စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၂၁: ကျောက်စိမ်း၊ မူးယစ်ဆေး၊ သယံဇာတ
ရဲရင့်ငယ် — ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆
အပိုင်း ၂၀: https://www.yeyintnge.net/2026/11/blog-post_18.html
အပိုင်း ၂၁ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။
အပိုင်း ၂၀ ရဲ့ အဆုံးမှာ ချန်ခဲ့တယ် — မိသားစု စီးပွားရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု မည်သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို သိပြီးနောက်၊ ကျောက်စိမ်း၊ မူးယစ်ဆေးနှင့် သယံဇာတများ အကြောင်း ဆက်လက် တင်ပြပါမည် ဟု။ ဤအပိုင်းက ထိုအကြောင်းအရာကိုပင် တင်ပြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေအောက်သယံဇာတများသည် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ကြွယ်ဝမှု ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုကြွယ်ဝမှုက ပြည်သူတို့၏ ဘဝသို့ ရောက်မလာခဲ့ပါ — စစ်အရာရှိကြီးများ၊ မူးယစ်ရာဇာများနှင့် ခရိုနီကုမ္ပဏီများ၏ လက်ထဲသို့သာ ရောက်ခဲ့သည်ဟု စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်များက ဖော်ပြသည်။
ကျောက်စိမ်း — ဒေါ်လာ ၃၁ ဘီလီယံ၏ လျှို့ဝှက်ချက်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်တွင် Global Witness (ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝသယံဇာတနှင့် အဂတိမှုကို စုံစမ်းသော အဖွဲ့) က ၁၂ လကြာ စုံစမ်းစစ်ဆေးချက် "Jade: Myanmar's 'Big State Secret'" (ကျောက်စိမ်း — မြန်မာ့ လျှို့ဝှက်ချက် အကြီးစား) ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ထိုအစီရင်ခံစာအရ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ကျောက်စိမ်းထုတ်လုပ်မှုသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၁ ဘီလီယံအထိ ရှိခဲ့သည် — နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP — တစ်နိုင်ငံလုံး တစ်နှစ်အတွင်း ထုတ်လုပ်သော ကုန်စည်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ၏ စုစုပေါင်းတန်ဖိုး) ၏ ထက်ဝက်နီးပါး (၄၈% ခန့်) ဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးသား ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ်၏ ၄၆ ဆကျော် ရှိသည်။
ဤကုန်သွယ်မှုကို စစ်အရာရှိကြီးများ၊ အမေရိကန်ဒဏ်ခတ်ထားသော မူးယစ်ရာဇာများနှင့် ခရိုနီကုမ္ပဏီများ (အာဏာရှိသူများနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးဖြင့် စီးပွားရေး အခွင့်အရေးရသော ကုမ္ပဏီများ) က လျှို့ဝှက်ထိန်းချုပ်ထားသည်ဟု အစီရင်ခံစာက ဖော်ပြခဲ့သည်။
Global Witness က အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်ထားသော မူးယစ်ရာဇာ ဝေရှောက်ခန်း (Wei Hsueh Kang) သည် ကျောက်စိမ်းကဏ္ဍတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ သန်းရွှေ၏ မိသားစုဝင်များ ပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီများနှင့် အာဏာရပါတီ အကြီးအကဲများ၏ ဆွေမျိုးများလည်း အဓိက ကစားသမားများ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
တပ်မတော်ကလည်း မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လီမိတက် (MEHL) နှင့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC) တို့ဖြင့် ကျောက်စိမ်းကဏ္ဍတွင် တရားဝင် ရှယ်ယာများ ကိုင်ဆောင်ထားသည်။ ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (UN Fact-Finding Mission) ၏ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ MEHL နှင့် MEC တို့အပြင် ၎င်းတို့၏ လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီ ၂၃ ခုသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ကျောက်စိမ်းနှင့် ပတ္တမြား တူးဖော်ရေး လိုင်စင် အများအပြား ကိုင်ဆောင်ထားသည်။
ကျောက်စိမ်းအများစုသည် တရားဝင် စာရင်းမဝင်၊ အခွန်မဆောင်ဘဲ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး၊ အမြတ်အများစုသည် ပြည်သူတို့၏ လက်ထဲသို့ မရောက်ခဲ့ပါ။
