစ် နိုင်ငံက အမှုတွင် ကြားဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တရားရုံးက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သည်ဟု တစ်ခါမျှ မဆုံးဖြတ်ဖူးသေးပါဘူး။

စီရင်ချက် မချမီမှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာဆန့်ကျင်ရေး အမုန်းစကားများ မြင့်တက်လာနေပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ အမျိုးသားရေးဝါဒီ အဖွဲ့များက နိုင်ငံတစ်ဝန်း ဆန္ဒပြရန် ပြင်ဆင်နေတယ်လို့ မြန်မာ လူ့အခွင့်အရေး ကွန်ရက် (ဘီအိတ်ချ်အာအဲန်န်) က နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် သတိပေးခဲ့ပါတယ်။

အမျိုးဘာသာ သာသနာ စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ (မာဘသ) အပါအဝင် အဖွဲ့များက တရားရုံးက မြန်မာကို လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ပါက ဆန္ဒပြမည်ဟု ပြင်ဆင်နေပြီး ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြန်မာ မျိုးချစ် ရဟန်းတော်များ သမဂ္ဂက အရှင် သူဇိတ ဦးဆောင်ကာ ထောက်ခံသူများ စုစည်းရန် ကြိုးစားနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန ဒုဝန်ကြီး ဦးလင်းဇော်ထွန်းကလည်း နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့က ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် စာရွက်စာတမ်း မရှိသော ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်သူများကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း စစ်ဆေး ဖမ်းဆီးမည့် အစီအစဉ်များ ပြင်ဆင်နေတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အိန္ဒိယက မြန်မာမှ မူးယစ်ဆေး မှောင်ခိုကွန်ရက် ခေါင်းဆောင် ဖမ်းဆီး

အိန္ဒိယ အမျိုးသား စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအေဂျင်စီ (အန်အိုင်အေ) က မြန်မာမှ အိန္ဒိယ ပြည်မကြီးသို့ မူးယစ်ဆေး မှောင်ခို သယ်ဆောင်သော ကွန်ရက်၏ ခေါင်းဆောင်ဟု စွပ်စွဲခံရသူ တစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးလိုက်တယ်လို့ အိန္ဒိယ သတင်းဌာနများက နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဖမ်းဆီးခံရသူက အာသံပြည်နယ် စီလ်ချာမြို့က နူရူး အစ္စလာမ် ဖြစ်ပြီး နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူနှင့် ဆက်စပ်သော အမှုမှာ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် ချမ်ဖိုင်ခရိုင်တွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၄ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မက်သဖက်တမင်း ဆေးပြား နှစ်ရာ သုံးဆယ့် ခြောက် ဒသမ သုံးဆယ့် သုံး ကီလိုဂရမ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဆေးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ ရူပီး သုံးဆယ် ဒသမ ခုနှစ်ဆယ့် နှစ် ကုဋေ ခန့် ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီအမှုတွင် လူ ငါး ဦးကို အရင်ကတည်းက တရားစွဲဆိုထားပြီးဖြစ်ပြီး အန်အိုင်အေက ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် အမှုကို လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့ကာ မတရား လုပ်ဆောင်မှုများ တားဆီးရေး ဥပဒေ (ယူအေပီအေ) ဖြင့် အမှုဖွင့်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မူးယစ်ဆေး ရောင်းရငွေက အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များကို ထောက်ပံ့နေခြင်း ရှိ၊ မရှိကိုတော့ စုံစမ်းစစ်ဆေးနေဆဲဖြစ်ပြီး အတည်မပြုရသေးပါဘူး။ ဖမ်းဆီးခံရသူမှာ စွပ်စွဲခံရသူသာ ဖြစ်ပြီး တရားရုံးက အပြစ်ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု

နိုဝင်ဘာ ၁၄ ရက်မှ ၁၇ ရက်အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်တို့တွင် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ဆယ့်လေး ဦး သေဆုံးပြီး နှစ် ဆယ့် ရှစ် ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) က ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ နယ်စပ် သတင်းအေဂျင်စီ (ဘီအဲန်အေ) ကတော့ မြို့ ငါး မြို့တွင် ဆယ့်ငါး ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပြီး ဂဏန်း ကွဲလွဲနေပါတယ်။

အဆိုးရွားဆုံးမှာ နိုဝင်ဘာ ၁၄ ရက် ည ခုနှစ် နာရီ ငါး ဆယ့် ခုနှစ် မိနစ်မှ ကိုး နာရီ ဆယ့်ငါး မိနစ်အထိ ပလက်ဝမြို့နယ် သူဌေးကုန်းရွာအနီးကို တိုက်လေယာဉ် လေး စီးနှင့် ဝိုင်တွဲ တစ်စီးက ဗုံး ငါးဆယ် နီးပါး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ဆယ့်နှစ် ဦး သေဆုံးပြီး နှစ် ဆယ့် တစ် ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သေဆုံးသူများမှာ ယောက်ျား ခြောက် ဦး၊ အမျိုးသမီး လေး ဦး၊ ကိုယ်ဝန် ငါး လ ရှိသော အမျိုးသမီး တစ်ဦးနှင့် အသက် သုံး နှစ် အရွယ် ကလေးငယ် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အများစုမှာ စစ်ဘေးရှောင်များ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ထိုနေရာတွင် မြေပြင် တိုက်ပွဲ မရှိခဲ့ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

