မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ယနေ့ (၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆) မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အပူချိန် အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၄°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၆°C ခန့်ရှိ၍ နေရာအများစုတွင် တိမ်အသင့်အတင့်ဖြင့် နေရောင်ရပြီး လေပေါ့ပါးပါသည်။

တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ

နေပြည်တော် — နေ့လယ်ပိုင်း မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကျရောက်နိုင်၊ ညပိုင်း မိုးရွာ၊ ၃၃/၂၃°C၊ မိုးရေချိန် ၄ မီလီမီတာခန့်။ ရန်ကုန် — တိမ်အသင့်အတင့်၊ နေရောင်ရ၊ ၃၃/၂၆°C၊ မိုးရေချိန် ၁ မီလီမီတာခန့်။ မန္တလေး — တိမ်အသင့်အတင့်၊ ၃၃–၃၄/၂၄–၂၅°C၊ မိုးအနည်းငယ် ၁–၄ မီလီမီတာခန့်။ မော်လမြိုင် — နေ့လယ်ပိုင်း မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကျရောက်နိုင်၊ ၃၃/၂၅–၂၆°C၊ မိုးရေချိန် ၁ မီလီမီတာခန့်။ ဧရာဝတီနှင့် မကွေး — မိုးအနည်းငယ် ၁–၂ မီလီမီတာခန့်။

ထူးခြားဖြစ်စဉ် — DMH သတိပေးချက်

မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (DMH) ၏ ၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၆:၀၀ ထုတ်ပြန်ချက် (အမှတ်စဉ် ၀၆/၂၀၂၆) အရ ယနေ့ညမှ ၂၉ အောက်တိုဘာအထိ နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ ပဲခူး၊ မကွေး၊ စစ်ကိုင်းအောက်ပိုင်း၊ ဧရာဝတီ၊ တနင်္သာရီ၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်နှင့် ရှမ်းတို့တွင် နေရာကျဲကျဲမှ နေရာစိပ်စိပ် မိုးထစ်ချုန်းရွာပြီး အချို့ဒေသများတွင် နေရာကွက်၍ မိုးကြီးနိုင်ပါသည်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်နှင့် ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်တို့တွင် တစ်ခါတစ်ရံ မိုးသက်လေပြင်းများ ကျရောက်ပြီး လှိုင်းအမြင့် ၈–၁၀ ပေ ရှိနိုင်ပါသည်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက် — ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း အာနာဘ်

ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း အာနာဘ် (ARNAB) သည် DMH ၏ ၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၅:၃၀ တိုင်းထွာချက်အရ မြောက်လတ္တီကျု ၁၅.၄ ဒီဂရီ၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၈၈.၂ ဒီဂရီတွင် ဗဟိုပြုပြီး ဗဟိုချက်လေဖိအား ၁၀၀၀ hPa၊ လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၄၀–၄၅ မိုင်ခန့် ရှိပါသည်။ DMH က မြန်မာနိုင်ငံဘက်သို့ ဦးတည်ရွေ့လျားမည့် အခြေအနေမရှိသဖြင့် အဝါရောင်အဆင့် သတ်မှတ်ထားပါသည်။ IMD ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၇ အောက်တိုဘာတွင် အားအလွန်ကောင်းသော ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီး ၂၈ အောက်တိုဘာ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အင်ဒရာပရာဒေ့ရှ်နှင့် ရနမ်ကမ်းခြေတို့ကို ဘပတ်လမြို့နှင့် ဗီဆာကာပတ္တနမ်မြို့တို့အကြားမှ ဖြတ်ကျော်မည်ဖြစ်ပြီး လေတိုက်နှုန်း ၁၁၅–၁၂၅ ကီလိုမီတာ/နာရီ၊ လေပြင်း ၁၄၀ ကီလိုမီတာ/နာရီ အထိ ရှိနိုင်ပါသည်။ JTWC ၏ ခန့်မှန်းချက်ကလည်း လမ်းကြောင်း အနောက်ဘက်သို့၊ အင်ဒရာကမ်းခြေဘက်သို့ ဦးတည်သည်ကို အတည်ပြုပါသည်။ ၄၈ နာရီအတွင်း မြန်မာကို ကုန်းတွင်းဝင်နိုင်ခြေ မရှိသဖြင့် သီးခြား အရေးပေါ် post မလိုပါ။

မနက်ဖြန် (၂၈ အောက်တိုဘာ)

တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အပူချိန် ၃၂–၃၄/၂၅°C ခန့်၊ မိုးအနည်းငယ် ဆက်ရွာနိုင်ပါသည်။

ရွေ့လျားနေသော မိုးလေဝသမြေပုံ (Windy)

ရင်းမြစ်များ

DMH — https://www.moezala.gov.mm/ ; DMH ဆိုင်ကလုန်းသတင်း အမှတ်စဉ် ၀၆/၂၀၂၆ — https://www.moezala.gov.mm/my/news/134612 ; Myanmar forecast — https://www.weather25.com/amp/asia/myanmar?page=14 ; Naypyitaw — https://weather.com/mm/naypyitaw/city/naypyitaw/hourbyhour ; Yangon — https://bookaweb.com/yangon/weather ; Mandalay — https://bookaweb.com/mandalay/weather ; Moulmein (UK Met Office) — https://weather.metoffice.gov.uk/forecast/w4vmv7sxq ; IMD cyclone reports — https://www.nationpress.com/national/cyclone-arnab-to-hit-andhra-coast-by-oct-28 ; JTWC via Orbis — https://www.orbisweather.com/southeast-asia-weather-natural-hazards-today-tuesday-october-27-2026/ ; Windy map — https://www.windy.com/?21.900,96.000,5

ဆက်ဖတ်ရန် →

လေယာဉ်ဆီကို ဒီဇယ်အဖြစ် လိမ်လည်တင်သွင်းမှု — Justice For Myanmar ဖော်ထုတ်

လေယာဉ်ဆီကို ဒီဇယ်အဖြစ် လိမ်လည်တင်သွင်းမှု — Justice For Myanmar ဖော်ထုတ်

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

Justice For Myanmar (JFM) က ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်မှာ ထုတ်ပြန်တဲ့ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက် အပိုင်း ၁ အရ မြန်မာစစ်အုပ်စုနဲ့ အဲဒါနဲ့ ဆက်နွှယ်တဲ့ ကုမ္ပဏီကွန်ရက်ဟာ လေယာဉ်ဆီကို ဒီဇယ်ဆီအဖြစ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပုံမှားဖော်ပြပြီး တင်သွင်းတဲ့ ကုန်သွယ်ရေး လိမ်လည်မှုတွေ ကျူးလွန်နေတယ်လို့ ဆိုတယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း အဲဒီလို နည်းလမ်းတွေ သုံးပြီး တင်သွင်းခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်း ၆ ခုကို JFM က ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ အဲဒီ ၆ ကြိမ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၉.၅ သန်း တန်ဖိုးရှိ လေယာဉ်ဆီ စည်ပေါင်း ၈၄၃,၀၀၀ ကျော် ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲဒီမှတ်တမ်းတွေက စစ်အုပ်စုထိန်းချုပ် စီးပွားရေးနဲ့ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ အချက်အလက် ပေါက်ကြားမှုတွေကနေ ရခဲ့တာလို့ JFM က ဆိုတယ်။

JFM ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ လိမ်လည်နည်းက အဓိက သုံးမျိုးရှိတယ်။ ပထမက ကုန်စည်အမျိုးအစား လွဲမှားဖော်ပြခြင်း — လေယာဉ်ဆီကို အမြန်နှုန်းမြင့် ဒီဇယ် (high-speed diesel) အဖြစ် ရေးပြီး၊ အကောက်ခွန်ကုဒ်ကိုလည်း ဒီဇယ်အတွက် ပြောင်းတပ်တာ။ ဒုတိယက ကြားခံကုမ္ပဏီတွေ သုံးပြီး တကယ့်ဝယ်သူ၊ ကုန်စည်နဲ့ ငွေကြေးရင်းမြစ်ကို ဖုံးကွယ်တာ။ တတိယက စာချုပ်၊ ငွေတောင်းခံလွှာတွေမှာ ဈေးနှုန်းကို ဈေးကွက်နဲ့ မကိုက်ညီဘဲ သတ်မှတ်တာ။ JFM က စစ်ဆေးခဲ့တဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေထဲမှာ တင်သွင်းခွင့်ပါမစ်တွေ၊ စစ်အုပ်စုရဲ့ နိုင်ငံခြားသုံးငွေ ကြီးကြပ်မှုကော်မတီ (Foreign Exchange Supervisory Committee — FESC) ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ၊ စာချုပ်တွေ၊ ငွေတောင်းခံလွှာတွေ၊ ကုမ္ပဏီ မှတ်ပုံတင်မှတ်တမ်းတွေ ပါတယ်လို့ ဆိုတယ်။ ပို့ဆောင်ချိန်ကို ၁ လကနေ ၃ လအထိ သတ်မှတ်ထားပြီး၊ စစ်အုပ်စုရဲ့ အတုအယောင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနေတဲ့ ကာလလည်း ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုတယ်။

ဈေးနှုန်းနဲ့ သိပ်သည်းဆက သက်သေပြ

JFM ရဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ တင်သွင်းမှု ၆ ကြိမ်လုံးရဲ့ ဈေးနှုန်းက ဈေးကွက် အတက်အကျနဲ့ မဆိုင်ဘဲ တစ်စည်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂၉.၅၀ ဒါမှမဟုတ် ၁၃၀ ချည်း ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒါက ကြေညာထားတဲ့ ကုန်စည်ဖြစ်တဲ့ ဒီဇယ်ရဲ့ ဈေးနှုန်းထက် ပျမ်းမျှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ပိုများပြီး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ခနဲ့ အာမခံစရိတ်တွေနဲ့ ရှင်းပြလို့ မရဘူးလို့ JFM က ဆိုတယ်။ နှိုင်းယှဉ်ရရင် အဲဒီကာလမှာ ရန်ကုန်ကို အမှန်တကယ် တင်သွင်းတဲ့ အဆင့်တူ ဒီဇယ်တွေက ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးအတိုင်း၊ ရန်ကုန်ပို့ဆောင်ခအဖြစ် ပျမ်းမျှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ထပ်ပေါင်းရုံသာ ရှိခဲ့ပြီး၊ အဲဒီအချိန်က လေယာဉ်ဆီရဲ့ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးကလည်း ဒီဇယ်ဈေးနဲ့ အနီးစပ်ဆုံး ရှိခဲ့တယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။

ဥပမာတစ်ခု အနေနဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေ ၂၉ ရက်နေ့ စာချုပ်မှာ စည် ၂၀၂,၀၀၀ ကို ၂၆.၁၆ သန်း၊ တစ်စည် ၁၂၉.၅၀ ဒေါ်လာ ဈေးနဲ့ ဖော်ပြထားပြီး၊ အဲဒီလထဲမှာ မြန်မာကို တင်သွင်းတဲ့ ဒီဇယ်အစစ်ဈေးက တစ်စည် ၈၆ ဒေါ်လာကနေ ၈၈ ဒေါ်လာကြားသာ ရှိခဲ့လို့ အနည်းဆုံး ၄၇ ရာခိုင်နှုန်း ပိုများတယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။ အဲဒီတင်ပို့မှုရဲ့ ငွေတောင်းခံလွှာမှာ ဆီသိပ်သည်းဆ ၀.၇၉၅ ကီလိုဂရမ်/လီတာ လို့ ပါပြီး၊ အဲဒါက 500 PPM ဒီဇယ်ရဲ့ အနိမ့်ဆုံး သိပ်သည်းဆ အောက်မှာ ရှိပြီး လေယာဉ်ဆီ (aviation turbine fuel) သတ်မှတ်ချက် အတွင်းမှာ ရှိတယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။ အကောက်ခွန်ကုဒ်ကိုလည်း ဒီဇယ်အတွက် 2710.19.72.00 လို့ တပ်ထားပြီး၊ လေယာဉ်ဆီကုဒ် 2710.19.81 နဲ့ 2710.19.82 မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

အခွန်အကျိုးအမြတ်လည်း မရှိဘူးလို့ JFM က အတည်ပြုထားတယ် — ကုန်စည် နှစ်မျိုးလုံး အကောက်ခွန် ၁.၅ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ အထူးကုန်စည်ခွန် ၅ ရာခိုင်နှုန်း အတူတူ ပေးရတာမို့၊ ကုန်စည်အမျိုးအစား လွဲမှားဖော်ပြတာ၊ ကြားခံကုမ္ပဏီ သုံးတာ၊ ကုမ္ပဏီဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းလဲတာတွေရဲ့ အန္တရာယ်၊ အခက်အခဲနဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ကို ခံနေရတာမှာ တခြား ရည်ရွယ်ချက် ရှိရမယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။ လေယာဉ်ဆီအပေါ် စိစစ်မှုတွေ ပိုတင်းကျပ်လာချိန်မှာ နိုင်ငံတကာ ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့တွေ၊ ဘဏ်တွေ၊ အာမခံကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ကမ္ဘာ့လေယာဉ်ဆီ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်က ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ စိစစ်မှုကို ရှောင်ဖို့ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိတယ်လို့ JFM က သုံးသပ်တယ်။

Dynamic Wave နဲ့ PP Petroleum — နောက်ကွယ်က အဝယ်ခံစစ်

စာချုပ်တွေမှာ ဝယ်သူအဖြစ် ဖော်ပြထားတဲ့ ကုမ္ပဏီ နှစ်ခုက Dynamic Wave နဲ့ PP Petroleum လို့ JFM က ဆိုတယ်။ Dynamic Wave အမည်နဲ့ တင်သွင်းမှု ၃ ကြိမ်မှာ စုစုပေါင်း စည် ၅၂၇,၆၂၄၊ တန်ဖိုး ၆၈.၄၉ သန်း ရှိပြီး၊ ရောင်းသူက ထိုင်းကုမ္ပဏီ Tawan-Oil Trading လို့ ဆိုတယ်။ Dynamic Wave ကို ၂၀၂၄ ဇူလိုင်မှာ မှတ်ပုံတင်ထားပြီး၊ JFM အရ တစ်ဦးတည်း ဒါရိုက်တာနဲ့ ရှယ်ယာရှင်က Ye Yint Aung ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ PP Petroleum အမည်နဲ့ တင်သွင်းမှု ၃ ကြိမ်မှာ တန်ဖိုး ၄၁.၀၆ သန်း ရှိပြီး၊ ရောင်းသူက အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု (UAE) က NEC Trading LLC လို့ ဆိုတယ်။

ကုမ္ပဏီ နှစ်ခုလုံးရဲ့ နောက်ကွယ်က တကယ့်ဝယ်သူက National Energy Prime Aviation Services Company Limited (NEPAS) ဖြစ်တယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။ NEPAS က နိုင်ငံပိုင် မြန်မာ့ရေနံဓာတုလုပ်ငန်း (Myanma Petrochemical Enterprise — MPE၊ အရင် Myanma Petroleum Products Enterprise) က ၅၁ ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်ပြီး၊ ကျန် ၄၉ ရာခိုင်နှုန်းက Asia Sun အဖွဲ့လို့ JFM က ခေါ်တဲ့ ပုဂ္ဂလိက ကွန်ရက်က ပိုင်တဲ့ Prime Aviation Services Company Limited ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ Asia Sun အဖွဲ့က Myan Oil၊ Shoon စတဲ့ အမည်တွေနဲ့လည်း သုံးတယ်လို့ JFM က ရှင်းပြတယ်။