မူးယစ်ဆေး — ဘိန်းစိုက်ပျိုးမှု ၁၀ နှစ်အတွင်း အမြင့်ဆုံး
ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာရုံး (United Nations Office on Drugs and Crime, UNODC) ၏ မြန်မာ ဘိန်းစာရင်း ၂၀၂၅ (၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်) အရ ဘိန်းစိုက်ပျိုးမှုသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကတည်းက အမြင့်ဆုံးအဆင့်တွင် ရှိသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဘိန်းစိုက်ပျိုးဧရိယာသည် ၅၃,၁၀၀ ဟက်တာ (ဟက်တာ — ၁၀,၀၀၀ စတုရန်းမီတာ၊ ဘောလုံးကွင်း ၁.၄ ကွင်းခန့်) ရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၏ ၄၅,၂၀၀ ဟက်တာထက် ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်က စိုက်ပျိုးမှု၏ ၈၈ ရာခိုင်နှုန်း (၄၆,၇၀၀ ဟက်တာ) ဖြစ်သည်။ ဘိန်းထုတ်လုပ်မှုသည် ၁,၀၁၀ တန်ခန့် ရှိခဲ့ပြီး၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၏ လက်ရှိထုတ်လုပ်မှုထက် နှစ်ဆမက များသည်။
ဤစာရင်းသည် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စတုတ္ထစိုက်ပျိုးရာသီ၏ အချက်အလက်များကို အခြေခံသည်။ အရှေ့ရှမ်းတွင် ၃၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၆ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့ပြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင်လည်း ပထမဆုံး ၅၅၂ ဟက်တာ စိုက်ပျိုးထားသည်ဟု စာရင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
သို့သော် အာဏာပိုင်များ၏ ဖမ်းဆီးမှုမှာ အလွန်နည်းပါးသည် — ISP-Myanmar (မြန်မာ့မဟာဗျူဟာနှင့် မူဝါဒလေ့လာရေးအင်စတီကျု) ၏ ဆန်းစစ်ချက်အရ အာဏာပိုင်များက ဘိန်းနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်း ၃ တန်ခန့်သာ သိမ်းဆည်းခဲ့သည် — ခန့်မှန်းထုတ်လုပ်မှု၏ ၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ဖြစ်သည်။ ဤကိန်းဂဏန်းမှာ ရင်းမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ဖြစ်သည်။
တစ်ချက် ရိုးသားစွာ ဖော်ပြရန် ရှိသည် — တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော တပ်မတော်တပ်မှူးများကို မူးယစ်ဆေးကုန်သွယ်မှု၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များအဖြစ် အမည်တပ်သော တိုက်ရိုက်အထောက်အထားသည် ဤသုတေသနတွင် ရှားပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ မူးယစ်ဆေးလုပ်ငန်းနှင့် စစ်တပ်၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသော သမိုင်းဝင် ပုံစံများ ရှိသော်လည်း၊ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူများကို အမည်တပ်၍ စွပ်စွဲရန် လုံလောက်သော အထောက်အထား မရှိသေးပါ။
ရှားပါးသတ္တုများ — ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရင်းမြစ်
Global Witness ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံသည် လေးလံသော ရှားပါးသတ္တုဒြပ်စင်များ (heavy rare earth elements — လျှပ်စစ်ကား၊ လေအားလျှပ်စစ်တာဘိုင်နှင့် အဆင့်မြင့် နည်းပညာပစ္စည်းများတွင် သုံးသော သံလိုက်များအတွက် လိုအပ်သော သတ္တုများ) ၏ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရင်းမြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သော နောက်ဆက်တွဲ စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်အရ မြန်မာမှ တရုတ်သို့ လေးလံသော ရှားပါးသတ္တုအောက်ဆိုဒ် တင်ပို့မှုသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၏ ၁၉,၅၀၀ တန်မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ၄၁,၇၀၀ တန်သို့ — နှစ်ဆကျော် မြင့်တက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ကုန်သွယ်မှုတန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၄ ဘီလီယံ ရှိခဲ့သည်။