သံတွဲမြို့ကိုလည်း နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက် နေ့လယ် ဆယ့်တစ် နာရီ ခွဲခန့်တွင် တိုက်လေယာဉ် နှစ် စီးက အစိုးရ နည်းပညာ ကျောင်း (ဂျီတီအိုင်) နှင့် အနီးဝန်းကျင်ကို ဗုံး နှစ် ကြိမ် ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား နှစ် ဦး သေဆုံးပြီး လေး ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ရက္ခိုင့်တပ်တော်၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ နာရင်္ဂရာ သတင်းဌာနက နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် ဖော်ပြထားပါတယ်။ ကျောင်းဆောင်နှင့် နေအိမ်များ ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကျောက်တော်မြို့ကိုလည်း နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက် ည ဆယ့်တစ် နာရီ ခွဲခန့်တွင် တိုက်လေယာဉ် သုံး စီးက စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံ ကျောင်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ကို ငါး ကြိမ် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ အရပ်သား သုံး ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး ကျောင်းဆောင် အားလုံး ပြိုပျက်ခဲ့တယ်လို့ ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆိုပါတယ်။ ရခိတ တိုင်းမ်ကတော့ ဒဏ်ရာရသူ နှစ် ဦးဟု ဖော်ပြထားပြီး ပေါင် ငါးရာ ဗုံး လေး လုံးနှင့် အစုလိုက် ဗုံး ဆယ် လုံး အပါအဝင် ဗုံး ဆယ့်လေး လုံး ကြဲချခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒဏ်ရာရသူ နှစ် ဦးမှ သုံး ဦး အဖြစ် ဂဏန်း ကွဲလွဲနေပါတယ်။

ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် ကွမ်တောင်ရွာအနီးကိုလည်း နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် လေကြောင်းက တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ကျောက်ဖြူမြို့နယ် စနဲမြို့ တောင်ငူစုရပ်ကွက်ကိုလည်း နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက် ညတွင် ဒရုန်းများက တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ နေအိမ်များ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ နယ်စပ် သတင်းအေဂျင်စီက ဖော်ပြထားပါတယ်။ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ကိုလည်း နိုဝင်ဘာ ၁၄-၁၅ ရက်တွင် လေကြောင်းက တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိခိုက်မှု မရှိခဲ့ဘူးလို့ ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံက ဖော်ပြထားပါတယ်။

ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ကွတ်ခိုင်မြို့ကိုလည်း နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက် သန်းခေါင်ယံ ဆယ့်နှစ် နာရီခန့်တွင် လေယာဉ် တစ်စီးက ပေါင် ငါးရာ ဗုံး တစ်လုံး ကြဲချခဲ့ရာ ရပ်ကွက် လေးရှိ တရုတ် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်တွင် နှစ် လသား ကလေးငယ်တစ်ဦး၊ ၎င်း၏ မိခင်နှင့် သက်ကြီးရွယ်အို အမျိုးသမီး တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဘားမား နယူးစ် အင်တာနေရှင်နယ်က ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒဏ်ရာရသူ ဆယ် ဦး ခန့် ရှိပြီး ခုနှစ် ဦးက စိုးရိမ်ရတယ်လို့ ဒေသခံများက ပြောကြားခဲ့ပြီး တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (တီအဲန်အယ်လ်အေ) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင်တော့ ဒဏ်ရာရသူ ဆယ့်သုံး ဦး ရှိတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ နေအိမ် ငါး လုံး ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းနှင့် ရေထွက်တူး ပန်းခြံဈေး ဆိုင်ခန်းများ ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီသတင်းဟာလည်း ရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းကသာ လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ချဲဒိတ်ရွာ တိုက်ခိုက်မှုတွင်တော့ သေဆုံးသူ အရေအတွက် ဂဏန်း ကွဲလွဲနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ရာမည မွန်တပ်မတော် (အာအမ်အေ) က နှစ် ဦးသေ၊ ဆယ့်လေး ဦး ဒဏ်ရာရဟု ဖော်ပြထားပြီး မွန်လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ (ဟာဖောမ်) က အနည်းဆုံး တစ် ဦးသေ၊ အနည်းဆုံး သုံး ဆယ် ဒဏ်ရာရဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဲန်အာရ်အက်ဖ်အက်ဖ်၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဘီဗွီဂျေ သတင်းဌာနက နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် လေး ဦးသေ၊ သုံး ဆယ် ကျော် ဒဏ်ရာရဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။ သေဆုံး တစ် ဦးမှ လေး ဦး၊ ဒဏ်ရာရ ဆယ့်လေး ဦးမှ သုံး ဆယ် ကျော်အထိ ဂဏန်း ကွဲလွဲနေပြီး အတည်မပြုရသေးပါဘူး။ ဖလံချောင်းဝ ရွာ (အစောပိုင်း သတင်းများက ဖာလန်ရွာဟု ဖော်ပြ) တိုက်ခိုက်မှု (နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက် ညနှင့် ၁၆ ရက် နံနက်) တွင်လည်း သက်ကြီးရွယ်အို အမျိုးသမီး တစ်ဦး သေဆုံးပြီး နှစ် ဦးမှ သုံး ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု အန္တရာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့တရားမျှတမှုအဖွဲ့ (ဂျေအက်ဖ်အမ်) က အာဆီယံ ဒေသဆိုင်ရာ ဖိုရမ် (အေအာရ်အက်ဖ်) ၏ ဒရုန်း တိုက်ဖျက်ရေး အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲသို့ စစ်တပ်ကို ဖိတ်ရန် စီစဉ်နေသည်ဟု ထောက်ပြထားပြီး စစ်တပ်၏ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်ဟု သတိပေးထားပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံး၏ ဖော်ပြချက်အရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ကိုး ရာ ရှစ် ဆယ့် နှစ် ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အဲဒီအထဲတွင် အမျိုးသမီး သုံး ရာ ခြောက် ဆယ့် ရှစ် ဦးနှင့် ကလေး နှစ် ရာ သုံး ဆယ့် နှစ် ဦး ပါဝင်ကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်ထက် ငါး ဆယ့် နှစ် ရာခိုင်နှုန်း ပိုများခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ယူနီဆက်ဖ် — မြန်မာကလေးများ၏ အနာဂတ် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရ

ကုလသမဂ္ဂ ကလေးသူငယ်များ ရန်ပုံငွေ (ယူနီဆက်ဖ်) က မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်ပွဲ၊ နေရပ်စွန့်ခွာရမှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပြတ်တောက်မှုတို့ကြောင့် ကလေးများ၏ အနာဂတ် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရတယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အကူအညီ လိုအပ်သူ ဆယ့်ခြောက် ဒသမ နှစ် သန်း — လူဦးရေ၏ သုံးပုံ တစ်ပုံနီးပါး — ရှိပြီး အဲဒီအထဲတွင် ကလေး လေး ဒသမ ကိုး သန်း ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းအထိ နေရပ်စွန့်ခွာရသူ သုံး ဒသမ ခုနှစ် သန်း ရှိပြီး သုံးပုံ တစ်ပုံနီးပါးမှာ ကလေးတွေ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မြန်မာကလေးများ၏ ငါးဆယ့် ငါး ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုထဲတွင် နေထိုင်နေရပြီး ပညာသင်ယူရန် အရေးပေါ် လိုအပ်နေသော ကလေး သုံး ဒသမ လေး သန်း ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ယူနီဆက်ဖ်က ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အသက်ကယ်ဆယ်ရေး အကူအညီပေးရန် ဒေါ်လာ နှစ်ရာ ခြောက်ဆယ့် ခုနှစ် ဒသမ နှစ် သန်း လိုအပ်ပြီး လူ သုံး ဒသမ သုံး သန်း (ကလေး နှစ် ဒသမ ခြောက် သန်း အပါအဝင်) ကို ကူညီရန် ရည်ရွယ်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ရန်ပုံငွေ လုံလောက်မှု မရှိခြင်းက အကြီးမားဆုံး အခက်အခဲ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

တိုက်ပွဲများ — ကောလင်း၊ မိုးမိတ်၊ မြင်းခြံ

နိုင်ငံပိုင် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက် ထုတ်တွင် စစ်တပ်က စစ်ကိုင်းတိုင်း ကောလင်းမြို့ကို နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်တွင် ပြန်သိမ်းခဲ့ပြီး အင်းတော်-ဝဏ္ဏသို-ကောလင်း-ကျွန်းလှ-ကန့်ဘလူ လမ်းကြောင်းနှင့် အင်းတော်-ကျောက်တန်း-စဘိုင်းနသာ လမ်းကြောင်းတို့ကို ပြန်ဖွင့်ရန် စစ်ဆင်ရေး ဆက်လုပ်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားသည်ဟု လွတ်လပ်သော အတည်ပြုချက် မရသေးပါဘူး။