အဓိက သက်သေတစ်ခုက ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက် FESC အစည်းအဝေးရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဖော်ပြတဲ့ လျှို့ဝှက်စာလို့ JFM က ဆိုတယ်။ အဲဒီစာအရ FESC က NEPAS ကိုယ်စား Dynamic Wave အမည်နဲ့၊ လေယာဉ်ဆီအစား ဒီဇယ် (HSD) အဖြစ် တင်သွင်းခွင့်ပါမစ် ထုတ်ပေးဖို့ အတည်ပြုခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ FESC ဆိုတာ ဒုသမ္မတ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ စီးပွားရေးဝန်ကြီးတွေ၊ စာရင်းစစ်ချုပ်နဲ့ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌတို့ ပါတဲ့ အဆင့်မြင့် အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလကတည်းက ဥက္ကဋ္ဌက ဒုသမ္မတ (၁) ညိုစော ဖြစ်တယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။

သင်္ဘောဆိုက်ရောက်မှု မှတ်တမ်းတွေကိုလည်း JFM က ဆိပ်ကမ်းစာရင်းအင်းတွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း ရန်ကုန် သီလဝါမှာရှိတဲ့ Myan Oil လေယာဉ်ဆီ သိုလှောင်ဖြန့်ဖြူးရေးစခန်းကို Dynamic Wave နဲ့ PP Petroleum နှစ်ခုလုံးအတွက် လေယာဉ်ဆီတွေ ရောက်ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။

ထိုင်း၊ စင်ကာပူ၊ UAE နဲ့ တောင်အာဖရိက ချိတ်

Dynamic Wave စာချုပ်တွေမှာ မူလရင်းမြစ်နိုင်ငံက တောင်အာဖရိက၊ တင်တဲ့ဆိပ်ကမ်းက East Cape လို့ ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တောင်အာဖရိကက တကယ့် မူလရင်းမြစ် ဟုတ်မဟုတ် သက်သေပြနိုင်တဲ့ အထောက်အထားကို JFM က မတွေ့ခဲ့ဘူးလို့ ဆိုတယ် — မူလရင်းမြစ်အစစ်ကို ဖုံးကွယ်ဖို့ ရေးထားတာ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ JFM က သုံးသပ်တယ်။ PP Petroleum စာချုပ်တွေမှာတော့ စင်ကာပူက Banyan ဆီစခန်းမှာ တင်မယ်လို့ ပါတယ်။ အဲဒီဆီက Banyan ကနေ တိုက်ရိုက်လာတာလား၊ တတိယနိုင်ငံတဆင့် ပြန်တင်ပို့တာလား JFM က အတည်မပြုနိုင်ဘူးလို့ ဆိုတယ်။ Banyan စခန်းပိုင်ရှင် Royal Vopak ကုမ္ပဏီက JFM ရဲ့ မေးမြန်းမှုကို သူတို့က ဆီကို ထုတ်လုပ်၊ သယ်ယူ၊ ဝယ်၊ ရောင်းတာ မလုပ်ဘဲ၊ စခန်းကို လာတဲ့ ဖောက်သည်၊ သင်္ဘော၊ ကုန်စည်တွေကို ကျင့်ဝတ်နဲ့ ဥပဒေအတိုင်း စစ်ဆေးတယ်လို့ ပြန်ဖြေခဲ့တယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။

Tawan-Oil Trading နဲ့ ပတ်သက်ပြီး JFM က ထပ်ဖော်ပြတာက အဲဒီကုမ္ပဏီက ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၃ ရက်မှာ ဖျက်သိမ်းဖို့ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ ဖျက်သိမ်းမှု မပြီးသေးဘဲ လုပ်ငန်းရှင်းလင်းဆဲ ဖြစ်နေပေမဲ့၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီကနေ နိုဝင်ဘာအတွင်း စာချုပ် ၃ ခုမှာ ရောင်းသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲဒီကုမ္ပဏီကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်မှာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ်က မြန်မာကို လေယာဉ်ဆီ ရောင်းတဲ့ ထိုင်းလုပ်ငန်း နှစ်ခုထဲက တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်တယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။ ငွေပေးချေမှုတွေမှာ Siam Commercial Bank ကို သုံးခဲ့ပြီး၊ အရင်တုန်းက Kasikorn Bank ကို သုံးခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ်က ဖော်ပြခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဘဏ် နှစ်ခုလုံးက JFM ရဲ့ မေးမြန်းမှုကို မဖြေခဲ့ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

NEC Trading LLC နဲ့ ပတ်သက်ပြီး JFM က အွန်လိုင်းမှာ ခြေရာမတွေ့ရဘဲ၊ ဒူဘိုင်းက ရုံးလိပ်စာက အဆင့်မြင့် အိမ်ခြံမြေကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ လိပ်စာနဲ့ တူတယ်လို့ ဆိုတယ်။ သင်္ဘောတွေဘက်မှာလည်း JFM က MT NOBLE နဲ့ MT REEF ဆိုတဲ့ သင်္ဘောနှစ်စီး ၂၀၂၄–၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း Myan Oil စခန်းကို လေယာဉ်ဆီ သယ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ သင်္ဘောနှစ်စီးလုံးက အခု အမည်ပြောင်းပြီး ဂီနီအလံ လွှင့်ထားကာ၊ Equasis သင်္ဘောအချက်အလက်စနစ်က အဲဒီအလံကို အတုလို့ မှတ်သားထားတယ်လို့ ဆိုတယ်။ သင်္ဘောတွေကို စီမံတဲ့ Sea Route Ship Management FZE က ရှာဂျာမှာရှိပြီး အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်ထားတယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်။

ဒါ့အပြင် JFM က Amnesty International ရဲ့ ဖော်ပြချက်ကို ကိုးကားပြီး အီရန် "အရိပ်သင်္ဘောအုပ်" (ghost fleet) ရဲ့ သင်္ဘောတွေ ၂၀၂၄–၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာကို လေယာဉ်ဆီ ပို့ခဲ့တဲ့ ပုံစံကိုလည်း ယှဉ်ပြတယ်။ Amnesty ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ အဲဒီသင်္ဘောတွေက ဆီတင်ချိန်မှာ ဆက်သွယ်ရေးနဲ့ ခြေရာခံစနစ်တွေကို ပိတ်ထားတာ၊ ကုန်စည်ကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်ရောင်းတာ၊ သင်္ဘောချင်း ပြောင်းတင်တာတွေ လုပ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ပိုပြင်းထန်လာချိန်

ဒီတင်သွင်းမှုတွေ ဖြစ်နေချိန်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကလည်း ပြင်းထန်လာခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံး (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights — OHCHR) ရဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှစ်ချုပ် အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၆၄၁ ဦး သေခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ ၉၈၂ ဦးအထိ ရောက်ခဲ့တယ်။ အဲဒီထဲမှာ အမျိုးသမီး ၃၆၈ ဦးနဲ့ ကလေး ၂၃၂ ဦး ပါဝင်ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် တစ်နှစ်တည်းက ကလေးသေဆုံးမှုက ၂၀၂၁–၂၀၂၄ ခုနှစ် လေးနှစ်ပေါင်း ကလေးသေဆုံးမှုထက် ပိုများတယ်လို့ OHCHR က ဆိုတယ်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးမှုက ၂၀၂၄ ခုနှစ်ထက် ၅၂ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့တယ်လို့ OHCHR က ဆိုတယ်။

စစ်အုပ်စုရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မဲပေးကာလ (၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ) အတွင်းမှာလည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၄၀၈ ကြိမ်မှာ အရပ်သား ၁၇၀ ဦး သေခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံးက အတည်ပြုခဲ့တယ်။ မဲမပေးခင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်မှာ မြောက်ဦး အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံ တိုက်ခိုက်ခံရပြီး အရပ်သား အနည်းဆုံး ၃၃ ဦး သေကာ ၇၀ ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ကျန်းမာရေးဌာနတစ်ခုအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတွေထဲမှာ အသေအပျောက်အများဆုံး ဖြစ်တယ်လို့ OHCHR က ဆိုတယ်။

JFM ကလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာမှာ ကျောက်တော်မြို့နယ်က ဈေးတစ်ခု တိုက်ခိုက်ခံရပြီး လူ အနည်းဆုံး ၅၀ သေခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြတယ်။ ဆိပ်ကမ်းအချက်အလက်အရ မြန်မာကို လေယာဉ်ဆီ တင်သွင်းမှုက ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ မက်ထရစ်တန် ၆၄,၅၆၂ ကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ ၁၄၀,၃၀၆ အထိ နှစ်ဆလောက် တက်ခဲ့တယ်လို့လည်း JFM က ဆိုတယ်။

ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုနဲ့ JFM ရဲ့ တောင်းဆိုချက်များ

၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၃ ရက်မှာ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှု ထိန်းချုပ်ရေးရုံး (Office of Foreign Assets Control — OFAC) က မြန်မာ့စီးပွားရေးရဲ့ လေယာဉ်ဆီကဏ္ဍမှာ လုပ်ကိုင်တဲ့ ဘယ်နိုင်ငံခြား လူပုဂ္ဂိုလ်၊ ကုမ္ပဏီကိုမဆို ဒဏ်ခတ်နိုင်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။ လေယာဉ်ဆီကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ တင်သွင်း၊ တင်ပို့၊ ပြန်လည်တင်ပို့၊ ရောင်း၊ ထောက်ပံ့၊ သယ်ယူပို့ဆောင်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ပါဝင်တယ်လို့ အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဆိုတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့အတူ ဒဏ်ခတ်မှုတွေ ထုတ်ပြန်ပြီးနောက်ပိုင်း အမေရိကန်က စစ်အုပ်စုရဲ့ လေယာဉ်ဆီ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်အပေါ် ထပ်မံ ဒဏ်ခတ်မှု မချမှတ်ခဲ့ဘူးလို့ JFM က The Sentry ကို ကိုးကားပြီး ဆိုတယ်။

JFM က တောင်းဆိုတာတွေက ထိုင်း၊ စင်ကာပူ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု (UAE) အာဏာပိုင်တွေက ဒီကုန်သွယ်လိမ်လည်မှုကို အရေးပေါ် စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့၊ တောင်အာဖရိက အာဏာပိုင်တွေက တောင်အာဖရိကကနေ မြန်မာကို လေယာဉ်ဆီ မပို့ဖို့ သေချာစေဖို့နဲ့ တောင်အာဖရိကကို မူလရင်းမြစ်အဖြစ် အမှားဖော်ပြနေလား စစ်ဆေးဖို့၊ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ အီးယူ၊ ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွေက အရင်က ဒဏ်ခတ်ထားတဲ့ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (State Administration Council — SAC) ကို အမည်ပြောင်းဖွဲ့ထားတဲ့ စစ်အုပ်စုအဖွဲ့အစည်းအပေါ် ပစ်မှတ်ထား ဒဏ်ခတ်မှုအသစ်တွေ ချမှတ်ဖို့နဲ့၊ MPE၊ NEPAS အပါအဝင် လေယာဉ်ဆီ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် တစ်ခုလုံးကို ဒဏ်ခတ်ဖို့၊ မြန်မာကို လေယာဉ်ဆီ တင်ပို့မှုအပေါ် ဘက်စုံပိတ်ဆို့မှု ချမှတ်ဖို့ (အခု ကနေဒါတစ်နိုင်ငံတည်း လုပ်ထားတယ်လို့ JFM က ဆိုတယ်) ဖြစ်တယ်။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (အာဆီယံ) အဖွဲ့ဝင်တွေကိုလည်း စစ်အုပ်စုကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုမှု ငြင်းဆန်ဖို့နဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေရဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီတိုက်ပွဲကို ထောက်ခံဖို့ JFM က တောင်းဆိုတယ်။

JFM ရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ရတနာမောင် (Yadanar Maung) က ဒဏ်ခတ်မှုနဲ့ ပြည်သူလူထုဖိအားက ထိရောက်နေလို့ စစ်အုပ်စုက ကုန်သွယ်လိမ်လည်နည်းကို သုံးလာတာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ လက်ရှိဒဏ်ခတ်မှုတွေက မလုံလောက်သေးဘူးလို့ ပြောတယ်။

ရင်းမြစ်များ

• Justice For Myanmar — သတင်းထုတ်ပြန်ချက် အပြည့်အစုံ (JFM က ထုတ်ပြန်တဲ့ လင့်ခ်): https://buff.ly/776Vn7T
• Justice For Myanmar — စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက် အပြည့်အစုံ (JFM က ထုတ်ပြန်တဲ့ လင့်ခ်): https://buff.ly/YJPrGun
• Justice For Myanmar Facebook ပို့စ် (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်): https://facebook.com/100067960483307/posts/pfbid031UBHcj3K26pAtp4hharzJ9DHzgdtKh1zNSBjRAHdSXf1xwTxJcBnyE72gi6L76Sol/
• ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံး (OHCHR) — မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှစ်ချုပ် အစီရင်ခံစာ: https://bangkok.ohchr.org/sites/default/files/documents/2026-02/ohchr_myanmar_annual_update_2025.pdf
• UN News — မဲပေးကာလ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု (၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ): https://news.un.org/en/story/2026/01/1166866
• အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန — ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၃ ရက် လေယာဉ်ဆီကဏ္ဍ ဆုံးဖြတ်ချက်: https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1701
• Amnesty International — Deadly Cargo: မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ လေယာဉ်ဆီ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် (၂၀၂၂ ခုနှစ်): https://www.amnesty.org/en/latest/research/2022/11/myanmar-the-supply-chain-fueling-war-crimes/

ဆက်ဖတ်ရန် →

ဒီပဲယင်း၊ ၂၀၀၃ မေ ၃၀ — အမေစုယာဉ်တန်း တိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ ည

ဒီပဲယင်း၊ ၂၀၀၃ မေ ၃၀ — အမေစုယာဉ်တန်း တိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ ည

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက် ညနေမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ယာဉ်တန်းဟာ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ ကျီရွာအနီးမှာ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရတယ်။ အဲဒီနေ့က စပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သုံးလကျော် လျှို့ဝှက်ဖမ်းဆီးခံရပြီးမှ အကျယ်ချုပ်နဲ့ အိမ်ပြန်ရောက်ခဲ့တယ်။ ဒီဆောင်းပါးက အဲဒီညကနေ အကျယ်ချုပ်ပြန်ထားတဲ့အထိ ဖြစ်စဉ်ကို ရင်းမြစ်အမျိုးမျိုးနဲ့ ပြန်ဆက်ထားတာပါ။ ကားမောင်းသူ ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ ပြောပြချက်က ရင်းမြစ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး၊ တခြားမျက်မြင်သက်သေတွေ၊ စုံစမ်းကော်မရှင်မှတ်တမ်းတွေ၊ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ပါ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားပါတယ်။

တိုက်ခိုက်မခံရခင်

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလထဲမှာ မြောက်ပိုင်းခရီးစဉ်ထွက်နေခဲ့တယ်။ ကချင်ပြည်နယ် မိုးကုတ်၊ သပိတ်ကျင်းဘက်ကနေ မန္တလေးကိုဝင်၊ မန္တလေးကနေ မုံရွာဘက်ကို ဆက်သွားခဲ့တယ်လို့ ကားမောင်းသူ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြောတယ်။ မေလ ၃၀ ရက် မနက်မှာ မုံရွာကနေ ဘုတလင်ဘက်ကို ထွက်ခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။

