ရဲရင့်ငယ် — ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၄: သက်တမ်းတိုးမှု — ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် တပ်ချုပ်နေရာ ၅ နှစ် ဆက်ထိန်းမှု (၂၀၁၆)
အခန်းဆက်မှတ်တမ်း — မင်းအောင်လှိုင်ခေတ် (၂၀၁၁–၂၀၂၆) သမိုင်းမှတ်တမ်း၊ အပိုင်း ၄
သုတေသနနှင့် မှတ်တမ်း — ရဲရင့်ငယ်
အပိုင်း ၃: https://www.yeyintnge.net/2026/10/blog-post_135.html
စာမူမှတ်ချက်: ဤအပိုင်းသည် သုတေသနမှတ်တမ်း အခန်း ၄ ကို အခြေခံသည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်။ မြန်မာပြည်တစ်ဝှမ်း မဲရုံတွေ ဖွင့်တယ်။
အဲဒီနေ့ညနေမှာ မဲရေတွက်မှုတွေ စတင်တယ်။ နောက်တစ်နေ့ မနက်မှာတော့ ပုံက ရှင်းနေပြီ — အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (National League for Democracy, NLD) က အပြတ်အသတ် အနိုင်ရတယ်။ ရွေးကောက်ခံရတဲ့ နေရာတွေရဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို NLD က သိမ်းပိုက်လိုက်တယ် [ရင်းမြစ်စုံ — US Congressional Research Service; US State Department]။
ဒါက မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းမှာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု။ ၂၅ နှစ်ကြာ စစ်အုပ်ချုပ်မှုနဲ့ စစ်ကျောထောက်နောက်ခံ အစိုးရတွေပြီးနောက်၊ လူထုက ရွေးချယ်တဲ့ အရပ်သားအစိုးရတစ်ရပ် တက်လာတော့မယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီဇာတ်လမ်းမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ကျန်နေတယ် — အာဏာလွှဲပြောင်းမှုမှာ တပ်ချုပ်ရဲ့ နေရာက ဘာဖြစ်သွားမလဲ။
၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံရဲ့ အာမခံချက်များ — တပ်မတော်အတွက် လုံခြုံရေးကွက်
NLD အနိုင်ရပေမဲ့၊ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက တပ်မတော်အတွက် လုံခြုံရေးကွက်တွေ ချန်ထားခဲ့တယ်။ ဒါတွေက ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်နဲ့ မဆိုင်ဘဲ တည်ရှိနေမယ့် အာမခံချက်တွေ —
- လွှတ်တော် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း — လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးမှာ နေရာတွေရဲ့ လေးပုံတစ်ပုံကို တပ်မတော်က ရယူထားတယ်။ ဒီကိုယ်စားလှယ်တွေကို တပ်ချုပ်က တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်တယ်။ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ မသက်ဆိုင်ဘူး။
- ဝန်ကြီးဌာန သုံးခု — ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန။ ဒီသုံးခုရဲ့ ဝန်ကြီးတွေကို တပ်ချုပ်က အမည်စာရင်းတင်သွင်းပြီး ခန့်အပ်တယ်။
- ဗီတိုအာဏာ — ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ဖို့ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် (၇၅%+၁) မဲ လိုအပ်တယ်။ တပ်မတော်က ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ကိုင်ထားတဲ့အတွက်၊ ဘယ်ပြင်ဆင်ချက်ကိုမဆို ပိတ်ပင်နိုင်တဲ့ အတားအဆီးအာဏာ ရှိတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — US Congressional Research Service; US State Department]။
ဒီအချက်တွေကို သတိထားပါ — NLD အစိုးရတက်လာပေမဲ့၊ တပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံထဲမှာ သီးခြားနယ်မြေတစ်ခုကို ဆက်ထိန်းထားတယ်။ လွှတ်တော်ထဲမှာ မဲမလိုဘဲ ထိုင်နေတဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ လုံခြုံရေးယန္တရားတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဝန်ကြီးဌာနသုံးခု၊ ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်ရေးကို ပိတ်ပင်နိုင်တဲ့ ဗီတို။
