စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၁၉: မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လီမိတက် (MEHL) နှင့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC) — စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာ
ရဲရင့်ငယ် — ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆
အပိုင်း ၁၈: https://www.yeyintnge.net/2026/11/blog-post_16.html
အပိုင်း ၁၉ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။
အပိုင်း ၁၈ ရဲ့ အဆုံးမှာ ချန်ခဲ့တယ် — တပ်တွင်း သဘောထားကွဲမှုများနှင့် ထွက်ပြေးမှုများ မည်မျှ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို သိပြီးနောက်၊ စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာ မည်သို့ တည်ဆောက်ထားသည်ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမည် ဟု။ ဤအပိုင်းက ထိုအကြောင်းအရာကိုပင် တင်ပြသည်။
အင်ပါယာ ဘယ်လို တည်ဆောက်ခဲ့သလဲ
စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာမှာ ကုမ္ပဏီကြီး နှစ်ခု အပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။
ပထမတစ်ခုမှာ မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လီမိတက် (Myanmar Economic Holdings Limited, MEHL) ဖြစ်သည် — ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် စစ်အစိုးရက တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (Myanmar Economic Corporation, MEC) ဖြစ်သည် — ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်က တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကုမ္ပဏီ နှစ်ခုစလုံး၏ ဘုတ်အဖွဲ့တွင် အဆင့်မြင့် စစ်အရာရှိကြီးများ ပါဝင်သည် — တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော သို့မဟုတ် အငြိမ်းစား စစ်ဘက်ဝန်ထမ်းများသာ ပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်သည်။
သူတို့၏ လုပ်ငန်းများမှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးနယ်ပယ် တိုင်းလိုလိုသို့ ရောက်ရှိသည် — ဆောက်လုပ်ရေး၊ ကျောက်မျက်ထုတ်လုပ်မှု၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု၊ အာမခံ၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ဘီယာနှင့် ဆေးရွက်ကြီး၊ သတ္တုတူးဖော်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး။
ဥပမာ — MEHL သည် မြန်မာဘီယာ (Myanmar Beer) နှင့် မြဝတီဘဏ် (Myawaddy Bank) တို့ကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ MEC သည် အင်းဝဘဏ် (Innwa Bank) ကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး၊ ဗီယက်နမ် စစ်တပ်၏ ဗီယက်တဲလ် (Viettel) နှင့် ပူးပေါင်း၍ မိုင်တဲလ် (Mytel) ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သည်။
ဤကုမ္ပဏီများသည် အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းများ မဟုတ်ပါ — စစ်တပ်၏ ကိုယ်ပိုင် ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်သည်။ သူတို့၏ အမြတ်အစွန်းများသည် နိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာသို့ မရောက်ဘဲ စစ်တပ်၏ လက်ထဲသို့ ရောက်သည်။
ကုလသမဂ္ဂ၏ တွေ့ရှိချက် — လုပ်ငန်း ၁၀၆ ခု
၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (UN Fact-Finding Mission) က အစီရင်ခံစာ တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ထိုအစီရင်ခံစာအရ မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လီမိတက် (MEHL) နှင့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC) တို့သည် တပ်မတော်အကြီးအကဲများ — တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယတပ်ချုပ် စိုးဝင်းအပါအဝင် — ပိုင်/လွှမ်းမိုးထားသော ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်သည်။