ညအချိန် လူအုပ်စု — ပုံပါနေ့စွဲအရ ၂၀၀၃ မေ ၂၅ ရက်၊ တိုက်ခိုက်မှု မဖြစ်ခင် ၅ ရက်အလိုကပုံ၊

လမ်းတလျှောက်မှာ နှောင့်ယှက်မှုတွေ ရှိနေခဲ့တယ်။ ကြံ့ခိုင်ရေးဝတ်စုံတွေနဲ့ လိုက်နှောင့်ယှက်တာ၊ ဘုတလင်နဲ့ မုံရွာခရီးစဉ်ကို လိုက်ပို့တဲ့ ကျောင်းသားတွေ အပြန်မှာ အဖမ်းခံရတာ၊ ရှေ့ပြေးလွှတ်တဲ့သူ ပြန်မလာနိုင်တာတွေကို ဦးကျော်စိုးလင်းက သတိရတယ်။ သူ့အဆိုအရ အဲဒီနေ့က ခရီးစဉ်မိုင်တွက်တာလည်း မှားခဲ့တယ် — ၁၄ မိုင်လို့ ရေးထားတဲ့နေရာမှာ ၁ ပြုတ်ပြီး ၄ မိုင်လို့ ဖြစ်နေခဲ့တယ်။

တိုက်ခိုက်မှုမတိုင်ခင် ရက်အနည်းငယ်ကတည်းက အစိုးရအရာရှိတွေ အဲဒီဒေသကို ရောက်နေပြီး ဒေသခံကျောင်းတစ်ကျောင်းကို သိမ်းကာ၊ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း (USDA) အဖွဲ့ဝင်တွေကို သယ်ဖို့ ကားကြီး ၅၀ ကနေ ၆၀ အထိ ငှားထားခဲ့တယ်လို့ လွတ်လပ်သော အာရှအသံ (RFA) ကို ပြောတဲ့ USDA အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးရဲ့ မျက်မြင်ပြောပြချက်မှာ ပါတယ်။

လမ်းပေါ်မှာ ကျောက်တွေပုံထားပြီး၊ အဲဒီကျောက်တွေနဲ့လည်း ပစ်ခတ်ခဲ့တယ်လို့ ပြောကြတယ်။

ကျီရွာမှာ ပထမတိုက်ခိုက်မှု

ကျီရွာကို ရောက်တဲ့အချိန်မှာ ဘုန်းကြီးနှစ်ပါးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ရပ်ပြီး နှုတ်ဆက်စကားပြောပေးဖို့ တောင်းပန်ခဲ့တယ်။ အချိန်က ညနေစောင်း၊ မှောင်ရီပျိုးစလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ (ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းထဲက သက်သေတွေကတော့ ၇ နာရီခွဲကနေ ၈ နာရီလောက်လို့ ဆိုတယ် — အချိန်အတိအကျ ရင်းမြစ်ချင်း မတူပါဘူး။)

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ရပ်ပေးဖို့ ပြောလို့ ကားရပ်လိုက်တဲ့အချိန်မှာ နောက်က လိုက်လာတဲ့ ကားတွေပေါ်က လူတွေက တုတ်တွေနဲ့ ဆင်းလာပြီး ကြိုနေသူတွေရော၊ နောက်ကားတွေပေါ်က လူတွေကိုပါ ရိုက်တော့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းအရ အဲဒီမှာ ဘုန်းကြီးဝတ်ထားသူတွေ အပါအဝင် လူ ၅၀ လောက်ပါတဲ့ ကုန်ကားတစ်စီးက စရိုက်ပြီး၊ ဘုတလင်ကနေ လိုက်လာတဲ့ ဘတ်စ်ကား၊ ကုန်ကား ၁၀ စီးထက်မနည်းက တစ်စီးကို လူ ၃၀ ကနေ ၄၀ နဲ့ ဝိုင်းလာခဲ့တယ်။

လုံခြုံရေးအဖွဲ့က "ဒါ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကားနော်၊ မင်းတို့ သမိုင်းဝင်သွားမယ်" လို့ အော်တားခဲ့တယ်လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြောတယ်။ တားတော့ ရိုက်တာ ခဏတန့်သွားပေမဲ့ နောက်တော့ ပြန်ရိုက်ခဲ့တယ်။

အဲဒီနေရာမှာ ဦးတင်ဦးကို ရိုက်ချခဲ့ပြီး၊ လုံခြုံရေးယူထားတဲ့ ကိုတိုးလွင်ကိုလည်း ရိုက်ချလို့ ပုံကျသွားခဲ့တယ်။ ဦးကျော်စိုးလင်းက ကိုတိုးလွင်ကို သေပြီလို့ ထင်ခဲ့တယ်။ နောက်မှ ရွှေဘိုထောင်မှာ ပြန်တွေ့တော့ ကိုတိုးလွင် အသက်ရှင်နေသေးတာ သိရတယ်။

ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ ကားဘီးနဲ့ တိုက်ရော့ကြားမှာ သစ်သားချောင်း ထိုးခံထားရလို့ စတီယာရင် ခေါက်မရအောင် လုပ်ထားခဲ့တယ်။ သူက နောက်ဆုတ်လိုက်တော့ အဲဒီချောင်း ကျိုးထွက်သွားပြီး ကားကို မောင်းထွက်နိုင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီနေရာမှာ ၁၅ မိနစ်ကနေ မိနစ် ၂၀ လောက် ကြာခဲ့တယ်လို့ သူက ခန့်မှန်းတယ်။

ဒုတိယသတ်ကွင်း

ပထမနေရာနဲ့ တစ်မိုင်လောက်ဝေးတဲ့ ဒုတိယနေရာကမှ တကယ့်သတ်ကွင်းလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ ကုန်ကားကြီး ၃ စီးက လမ်းကို ပိတ်ထားပြီး၊ ညာဘက်ကို ချိုးမောင်းမယ်လုပ်တော့ ကားအစီး ၂၀၊ ၃၀ လောက်က မီးတွေဖွင့်ထိုးထားတာ တွေ့ရတယ်။ လမ်းဘေးကွင်းထဲမှာ ဒိုင်နာလိုလို၊ ကုန်ကားလိုလို ကားတွေ စီရပ်ထားပြီး၊ လူတွေက တုတ်တွေနဲ့ လမ်းတလျှောက် စီရပ်စောင့်နေခဲ့တယ်။

ညအချိန် လော်စပီကာတပ်ကားနဲ့ ယာဉ်တန်း — ကားရှေ့မှာ 'ပြည်ပအားကိုးပုဆိန်ရိုး၊ အဆိုးမြင်ဝါဒီများအလိုမရှိ' လို့ ရေးထားတယ်။

ကားလမ်းပေါ် ရောက်သွားတော့ နောက်ကနေ ဝိုင်းထုလို့ သူ့ခေါင်းကို တစ်ချက်မှန်ပြီး သွေးထွက်ခဲ့တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က "ဘာဖြစ်သွားသေးလဲ" လို့ မေးတော့ သူက "ရတယ်" လို့ ဖြေခဲ့တယ်။ လမ်းဆုံးမှာ သစ်သားနဲ့ သံဆူးကြိုးနဲ့ ဘယ်ရီဂိတ် ပိတ်ထားတာကို တိုက်ချိုးပြီး၊ ကားနှစ်စီးကြားက လူသွားလမ်းကနေ လွတ်ထွက်ခဲ့တယ်။ လွတ်ပြီးတော့ သေနတ်တွေနဲ့ ချိန်ထားတဲ့ ရဲ ၁၀ ယောက်လောက် ရှိခဲ့ပေမဲ့ သူက ဆက်မောင်းခဲ့ပြီး ဘယ်သူ့ကိုမှ မတိုက်ခဲ့ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင်ရဲ့ ပဏာမအစီရင်ခံစာအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်စီးတဲ့ ကား (နံပါတ် အာ/၅၄၁၅) ထဲမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ အဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုလူငယ်လုံခြုံရေးအရာရှိ ကိုထွန်းဇော်ဇော်၊ ကားမောင်းသူ ဦးကျော်စိုးလင်းတို့ သုံးဦး ပါခဲ့တယ်။ ကားက ပိတ်ထားတဲ့ ကုန်ကားနှစ်စီးကို ရှောင်ပြီး အမြင့် ၆ ပေလောက်ရှိတဲ့ သံဆူးကြိုးတန်းကို ဖြတ်မောင်းခဲ့တယ်လို့ အဲဒီအစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။

အဲဒီအစီရင်ခံစာရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ (DPNS က ကိုအောင်အောင်၏ ထွက်ဆိုချက်) အရ လွတ်ထွက်လာတဲ့ကားကို ဆိုင်ကယ်နဲ့ လူငယ်တွေက "အမေ့ကိုကာကွယ်ကြ" လို့ အော်ပြီး ကာပေးခဲ့တယ်။ အစီရင်ခံစာမှာ "ဗျူဟာမှူး" လို့ ခေါ်ထားတဲ့ တပ်မှူး (နာမည် ဖော်မထားပါ) က ဒိုင်နာကားတစ်စီးနဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင် တိုက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ရှောင်နိုင်ခဲ့တယ်။

နောက်က လိုက်လာတဲ့ Sunny pick-up နှစ်စီးကိုတော့ ပစ်ခတ်ခဲ့တယ်။ ဒေါ်ဝင်းဝင်းမြပါတဲ့ ကားရဲ့ တာယာကို ထိမှန်ပြီး ကားက ကံ့ကော်ပင်ကို ဝင်တိုက်ခဲ့တယ် — သူ့လက် နှစ်ဖက်နဲ့ ခြေ တစ်ဖက် ကျိုးပြီး မျက်နှာလည်း ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်။ ဒရိုင်ဘာကတော့ မျက်ခုံးကြား ပြတ်ပြီး ၄ ချက် ချုပ်ခဲ့ရတယ်။ ဦးသောင်းညွန့် မောင်းတဲ့ နောက်ဆုံးကား (စစ်ကိုင်းက ဦးလှစိုးညွန့် လိုက်ပါလာတယ်) လည်း ပစ်ခံရပြီး မှန်ကွဲခဲ့တယ်၊ ၇ ဦး ပြင်းထန်ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်။ အဲဒီကားက ဒီပဲယင်းဆေးရုံကို မောင်းပြေးခဲ့ပေမဲ့ ဒေါက်တာလှစိုးညွန့်ကို ဆေးရုံက လက်မခံခဲ့ဘူးလို့ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်သွားပြီးနောက် "ဗျူဟာမှူး" က intercept စက်နဲ့ ရေဦးနဲ့ တပ်မတော်ဂိတ်တွေကို အမိန့်ပေးခဲ့တယ် — စက်သေနတ်ပါ သုံးပြီး တားဖို့၊ ကျန်တဲ့သူတွေကို ရိုက်နှက်၊ ဝါးချွန်နဲ့ ထိုး၊ ရန်သူအဖြစ် ပစ်သတ်ဖို့လို့ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။ ကျီရွာမှာတော့ သူမ မရောက်ခင်ကတည်းက စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (martial law) ကြေညာထားပြီးသား ဖြစ်တယ်။ ဦးတင်ဦး၊ အမတ် ဦးတင်အောင်အောင်နဲ့ နောက်ထပ် ၅ ဦးကိုတော့ ဒီပဲယင်းရဲစခန်းကို ခေါ်သွားခဲ့တယ်။

တိုက်ခိုက်သူတွေ ဘယ်သူလဲ

တိုက်ခိုက်သူတွေဟာ အစိုးရဘက်က စီစဉ်ပေးထားတဲ့ အုပ်စုလို့ မျက်မြင်သက်သေတွေ၊ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေက ဆိုတယ်။ အဓိက အချက်တွေက —

ပုံပါနေ့စွဲအရ ၂၀၀၃ မေ ၂၅ ရက်က ညအချိန် တုတ်ကိုင်လူအုပ်စု — တိုက်ခိုက်မှု မဖြစ်ခင် ၅ ရက်အလိုကပုံ၊ မေ ၃၀ ညပုံ မဟုတ်ပါ။

• ကြံ့ခိုင်ရေးအသင်း (USDA) အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ထောင်ကနေ လွှတ်ပေးထားတဲ့ ရာဇဝတ်သားတွေ ပါဝင်တယ်လို့ Human Rights Watch က မျက်မြင်သက်သေတွေကို ကိုးကားပြီး ရေးတယ်။
• ဘုန်းကြီးဝတ်ထားသူတွေ ပါဝင်တယ် — သင်္ကန်းတောင် မဝတ်ရသေးတဲ့ ကတုံးစိမ်းတွေလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ ညာဘက်လက်တွေမှာ လက်ပတ်အဖြူတွေ ပတ်ထားခဲ့တယ်။
• ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၈ နှစ်ပြည့် BBC မြန်မာပိုင်းဆောင်းပါးမှာလည်း တိုက်ခိုက်သူတွေထဲမှာ အနီရောင်ပဝါတွေ ပတ်ထားသူတွေနဲ့ သင်္ကန်းဝတ်ထားသူတွေ ပါတယ်လို့ ဖော်ပြတယ်။
• လက်နက်တွေက ဝါးတုတ်၊ သံချောင်း၊ သံတုတ်၊ ခဲ၊ လေးဂွ — ချွန်ထားတဲ့ ဝါးတုတ်နဲ့ သံချောင်းတွေနဲ့ ကားမှန်တွေကို ထိုးခွဲခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းမှာ ပါတယ်။

တိုက်ခိုက်သူတွေ မူးယစ်နေတယ်ဆိုတဲ့ အဆိုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မျက်မြင်သက်သေထွက်ဆိုချက်တွေမှာ ဒီလို ပါတယ်။ ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင်ဆီ ပေးထားတဲ့ သက်သေထွက်ဆိုချက်အရ တိုက်ခိုက်တဲ့ USDA အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ငှားထားတဲ့သူတွေဟာ မူးနေခဲ့တယ်။ မုံရွာက ထွက်တည်းက သူတို့စီးတဲ့ ကားထဲမှာ အရက်တစ်ပုံးခွဲလောက် ထည့်ပေးထားပြီး ကြိုက်သလောက် သောက်ခွင့်ပေးထားတယ်လို့ သက်သေတွေက ဆိုတယ်။ "အရက်မူးတာနဲ့ မတူဘဲ မူးယစ်ဆေး စွဲနေသလိုမျိုး တွေ့ရတယ်" လို့လည်း သက်သေတစ်ဦးက ပြောတယ်။ တိုက်ခိုက်ရာမှာ ပါဝင်ခဲ့သူတွေကိုယ်တိုင်ကလည်း USDA ရုံးကနေ တစ်နေ့ ၈၀၀ ကျပ်၊ ထမင်းနဲ့ အရက်ပေးမယ်ဆိုပြီး ခေါ်သွားခဲ့တယ်လို့ ထွက်ဆိုထားတယ်။