စစ်တပ်၏ ဖော်ပြချက်အရ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်မှ နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်အထိ ကျေးရွာများစွာကို ပြန်သိမ်းခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲ နှစ် ဆယ့် ကိုး ကြိမ် ဖြစ်ပွားကာ သေဆုံး ဆယ့်သုံး ဦး၏ အလောင်းများနှင့် လက်နက် ဆယ့်တစ် လက် သိမ်းဆည်းရမိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ စစ်တပ်ဘက်၏ တစ်ဖက်သတ် ဖော်ပြချက် ဖြစ်ပါတယ်။

ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) မိုးမိတ်မြို့အနီးတွင်လည်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်နေပြီး လေကြောင်းက ဗုံးကြဲနေတယ်လို့ ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်း၏ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် မနက်ခင်း သတင်းအစီအစဉ်တွင် ဖော်ပြထားပါတယ်။ မိုးမိတ်မြို့မှ ခြောက် မိုင် အကွာတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မန္တလေးတိုင်း မြင်းခြံမြို့နယ်တွင်လည်း ပျူစောထီး စစ်ကြောင်းက မြင်းခြံ-မြို့သာလမ်းတစ်လျှောက် ကျေးရွာများတွင် ညအချိန် လုယက်နေပြီး သခါကျင်းရွာတွင် ရှိနေတယ်လို့ မြင်းခြံ လူထုလှုပ်ရှားမှု ကော်မတီက နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒေသခံများကို သတိထား ရှောင်ရှားရန် အသိပေးထားပါတယ်။

သတင်းတိုများ

အမေရိကန် တစ်ဒေါ်လာလျှင် ငါးထောင့် ငါးဆယ် ကျပ်အထိ တက်လာပြီး ဈေးကွက်တွင် အရောင်းမရှိဟု ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်း၏ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် ညနေခင်း သတင်းအစီအစဉ်တွင် ဖော်ပြထားပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (အေအေပီပီ) ၏ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် အစီရင်ခံစာအရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံရသူ သုံးသောင်း နှစ်ထောင် လေးရာ ဆယ့်ခြောက် ဦး၊ အတည်ပြု သေဆုံးသူ ရှစ်ထောင် ခုနှစ် ရာ နှစ် ဦး ရှိပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်မှ နိုဝင်ဘာအထိ တစ် ရာ နှစ် ဆယ့် ခုနှစ် ဦး သေဆုံးခဲ့ကာ အဲဒီအထဲတွင် အမျိုးသမီး ခြောက်ဆယ့် ခြောက် ဦးနှင့် ကလေး ဆယ့်ငါး ဦး ပါဝင်ပြီး အများစုမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် နိုင်ငံတကာ (အမ်နက်စတီ အင်တာနေရှင်နယ်) က နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် အာဆီယံ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် မြန်မာအရေးတွင် ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ဖော်တီဖိုင်း ရိုက်စ်ကလည်း စစ်တပ်ကို ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင် တက္ကသိုလ် ဒီလီမန် ကျောင်းဝင်းတွင် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်က လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဆီး တရားစွဲဆိုရန်၊ စစ်တပ်ထံ လေယာဉ်ဆီ ရောင်းချမှု ရပ်တန့်ရန်၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရကို အသိအမှတ်ပြုရန်နှင့် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ရပ်တန့်ရန် ဆန္ဒပြခဲ့ကြတယ်လို့ အမ် စီဒီအမ်က ဖော်ပြထားပါတယ်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ လူမှုရေး၊ အလုပ်သမားနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု ဝန်ကြီးဌာနက နိုဝင်ဘာ ၁၆-၂၂ ရက် မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းချက်တွင် ဆိုင်ကလုန်း အက်ဗန်က အန်ဒရာ ပရာဒေ့ရှ် ကမ်းခြေဘက်သို့ ရွေ့လျားနိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိနိုင်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

မကွေးတိုင်း ဆိပ်ဖြူနှင့် ဆယ့်တုတ္တရာ မြို့နယ်တို့တွင် နိုဝင်ဘာ ၁၃-၁၄ ရက်က လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုနှင့် ဂျိုင်ရိုကော်ပတာ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရွာသားထောင်ချီ ထွက်ပြေးခဲ့ရတယ်လို့ ရန်ကုန်ခေတ်သစ် သတင်းဌာနကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီသတင်းဟာလည်း ရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းကသာ လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆွစ်ဇာလန်အခြေစိုက် ဒီကေအက်စ်အိတ် ကုမ္ပဏီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် အိုဗာတင်း ဖြန့်ဖြူးမှုကို အောက်တိုဘာလကုန်မှစ၍ ရပ်ဆိုင်းလိုက်ပြီဟု နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် သတင်းစာတွင် ကြေညာခဲ့ပြီး ရန်ကုန်ဈေးကွက်တွင် တရားဝင် ဖြန့်ဖြူးသော အိုဗာတင်း ထုတ်ကုန် အချို့ ပစ္စည်း ပြတ်လပ်မှု ရှိနေတယ်လို့ ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းက ဖော်ပြထားပါတယ်။