သူတို့ ပိုင်/ထိန်းချုပ်ထားသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အနည်းဆုံး ၁၀၆ ခု ရှိပြီး၊ ကော်ပိုရိတ်ဖွဲ့စည်းပုံများဖြင့် နီးကပ်ဆက်စပ်သော လုပ်ငန်း ၂၇ ခု ထပ်ရှိသည်ဟု မစ်ရှင်က တွေ့ရှိခဲ့သည်။
မစ်ရှင်က ထိုစီးပွားရေးအင်ပါယာသည် စစ်တပ်၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးနေသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအား ထိုကုမ္ပဏီများနှင့် စီးပွားရေး ဆက်ဆံမှု ဖြတ်တောက်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
Amnesty International "Military Ltd" — အမြတ်ဝေစု ကျပ် ၁၀၇ ဘီလီယံကျော်
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် Amnesty International က "Military Ltd" အစီရင်ခံစာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် — ပေါက်ကြားလာသော MEHL ၏ အစုရှယ်ယာရှင် စာရင်းများကို အခြေခံထားသည်။
MEHL သည် အစုရှယ်ယာရှင် (shareholder — ကုမ္ပဏီတွင် ရှယ်ယာဝယ်၍ ပိုင်ဆိုင်သူ) ၃၈၁,၆၃၆ ဦး ပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည် — အားလုံးမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော သို့မဟုတ် အငြိမ်းစား စစ်ဘက်ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၊ တပ်မများ၊ တပ်ရင်းများ၊ စစ်မှုထမ်းဟောင်းအသင်းများ ပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်း အစုရှယ်ယာရှင် ၁,၈၀၃ ခု ရှိသည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အနှစ် ၂၀ ကျော်အတွင်း MEHL က အစုရှယ်ယာရှင်များသို့ ပေးခဲ့သော အမြတ်ဝေစု (dividend — ကုမ္ပဏီ၏ အမြတ်ကို အစုရှယ်ယာရှင်များအား ခွဲဝေပေးငွေ) စုစုပေါင်းမှာ ကျပ် ၁၀၇ ဘီလီယံကျော် ရှိသည် — ထိုခေတ် တရားဝင်ငွေလဲနှုန်း (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဒေါ်လာ = ကျပ် ၆ ကျပ်) အရ ဒေါ်လာ ၁၈ ဘီလီယံ ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။
ထိုအမြတ်ဝေစုများအနက် ကျပ် ၉၅ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁၆ ဘီလီယံ ခန့်) သည် စစ်တပ်ယူနစ်များသို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိခဲ့သည် — ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် နှိမ်နင်းမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သော တပ်မများအပါအဝင်။
မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင်လည်း အစုရှယ်ယာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည် — ၂၀၁၀–၁၁ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် MEHL ရှယ်ယာ ၅,၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ပြီး အမြတ်ဝေစု ကျပ် ၁.၅ သန်း (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်) ရရှိခဲ့သည်။
ဤသည်မှာ စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာက မည်သို့ အလုပ်လုပ်သည်ကို ပြသည် — စစ်အရာရှိကြီးများနှင့် စစ်တပ်ယူနစ်များက ကုမ္ပဏီကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး၊ ကုမ္ပဏီ၏ အမြတ်ကို သူတို့ကိုယ်တိုင် ခွဲဝေယူသည်။
အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဒဏ်ခတ်မှုများ
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတကာက MEHL နှင့် MEC တို့ကို ဒဏ်ခတ်မှု (sanctions — နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ စီးပွားရေး၊ ငွေကြေးဆက်ဆံမှုကို ပိတ်ပင်သည့် အရေးယူမှု) များ ချမှတ်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်: ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒန်က အမိန့်ကြော်ငြာစာ (executive order — သမ္မတက ထုတ်ပြန်သော တရားဝင် အမိန့်) အမှတ် ၁၄၀၁၄ ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ မတ် ၈ ရက်တွင် အမေရိကန် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက MEHL နှင့် MEC