ညအချိန် တုတ်တွေကိုင်ထားတဲ့ လူအုပ်စု — ရက်စွဲနဲ့ နေရာ အတည်မပြုရသေး။

ဒါကြောင့် တိုက်ခိုက်သူတွေ အရက်သောက်ထားတယ်၊ မူးနေတယ်ဆိုတာက မျက်မြင်သက်သေထွက်ဆိုချက်နဲ့ အထောက်အထားရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ "မူးယစ်ဆေး သုံးထားတယ်" ဆိုတာကတော့ သက်သေတွေရဲ့ အမြင်အရ ပြောတာသာ ဖြစ်ပြီး၊ ဆေးစစ်ချက်လို အတည်ပြုချက် မရှိပါဘူး။ အဲဒီအချက်ကို သက်သေခံချက်အဖြစ်သာ ဖတ်ရမယ်။

သေဆုံးသူနဲ့ ထိခိုက်သူ — အရေအတွက် အငြင်းပွားနေဆဲ

သေဆုံးသူအရေအတွက်ကို ဘယ်သူမှ အတိအကျ မသိပါဘူး။ လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ဘယ်တော့မှ မလုပ်ခဲ့လို့ပါ။ ရင်းမြစ်အလိုက် ဖော်ပြချက်တွေ ကွဲတယ်။

• အစိုးရရဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက် — ၄ ဦးသေ၊ ၅၀ ဒဏ်ရာရ။ ရဲစစ်ဆေးချက်အရ ၄ ဦးသေ၊ ၄၈ ဦးဒဏ်ရာရလို့ နောက်ပိုင်း ဆိုတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ အစိုးရပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သေဆုံးသူ ၂၀ ဝန်းကျင်လို့ ဝန်ခံခဲ့တယ်လို့ မှတ်တမ်းတစ်ခု ရှိတယ်။
• အဖွဲ့ချုပ် (NLD) — အနည်းဆုံး ၇၀ ဦးသေ။
• ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင် — ၂၈၂ ဦးအထိ ရှိနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းတယ်။
• လွတ်လပ်သောရင်းမြစ်တွေ (FIDH က ကိုးကား) — ၁၀ ဦးသေ၊ ၁၀၈ ဦး ပျောက်ဆုံးတယ်လို့ ဆိုတယ်။
• Human Rights Watch — အနည်းဆုံး ကိုယ်ရံတော် ၄ ဦးသေတယ်၊ မျက်မြင်တွေအရ ဒါဇင်ချီပြီး သေတယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ အရေအတွက်အတိအကျ မသိနိုင်ဘူးလို့ ရေးတယ်။

နာမည်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်နိုင်တဲ့ သေဆုံးသူတွေထဲမှာ အဖွဲ့ချုပ် ဓာတ်ပုံဆရာ တင်မောင်ဦးနဲ့ ကိုသိန်းတိုး တို့က နေရာမှာတင် အရိုက်ခံပြီး သေခဲ့တယ်လို့ စုံစမ်းကော်မရှင်အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းအရ လမ်းပေါ်မှာ ဒဏ်ရာရသူနဲ့ သေသူပေါင်း ၅၀ ကနေ ၇၀ အထိ လဲနေခဲ့တယ်။ အမျိုးသမီးတွေကို နှောင့်ယှက်တာ၊ အင်္ကျီဆွဲချွတ်တာ၊ ရတနာပစ္စည်းတွေ လုတာတွေလည်း ရှိခဲ့တယ်လို့ အဲဒီမှတ်တမ်းမှာ ပါတယ်။

ရေဦးမှာ ခွဲထွက်ခြင်း

လွတ်လာပြီးတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဒီပဲယင်းကို ဝင်ပြီး ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းမယ်လို့ ပြောခဲ့ပေမဲ့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဒီပဲယင်းကို ရောက်ဖူးတာမဟုတ်လို့ ကျော်သွားခဲ့တယ်။ လမ်းဘေးတောထဲမှာ ခဏရပ်ပြီး ကားပေါ်က တုတ်တွေ၊ သံဆူးကြိုးတွေ ဖယ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က လူ ဘယ်နှစ်ယောက်ပါလဲ၊ နာမည်တွေ မေးပြီး သူ့စိတ်နဲ့ မှတ်ထားလိုက်တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် အားလုံး ၁၈ ယောက် ပါခဲ့ပြီး၊ ဘယ်သူမှ သူနဲ့ မခွာဖို့၊ သူ့ဘေးမှာပဲ နေဖို့ မှာခဲ့တယ်လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြောတယ်။

ရေဦးမြို့အဝင် သံလမ်းနားမှာ ကားရပ်တော့ အဘိုးကြီးနှစ်ယောက်က တိုင်းမှူးက အမိန့်ချထားလို့ ဘယ်ကားမှ အဝင်မခံဘူးလို့ ပြောတယ်။ နာရီဝက်လောက် ကြာတော့ သံလမ်းတံခါးကြီးကို ပိတ်လိုက်ပြီး၊ ရေဦးဘက်က စစ်သားတွေ ထွက်လာပြီး သေနတ်တွေနဲ့ ဝိုင်းခဲ့တယ်။ အသက် ၅၀ လောက်ရှိတဲ့ စစ်တပ်ယူနီဖောင်းနဲ့ အရာရှိကြီးတစ်ယောက်က ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ နားထင်ကို သေနတ်နဲ့ ချိန်ပြီး "မင်းလိုက်မလား မလိုက်ဘူးလား" လို့ မေးတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ခေါင်းငြိမ့်ပြတော့ "လိုက်မယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။

ရေဦးရဲစခန်းရောက်တော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က "ရှင်တို့သတ်ချင်ရင် ကျမတို့ကို ဒီနေရာမှာ သတ်ချင်သတ်ပစ်လိုက်၊ အဲ့လိုမှ မဟုတ်ဘူးဆိုရင် ကျမတို့ကတော့ ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းရမှာပဲ" လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြန်ပြောတယ်။ သူက "မလိုက်နိုင်ဘူး၊ ဥပဒေကြောင်းအရ ဖြေရှင်းမှသာလျှင် လိုက်မယ်" လို့ ပြောလိုက်တော့ ၁၀ မိနစ်လောက် နေမှ ဥပဒေကြောင်းအရ ဖြေရှင်းပေးမယ်လို့ သူတို့က ပြောတယ်။ အဲဒီမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထွန်းဇော်ဇော်၊ ကိုထွန်းမြင့်တို့ သက်သေအနေနဲ့ လိုက်သွားတယ်။ ဦးကျော်စိုးလင်းကတော့ ကားနဲ့ ကားမှာပါတဲ့ သက်သေခံပစ္စည်းတွေကို စောင့်ကြည့်တဲ့ အနေနဲ့ ကျန်ခဲ့တယ်။ ကျန်တဲ့သူတွေ အားလုံးကို အချုပ်ထဲ ထည့်လိုက်တယ်။

သက်သေဆိုပြီး လိုက်လာတဲ့သူတွေ ၄၊ ၅၊ ၆ ယောက်မှာ စရိုက်တုန်းက လူတွေ ပတ်ထားတဲ့ လက်ပတ်အဖြူတွေ ပတ်ထားတာ တွေ့ရတယ်။ ထောက်လှမ်းရေးလို့ ထင်ရတဲ့သူတစ်ယောက်က "မင်းတို့က စရိုက်လို့ ငါတို့က လုပ်ရတယ်" လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းကို ပြောခဲ့တယ်။ ကားပေါ်က သက်သေပစ္စည်းတွေ စာရင်းလုပ်ပြီးမှ သူ့ကိုပါ အချုပ်ထဲ ထည့်လိုက်တယ်။ အဲဒီညနဲ့ နောက်နေ့ တစ်နေ့လုံး ထမင်းမကျွေးဘဲ ထားခဲ့တယ်။

နောက်နေ့ ညနေမှာ ၁၇ ယောက်ကို ဒိုင်နာ ၂ စီးနဲ့ ရွှေဘိုထောင်ကို ပို့တယ်။ ဒိုင်နာ ၂ စီးကို တာလပတ်တွေနဲ့ အုပ်ပြီး ရဲတွေနဲ့ ခေါ်သွားတယ်။ ရွှေဘိုထောင်မှာ တစ်ယောက်စီကို ရာဇဝတ်သား ၂ ယောက်နဲ့ တွဲထားခဲ့ပေမဲ့ ဘယ်သူမှ ရိုင်းရိုင်းပြပြ မဆက်ဆံဘူးလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ ရွှေဘိုထောင်မှာ ကိုတိုးလွင်ကို ပြန်တွေ့တယ်။ ခေါင်းတစ်လုံး အရိုက်ခံထားရပြီး အဲဒီအချိန်အထိ ဆေးကုမပေးထားဘူး။

ည ၂ နာရီလောက်မှာ ရွှေဘိုထောင်ကနေ ပြန်ထုတ်တယ်။ ပြန်ခါနီးမှ ကိုတိုးလွင်ကို ပတ်တီးတွေ စည်းပြီး တူတူထည့်ပေးလိုက်တယ်။ မုံရွာက ကျောင်းသားလေးတစ်ယောက်ကိုတော့ ရွှေဘိုထောင်မှာပဲ ထားခဲ့တယ်။ သူတို့ကို ခေါင်းစွပ်တွေ စွပ်ပြီး ကုန်ကားကြီးပေါ် တင်တယ်။ တံတားဦးဘက် ရောက်နေတာ သိရပြီး၊ နောက် မျက်နှာဖုံးပြန်စွပ်ပြီး လေယာဉ်ပေါ် တင်တယ်။ လေယာဉ်ပေါ်မှာ မျက်နှာဖုံးစွပ်တွေ ချွတ်ပေးဖို့ တောင်းပန်မှ ချွတ်ပေးတယ်။

၁ နာရီ၊ ၂ နာရီလောက် ကြာတော့ ခန္တီးကို ရောက်တယ်။ ခန္တီးထောင်မှာ ၆ လ နေခဲ့ရပြီး တရားခွင် မတင်ဘဲ မတရားချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရတယ်။ ၁၅ ရက်လောက်က စစ်ကြောရေး ဝင်ခဲ့ရတယ် — မနက်တစ်ခါ၊ နေ့လည်တစ်ခါ၊ ည ၇ နာရီတစ်ခါ၊ ၁၂ နာရီတစ်ခါ စစ်တယ်။ အဓိက စစ်တာက သူတို့က စလုပ်တယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းကို ထွက်ဆိုခိုင်းတာပဲ။ ဦးကျော်စိုးလင်းက အမှန်အတိုင်း ပြောခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ထောင်ထဲမှာ နှိပ်စက်ခံရတဲ့အခါမှ မျက်လုံးတစ်ဘက် အားနည်းသွားတယ်၊ သွားတွေနဲ့ နားတွေလည်း အခုထိ မကောင်းတော့ဘူးလို့ သူက ပြောတယ်။

ခန္တီးအဖွဲ့ရဲ့ လွှတ်တဲ့ ရက်အတိအကျကို ပြင်ပရင်းမြစ်တွေမှာ အတိအကျ မတွေ့ရပါဘူး။ ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ ပြောပြချက်အရ ၆ လ နေခဲ့ရတယ်။ အဲဒီအချိန်ဝန်းကျင်မှာ ဒီပဲယင်းနဲ့ ဆက်နွှယ်ပြီး ဖမ်းထားသူတွေ အသုတ်လိုက် လွှတ်လာတယ် — ၂၀၀၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်မှာ ၈ ဦး၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်မှာ ၁၆ ဦး လွှတ်တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာက ဆိုတယ်။ နိုဝင်ဘာ ၂၈-၂၉ ရက်မှာ အဖွဲ့ချုပ် ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင် ၅ ဦး အိမ်အကျယ်ချုပ်ကနေ လွှတ်လာတယ်။ ၂၀၀၃ နှစ်ကုန်မှာ မေလ ၃၀ နဲ့ ဖမ်းထားတဲ့ အဖွဲ့ချုပ်ဝင်တွေထဲက ၁၄ ဦးကလွဲပြီး ကျန်သူတွေ အားလုံး လွှတ်ပြီးပြီလို့ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ကိုးကားတဲ့ မြန်မာလူ့အခွင့်အရေး နှစ်ချုပ်မှာ ပါတယ်။

ရေဦးဂိတ် — လွတ်လာတဲ့ကားကို ရပ်ခိုင်းပြီး ဖမ်းခေါ်သွားခြင်း

ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင်ရဲ့ ပဏာမအစီရင်ခံစာ နောက်ဆက်တွဲအရ လွတ်လာတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ၄ ဘီးကား (အဖွဲ့ချုပ် လူငယ်တွေနဲ့ မန္တလေး၊ မုံရွာ၊ ဘုတလင်၊ မြင်းမူက လူငယ် ၂၀ ဝန်းကျင် ပါလာတယ်) ကို ရေဦးဂိတ်မှာ ရပ်ခိုင်းခဲ့တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် ဒဏ်ရာရလူငယ်တွေကို ဆေးကုပေးခဲ့တယ်။ မနက်ရောက်တော့ စစ်ကားတွေ ရောက်လာပြီး အဲဒီနေရာက လူအားလုံးကို ဖမ်းခဲ့တယ်။

အရက်သောက်ထားသူများက NLD ယာဉ်တန်းကို လှောင်ပြောင်နေစဉ် — မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ (ARCHIVE/FILE PHOTO)၊

ဒီနေရာမှာ ရင်းမြစ်နှစ်ခု ကွဲတယ်။ Ad Hoc Commission အစီရင်ခံစာအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထွန်းဇော်ဇော်၊ ကိုထွန်းမြင့်တို့က ရေဦးမြို့နယ် စစ်ခန်းမမှာ ည ၂ နာရီအထိ အတူရှိခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာအရတော့ သူမကို ရေဦးရဲစခန်း ဧည့်ခန်းမှာ ည ၁ နာရီအထိ ထားခဲ့တယ်။ နေရာရော အချိန်ပါ မတူလို့ နှစ်ခုကို ပေါင်းမထားဘဲ ရင်းမြစ်အလိုက် သီးခြား ဖော်ပြထားတယ်။

Ad Hoc အစီရင်ခံစာအရ အဲဒီနောက် ကိုထွန်းဇော်ဇော်နဲ့ ကိုထွန်းမြင့်တို့ နှစ်ဦးကို "ဗျူဟာမှူး" က ခေါ်သွားခဲ့ပြီး၊ ကားပေါ်က ကျန်လူငယ်အားလုံးကို မနက် ၁၁ နာရီမှာ ရွှေဘိုထောင်ကို ပို့ခဲ့တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင်လည်း ဒဏ်ရာရခဲ့တယ် — ညာလက်ဖျား ဒဏ်ရာ (ရိုက်ခံရလား၊ ခဲနဲ့ထိလား မသိပါ) နဲ့ လည်ပင်းမှာ မှန်ကွဲရှရာ အနည်းငယ်လို့ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။

ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာ (E/CN.4/2004/33) အရတော့ အဝင်ဝမှာ လမ်းကို ကန့်လန့်ဖြတ် တားထားတဲ့ တန်းနဲ့ ရပ်ခိုင်းခဲ့ပြီး၊ သူမကို ရေဦးရဲစခန်း ဧည့်ခန်းမှာ ည ၁ နာရီအထိ ထားခဲ့တယ်။ တခြားသူတွေမပါဘဲ သွားဖို့ ပြောတော့ သူက ငြင်းခဲ့ပြီး၊ ရဲမေတွေက သူမကို ကားပေါ် ထမ်းတင်ခေါ်သွားခဲ့တယ်။ အဲဒီကားက အမှတ် ၆ တင့်ကားတပ်ရင်း အနားယူခန်းနဲ့ မင်းဘူး စစ်ဧည့်ဂေဟာမှာ ရပ်နားပြီး ၂၄ နာရီကြာ မောင်းကာ ဇွန် ၁ ရက် မနက် ၈ နာရီ ၂၀ မိနစ်မှာ အင်းစိန်ထောင်ကို ရောက်ခဲ့တယ်။ အဲဒီနောက် ထောင်ဝင်းထဲက အိမ်ငယ်တစ်လုံးမှာ ဇွန် ၂၄ ရက်အထိ ထားခဲ့ပြီး၊ ရဲမွန်စစ်စခန်းကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့တယ်။