ဒါက "ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းမှု" ရဲ့ တကယ့်ပုံစံ — အရပ်သားအစိုးရက အုပ်ချုပ်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ တပ်မတော်က သူ့ရဲ့ အဓိကအကျိုးစီးပွားတွေကို ဖွဲ့စည်းပုံအရ ကာကွယ်ထားတယ်။
အာဏာလွှဲပြောင်းမှု — ၂၀၁၆ မတ်လ
ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ထွက်ပြီးနောက် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာက လူတော်တော်များများကို အံ့အားသင့်စေခဲ့တယ်။
ထွက်ခွာမယ့် သမ္မတ သိန်းစိန် က ရလဒ်တွေကို အသိအမှတ်ပြုတယ်။ တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရလဒ်ကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ချောမွေ့သော အပြောင်းအလဲကို ကတိပြုတယ်။ သန်းရွှေတောင်မှ ရလဒ်တွေကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြချက်တွေက ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ]။
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အာဏာကို အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရထံ လွှဲပြောင်းခဲ့တယ်။
ဒီမှာ ရပ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အပိုင်း ၃ မှာ တွေ့ခဲ့သလို၊ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သူ့ကို စိန်ခေါ်သူ၊ သူ့အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သူတွေကို တစ်ယောက်ချင်း ဖယ်ရှားလာခဲ့တာ။ ၂၀၁၁ မှာ တပ်တွင်းက ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ၊ ၂၀၁၅ မှာ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ။ အဲဒီလူဟာ အခု ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိအမှတ်ပြုပြီး အာဏာလွှဲပြောင်းမှုကို ကတိပြုနေတယ်။
ဒါက မင်းအောင်လှိုင် ပြောင်းလဲသွားတာလား။ ဒါမှမဟုတ် သူ့မှာ နောက်ထပ် အစီအစဉ်တစ်ခု ရှိနေတာလား။
အဖြေက နောက်တစ်လအကြာမှာ ထွက်လာတယ်။
သက်တမ်းတိုးမှု — စစ်ရုံးအမိန့် WOCI 1/2016
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် မင်းအောင်လှိုင်က စစ်ရုံးအမိန့် WOCI 1/2016 ကို ထုတ်ပြန်တယ်။
အဲဒီအမိန့်ရဲ့ အကြောင်းအရာက ဒီလိုပါ — သူ့ရဲ့ တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် သက်တမ်းကို နောက် ၅ နှစ် ထပ်တိုးလိုက်တယ်။ အသက် ၆၅ နှစ်ပြည့်မယ့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လအထိ။
သူ ကိုယ်တိုင် သူ့သက်တမ်းကို သူ တိုးလိုက်တာ။
Reuters သတင်းဌာနက ဒီလုပ်ရပ်ဟာ လေ့လာသူတွေကို အံ့အားသင့်စေခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့တယ် — ၂၀၁၆ ခုနှစ် ပုံမှန်ခေါင်းဆောင်အပြောင်းအလဲမှာ သူ အနားယူလိမ့်မယ်လို့ လူတော်တော်များများက မျှော်လင့်ထားခဲ့ကြတယ်လို့ ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Reuters, ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁; IDE-JETRO]။
ဒီအချက်ကို သေချာစဉ်းစားပါ။
၂၀၁၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှာ မြန်မာပြည်ဟာ ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းမှုရဲ့ အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်နေတယ် — လူထုရွေးချယ်တဲ့ အရပ်သားအစိုးရတစ်ရပ် အာဏာရတော့မယ်။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ၊ တပ်ချုပ်ဟာ သူ့နေရာကို နောက် ၅ နှစ် ဆက်ထိန်းထားဖို့ သူ့ဘာသာ အမိန့်ထုတ်လိုက်တယ်။
ဒါက ဘာကို ဆိုလိုသလဲ။