တို့ကို Entity List (ပို့ကုန်ထိန်းချုပ်မှု စာရင်း — စာရင်းပါသူများထံ အမေရိကန် ကုန်ပစ္စည်းများ တင်ပို့ခွင့် ကန့်သတ်ထားသော စာရင်း) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ မတ် ၂၅ ရက်တွင် အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ရေးရုံး (Office of Foreign Assets Control, OFAC) က MEHL နှင့် MEC ကို အမိန့်ကြော်ငြာစာ ၁၄၀၁၄ အရ ဒဏ်ခတ်ခဲ့သည် — အမေရိကန်တွင် ရှိသော သူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အေးခဲစေပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ သူတို့နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်ခွင့် တားမြစ်သည်။
ယူကေ: ၂၀၂၁ မတ် ၂၅ ရက်တွင် MEHL ကို ဒဏ်ခတ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၁ ဧပြီ ၁ ရက်တွင် MEC ကို ဒဏ်ခတ်ခဲ့သည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ (EU): ၂၀၂၁ ဧပြီ ၁၉ ရက်တွင် MEHL နှင့် MEC နှစ်ခုစလုံးကို ဒဏ်ခတ်ခဲ့သည်။
ဒဏ်ခတ်မှုများ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ စစ်ကောင်စီ၏ ငွေကြေးရင်းမြစ်ကို ဖြတ်တောက်ရန် ဖြစ်သည် — သို့သော် MEHL နှင့် MEC တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင် ဆက်လက် လည်ပတ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီကြီးများလည်း ထွက်ခွာခဲ့သည် — ဂျပန် ဘီယာကုမ္ပဏီ ကီရင် (Kirin) က ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြန်မာဘီယာ ပူးတွဲလုပ်ငန်းမှ ထွက်ခွာကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ဓာတ်ငွေ့ဝင်ငွေ — မြန်မာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း (MOGE)
စစ်ကောင်စီ၏ အကြီးဆုံး နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ရင်းမြစ်မှာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်သည်။
အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက နိုင်ငံပိုင် မြန်မာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း (Myanma Oil and Gas Enterprise, MOGE) ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ MOGE သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေထုတ်လုပ်မှုကို ထိန်းချုပ်သော နိုင်ငံပိုင် လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
ရတနာ ဓာတ်ငွေ့ကွင်းမှ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ရောင်းချသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ရခိုင်ကမ်းလွန်မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပို့သော ဓာတ်ငွေ့တို့မှ ဝင်ငွေများသည် MOGE မှတစ်ဆင့် စစ်ကောင်စီထံ ရောက်ရှိသည်။ မြန်မာအစိုးရ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဓာတ်ငွေ့ဝင်ငွေမှာ တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံ ခန့် ရှိပြီး၊ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ စုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့် ဖြစ်သည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) က ၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်တွင် MOGE ကို ဒဏ်ခတ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်က ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၃၁ ရက်တွင် MOGE နှင့် ပတ်သက်သော ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် (ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် အတည်ပြု) — သို့သော် ၎င်းမှာ MOGE ကို အပြည့်အဝ ဒဏ်ခတ်ခြင်း မဟုတ်ပါ။