မှတ်ချက် — အထက်က ဇွန် ၁ မနက် အင်းစိန်ရောက်တဲ့အချက်က အောက်က မေ ၃၁ ဖမ်း၊ အင်းစိန်ပို့ဆိုတာကို အချိန်အတိအကျနဲ့ ဖြည့်စွက်တာပါ။ ဒါ့အပြင် ရေဦးညပိုင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရင်းမြစ်တွေကြားမှာ ကွဲတာတွေ ရှိတယ် — ဥပမာ ရထားလမ်းဂိတ်မှာ ရပ်ခိုင်းမှု၊ ရဲစခန်းမှာ ရပ်တည်မှုနဲ့ ၁၇ ဦးကို နောက်နေ့ညနေ ရွှေဘိုပို့မှု (ဦးကျော်စိုးလင်း အင်တာဗျူး) နဲ့ ဂိတ်ရပ်ခိုင်းမှု၊ စစ်ခန်းမမှာ ထားမှုနဲ့ လူငယ်တွေကို မနက် ၁၁ နာရီ ရွှေဘိုပို့မှု (Ad Hoc) တို့ မတူဘူး။ နှစ်ခုလုံးကို ရင်းမြစ်အလိုက် သီးခြားထားပြီး ပေါင်းမထားပါ။

အမေစုရဲ့ ဖမ်းဆီးခံရမှုလမ်းကြောင်း — အကျယ်ချုပ်ပြန်ရောက်တဲ့အထိ

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ အဖွဲ့ ရေဦးမှာ ခွဲထွက်ပြီးနောက် သူမရဲ့ လမ်းကြောင်းက ဒီလို ဖြစ်တယ်။

• ၂၀၀၃ မေ ၃၁ — ဖမ်းဆီးခံရပြီး အင်းစိန်ထောင်ကို ပို့ခံရတယ်။ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းအရ ရေဦးအနီး ရွာယိုးမှာ မေ ၃၁ မှာ ဖမ်းခဲ့တယ်။ အစိုးရကတော့ "ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု" အနေနဲ့ ခေါ်ဆောင်တာပါလို့ ဆိုတယ်။
• ၂၀၀၃ ဇွန် ၂၄ — ရဲမွန်စစ်စခန်းကို ပြောင်းရွှေ့ခံရတယ်။
• ၂၀၀၃ စက်တင်ဘာ — ရန်ကုန်က ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံမှာ ဆေးကုသမှု ခံရတယ်။ အဲဒီလထဲမှာ သားအိမ်ထုတ်တဲ့ ခွဲစိတ်မှု ခံခဲ့ရတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ပါတယ်။
• ၂၀၀၃ စက်တင်ဘာ ၂၇ — အကျယ်ချုပ်အမိန့် ချမှတ်ခံရပြီး အိမ်ပြန်ရောက်တယ်။ သုံးလကျော် လျှို့ဝှက်ဖမ်းဆီးခံရပြီးမှ အိမ်ပြန်ရောက်တာပါ။ ကုလသမဂ္ဂအထူးကိုယ်စားလှယ် ရာဇာလီ အစ္စမေးလ် သူ့ကို ထောင်ထဲမှာ သွားတွေ့ခဲ့တာကို ၂၀၀၆ မှ ထုတ်ပြောခဲ့တယ်လို့ Human Rights Watch မှတ်တမ်းမှာ ပါတယ်။
• ၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာ — တစ်နှစ်တာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမိန့်ကို အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းဥပဒေနဲ့ ချမှတ်ခဲ့ပြီး အဲဒီနောက်ပိုင်း သက်တမ်းတိုးလာခဲ့တယ်လို့ Amnesty International က ရေးတယ်။

ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးတင်ဦးကတော့ ၂၀၀၃ နှစ်ကုန်မှာ ကလေးထောင်မှာ ဖမ်းဆီးခံထားရဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ Amnesty ရဲ့ ၂၀၀၄ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် ၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာမှာ သူ့လုပ်ဖော်တွေပါ လွှတ်မှသာ သူ့လွတ်မြောက်မှုကို လက်ခံမယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာက ဆိုတယ်။

သက်သေခံကားက ဘာဖြစ်သွားလဲ

ဦးကျော်စိုးလင်းက ရေဦးရဲစခန်းမှာ ကားနဲ့ ကားမှာပါတဲ့ သက်သေခံပစ္စည်းတွေကို စောင့်ကြည့်ဖို့ ကျန်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကားရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ကံကြမ္မာကို ပြင်ပရင်းမြစ်တွေမှာ ရှာမတွေ့ပါဘူး — ကားကို ဘယ်သူက ဘာလုပ်လိုက်တယ်ဆိုတာကိုတော့ ရင်းမြစ်တွေမှာ မတွေ့ရပါ။

ဒါပေမဲ့ သက်သေဖျက်ဆီးမှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခု ရှိတယ်။ မေလ ၃၁ ရက် မနက်မှာ ဖြစ်စဉ်နေရာအနီး ဆည်မြောင်းဦးစီးဌာန ဝန်းထဲမှာ အရေးပေါ်ရဲစခန်း ဖွင့်ပြီး၊ မြူနီစီပယ်ကားတွေနဲ့ ရေသယ်လာကာ သွေးစွန်းရာတွေနဲ့ အမှတ်အသားတွေကို တံမြက်စည်းနဲ့ ဆေးကြောပစ်ခဲ့တယ်လို့ စုံစမ်းကော်မရှင်အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။

တရားဝင် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ဘယ်တော့မှ မရှိခဲ့ဘူး

အစိုးရရဲ့ တရားဝင်ဖော်ပြချက်က ဒါကို အဖွဲ့ချုပ်က လှုံ့ဆော်တဲ့ နှစ်ဘက်ပဋိပက္ခလို့ ဆိုတယ်။ ဒီပဲယင်းရဲစခန်းက ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၃၀၄(က) နဲ့ အမှုဖွင့်ခဲ့တယ်။ ပြည်တွင်းရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်က ရဲဌာနက ပဏာမစစ်ဆေးမှုပဲ လုပ်ခဲ့တယ်။

လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကို အစိုးရက ဘယ်တော့မှ ခွင့်မပြုခဲ့ဘူးလို့ Human Rights Watch က ရေးတယ်။ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံက စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ ဘယ်တော့မှ မလုပ်ခဲ့ဘူးလို့ Burma Campaign UK က ဆိုတယ်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၈ နှစ်ပြည့်ချိန်မှာ BBC မြန်မာပိုင်းကလည်း ဒီပဲယင်းကျူးလွန်သူတွေကို ဖော်ထုတ်အရေးယူဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ ဆောင်းပါး ထုတ်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ယနေ့အထိ တရားဝင် ဖော်ထုတ်အရေးယူမှု မရှိသေးပါဘူး။ အာရှလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ရဲ့ ဥပဒေအမြင်အရ လက်ရှိအထောက်အထားတွေဟာ အခုလို အမှုကို တရားစွဲဖို့တောင် လုံးဝ မလုံလောက်ဘူးလို့ သုံးသပ်ထားတယ်။

ဘယ်သူက စီစဉ်ခဲ့တယ်ဆိုတာကိုလည်း တရားဝင် ဘယ်တော့မှ မဖော်ထုတ်ခဲ့ဘူး။ ဦးကျော်စိုးလင်းကိုယ်တိုင် အပြစ်ပေးဖို့ ဆန္ဒမရှိဘူး၊ အဖြစ်မှန်လေးကိုသာ သမိုင်းမှာ တရားဝင် ပေါ်စေချင်တယ်လို့ ပြောတယ်။ ဘယ်သူက ဦးဆောင်ပြီး အကွက်ကျကျ စီစဉ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ အခုအချိန်အထိ မပေါ်သေးဘူးလို့ သူက ဆိုတယ်။

ဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မှတ်သားစရာ ပြောဆိုချက် နှစ်ခု ရှိတယ် — နှစ်ခုလုံးကို "ပြောဆိုချက်" အဖြစ်သာ ဖတ်ရမယ်။

• ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ခင်ညွန့်က သူကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အသက်ကို ကယ်ခဲ့တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ် — အနီးနား စစ်စခန်းကို သူ့လူတွေနဲ့ ခေါ်သွားခဲ့တာပါလို့ သူက ဆိုတယ်။
• ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ Myanmar Now ရဲ့ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်အရ ပေါက်ကြားလာတဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးစာရွက်စာတမ်းတွေမှာ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (SPDC) ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးက တိုက်ခိုက်မှုကို ကြိုတင်စီစဉ်ခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ ၂၀၀၃ မေ ၁၉ ရက် မန္တလေး စစ်ထောက်လှမ်းရေးတပ်ရင်း အမှတ် ၁ ရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ အရပ်ဝတ်နဲ့ ကြံ့ခိုင်ရေးအသင်းဝင် ၃၀၀ ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ အသင့်ထားခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ ဒါက သတင်းအဖွဲ့တစ်ခုရဲ့ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက် မဟုတ်ပါဘူး။

အဲဒီ ၂၀၂၆ စုံစမ်းချက်နဲ့ မတူတဲ့ သီးခြားဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် — ၂၀၂၃ ခုနှစ် အနှစ် ၂၀ ပြည့်ချိန်က Myanmar Now ဆောင်းပါး (စသန့်ဇင်) ကလည်း စစ်ထောက်လှမ်းရေးတပ်ရင်း အမှတ် ၁ က အထက်ကို တင်ပြတဲ့ အစီရင်ခံစာကို ဖတ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲဒီအစီရင်ခံစာအရ တိုက်ခိုက်သူတွေဟာ ကြံ့ဖွံ့ (USDA) အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ စွမ်းအားရှင် အဖွဲ့ဝင်တွေ ဖြစ်တယ်။ မေလ ၂၇ ရက်ကတည်းက ကြံ့ဖွံ့ဝင်တွေ စိုင်ပြင်ကြီးရွာမှာ စောင့်နေခဲ့ပြီး၊ ရွာအေးချမ်းသာယာရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်းနဲ့ စခန်းမှူး ကြည်ဝင်းတို့က ကျွေးမွေးပြီး တစ်ဦးကို ၅၀၀ ပေးခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ သန်းခေါင်ယံလောက်မှာ အရာရှိတွေနဲ့ ရဲ ၄၀ လောက် ရောက်လာပြီး သေသူတွေကို ကားပေါ်တင်သွားကာ၊ ကားတွေကို မျက်နှာချင်းဆိုင် နှစ်စီးတွဲ ရပ်ပြီး ယာဉ်တိုက်မှုပုံစံ ဖန်တီးခဲ့တယ်လို့လည်း အဲဒီအစီရင်ခံစာကို ကိုးကားပြီး ဆောင်းပါးက ရေးတယ်။ မေလ ၁၉ ရက် အလယ်ပိုင်းတိုင်း တန်ပြန်ထောက်လှမ်းရေး အစီရင်ခံစာမှာလည်း စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်မှာ အရပ်ဝတ်နဲ့ ကြံ့ဖွံ့ဝင် ၃၀၀ လောက် အသင့်ထားခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ သေဆုံးစာရင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အသက်ရှင်ကျန်သူတွေက ဆယ်ဂဏန်းရှိမယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ အဲဒီအစီရင်ခံစာမှာတော့ ဒဏ်ရာရ ၇၀ နီးပါး၊ သေ ၄ ဦးလို့ ပါတယ်လို့ ဆောင်းပါးက မှတ်တယ်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေရဲ့ ကိုယ်တိုင်ရေးစာအုပ်တွေကိုလည်း အဲဒီဆောင်းပါးက ကိုးကားတယ်။ ခင်ညွန့်ရဲ့ ၂၀၁၅ စာအုပ်မှာ သန်းရွှေက ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင် ၅-၆ ဦးကို ခေါ်ပြီး အမေစုယာဉ်တန်းကို နည်းလမ်းမရွေး တားရမယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်၊ သူက အကြမ်းဖက်တားတာကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပေမဲ့ သန်းရွှေက လက်မခံဘဲ သူ့ကို အဲဒီကိစ္စကနေ ဖယ်ပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်းကို တာဝန်ပေးကာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲမြင့်နဲ့အတူ ရဟတ်ယာဉ်နဲ့ မုံရွာကို ပို့ခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ စိုးဝင်းရဲ့ ၂၀၁၄ စာအုပ်မှာတော့ ဒီပဲယင်းကို NLD နဲ့ ကြံ့ဖွံ့ပါတီကြား နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုကနေ ဖြစ်လာတဲ့ မမျှော်လင့်တဲ့ ပဋိပက္ခလို့ ပုံဖော်ထားပြီး၊ အမေစုကို သတ်ဖို့အထိ ကြိုစီစဉ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ကို ငြင်းဖို့တောင် ခက်တယ်လို့ သူက ဝန်ခံထားတယ်လို့ ဆောင်းပါးက ဆိုတယ်။ နှစ်ဦးစလုံး တိုက်ရိုက်တာဝန်ကို ရှောင်တယ်လို့ ဆောင်းပါးက သုံးသပ်တယ်။

သံအရာရှိဟောင်း ဗိုလ်မှူးဟောင်း အောင်လင်းထွဋ် (စစ်ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိဟောင်းကနေ သံတမန်ဖြစ်လာပြီး ၂၀၀၅ မှာ အမေရိကားက မြန်မာသံရုံးမှာ တာဝန်ခံအဖြစ် ထွက်ပြေးခဲ့သူ) ကလည်း VOA မြန်မာပိုင်း (၂၀၀၈ မေ ၃၁) အင်တာဗျူးမှာ ဒီပဲယင်း တိုက်ခိုက်မှုကို သန်းရွှေကိုယ်တိုင် အမိန့်ပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တိုက်ရိုက်သတ်ဖို့ ဖြစ်ပြီး၊ ခင်ညွန့်နဲ့ မောင်အေးတို့ အတည်ပြုမေးတဲ့အခါ သန်းရွှေက သူ အမိန့်ပေးခဲ့တာဖြစ်ကြောင်း၊ ကြိုက်သလို စီမံပါလို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ သူက ပြန်ပြောတယ်။ ဒါကလည်း သူ့ရဲ့ ပြောဆိုချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင် အတည်ပြုချက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့အဆိုအရ အမေစုကားက ယာဉ်တန်းကို ဦးဆောင်ပြီး ရဲစခန်းရောက်ကာ စစ်စခန်းကို ပြောင်းရွှေ့ခံရပြီးမှ မိတ္ထီလာ လေတပ်လေယာဉ်နဲ့ ညတွင်းချင်း ပျံသန်းထွက်သွားခဲ့တယ်။