ရင်းမြစ်များ — https://stratnewsglobal.com/myanmar/myanmars-min-aung-hlaing-mulls-peace-conference-slams-asean-pressure/, https://aseannow.com/topic/1409787-guterres-presses-asean-over-myanmar-crisis/, https://foleyhoag.com/news-and-insights/news/2026/november/international-court-of-justice-to-issue-judgment-in-the-gambia-v-myanmar-genocide-case-on-november/, https://bhrn.org.uk/en/press-releases/myanmar-rise-in-dangerous-speech-ahead-of-international-court-of-justice-verdict-in-rohingya-genocide-case, https://dailykiran.com/nia-arrests-key-suspect-in-major-drug-bust-in-mizoram/, https://www.nationpress.com/national/nia-nabs-indian-rupee3072-crore-mizoram-meth-case-accused, https://bnanews.net/arakha-region/9176/, https://www.crphsupportgroup.no/post/airstrikes-kill-14-civilians-and-injure-28-in-4-days-across-chin-and-rakhine-states, https://www.bnionline.net/en/news/kutkai-town-airstrike-kills-three-including-infant, https://www.bvjnews.com/post/nmspnrff, https://arakhatimes.com/news_mm/30689/, https://www.justiceformyanmar.org/stories/asean-regional-forum-drone-workshop-risks-boosting-myanmar-juntas-capabilities-for-aerial-attacks-against-civilians, https://www.unicef.org/myanmar/situation-children-myanmar, https://www.gnlm.com.mm/tatmadaw-recaptures-kawlin-reopens-key-areas-along-sagaing-communication-routes/, https://www.youtube.com/watch?v=rNdgwv79Upc, https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0LDVFwWteEwn1KUw7qnKdSQu5M5NLMz6eoR4dLmnBWNRQvjH6kbmPoTuk2ifW44Jhl&id=100066314960842, https://www.youtube.com/watch?v=hm7C4rDjGWw, https://www.facebook.com/burmapoliticalprisoners/posts/pfbid0RQMy16pqjmPigH7WAhFKRNg86aG8AMh68kx7pWuwypmNunmWAvPvbJ4VPG6J1x2Bl, https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2026/11/ASA1616792026ENGLISH.pdf, https://www.fortifyrights.org/reg-inv-2026-11-13/, https://moemaka.net/eng/2026/11/november-17-2026-m-cdm-domestic-news/, https://medium.com/@kyawmin99992222/thousands-flee-villages-in-magway-after-artillery-and-gyrocopter-attacks-23cdfd502136, https://www.instagram.com/p/Df397UpFdy2/, https://www.youtube.com/watch?v=Kyr3YlYj5Cs

ဆက်ဖတ်ရန် →

စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၂၀: မိသားစု စီးပွားရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

အပိုင်း ၁၉: https://www.yeyintnge.net/2026/11/mehl-mec.html

အပိုင်း ၂၀ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။

အပိုင်း ၁၉ ရဲ့ အဆုံးမှာ ချန်ခဲ့တယ် — စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာ မည်သို့ တည်ဆောက်ထားသည်ကို သိပြီးနောက်၊ မင်းအောင်လှိုင်၏ မိသားစု စီးပွားရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု အကြောင်း ဆက်လက် တင်ပြပါမည် ဟု။ ဤအပိုင်းက ထိုအကြောင်းအရာကိုပင် တင်ပြသည်။

သားသမီး နှစ်ဦးကို ဒဏ်ခတ်ခြင်း — ၂၀၂၁ မတ် ၁၀

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းပြီး တစ်လကျော်အကြာ၊ ၂၀၂၁ မတ် ၁၀ ရက်တွင် အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက မင်းအောင်လှိုင်၏ အရွယ်ရောက်ပြီးသော သားသမီးများ အောင်ပြည့်စုံနှင့် ခင်သီရိသက်မွန်တို့အား ဒဏ်ခတ်မှု (sanctions — နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ စီးပွားရေး၊ ငွေကြေးဆက်ဆံမှုကို ပိတ်ပင်သည့် အရေးယူမှု) ချမှတ်ခဲ့သည်။

ဒဏ်ခတ်မှု၏ အခြေခံမှာ သမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒန်က ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော အမိန့်ကြော်ငြာစာ (executive order — သမ္မတက ထုတ်ပြန်သော တရားဝင် အမိန့်) အမှတ် ၁၄၀၁၄ ဖြစ်သည်။

အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ရေးရုံး (Office of Foreign Assets Control, OFAC) က သားသမီး နှစ်ဦးသည် "သူတို့၏ ဖခင်၏ ရာထူးနှင့် ဆိုးယုတ်သော လွှမ်းမိုးမှုမှ တိုက်ရိုက် အကျိုးခံစားရသော" စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