ပထမတစ်ချက် — တပ်ချုပ်နေရာဟာ ဘယ်အရပ်သားအစိုးရရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှာမှ မရှိဘူး။ သမ္မတအသစ် တက်လာပေမဲ့၊ တပ်ချုပ်ကို ခန့်တာ၊ ဖြုတ်တာ၊ သက်တမ်းတိုးတာတွေဟာ တပ်တွင်းကိစ္စအဖြစ် ဆက်ရှိနေတယ်။ အရပ်သားအစိုးရက တပ်ချုပ်ကို ရွေးချယ်ခွင့် မရှိဘူး။
ဒုတိယတစ်ချက် — ဒီသက်တမ်းတိုးမှုရဲ့ အချိန်ဇယားကို ကြည့်ပါ။ ၂၀၁၆ ဖေဖော်ဝါရီမှ ၂၀၂၁ ဇူလိုင်အထိ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှာ ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ ဆိုတာ အခု အားလုံး သိပြီ။ သက်တမ်းတိုးထားတဲ့ အချိန်ကာလရဲ့ အဆုံးသတ်နားမှာ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ခဲ့တယ်။
သုတေသနမှတ်တမ်းရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ ဒီသက်တမ်းတိုးမှုဟာ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု အချိန်ဇယားရဲ့ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုတစ်ခု ဖြစ်တယ်။ တပ်ချုပ်နေရာကို ၂၀၂၁ အထိ လုံခြုံအောင် ထိန်းထားနိုင်မှ၊ အာဏာသိမ်းဖို့ အစီအစဉ်ရှိရင် အဲဒါကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မယ့် နေရာမှာ ရှိနေမှာကိုး။
ဒါက အပိုင်း ၂ နဲ့ ၃ မှာ တွေ့ခဲ့တဲ့ ပုံစံရဲ့ ဆက်စပ်မှုပဲ — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သူ့အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်တဲ့ အရာမှန်သမျှကို ကြိုတင်ရှင်းလင်းတယ်။ ဒီတစ်ခါ သူ ရှင်းလိုက်တာက အချိန်ကိုယ်တိုင်ပဲ — သူ အနားယူရမယ့် အချိန်ကို နောက် ၅ နှစ် ရွှေ့လိုက်တယ်။
၂၀၁၆ ဩဂုတ်လ အပြောင်းအရွှေ့ — မြထွန်းဦး တက်လာပုံ
သက်တမ်းတိုးပြီးတဲ့ ခြောက်လအကြာ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် တပ်တွင်း အပြောင်းအရွှေ့တစ်ခု ဖြစ်တယ်။
ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဖြစ် ရာထူးတိုးပြီး၊ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့တယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Reuters, ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၆; The Irrawaddy]။
ဒီရာထူးတိုးမှုကို လေ့လာသူတွေက ဘယ်လို ဖတ်ခဲ့ကြသလဲ — တပ်ချုပ်နေရာသို့ တက်လှမ်းရန် ခြေလှမ်းတစ်ခုအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ရှုမြင်ခံရတယ်။
သတိထားပါ — ဒါက ၂၀၁၆ ဩဂုတ်လမှာ ဖြစ်တာ။ မင်းအောင်လှိုင်က သူ့သက်တမ်းကို ၂၀၂၁ အထိ တိုးထားပြီးသား။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ သူ့ရဲ့ ယုံကြည်ရတဲ့ လက်ထောက်တစ်ယောက်ကို တပ်ချုပ်နေရာနဲ့ တစ်ဆင့်အကွာကို တင်လိုက်တယ်။
ဒါက အာဏာဆက်ခံမှု အစီအစဉ်လား။ ဒါမှမဟုတ် သစ္စာခံအင်အားစုကို နေရာချထားမှုလား။ ဖော်ပြချက်တွေက "ခြေလှမ်း" လို့ပဲ ဆိုတယ် — ဘယ်ကို ဦးတည်တဲ့ ခြေလှမ်းလဲ ဆိုတာကိုတော့ အချိန်ကသာ ဖြေရှင်းပေးခဲ့တယ်။
၂၀၂၀ မေလ အပြောင်းအရွှေ့ — ကျော်စွာလင်း
အချိန်တွေ ကြာလာတယ်။ NLD အစိုးရရဲ့ ပထမသက်တမ်း ကုန်ဆုံးခါနီးမှာ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ မေလတွင် နောက်ထပ် အပြောင်းအရွှေ့တစ်ခု ဖြစ်တယ်။
ကျော်စွာလင်း (စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် ၃၅ (DSA-35), ၁၉၇၁ ခုနှစ် မွေး) ဟာ တပ်မတော်သမိုင်းတွင် အငယ်ဆုံး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်လာပြီး၊ စစ်ထောက်ချုပ် (Quartermaster General) အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — The Irrawaddy; Frontier Myanmar]။