သတ္တုတူးဖော်မှုအများစုဖြစ်ပွားသော ကချင်ပြည်နယ်တွင် စုဆောင်းကန် (leaching ponds — သတ္တုကို ဓာတုပစ္စည်းဖြင့် စိမ်ထုတ်သော ကန်များ) ၂,၇၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ကချင်အထူးဒေသ ၁ တွင် သတ္တုတွင်းနေရာများသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တိုးလာခဲ့သည်။
ထိုဒေသကို စစ်တပ်နှင့်မဟာမိတ် ပြည်သူ့စစ်များ ထိန်းချုပ်ထားသည် — ကချင်အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်မတော် (New Democratic Army–Kachin, NDA-K) နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်များ ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဗမာ့ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPB) မှ ခွဲထွက်ခဲ့သော ဇာခုန်တင်ယင်း (Zakhung Ting Ying) ၏ နယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။
သတ္တုတူးဖော်မှုက ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း ပျက်စီးစေသည် — Global Witness ၏ ရေနမူနာ စစ်ဆေးချက်အရ သတ္တုတွင်းများအနီးရှိ ချောင်းများတွင် ရေသည် အက်စစ်ဓာတ် အလွန်များပြီး၊ အာဆင်းနစ် (arsenic — အဆိပ်ဖြစ်စေသော ဓာတုဒြပ်စင်) ပမာဏ မြင့်မားနေသည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် Reuters က သတင်းအသစ် တစ်ခု ဖော်ပြခဲ့သည် — စစ်အစိုးရက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ရှားပါးသတ္တုကဏ္ဍတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် တောင်းဆိုနေသည်။ ဝါရှင်တန်ရှိ DCI Group ဟု ခေါ်သော လှုံ့ဆော်ရေးကုမ္ပဏီက မြန်မာ့ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကိုယ်စား ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သော စာတွင် အမေရိကန်က မြန်မာကို "အရေးကြီးသော သတ္တုတွင်းထွက် ဦးစားပေးနိုင်ငံ" အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် တောင်းဆိုထားသည်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ မြန်မာဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာ စာတမ်းတွင် အမေရိကန်ကုမ္ပဏီများအတွက် ဒေါ်လာ ၅ သန်းကျော်တန်သော သဘောတူညီချက် အနည်းဆုံး သုံးခု ရယူရန် ရည်မှန်းထားသည်။
သို့သော် သတိပြုရန် ရှိသည် — ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဓိက ရှားပါးသတ္တု ထုတ်လုပ်သည့် နေရာများကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပန်ဝါနှင့် ချီဖွေဒေသတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သော ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (Kachin Independence Army, KIA) က ထိန်းချုပ်ထားသည် — စစ်တပ်က ထိန်းချုပ်ထားခြင်း မဟုတ်ပါ။ စစ်အစိုးရ ရောင်းချနေသော သတ္တုတွင်းများသည် ၎င်း၏ လက်ထဲတွင် မရှိသော နယ်မြေများတွင် ရှိနေသည်။
သစ်တော — ဒဏ်ခတ်မှုကြားက စီးဆင်းနေသော ကျွန်းသစ်
အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက နိုင်ငံပိုင် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း (Myanma Timber Enterprise, MTE) ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ MTE သည် မြန်မာ့ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှု၏ တစ်ခုတည်းသော လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသော လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်က ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်တွင် MTE ကို ဒဏ်ခတ်ခဲ့ပြီး၊ ဥရောပသမဂ္ဂ (European Union, EU) က ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန် ၂၁ ရက်တွင် ဒဏ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဒဏ်ခတ်မှု၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ MTE သို့ ငွေပေးခြင်း သို့မဟုတ် MTE ထံမှ သစ်ဝယ်ယူခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် ကျွန်းသစ်များ ဆက်လက်စီးဆင်းနေသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး သတင်းထောက်များအဖွဲ့ (International Consortium of Investigative Journalists, ICIJ) ၏ "Deforestation Inc." စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်အရ ဒဏ်ခတ်ပြီးနောက် ၂၀၂၁–၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသစ် တင်ပို့မှု အနည်းဆုံး နှစ်ခု တွေ့ရှိခဲ့သည် — အမေရိကန် J. Gibson McIlvain ကုမ္ပဏီက ဒေါ်လာ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့်တန်သော ကျွန်းသစ်ပြားများ ဝယ်ယူခဲ့သော တင်ပို့မှုတစ်ခု အပါအဝင်။