သူတို့၏ ကုမ္ပဏီ ၆ ခုကိုလည်း တစ်ပြိုင်နက် ဒဏ်ခတ်ခဲ့သည် — A&M Mahar၊ Sky One Construction၊ The Yangon Restaurant၊ The Yangon Gallery၊ Everfit နှင့် Seventh Sense တို့ ဖြစ်သည်။

ဒဏ်ခတ်မှု၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အမေရိကန်တွင် ရှိသော သူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အေးခဲစေပြီး၊ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ သူတို့နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်ခွင့် တားမြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အောင်ပြည့်စုံ — Authentic Group

သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Authentic Group ပိုင်ဆိုင်သည်။ Justice For Myanmar ၏ ဖော်ပြချက်အရ Authentic Group သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် — ဖခင်ဖြစ်သူ တပ်ချုပ်နေရာသို့ တက်လာသည့်နှစ်ကတည်းက — ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများသို့ ကုန်ကြမ်းများ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။

ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများမှာ တပ်မတော်၏ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး (Directorate of Defence Industries) လက်အောက်ရှိ စက်ရုံများ ဖြစ်သည် — လက်နက်နှင့် ကျည်ဆံများ ထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများ ဖြစ်သည်။

Authentic Group သည် စစ်တပ်ပိုင် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC) ၏ လုပ်ငန်းများသို့လည်း ကုန်ပစ္စည်းများ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အောင်ပြည့်စုံသည် အောင်မြင့်မိုလ်မင်း အာမခံကုမ္ပဏီ (Aung Myint Moh Min Insurance) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ စစ်သားများသည် ထိုကုမ္ပဏီထံမှ အသက်အာမခံ ဝယ်ယူရန် လိုအပ်သည်ဟု Justice For Myanmar က ဖော်ပြသည်။

ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (UN Fact-Finding Mission) ကလည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အောင်ပြည့်စုံ ပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီများအပေါ် အရေးယူရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

ခင်သီရိသက်မွန် — ဖျော်ဖြေရေးမှ ဆက်သွယ်ရေးအထိ

သမီးဖြစ်သူ ခင်သီရိသက်မွန်သည် ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းမှ စတင်ခဲ့သည် — 7th Sense Creation ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီကို ပူးတွဲ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ Everfit အားကစားခန်းမ လုပ်ငန်းကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် သူမသည် ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည် — နော်ဝေး Telenor ကုမ္ပဏီ၏ မြန်မာလုပ်ငန်းကို ဝယ်ယူသော Investcom PTE Ltd တွင် ရှယ်ယာ (share — ကုမ္ပဏီတွင် ပိုင်ဆိုင်မှု အစိတ်အပိုင်း) ရရှိခဲ့ပြီး၊ Shwe Byain Phyu ကုမ္ပဏီတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့သည်။ Shwe Byain Phyu သည် Telenor မြန်မာ (ယခု ATOM) ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ထိန်းချုပ်မည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ဤသည်မှာ စစ်ခေါင်းဆောင်၏ သမီးတစ်ဦး နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများထဲမှ တစ်ခုတွင် ရှယ်ယာရှင် ဖြစ်လာပုံ ဖြစ်သည်။

ရွှေ ၈၀၀ ကီလို — ပျက်သွားသော ငွေကြေးခဝါချမှု အစီအစဉ်

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၇ ရက်တွင် Justice For Myanmar က စုံစမ်းစစ်ဆေးချက် တစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် — အာဏာသိမ်းပြီး လများအတွင်း စစ်ကောင်စီနှင့် ဆက်စပ်သော ကွန်ရက်တစ်ခုက ရွှေ ၈၀၀ ကီလို (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၈ သန်းခန့် တန်ဖိုးရှိ) ကို ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဟောင်ကောင်တို့ဖြင့် ငွေကြေးခဝါချရန် (money laundering — တရားမဝင် ရထားသော ငွေကို တရားဝင်ငွေအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း) ကြိုးပမ်းခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

Justice For Myanmar ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဤအစီအစဉ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သူမှာ ခင်သီရိသက်မွန် ဖြစ်သည်။ အစီအစဉ်၏ အချက်အလက်များမှာ မူကြမ်း စာချုပ်များ၊ ရည်ရွယ်ချက် စာများနှင့် ပုဂ္ဂလိက မက်ဆေ့ချ်များကို အခြေခံသည်။

ဝယ်ယူမည့်သူအဖြစ် လာအို AIF Group ၏ ကုမ္ပဏီခွဲတစ်ခု သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ငွေပေးချေမှုကို AIF Group ပိုင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း နိုင်ငံပိုင်ဘဏ် BIC Bank Lao မှတစ်ဆင့် လုပ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ လက်နက်ပွဲစား ထွန်းမင်းလတ်နှင့် ထိုစဉ်က ထိုင်း အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဥပါကစ် ပချာရီယံကွန်းတို့က ကြားခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုင်းကုမ္ပဏီ BFA (Thailand) ကို စာရွက်ပေါ်တွင် နောက်ဆုံး ရောင်းချသူအဖြစ် ထားရန် စီစဉ်ထားသည်။