RFA မြန်မာပိုင်း (၂၀၁၁ မေ ၃၀) ကလည်း အောင်လင်းထွဋ်နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ အမိန့်ပေးသူက သန်းရွှေဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ သူ့ပြောဆိုချက်ကို တင်ပြထားပြီး၊ တာဝန်အရှိဆုံးသူနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ခန့်မှန်းပြောဆိုမှုတွေ အများကြီးရှိတယ်လို့လည်း မှတ်ထားတယ်။ အဲဒီဆောင်းပါးရဲ့ စာသားက အတိုလေးပဲ ဖြစ်ပြီး၊ အသံ (၆:၃၆) ထဲက အသေးစိတ်ကိုတော့ အတည်ပြုနိုင်တဲ့ မှတ်တမ်းမရလို့ မူကြမ်းထဲကို မထည့်ထားဘူး။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေရဲ့ ၂၀၁၅ ဘလော့ပို့စ်ကလည်း ခင်ညွန့်ရဲ့ ရေးသားချက်တွေကို ကိုးကားပြီး အဓိက လုပ်ကြံသူသုံးဦးအဖြစ် သန်းရွှေ၊ စိုးဝင်း၊ ရဲမြင့်တို့ကို နာမည်တပ်ထားတယ်။ ဒါကလည်း ခင်ညွန့်ရဲ့ ရေးသားချက်ကို တစ်ဆင့်ကိုးကားတာသာ ဖြစ်တယ်။

နိုင်ငံရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာ နောက်ဆက်တွဲ

ဒီပဲယင်းအပြီးမှာ အဖွဲ့ချုပ်ကို တစ်နိုင်ငံလုံး ဖိနှိပ်မှု စတင်ခဲ့တယ်။ ပါတီရုံးတွေ ပိတ်ခံရပြီး ခေါင်းဆောင်တွေ အဖမ်းခံရတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ဦးတင်ဦးတို့ အကျယ်ချုပ်ပြန်ထားခံရတယ်။ ဂျပန်အစိုးရက သူ့ရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးအကူအညီ (ODA) အစီအစဉ်ကို ဆိုင်းငံ့ပြီး ကန့်ကွက်ခဲ့တယ်။ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်တွေအပါအဝင် နိုင်ငံတကာက ချက်ချင်း ရှုတ်ချခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာ ပေါလို ဆာဂျီယို ပင်ဟေရိုက ၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာမှာ ဒီပဲယင်းဖြစ်စဉ်ဟာ နိုင်ငံတော်အေးဂျင့်တွေရဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုမရှိဘဲ ဖြစ်နိုင်ခြေ မရှိဘူးလို့ ပြောခဲ့တယ်။

ကျန်နေတဲ့ မေးခွန်း

ဒီပဲယင်းဟာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ရဲ့ အကြီးမားဆုံး အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ် — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှာ လွှတ်လာပြီးမှ ပြန်အဖမ်းခံရတာ၊ အဖွဲ့ချုပ် တစ်နိုင်ငံလုံး ပိတ်ခံရတာ၊ နိုင်ငံတကာဖိအား မြင့်တက်လာတာတွေနဲ့ ဆက်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဓိကမေးခွန်းကတော့ ဒီနေ့အထိ ကျန်နေဆဲ — ဘယ်သူက အမိန့်ပေးခဲ့တယ်ဆိုတာ တရားဝင် ဖော်ထုတ်ခြင်း မရှိသေးဘူး။ ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ စကားနဲ့ ပြောရရင် အပြစ်ပေးဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ အဖြစ်မှန်လေးကိုသာ သမိုင်းမှာ တရားဝင် ပေါ်စေချင်တာပါ။

ရင်းမြစ်များ

• Wikipedia — "Depayin massacre" (https://en.wikipedia.org/wiki/Depayin_massacre)
• Human Rights Watch — "Burma: Chronology of Aung San Suu Kyi's Detention" (https://www.hrw.org/news/2010/11/13/burma-chronology-aung-san-suu-kyis-detention)
• Human Rights Watch — World Report 2005, Burma, "Depayin Incident" (https://www.refworld.org/reference/annualreport/hrw/2005/en/29861)
• Human Rights Watch — "Crackdown After Crackdown: 45 Years of Military Rule" (https://www.hrw.org/reports/2007/burma1207/5.htm)
• Ad Hoc Commission on the Depayin Massacre — "Preliminary Report" (၂၀၀၃ ဇူလိုင် ၄) (https://www.burmalibrary.org/docs/Depayin_Massacre.pdf)
• Ad Hoc Commission — "Affidavits of eyewitnesses to the Depayin massacre" (http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/special-edtion-the-depayin-massacre-burma/explanatory-statement-of-the-ad-hoc-commission-on-the-depayin-massacre/)
• Ad Hoc Commission — "Explanatory statement" (http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/special-edtion-the-depayin-massacre-burma/explanatory-statement-of-the-ad-hoc-commission-on-the-depayin-massacre/)
• United Nations Economic and Social Council — Special Rapporteur report (E/CN.4/2004/33) (https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/Myan%20E%20CN4%202004%2033.pdf)
• Amnesty International — "Eighteen years of persecution in Myanmar" (https://www.amnesty.org/es/wp-content/uploads/2021/07/asa160342007en.pdf)
• Amnesty International — Report 2004, Myanmar (https://www.refworld.org/reference/annualreport/amnesty/2004/en/32229)
• Burma Campaign UK — "Aung San Suu Kyi" briefing (https://burmacampaign.org.uk/media/6-aung-san-suu-kyi.pdf)
• New Mandala — "Remembering Depayin and other tragedies" (https://www.newmandala.org/remembering-depayin-and-other-tragedies/)
• Myanmar Now (၂၀၂၆) — leaked military intelligence investigation (Wikipedia က ကိုးကား)
• Myanmar Now (၂၀၂၃ မေ ၃၀) — စသန့်ဇင်၊ "ဒီပဲယင်းလုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအစီရင်ခံစာ" (https://myanmar-now.org/mm/news/37342/) — စစ်ထောက်လှမ်းရေးတပ်ရင်း အမှတ် ၁ အစီရင်ခံစာ၊ မေလ ၁၉ ရက် အစီရင်ခံစာ၊ ခင်ညွန့်နဲ့ စိုးဝင်း ကိုယ်တိုင်ရေးစာအုပ်တွေကို ကိုးကား
• VOA မြန်မာပိုင်း (၂၀၀၈ မေ ၃၁) — "ဒီပဲယင်းတိုက်ခိုက်မှု ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ ကိုယ်တိုင် အမိန့်ပေး မြန်မာသံအရာရှိဟောင်းပြော" (https://burmese.voanews.com/amp/a-27-2008-05-31-voa1-93538484/1236645.html) — အောင်လင်းထွဋ် အင်တာဗျူး
• Dr. Tint Swe's Writings (၂၀၁၅ အောက်တိုဘာ ၆) — "Dapayin guilty party ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း လုပ်ကြံခဲ့သူများ" (https://doctortintswe.blogspot.com/2015/10/dapayin-guilty-party.html) — ခင်ညွန့်ရေးသားချက်တွေကို ကိုးကားပြီး သန်းရွှေ၊ စိုးဝင်း၊ ရဲမြင့်တို့ကို အဓိက လုပ်ကြံသူသုံးဦးအဖြစ် နာမည်တပ်
• RFA မြန်မာပိုင်း (၂၀၁၁ မေ ၃၀) — "ဒီပဲယင်း လုပ်ကြံမှု ဘယ်သူ့မှာ တာဝန် အရှိဆုံးလဲ" (https://www.rfa.org/burmese/news/depayin-massacre-main-perpetrator-05302011132922.html) — အောင်လင်းထွဋ် အင်တာဗျူး၊ စာသားအတို + အသံ ၆:၃၆
• Radio Free Asia (၂၀၀၃ စက်တင်ဘာ ၁၀) — "Eyewitness Account of Burma's Depayin Massacre" (Wikipedia က ကိုးကား)
• ISP Myanmar — "The Reappearance of Aung San Suu Kyi" (https://ispmyanmar.com/wp-content/uploads/2024/04/OnPoint-16-engre.pdf)
• BBC မြန်မာပိုင်း (၂၀၁၁ မေ ၃၀) — "ဒီပဲယင်းကျူးလွန်သူတွေကို ဖော်ထုတ်အရေးယူ" (https://www.bbc.com/burmese/burma/2011/05/110530_dapayin_8thanni) — ၈ နှစ်ပြည့် ဆောင်းပါး။
• Mizzima (၂၀၁၂ မေ၊ ၂၀၁၇ မေ ၃၀ ပြန်လည်) — ဦးကျော်စိုးလင်း အင်တာဗျူး (Mone Sar Su က ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၅ မှာ ပြန်တင်တဲ့ ပို့စ်မှတစ်ဆင့်)

ဆက်ဖတ်ရန် →

ရိုဟင်ဂျာ ICJ အမှုကို ဆုံးဖြတ်မယ့် တရားသူကြီး နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ရရှိ

ရိုဟင်ဂျာ ICJ အမှုကို ဆုံးဖြတ်မယ့် တရားသူကြီး နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ရရှိ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ဂမ်ဘီယားက မြန်မာကို ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနဲ့ စွဲဆိုထားတဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) အမှုမှာ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်နေတဲ့ နာဗီ ပီလေး (Navanethem "Navi" Pillay) က ၂၀၂၆ နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ရရှိသွားပြီ။ ဆုကို အောက်တိုဘာ ၉ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်မှာ အော်စလိုမြို့မှာ ပေးအပ်မယ်။

တောင်အာဖရိက တရားသူကြီး ပီလေးက ရဝမ်ဒါ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICTR) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို၊ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး မဟာမင်းကြီး (၂၀၀၈–၂၀၁၄) နဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) တရားသူကြီး (၂၀၀၃–၂၀၀၈) အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးတယ်။ နိုဘယ်ကော်မတီက သူ့ကို "ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို မြှင့်တင်ဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့မှု" အတွက် ဆုပေးခဲ့တာလို့ ဆိုတယ်။

ပီလေးက ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်းက ဒီအမှုမှာ ဂမ်ဘီယားဘက်က ခန့်အပ်တဲ့ ad hoc တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်နေတယ်။ အမှုရဲ့ အနှစ်သာရ ကြားနာမှုတွေက ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီ။ ဂမ်ဘီယား ရှေ့နေချုပ်က စီရင်ချက်ကို အောက်တိုဘာလမှာ ထွက်မယ်လို့ မျှော်လင့်ခဲ့ပေမဲ့၊ တရားရုံးက အခုထိ ရက်အတိအကျ မကြေညာသေးဘူး။ ဥပဒေပညာရှင်တွေကတော့ ၂၀၂၆ နှောင်းပိုင်း (သို့) ၂၀၂၇ အစောပိုင်းမှာ ထွက်မယ်လို့ ခန့်မှန်းနေတယ်။

၂၀၁၉ မှာ ဂမ်ဘီယားက အမှုစွဲခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီမှာ တရားရုံးက မြန်မာကို ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မကျူးလွန်ဖို့နဲ့ သက်သေတွေ မဖျက်ဆီးဖို့ ကြားဖြတ်အမိန့် ချမှတ်ခဲ့တယ်။ မြန်မာဘက်ကတော့ စွဲချက်တွေကို ငြင်းဆိုထားတယ်။

ပီလေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားစရာလည်း ရှိတယ်။ သူက ၂၀၂၁–၂၀၂၅ မှာ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းရေးကော်မရှင်ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ စက်တင်ဘာမှာ အစ္စရေးက ဂါဇာမှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်တယ်လို့ ကော်မရှင်က ကောက်ချက်ချခဲ့တယ်။ ဒါက ကော်မရှင်ရဲ့ တွေ့ရှိချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ တရားရုံးရဲ့ အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မဟုတ်ဘူး။

ဆုကြေညာပြီးနောက် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က ရွေးချယ်မှုကို ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်က ICC ကို ဒဏ်ခတ်အရေးယူမှုတွေ ချမှတ်ခဲ့တယ်။ အစ္စရေး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ဆုကို ဝေဖန်ခဲ့တယ်။ နိုဘယ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ယော်ဂန် ဝတ်နေ ဖရိုင်း (Jørgen Watne Frydnes) ကတော့ ဒီဆုက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားဥပဒေစနစ်ကို ထိခိုက်စေတဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုတွေကို တုံ့ပြန်တာဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို အားကောင်းအောင် လုပ်ဖို့ လိုတယ်ဆိုတာ သတိပေးတာလို့ ပြောခဲ့တယ်။

မြန်မာအမှုအတွက် ဒီဆုက ဘာအဓိပ္ပာယ်ရှိလဲ။ ပီလေးကိုယ်တိုင်က မြန်မာအမှုကို အဆုံးထိ ကြည့်ချင်တယ်လို့ ပြောထားတယ်။ စီရင်ချက်ထွက်လာရင် ဒါဟာ ထိခိုက်ခံရသူမဟုတ်တဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို ကာကွယ်ဖို့ တရားစွဲဆိုတဲ့ ပထမဆုံး အမှုတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်လာမယ်လို့ ဥပဒေပညာရှင်တွေက ထောက်ပြတယ်။ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေအတွက် တာဝန်ခံမှုရှိမရှိကို ကမ္ဘာက စောင့်ကြည့်နေတဲ့ အချိန်မှာ၊ ဒီအမှုကို ဆုံးဖြတ်မယ့်သူတစ်ဦးက နိုဘယ်ဆုရှင် ဖြစ်သွားတာက အဲဒီဖိအားကို ပိုတိုးစေတယ်။

စီရင်ချက် ရက်အတိအကျ ထွက်လာတာနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ဆောင်းပါးနဲ့ တင်ပြပါမယ်။

ရင်းမြစ်များ

Nobel Prize press release, 9 October 2026 — https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/

IPS/Global Issues, "Navi Pillay's Nobel Peace Prize Is a Vote of Confidence in a Global Legal Order under Fire", 12 October 2026 — https://www.globalissues.org/news/2026/10/12/44322

UN News, 9 October 2026 — https://news.un.org/en/story/2026/10/1168558

ဆက်ဖတ်ရန် →

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်

အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ရက် (တနင်္လာနေ့) မြန်မာသတင်းချုပ်ကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ အရေးကြီးဆုံးသတင်းက ရိုက်တာသတင်းဌာနက ဖော်ထုတ်ခဲ့တဲ့ အီရန် ဂျက်လောင်စာဆီကို ဒီဇယ်ဆီအဖြစ် ဟန်ဆောင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံကို တင်သွင်းခဲ့တဲ့ အစီအစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကရင်ပြည်နယ် ဖာပွန်မြို့နယ်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ် မင်းတပ်မြို့မှာ နှစ်ရက်ဆက် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အိမ်ဆယ့်ခုနစ်လုံးကျော် ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် တည်ထောင်တာ ခြောက်ဆယ့်ခြောက်နှစ် ပြည့်တဲ့ အခမ်းအနားမှာလည်း တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို တိုက်တွန်းတဲ့ မိန့်ခွန်းတစ်ခု ထွက်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။

အီရန် ဂျက်လောင်စာဆီကို ဒီဇယ်အဖြစ် ဟန်ဆောင်တင်သွင်း — ရိုက်တာ ဖော်ထုတ်

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး မီးခိုးထွက်နေပုံ (ပုံဥပမာ) — ဓာတ်ပုံ: Human Rights Watch