Justice For Myanmar ၏ ဖော်ပြချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီမှ နိုဝင်ဘာအထိ အမေရိကန်ကုမ္ပဏီများက မြန်မာ့ကျွန်းသစ် ၁,၅၆၅ တန်ခန့် တင်သွင်းခဲ့သည် — ဒဏ်ခတ်မှု စတင်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်သည်။
ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ
ဤအပိုင်းတွင် တင်ပြခဲ့သည်များကို အတူတကွ ကြည့်ပါက ပုံစံတစ်ခုက ပေါ်လာသည်။
ပထမ — မြန်မာ၏ သယံဇာတကြွယ်ဝမှုသည် ပြည်သူတို့၏ ကြွယ်ဝမှု မဖြစ်ခဲ့ပါ။ ကျောက်စိမ်း ဒေါ်လာ ၃၁ ဘီလီယံ၊ ရှားပါးသတ္တု ဒေါ်လာ ၁.၄ ဘီလီယံ၊ ကျွန်းသစ်နှင့် ဘိန်းတို့မှ ရသော ဝင်ငွေများသည် စစ်အရာရှိကြီးများ၊ မူးယစ်ရာဇာများနှင့် ခရိုနီကွန်ရက်များ၏ လက်ထဲသို့သာ ရောက်ခဲ့သည် — နိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ်ထက် ၄၆ ဆများသော ကျောက်စိမ်းဝင်ငွေက ပြည်သူတို့၏ ဆေးရုံများသို့ ရောက်မလာခဲ့ပါ။
ဒုတိယ — ဒဏ်ခတ်မှုများက ကုန်သွယ်မှုကို လုံးဝ ရပ်တန့်မသွားစေခဲ့ပါ။ MTE ကို အမေရိကန်နှင့် EU တို့က ဒဏ်ခတ်ပြီးနောက်တွင်လည်း ကျွန်းသစ်များ စီးဆင်းနေခဲ့ပြီး၊ ရှားပါးသတ္တုများကလည်း တရုတ်နိုင်ငံသို့ နှစ်ဆကျော် တိုးပြီး စီးဆင်းနေခဲ့သည် — ဒဏ်ခတ်မှုများကို ကျော်လွှားရန် လမ်းကြောင်းများ အမြဲရှိနေခဲ့သည်။
တတိယ — သယံဇာတများသည် စစ်ပွဲ၏ လောင်စာလည်း ဖြစ်နေသည်။ ဘိန်းစိုက်ပျိုးမှုသည် စစ်ပွဲနှင့် ဆင်းရဲမှုကြောင့် ၁၀ နှစ်အတွင်း အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ရှားပါးသတ္တုတွင်းများကို စစ်တပ်နှင့်မဟာမိတ် ပြည်သူ့စစ်များနှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ အပြိုင်ထိန်းချုပ်နေကြသည် — သတ္တုတွင်းများအပေါ် အငြင်းပွားမှုသည် စစ်ပွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သည်။
စစ်တပ်၏ စီးပွားရေးအင်ပါယာ၊ မိသားစု စီးပွားရေးနှင့် သယံဇာတများ မည်သို့ ဆက်စပ်နေသည်ကို သိပြီးနောက် — နောက်အပိုင်းတွင် စစ်မှုထမ်းဥပဒေ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုနှင့် ယနေ့အခြေအနေ အကြောင်း ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။
နောက်အပိုင်းမှာ: အခန်း ၂၂ — စစ်မှုထမ်းဥပဒေ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုနှင့် ယနေ့အခြေအနေ (၂၀၂၄–၂၀၂၆)။ စီးရီး၏ နောက်ဆုံးအပိုင်း ဖြစ်သည်။
ရင်းမြစ်များ
- Global Witness ("Jade: Myanmar's 'Big State Secret'"၊ ၂၀၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၃; "Myanmar's Rare Earth Boom"၊ ၂၀၂၂; "Fuelling the Future, Poisoning the Present: Myanmar's Rare Earth Boom"၊ ၂၀၂၄ မေ ၂၃)
- ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာရုံး (UNODC) (မြန်မာ ဘိန်းစာရင်း ၂၀၂၅၊ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၃)
- ISP-Myanmar (ဘိန်းသိမ်းဆည်းမှု ဆန်းစစ်ချက်)
- Reuters (ရှားပါးသတ္တု ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တောင်းဆိုမှု၊ ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၀)
- အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး သတင်းထောက်များအဖွဲ့ (ICIJ) ("Deforestation Inc."၊ ကျွန်းသစ် ကုန်သွယ်မှု)
- Justice For Myanmar (အမေရိကန် ကျွန်းသစ် တင်သွင်းမှု၊ ၂၀၂၁)
- ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (UN Fact-Finding Mission) (အစီရင်ခံစာ A/HRC/42/CRP.3၊ ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ)

မှတ်ချက်များ
Post a Comment