သို့သော် အစီအစဉ် ပျက်ခဲ့သည် — နှစ်ဖက်စလုံး လိုအပ်သော ငွေကြေးအာမခံချက်ကို မပေးနိုင်သဖြင့် ၂၀၂၁ နှစ်လယ်တွင် သဘောတူညီမှု ပျက်ပြားခဲ့သည်။ Justice For Myanmar က ရွှေ ၂၀၀ ကီလို ရောင်းချပြီးဟု ဖော်ပြချက်တစ်ခု ပါသော်လည်း၊ ရွှေ အမှန်တကယ် လက်ပြောင်းခဲ့သည်ကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ဤသည်မှာ စုံစမ်းစစ်ဆေးချက် တွေ့ရှိချက် ဖြစ်သည် — တရားစီရင်ဆုံးဖြတ်ချက် မဟုတ်ပါ။

၂၀၂၂ စက်တင်ဘာ — ထိုင်း မူးယစ်ဆေးဝါး ဝင်ရောက်စစ်ဆေးမှု

၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့က မူးယစ်ဆေးဝါး ဝင်ရောက်စစ်ဆေးမှုတစ်ခု လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ မင်းအောင်လှိုင်မိသားစုနှင့် နီးကပ်သော လက်နက်ပွဲစား ထွန်းမင်းလတ်ကို ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်မှုတို့ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

ဝင်ရောက်စစ်ဆေးမှုအတွင်း ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့က ခင်သီရိသက်မွန်၏ ဘဏ်မှတ်တမ်းများနှင့် အောင်ပြည့်စုံ၏ ဘန်ကောက် ကွန်ဒိုခန်းစာချုပ်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည် — ဘန်ကောက် Belle Rama 9 ရှိ အိပ်ခန်း ၄ ခန်းပါ ဇိမ်ခံကွန်ဒိုတစ်ခန်း၊ တန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ သန်းခန့် ဖြစ်သည်။

ဤတွေ့ရှိချက်ကို Reuters က ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် သတင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ The Sentry နှင့် Justice For Myanmar တို့ကလည်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

တပ်တွင်း အဂတိမှုဖြင့် အရေးယူခံရသူများ

အပိုင်း ၁၆ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တပ်တွင်း သန့်စင်မှုများတွင် မိုးမြင့်ထွန်း (တစ်သက်တစ်ကျွန်း) နှင့် စိုးထွဋ် (၅ နှစ်) တို့ အဂတိမှုဖြင့် အရေးယူခံခဲ့ရသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင်လည်း စွမ်းအင်ကဏ္ဍတွင် အဂတိမှု အရေးယူမှု တစ်ခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် — ဒုတိယစွမ်းအင်ဝန်ကြီး သန့်စင်နှင့် ရေနံစည်းမျဉ်းဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ရွှေမော်တို့ လောင်စာဆီတင်သွင်းမှုနှင့် ဒေါ်လာဈေးကစားမှု၊ လာဘ်စားမှုတို့နှင့် ဆက်စပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွင် နိုဝင်ဘာလယ်တွင် ထိန်းသိမ်းခံရပြီး ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံရသည်။

သန့်စင်သည် လောင်စာဆီတင်သွင်းရေးနှင့် ဖြန့်ဖြူးရေး ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူထားသူဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ် ညိုစော၏ စစ်တက္ကသိုလ် အတန်းဖော် ဖြစ်သည်။ စွဲချက်များစွာ တင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည်ဟု ASEAN NOW က ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၃ ရက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

ထုတ်ပယ်သည့်ရက်နှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်တမ်းနှစ်ခု ကွဲသည် — ASEAN NOW က ၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ထုတ်ပယ်ကြောင်း ကြေညာသည်ဟု ရေးပြီး၊ နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ဖယ်ရှားသည့် အမိန့်ထုတ်သည်ဟု သတင်းတစ်ခု ဖော်ပြသည်။ ထိန်းသိမ်းခံရသည်မှာမူ နိုဝင်ဘာလယ်ဟု နှစ်ခုစလုံး တူညီသည်။

ဤသည်မှာ ပထမဆုံးအကြိမ် မဟုတ်ပါ — ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင်လည်း လောင်စာဆီတင်သွင်းရေး ကော်မတီကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ညွန့်အောင်နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရန်နောင်စိုးတို့ အရေးယူခံခဲ့ရသည်။ ရန်နောင်စိုးမှာ တရားမဝင် ငွေကြေးအရောင်းအဝယ်နှင့် အဂတိမှုဖြင့် ထောင် အနှစ် ၂၀ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်ဟု ASEAN NOW က ဖော်ပြသည်။