ရိုက်တာသတင်းဌာနက အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ မြန်မာနိုင်ငံဟာ အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့ထားတဲ့ အီရန် ဂျက်လောင်စာဆီကို ဒီဇယ်ဆီအဖြစ် စာရွက်စာတမ်းအတုနဲ့ တင်သွင်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်ငါးခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့ထားတဲ့ ရေနံတင်သင်္ဘော ရီးဖ်ဟာ မြန်မာရေပိုင်နက်ကို ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ တောင်အာဖရိက ဒီဇယ်ဆီလို့ စာရွက်ပေါ်မှာ ဖော်ပြထားပေမဲ့ တကယ်တော့ အီရန်နိုင်ငံ ဘန်ဒါအဗ္ဗတ်စ် ဆိပ်ကမ်းက တင်လာတဲ့ ဂျက်လောင်စာဆီ တစ်သိန်းတစ်သောင်းသုံးထောင် စည်ခန့် ပါဝင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံခြေငွေလဲလှယ်မှု ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့က သင်္ဘောမရောက်ခင် ရက်အနည်းငယ်အလိုမှာ တင်သွင်းမှုစာရွက်စာတမ်းတွေကို ဂျက်လောင်စာဆီအစား ဒီဇယ်ဆီလို့ ဖော်ပြပေးမယ်လို့ ရေးသားခဲ့တဲ့ စာတစ်စောင်ကို ရိုက်တာက ကြည့်ရှုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီစာကို မြန်မာနိုင်ငံအတွက် တရားမျှတမှု အဖွဲ့က ရိုက်တာကို ပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်ငါးခုနှစ် မေလမှာလည်း အလားတူ စာချုပ်တစ်ခုနဲ့ ဒီဇယ်ဆီလို့ ဖော်ပြထားတဲ့ ဂျက်လောင်စာဆီ နှစ်သိန်းနှစ်ထောင် စည်ကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ ဆယ့်ခုနစ်ရက်မှာတော့ နိုဘယ် သင်္ဘောဟာ ရန်ကုန်ကို ဂျက်လောင်စာဆီ နှစ်သိန်းနီးပါး တင်ဆောင်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်ဟာ အရပ်သားပစ်မှတ်တွေကို ဗုံးကြဲတဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို အကြောင်းပြပြီး နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်သုံးခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဂျက်လောင်စာဆီ လုပ်ငန်းကို ပစ်မှတ်ထား ပိတ်ဆို့ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ရိုက်တာရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ အီရန်ဟာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်လေးခုနှစ်ကနေ ဒီဇင်ဘာလ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်ငါးခုနှစ်အထိ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ အဓိက ဂျက်လောင်စာဆီ ပေးသွင်းသူ ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဂျက်လောင်စာဆီ တင်သွင်းမှုတွေဟာ ဒီနှစ်ထဲမှာလည်း ဆက်လက်ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မြန်မာစစ်ကောင်စီဖက်ကရော၊ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနဖက်ကပါ ရိုက်တာရဲ့ မေးမြန်းမှုကို ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

ဖာပွန်မှာ ကလေးတစ်ဦး သေဆုံး၊ မင်းတပ်မှာ နှစ်ရက်ဆက် ဗုံးကြဲခံရ

ကရင်ပြည်နယ် ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မယ်နုထရွာကို အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ငါးရက် မနက် တစ်နာရီလောက်မှာ တိုက်လေယာဉ်က ဗုံးနှစ်လုံး ကြဲချခဲ့ရာမှာ ကလေးတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီရွာဟာ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး တပ်မဟာ ငါး နယ်မြေ၊ သံလွင်မြစ်ကမ်းနားမှာ တည်ရှိပြီး၊ ဗုံးကြဲမှုကြောင့် ကလေးနှစ်ဦးနဲ့ သူတို့ရဲ့ ဖခင်လည်း ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒဏ်ရာရသူတွေကို ထိုင်းနိုင်ငံဖက်ကို ဆေးကုသဖို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပေမဲ့ ကလေးတစ်ဦးကတော့ နောက်ပိုင်းမှာ သေဆုံးသွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ထိုင်းစစ်တပ်ကလည်း ထွက်ပြေးလာမယ့် ဒုက္ခသည်တွေကို လက်ခံဖို့ ပြင်ဆင်ထားတယ်လို့ ထိုင်းသတင်းတွေက ဖော်ပြထားပါတယ်။

ချင်းပြည်နယ် မင်းတပ်မြို့မှာလည်း နှစ်ရက်ဆက် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်လေးရက် မနက်မှာ မကွေးလေတပ်စခန်းက တိုက်လေယာဉ် နှစ်စင်းဟာ လေးကြိမ် ဗုံးကြဲခဲ့ပြီး အိမ် ဆယ်လုံးနဲ့ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ တစ်လုံး ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ငါးရက် နေ့လယ် တစ်နာရီလောက်မှာတော့ တံတားဦးလေတပ်စခန်းက တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းဟာ ဗုံးနှစ်လုံး ထပ်ကြဲခဲ့ပြီး အိမ် ခုနစ်လုံးထပ်ပြီး ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ နှစ်ရက်ပေါင်းရင် အိမ် ဆယ့်ခုနစ်လုံးကျော်နဲ့ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ တစ်လုံး ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အင်းတော် စစ်ကြောင်းတွေ ထိခိုက်မှု ကြီးမား — ခံနေရတယ်လို့ တော်လှန်ရေးဖက်က ပြော

စစ်ကိုင်းတိုင်း အင်းတော်ကနေ ဝန်းသိုနဲ့ ထီးချိုင့်ဖက်ကို ချီတက်လာတဲ့ စစ်ကြောင်း နှစ်ကြောင်းဟာ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အထိနာကြီးမားခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဝန်းသိုဖက်သွားတဲ့ စစ်ကြောင်းဟာ ကြို့တောင်ရွာအနီးမှာ တိုက်ခိုက်ခံရပြီး စစ်သား တစ်ရာနီးပါး သေဆုံးကာ အများအပြားက အလံဖြူထောင် အညံ့ခံခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြချက်တွေအရ သိရပါတယ်။ ဝန်းသိုကနေ အားဖြည့်လာတဲ့ စစ်သား တစ်ရာခန့်ပါ အဖွဲ့ကလည်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး အရာရှိတစ်ဦးအပါအဝင် အများအပြား သေဆုံးကာ လက်နက်ခဲယမ်းတွေ သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ထီးချိုင့်ဖက်သွားတဲ့ စစ်ကြောင်းကလည်း အောက်တိုဘာလ ဆယ့်လေးရက် မနက်ကတည်းက လေကြောင်းပံ့ပိုးမှုနဲ့ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ ခံစစ်ကို ဖောက်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အင်းတော် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ကတော့ နန့်သဲရွာအနီးမှာ စစ်သား အလောင်း ငါးဆယ်ကျော် မြှုပ်ထားတာကို ဒေသခံတွေက နောက်ပိုင်းမှာ ဖော်ထုတ်မီးရှို့ခဲ့ရတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီစစ်ကြောင်းသတင်းတွေဟာ တော်လှန်ရေးဖက်က ဖော်ပြချက်တွေသာ ဖြစ်ပြီး၊ သီးခြား အတည်ပြုချက် မရှိသေးပါဘူး။

ပဲခူးတိုင်း ပြည်မြို့နယ်၊ ဝက်ထီးကန်ဒေသက ကန်ဂျိုရွာမှာလည်း အုပ်ချုပ်ရေးမှူး တင်ကြီး ဆိုသူဟာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်လေးရက် ညနေ ခြောက်နာရီခွဲလောက်မှာ နေအိမ်ထဲမှာ သေနတ်နဲ့ ပစ်သတ်ခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူဟာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေကို မကြောက်ဘူးလို့ လူသိရှင်ကြား စိန်ခေါ်ခဲ့သလို၊ ဒေသခံတွေကို ခြိမ်းခြောက်တာ၊ မတရား ဖမ်းဆီးမှုတွေမှာ ပူးပေါင်းတာ၊ စစ်မှုထမ်းဖို့ အတင်းအဓမ္မ စုဆောင်းတာတွေနဲ့ နာမည်ဆိုးထွက်နေခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒီမော့ဆို အနောက်ပိုင်း ညအချိန် ဗုံးကြဲခံရ — ထိခိုက်မှု မသိရ

ကရင်နီပြည်နယ် ဒီမော့ဆိုမြို့နယ် အနောက်ပိုင်းကို အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်လေးရက် ည ဆယ့်တစ်နာရီခွဲလောက်မှာ စစ်လေယာဉ်က ဗုံးသုံးလုံး ကြဲချခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဲဒီနေ့ နေ့လယ်ပိုင်းကတည်းက အသေခံ ဒရုန်းတွေနဲ့ ကင်းထောက်ဒရုန်းတွေ ဧရိယာအပေါ်မှာ ပျံဝဲနေခဲ့ပေမဲ့ တိုက်ခိုက်မှု မပြုလုပ်ခဲ့ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ပျက်စီးမှုအတိုင်းအတာနဲ့ အရပ်သား ထိခိုက်မှု ရှိမရှိကိုတော့ သတင်းထုတ်ပြန်ချိန်အထိ မသိရသေးပါဘူး။

ကရင်နီပြည်နယ်မှာ မကြာသေးမီ ရက်တွေအတွင်း လေယာဉ်နဲ့ အသေခံဒရုန်း အသုံးပြုမှု ပိုများလာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေကလည်း သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်ကာလနဲ့ ဆောင်းဦးခြောက်သွေ့ရာသီ ရောက်လာတာနဲ့အမျှ လူစုလူဝေးတွေ ရှိတဲ့ ပွဲတော်ကာလတွေမှာ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဖြစ်တတ်တာကြောင့် ရှေ့တန်းနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူတွေ အထူးသတိထားဖို့ သတိပေးထားပါတယ်။

ကေအိုင်အို ခြောက်ဆယ့်ခြောက်နှစ် — တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးဖို့ အန်ဘန်လ တိုက်တွန်း

ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် တည်ထောင်တာ ခြောက်ဆယ့်ခြောက်နှစ် ပြည့်တဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ငါးရက်မှာ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အန်ဘန်လဟာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွေကို စစ်တပ်ရဲ့ သွေးခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့ နည်းဗျူဟာကို စည်းလုံးညီညွတ်မှုနဲ့ တုံ့ပြန်ဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြထားပါတယ်။ စစ်တပ်ဟာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွေအကြား ပဋိပက္ခတွေ တမင်ဖန်တီးပြီး စုပေါင်းတော်လှန်မှုကို အားနည်းအောင် လုပ်နေတယ်လို့ သူက စွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်တစ်ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ရှမ်းနီအမျိုးသားတပ်မတော်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပဋိပက္ခတွေကို ဥပမာအဖြစ် သူက ထောက်ပြခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အန်ဘန်လက မူးယစ်ဆေးဝါးကို လူမှုအဖွဲ့အစည်း စည်းလုံးမှုကို ဖျက်ဆီးဖို့ လက်နက်အဖြစ် စစ်တပ်က အသုံးပြုနေတယ်လို့လည်း စွပ်စွဲခဲ့ပြီး၊ ကေအိုင်အိုရဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မယ်လို့ ကတိပြုခဲ့ပါတယ်။ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ရဲ့ အရာရှိနဲ့ စစ်သည်တွေကိုလည်း အရပ်သားပြည်သူတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ဦးစားပေးဖို့နဲ့ စစ်စည်းကမ်းကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာဖို့ သူက တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။

ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီနဲ့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရတို့ကလည်း ကေအိုင်အို ခြောက်ဆယ့်ခြောက်နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အတွက် ဂုဏ်ပြုသဝဏ်လွှာတွေ သီးခြားစီ ပေးပို့ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကော်မတီရဲ့ သဝဏ်လွှာမှာတော့ ကချင်ပြည်သူတွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နဲ့ တန်းတူညီမျှမှုအတွက် ခြောက်ဆယ့်ခြောက်နှစ်ကြာ ရုန်းကန်ခဲ့တဲ့ ကေအိုင်အိုနဲ့ ကေအိုင်အေကို ဂုဏ်ပြုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကုလသမဂ္ဂမှာ ဦးကျော်မိုးထွန်း — အွန်လိုင်း လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေကို နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်း တိုက်ဖျက်ဖို့ တောင်းဆို

မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းဟာ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံ ရှစ်ဆယ့်တစ်ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးရဲ့ ပထမကော်မတီ ဆွေးနွေးပွဲမှာ နိုင်ငံတကာက ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေနဲ့ ဆိုက်ဘာ ရာဇဝတ်မှုတွေကို ပူးပေါင်း တိုက်ဖျက်ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြထားပါတယ်။ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု ပျက်စီးတာ၊ အဂတိလိုက်စားမှုနဲ့ စစ်တပ်နဲ့ ဆက်နွှယ်တဲ့ နယ်ခြားစောင့်တပ်တွေရဲ့ နယ်မြေတွေမှာ အွန်လိုင်း လိမ်လည်မှုတွေ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့တယ်လို့ သူက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

လူကုန်ကူးမှု၊ အတင်းအဓမ္မ လုပ်အားခိုင်းစေမှုနဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် နည်းပညာကို အလွဲသုံးစားလုပ်မှုတွေဟာ နိုင်ငံများစွာက ပြည်သူတွေကို ထိခိုက်စေပြီး ဒေသတွင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာ လုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်လာနေတယ်လို့ သူက သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေကို ဖျက်သိမ်းဖို့၊ ဆိုက်ဘာ ရာဇဝတ်မှုတွေကို တိုက်ဖျက်ဖို့နဲ့ လူကုန်ကူးခံရသူတွေကို ကာကွယ်ဖို့ နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမို အားကောင်းဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ သူက တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။

နောင်ချို ဗဟိုဗလီ သိမ်းဆည်းခံရ — ဟိန္ဒူအဆောက်အအုံနဲ့ အိမ် နှစ်ဆယ့်သုံးလုံးလည်း ချိတ်ပိတ်

ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း နောင်ချိုမြို့က ဗဟိုဗလီကို စစ်အာဏာပိုင်တွေရဲ့ တရားရုံးက ပြည်ပိုင်သိမ်းဖို့ အမိန့်ချခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြထားပါတယ်။ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ ကျောက်မဲခရိုင် တရားရုံးဟာ ဦးလှထွေးနဲ့ ဦးစိုးသိန်းတို့ကို အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေနဲ့ ထောင်ဒဏ် ဆယ့်တစ်နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ ဗဟိုဗလီကိုပါ သိမ်းဆည်းဖို့ အမိန့်ချခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မွတ်စလင် အသိုင်းအဝိုင်းကတော့ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေကို အရေးယူတာနဲ့ အများပြည်သူ အသုံးပြုတဲ့ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံကို သိမ်းဆည်းတာဟာ မတူညီဘူးလို့ ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု လွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိခိုက်စေတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