၁၉၇၁ မွေးဆိုတော့ ၂၀၂၀ မှာ အသက် ၄၉ နှစ်။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ကို ဒီအသက်အရွယ်နဲ့ ရောက်တာ တပ်မတော်သမိုင်းမှာ မကြာခဏ ဖြစ်လေ့မရှိဘူး။
ဒီအချက်ကို အပိုင်း ၁ မှာ တွေ့ခဲ့တဲ့ ပုံစံနဲ့ ယှဉ်ကြည့်ပါ — မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင်လည်း ၂၀၁၁ မှာ သူ့ထက် ဝါကြီးတဲ့သူတွေကို ကျော်ပြီး တပ်ချုပ်ဖြစ်လာခဲ့တာ။ အခု သူ့လက်ထက်မှာလည်း အလားတူ "ခုန်ပျံကျော်တက်" မှုတွေ ဖြစ်နေတယ်။ တပ်မတော်ရဲ့ ရာထူးတိုးစနစ်မှာ စံနှုန်းက ဝါအလိုက် တိုးတက်မှုထက်၊ ခေါင်းဆောင်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပိုအလေးပေးနေတယ်ဆိုတာ ဒီဥပမာတွေက ပြသနေတယ်။
ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ
၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲကနေ ၂၀၂၀ အထိ ကာလဟာ အချက် သုံးချက်ကို ပြသနေတယ်။
ပထမ — ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဟာ တပ်မတော်ရဲ့ အဓိကအာဏာကို မထိခိုက်ခဲ့ဘူး။ NLD အနိုင်ရပေမဲ့၊ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံက ပေးထားတဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဝန်ကြီးဌာနသုံးခု၊ ဗီတိုအာဏာတွေက ဆက်ရှိနေတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲက အစိုးရကို ပြောင်းလဲစေတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို မပြောင်းလဲစေခဲ့ဘူး။
ဒုတိယ — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ဒီမိုကရေစီခေတ်မှာတောင် သူ့အာဏာကို ကြိုတင်လုံခြုံအောင် လုပ်ခဲ့တယ်။ ၂၀၁၆ ဖေဖော်ဝါရီမှာ သူ့သက်တမ်းကို ၅ နှစ် တိုးလိုက်တာ — အရပ်သားအစိုးရတက်လာတဲ့ လမှာပဲ။ ဒါက ကာကွယ်ရေးသဘောလား၊ ထိုးစစ်သဘောလား ဆိုတာ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်က ဖြေရှင်းပေးခဲ့တယ်။
တတိယ — တပ်တွင်းမှာ သစ္စာခံအင်အားစုကို စနစ်တကျ နေရာချထားမှု ဆက်ဖြစ်နေတယ်။ မြထွန်းဦးကို ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူးနေရာ တင်တာ၊ ကျော်စွာလင်းလို လူငယ်ကို စစ်ထောက်ချုပ်နေရာ ပေးတာ — ဒါတွေဟာ တပ်ချုပ်ရဲ့ အာဏာကို တပ်တွင်းမှာ ပိုပြီး ခိုင်မာစေတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ။
ဒီသုံးချက်စလုံးက မေးခွန်းတစ်ခုကို ဦးတည်နေတယ် — ၂၀၁၅ မှာ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့တဲ့ တပ်ချုပ်ဟာ၊ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကိုရော အသိအမှတ်ပြုမှာလား။
အဲဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေက နောက်အပိုင်းတွေရဲ့ ဇာတ်လမ်းပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီမတိုင်ခင်၊ ၂၀၁၆–၂၀၁၇ မှာ တပ်မတော်ရဲ့ နောက်ထပ် စာမျက်နှာတစ်ရွက် လှန်ခဲ့တယ် — ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ။
နောက်အပိုင်းမှာ: ၂၀၁၆–၂၀၁၇ ရိုဟင်ဂျာ ရှင်းလင်းရေးစစ်ဆင်ရေးများ — ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ၊ နိုင်ငံတကာက ဘယ်လို တုံ့ပြန်ခဲ့သလဲ၊ NLD အစိုးရနဲ့ တပ်မတော်ကြား ဆက်ဆံရေးကို ဒါက ဘယ်လို ရိုက်ခတ်ခဲ့သလဲ။
ရင်းမြစ်များ (English references):
- US Congressional Research Service
- US State Department
- Reuters, 1 February 2021 (WOCI 1/2016 သက်တမ်းတိုးမှု ဖော်ပြချက်)
- Institute of Developing Economies, Japan External Trade Organization (IDE-JETRO)
- Reuters, 26 August 2016 (မြထွန်းဦး ရာထူးတိုးမှု)
- The Irrawaddy (မြထွန်းဦး ရာထူးတိုးမှု; ကျော်စွာလင်း ခန့်အပ်မှု)
- Frontier Myanmar (ကျော်စွာလင်း ခန့်အပ်မှု)