နိုင်ငံခြား ဓာတ်ငွေ့ကုမ္ပဏီကြီးများလည်း ထွက်ခွာခဲ့သည် — ပြင်သစ် တိုတယ်အင်နာဂျီ (TotalEnergies) က ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီတွင် ထွက်ခွာကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန် ချဲဗရွန် (Chevron) က ၂၀၂၄ ဧပြီ ၁ ရက်တွင် ရတနာ ဓာတ်ငွေ့ကွင်းမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ချဲဗရွန် ထွက်ခွာပြီးနောက် ရတနာ ဓာတ်ငွေ့ကွင်းတွင် MOGE ၏ အစုရှယ်ယာမှာ ၂၁.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၇.၄ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာခဲ့သည် — ဓာတ်ငွေ့ဝင်ငွေ၏ ပိုများသော အစိတ်အပိုင်းကို စစ်ကောင်စီက တိုက်ရိုက် ထိန်းချုပ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ
ဤအပိုင်းတွင် တင်ပြခဲ့သည်များကို အတူတကွ ကြည့်ပါက ပုံစံတစ်ခုက ပေါ်လာသည်။
ပထမ — စစ်တပ်၏ အာဏာသည် လက်နက်ပေါ်တွင်သာ မတည်ပါ။ MEHL နှင့် MEC တို့မှတစ်ဆင့် စစ်တပ်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို ထိန်းချုပ်ထားသည် — ဘီယာမှ ဘဏ်အထိ၊ သတ္တုမှ ဆက်သွယ်ရေးအထိ။ စီးပွားရေးအင်ပါယာသည် အာဏာသိမ်းမှုကို ဖြစ်နိုင်စေခဲ့ပြီး၊ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်တွင်လည်း စစ်ကောင်စီကို ရပ်တည်စေခဲ့သည်။
ဒုတိယ — အမြတ်ဝေစုစနစ်က စစ်တပ်အတွင်း သစ္စာခံမှုကို ဝယ်ယူသည်။ အစုရှယ်ယာရှင် သုံးသိန်းရှစ်သောင်းကျော်နှင့် စစ်တပ်ယူနစ်များက MEHL ၏ အမြတ်ကို ခွဲဝေယူသည် — စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားသည် အရာရှိတိုင်း၏ ကိုယ်ပိုင်အကျိုးစီးပွားနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
တတိယ — ဒဏ်ခတ်မှုများက စစ်ကောင်စီ၏ ငွေကြေးကို ထိခိုက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ဓာတ်ငွေ့ဝင်ငွေက ဆက်လက် စီးဝင်နေသည်။ MOGE သည် တစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံ ခန့် ဝင်ငွေ ပေးနေဆဲ ဖြစ်သည် — လက်နက်ဝယ်ယူမှုနှင့် စစ်ဆင်ရေးများကို ထောက်ပံ့ပေးသော ငွေကြေး ဖြစ်သည်။ ဒဏ်ခတ်မှုများ မလုံလောက်သေးကြောင်း ဤအချက်က ပြသည်။
တပ်တွင်း သဘောထားကွဲမှုများနှင့် ထွက်ပြေးမှုများ မည်မျှ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို သိပြီးနောက်၊ စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာ မည်သို့ တည်ဆောက်ထားသည်ကို သိပြီးနောက် — နောက်အပိုင်းတွင် မင်းအောင်လှိုင်၏ မိသားစု စီးပွားရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု အကြောင်း ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။
နောက်အပိုင်းမှာ: အခန်း ၂၀ — မိသားစု စီးပွားရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု။ မင်းအောင်လှိုင်၏ သားသမီးများ အောင်ပြည့်စုံနှင့် ခင်သီရိသက်မွန်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ၂၀၂၁ မတ် ၁၀ ရက် အမေရိကန် ဒဏ်ခတ်မှု အကြောင်း ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။
အပိုင်း ၂၀: https://www.yeyintnge.net/2026/11/blog-post_18.html
ရင်းမြစ်များ
- ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (UN Fact-Finding Mission) (အစီရင်ခံစာ A/HRC/42/CRP.3၊ ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ)
- Amnesty International ("Military Ltd" အစီရင်ခံစာ၊ ၂၀၂၀ စက်တင်ဘာ)
- အမေရိကန် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (BIS) (Federal Register၊ ၂၀၂၁ မတ် ၈)
- အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (US Treasury) (OFAC ဒဏ်ခတ်မှု၊ ၂၀၂၁ မတ် ၂၅; MOGE ညွှန်ကြားချက်၊ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၃၁)
- ယူကေ အစိုးရ (UK Government) (ဒဏ်ခတ်မှု၊ ၂၀၂၁ မတ် ၂၅ / ဧပြီ ၁)
- ဥရောပသမဂ္ဂ ကောင်စီ (EU Council) (ဒဏ်ခတ်မှု၊ ၂၀၂၁ ဧပြီ ၁၉; MOGE ဒဏ်ခတ်မှု၊ ၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁)
- Publish What You Pay (ဓာတ်ငွေ့ဝင်ငွေ ဆန်းစစ်ချက်၊ ၂၀၂၁ ဇွန်)
- Reuters (MOGE; ချဲဗရွန် ထွက်ခွာမှု၊ ၂၀၂၄)

မှတ်ချက်များ
Post a Comment