သုတေသန ကွက်လပ် — ၂၀၁၁–၂၀၂၀

တစ်ချက် ရိုးသားစွာ ဖော်ပြရန် ရှိသည် — အာဏာသိမ်းမတိုင် (၂၀၁၁–၂၀၂၀) တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော တပ်မတော်အရာရှိများကို အဂတိမှုဖြင့် တရားစွဲဆိုသော ကောင်းစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အမှုများကို ဤသုတေသနတွင် မတွေ့ရှိခဲ့ပါ။

ထိုကာလတွင် အဂတိမှု မရှိခဲ့သည်ဟု မဆိုလိုပါ — မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အမှု မတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ သုတေသန၏ ကွက်လပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ

ဤအပိုင်းတွင် တင်ပြခဲ့သည်များကို အတူတကွ ကြည့်ပါက ပုံစံတစ်ခုက ပေါ်လာသည်။

ပထမ — မိသားစု စီးပွားရေးသည် MEHL နှင့် MEC အင်ပါယာ၏ နောက်တစ်ဖက်ခြမ်း ဖြစ်သည်။ စစ်တပ်က ကုမ္ပဏီကြီးများဖြင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို ထိန်းချုပ်သလို၊ တပ်ချုပ်၏ မိသားစုကလည်း ကိုယ်ပိုင် ကုမ္ပဏီများဖြင့် စီးပွားရေး အကျိုးအမြတ် ရယူခဲ့သည် — လက်နက်စက်ရုံများသို့ ကုန်ကြမ်းထောက်ပံ့ခြင်းမှ ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွင် ရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်ခြင်းအထိ။

ဒုတိယ — ဒဏ်ခတ်မှုများက မိသားစု၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကွန်ရက်က ရပ်တန့်မသွားခဲ့ပါ။ ဒဏ်ခတ်ခံရပြီး လအနည်းငယ်အကြာတွင် ရွှေ ၈၀၀ ကီလို အစီအစဉ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဘဏ်မှတ်တမ်းများနှင့် ကွန်ဒိုခန်းများ တွေ့ရှိခဲ့သည် — ဒဏ်ခတ်မှုများသည် ငွေကြေးစီးဆင်းမှုကို လုံးဝ ရပ်တန့်မသွားစေခဲ့ကြောင်း ပြသည်။

တတိယ — တပ်တွင်း အဂတိမှု အရေးယူမှုများသည် ရွေးချယ်ပုံရသည်။ မိသားစုဝင်များနှင့် ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များကို မထိခိုက်ဘဲ၊ အလယ်အလတ်အဆင့် အရာရှိများနှင့် ဝန်ကြီးများကိုသာ အရေးယူခဲ့သည် — မိုးမြင့်ထွန်း၊ စိုးထွဋ်၊ သန့်စင်နှင့် ရွှေမော်တို့ ဖြစ်သည်။ အဂတိမှုကို တိုက်ဖျက်ခြင်းလား၊ အာဏာတိုက်ပွဲတွင် အသုံးပြုခြင်းလားဟူသော မေးခွန်းမှာ ကျန်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာ မည်သို့ တည်ဆောက်ထားသည်ကို သိပြီးနောက်၊ မိသားစု စီးပွားရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု မည်သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို သိပြီးနောက် — နောက်အပိုင်းတွင် ကျောက်စိမ်း၊ မူးယစ်ဆေးနှင့် သယံဇာတများ အကြောင်း ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။

နောက်အပိုင်းမှာ: အခန်း ၂၁ — ကျောက်စိမ်း၊ မူးယစ်ဆေး၊ သယံဇာတ။ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်းကုန်သွယ်မှု၊ မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းနှင့် ရှားပါးသတ္တုများ၊ သစ်တောများ အကြောင်း ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။

အပိုင်း ၂၁: https://www.yeyintnge.net/2026/11/blog-post_19.html

ရင်းမြစ်များ

  • အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (US Treasury) (OFAC ဒဏ်ခတ်မှု၊ ၂၀၂၁ မတ် ၁၀; Federal Register၊ ၂၀၂၁ မတ် ၁၇)
  • Justice For Myanmar (ရွှေ ၈၀၀ ကီလို ငွေကြေးခဝါချမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်၊ ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၇; "Dirty Secrets #2")
  • Reuters (ထိုင်း မူးယစ်ဆေးဝါး ဝင်ရောက်စစ်ဆေးမှု၊ ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၁)
  • The Sentry (ထိုင်း ဝင်ရောက်စစ်ဆေးမှု)
  • ASEAN NOW (သန့်စင်နှင့် ရွှေမော် အဂတိမှု၊ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၃)
  • ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (UN Fact-Finding Mission) (အစီရင်ခံစာ A/HRC/42/CRP.3၊ ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ)
ဆက်ဖတ်ရန် →