နောင်ချိုမှာ စစ်အာဏာပိုင်တွေဟာ ဟိန္ဒူ ဓမ္မသလာ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ တစ်လုံးနဲ့ နေအိမ် နှစ်ဆယ့်သုံးလုံးကိုလည်း ချိတ်ပိတ်ထားဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ နောင်ချိုကို နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်ငါးခုနှစ် ဇူလိုင်လမှာ စစ်တပ်က ပြန်သိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းကတည်းက တအာင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နဲ့ ဓနု ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်တို့နဲ့ ဆက်နွှယ်တယ်လို့ စွပ်စွဲပြီး အိမ်တွေနဲ့ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတွေကို ချိတ်ပိတ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အောက်တိုဘာလ ဆယ့်နှစ်ရက်မှာလည်း ချိတ်ပိတ်ခံထားရတဲ့ အိမ် ငါးဆယ့်လေးလုံးနဲ့ ဆက်နွှယ်တဲ့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ငါးဆယ်ခန့်ကို နောင်ချိုတရားရုံးက အပြစ်ပေးပြီး မန္တလေး အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်ကို ပို့ဆောင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် မုန်တိုင်း အာနာ့ဘ် — အိန္ဒိယဖက်ကို ဦးတည်၊ မြန်မာအတွက် တိုက်ရိုက်ခြိမ်းခြောက်မှု မရှိ

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်က မုန်တိုင်းပုံ (မှတ်တမ်းပုံ၊ အာနာ့ဘ် မုန်တိုင်းပုံ မဟုတ်ပါ) — ဓာတ်ပုံ: NASA Earthdata

အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာနရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွေအရ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်က လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းဟာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ရက် မနက်မှာ ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း အာနာ့ဘ် အဆင့် ရောက်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မုန်တိုင်းဟာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက် မနက်မှာ ပြင်းထန်တဲ့ ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းအဆင့် ရောက်လာနိုင်ပြီး၊ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ရှစ်ရက် မနက်လောက်မှာ အန်ဒရာ ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်နဲ့ ယာနမ်ကမ်းခြေကြား၊ ဘာပတ်တလာနဲ့ ဗီဇခါပတ္တနမ်မြို့တွေကြားကို ရောက်နိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။

ကမ်းခြေကို ရောက်စဉ် လေတိုက်နှုန်းဟာ တစ်နာရီ တစ်ရာတစ်ဆယ့်ငါး ကီလိုမီတာကနေ တစ်ရာနှစ်ဆယ့်ငါး ကီလိုမီတာအထိ ရှိနိုင်ပြီး၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်မှုက တစ်နာရီ တစ်ရာလေးဆယ် ကီလိုမီတာအထိ ရှိနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အန်ဒရာ ပရာဒေ့ရှ် အာဏာပိုင်တွေဟာ ထိခိုက်နိုင်သူ ငါးသိန်းခုနစ်သောင်းခန့်ကို သတ်မှတ်ထားပြီး၊ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ရက် ညနေကနေ ရွှေ့ပြောင်းပေးဖို့ စီစဉ်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အိုဒီရှာပြည်နယ်ကလည်း ခရိုင် ငါးခုမှာ ကျောင်းတွေ ပိတ်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံဖက်ကို ဦးတည်နေတာ မဟုတ်တဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ မုန်တိုင်းဒဏ် တိုက်ရိုက် ခံရဖို့ မရှိပါဘူး။

သတင်းတိုများ

• ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေခရိုင်မှာ စက်တင်ဘာလအတွင်း အာရက္ခ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဌာနက စစ်ဘေးရှောင် ခြောက်ရာခုနစ်ဆယ့်ရှစ်ဦးကို မျက်စိစစ်ဆေးပေးခဲ့ပြီး၊ အဲဒီထဲက တစ်ရာသုံးဆယ့်ခြောက်ဦးကို အခမဲ့ မျက်စိခွဲစိတ်ကုသပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မျက်မှန်လိုအပ်သူ ကိုးဆယ့်ကိုးဦးကိုလည်း အခမဲ့ မျက်မှန် ပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
• ပြည်သူ့ပန်းတိုင် အဖွဲ့ကတော့ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်တွေဟာ တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်ကို စစ်သည်တွေကို လှည့်ဖြားဖို့ အသုံးပြုနေတယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။ အဖွဲ့ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေအရ ဇန်နဝါရီလ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်ငါးခုနှစ်ကနေ အောက်တိုဘာလ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခုနှစ် တတိယပတ်အထိ စစ်သား လေးထောင် တစ်ရာသုံးဦးဟာ လက်နက်ချအညံ့ခံတာ ဒါမှမဟုတ် စစ်သုံ့ပန်း အဖြစ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီစာရင်းဟာ အဖွဲ့တစ်ခုတည်းရဲ့ မှတ်တမ်းသာ ဖြစ်ပြီး၊ သီးခြား အတည်ပြုချက် မရှိသေးပါဘူး။
• ထိုင်းနိုင်ငံ စံခလဘူရီခရိုင်မှာ ရဲတပ်ဖွဲ့က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ငါးရက်မှာ မြန်မာနယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဂိတ်သုံးခုမှာ သတိပေးဆိုင်းဘုတ်တွေ ကပ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လစာကောင်းတဲ့ အလုပ်ဆိုပြီး လိမ်ခေါ်ကာ မြန်မာဖက်က အွန်လိုင်း လိမ်လည်စင်တာတွေမှာ အတင်းအဓမ္မ အလုပ်ခိုင်းခံရတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေနောက်ပိုင်းမှာ ဒီသတိပေးချက်တွေ ထွက်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဂျပန် ကျောင်းသား နှစ်ဦးကိုလည်း မကြာသေးမီက ကူညီပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ရင်းမြစ်များ

• Reuters (October 26, 2026) — How purchases of sanctioned Iranian jet fuel were disguised by Myanmar: reuters.com
• m.CDM Domestic News (October 26, 2026) — Hpapun airstrike, Mindat bombing, Indaw columns, Wet Htee Kan administrator, Demoso airstrike, KIO 66th anniversary, U Kyaw Moe Tun UN appeal, Nawnghkio mosque confiscation, Sittwe eye surgery, People's Goal tally: moemaka.net
• IMD via Reuters / Indian press (October 26, 2026) — Cyclone Arnab formation, track, winds 115–125 gusting 140 km/h, landfall forenoon October 28, 570,000 vulnerable in Andhra Pradesh: 985theriver.com
• Wochenblitz English (October 26, 2026) — Thai police warning signs at three Myanmar border crossings: wochenblitzenglish.com

ဆက်ဖတ်ရန် →

စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၆: ၂၀၁၈ "တာဝန်ခံမှု ပြဇာတ်"

စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၆: ၂၀၁၈ "တာဝန်ခံမှု ပြဇာတ်"

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

အပိုင်း ၅ ကို ဒီမှာ ဖတ်နိုင်ပါတယ်

အပိုင်း ၆ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။

အပိုင်း ၅ ရဲ့ အဆုံးမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ချန်ခဲ့တယ် — နိုင်ငံတကာက ဒီလို တုံ့ပြန်နေချိန်မှာ၊ တပ်မတော်အတွင်းမှာရော ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ။ တာဝန်ခံမှုဆိုတာ ရှိခဲ့သလား။ ဒါမှမဟုတ် အဲဒါဟာလည်း ပြဇာတ်တစ်ခုပဲလား။

၂၀၁၈ ခုနှစ်ရဲ့ အဖြေက ဒီလိုပါ — အရေးယူမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ အရေးယူခံရသူတွေကို ရက်စက်မှုတွေအတွက် မဟုတ်ဘဲ၊ "စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း" အတွက် အရေးယူခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ တစ်ခုတည်းသော ထောင်ဒဏ်ကလည်း တစ်နှစ်မပြည့်ခင် တိတ်တဆိတ် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့တယ်။

၂၀၁၈ ဇွန် ၂၅ — တပ်မှူးနှစ်ဦး တစ်ပြိုင်နက် ထွက်သွားခြင်း

၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၅ ရက်တွင် တပ်မတော်က အပြောင်းအလဲနှစ်ခု တစ်ပြိုင်နက် ကြေညာခဲ့တယ်။

ပထမ — အနောက်ပိုင်းတိုင်းမှူး မောင်မောင်စိုးကို တပ်မတော်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့တယ်။ အပိုင်း ၅ မှာ တွေ့ခဲ့တဲ့အတိုင်း၊ သူဟာ ရခိုင်မြောက်ပိုင်း ၂၀၁၇ စစ်ဆင်ရေးတွေအတွင်း မြေပြင်ကွပ်ကဲမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်သော အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က နောက်ပိုင်းမှာ ဦးစားပေးစုံစမ်းရမယ့် တပ်မှူး ခြောက်ဦးအထဲမှာ သူ့နာမည် ပါဝင်ခဲ့တယ်။

ဒုတိယ — အထူးစစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့ အမှတ် ၃ (BSO-3) မှူး အောင်ကျော်ဇော၏ အနားယူမှုကို ကြေညာခဲ့တယ်။ အနားယူမှုက ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၂ ရက်မှ သက်ရောက်မှုရှိတယ်လို့ ဆိုတယ် — ဆိုလိုတာက ကြေညာတဲ့ဇွန်လမတိုင်ခင်ကတည်းက အနားယူပြီးသားဖြစ်နေတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပဲ။ သူလည်း အပိုင်း ၅ ရဲ့ ကွပ်ကဲမှုကွင်းဆက်မှာ စစ်ရုံးမှ ကြီးကြပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်တယ်။

ဒီနေရာမှာ တပ်မတော်ရဲ့ ဖော်ပြသော အကြောင်းရင်းကို သေချာမှတ်ထားဖို့ လိုတယ်။ ထုတ်ပယ်မှုတွေရဲ့ အကြောင်းရင်းအဖြစ် တပ်မတော်က ပြောဆိုခဲ့တာက — ၂၀၁၆–၂၀၁၇ ခုနှစ်က အာဆာ (ARSA) တိုက်ခိုက်မှုတွေအပေါ် "စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း" ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုတယ်။

ရက်စက်မှုတွေကိုယ်တိုင် မဟုတ်။ လူပေါင်း ခုနစ်သိန်းကျော် ထွက်ပြေးရခြင်း မဟုတ်။ ရွာပေါင်း သုံးရာကျော် မီးရှို့ခံရခြင်း မဟုတ်။ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်းသာ ဖြစ်တယ်။

စကားလုံးရွေးချယ်မှုက အရာအားလုံးကို ပြောနေတယ်။ ရက်စက်မှုတွေအတွက် အရေးယူတယ်ဆိုရင်၊ ရက်စက်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာကို ဝန်ခံရမယ်။ "စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း" လို့ ပြောလိုက်ရင်၊ ဘာမှ ဝန်ခံစရာမလိုဘဲ လူတွေကို ဖယ်ရှားလို့ရတယ် — ပြဿနာက လူတွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ဖြစ်သွားပြီး၊ စစ်ဆင်ရေးကိုယ်တိုင်ရဲ့ သဘောသဘာဝ မဟုတ်တော့ဘူး။

တိုက်ဆိုင်မှု — ဒဏ်ခတ်မှုများနှင့် တစ်နေ့တည်း

ဒီထုတ်ပယ်မှုတွေရဲ့ အချိန်ကာလကိုလည်း ကြည့်ဖို့ လိုတယ်။

ထိုနေ့တွင်ပင် — ၂၀၁၈ ဇွန် ၂၅ ရက်တွင်ပင် — ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) နှင့် ကနေဒါတို့က ထိုသူနှစ်ဦးအပေါ် ဒဏ်ခတ်မှုအသစ်များ ချမှတ်ခဲ့တယ်။ အမေရိကန်ကတော့ မောင်မောင်စိုးကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဒဏ်ခတ်ပြီးသား ဖြစ်ခဲ့တယ်။

ဆိုလိုတာက — နိုင်ငံတကာက ဒဏ်ခတ်မယ့်နေ့မှာပဲ၊ တပ်မတော်က ထိုသူနှစ်ဦးကို ကိုယ့်ဖာသာ ဖယ်ရှားပြလိုက်တယ်။ နိုင်ငံတကာရဲ့ ဖိအားကို တုံ့ပြန်တဲ့ပုံစံနဲ့ တူတယ် — ဒါပေမဲ့ ဒဏ်ခတ်ခံရသူတွေကို တရားစွဲဆိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ရာထူးကနေ ဖယ်ရှားပြခြင်းသက်သက်ပဲ။

လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (Human Rights Watch) က ထိုအချိန်မှာ ရက်စက်မှုများအတွက် တရားစွဲဆိုရန် တောင်းဆိုခဲ့တယ်။ တရားစွဲဆိုမှုတော့ ဖြစ်မလာခဲ့ဘူး။

အင်းဒင်အမှု — တစ်ခုတည်းသော စစ်ခုံရုံးစီရင်ချက်နှင့် တိတ်ဆိတ်သော လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်

ထုတ်ပယ်မှုတွေနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာ၊ နောက်ထပ်အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ရှိခဲ့တယ် — ဒါက ၂၀၁၇ စစ်ဆင်ရေးများနှင့်ပတ်သက်၍ အပြစ်ပေးခံရခြင်းရဲ့ တစ်ခုတည်းသော ဥပမာအဖြစ် မှတ်တမ်းများက ဖော်ပြကြတယ်။

၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် တပ်မတော် စစ်ခုံရုံးက အရာရှိ ၄ ဦးနှင့် စစ်သား ၃ ဦးကို အင်းဒင်ကျေးရွာတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၁၀ ဦး သတ်ဖြတ်မှု (၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခဲ့တယ်။

ဒါက ပထမဆုံးကြည့်ရင် တာဝန်ခံမှုအစစ်နဲ့ တူတယ် — စစ်ခုံရုံး၊ စီရင်ချက်၊ ၁၀ နှစ်။

ဒါပေမဲ့ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် — တစ်နှစ်မပြည့်မီ — သူတို့ကို တိတ်တဆိတ် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့တယ်။ Reuters သတင်းဌာနက ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မေလမှာ ထောင်အရာရှိနှစ်ဦး၊ ထောင်ဟောင်းသားနှစ်ဦးနှင့် စစ်သားတစ်ဦးကို ကိုးကား၍ လွှတ်ပေးမှုကို ဖော်ပြခဲ့တယ်။

၁၀ နှစ်ချမှတ်ပြီး ၇ လလောက်အကြာမှာ လွတ်သွားတယ်။ ကြေညာချက်ကြီးကြီးမားမားနဲ့ မဟုတ်ဘူး။ တိတ်တဆိတ်ပဲ။

ဒီပုံစံကို သေချာကြည့်ပါ — စီရင်ချက်က လူသိရှင်ကြား၊ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်က တိတ်တဆိတ်။ ပြင်ပကို ပြစရာက စီရင်ချက်ပဲ၊ အတွင်းမှာ တကယ်ဖြစ်သွားတာက လွတ်ပေးမှုပဲ။ နိုင်ငံတကာက စီရင်ချက်ကို ကြားတယ်၊ လွတ်ပေးမှုကို Reuters က တစ်နှစ်နီးပါးကြာမှ ဖော်ထုတ်ခဲ့ရတယ်။

ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ

၂၀၁၈ ခုနှစ်ဟာ အချက် သုံးချက်ကို ပြသနေတယ်။

ပထမ — တပ်မတော်က ရက်စက်မှုတွေအတွက် ဘယ်သူ့ကိုမှ တရားမစွဲခဲ့ဘူး။ ထုတ်ပယ်ခံရသူတွေတောင် "စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း" အတွက်သာ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရတယ် — ရက်စက်မှုတွေကိုယ်တိုင်ကို ဝန်ခံခြင်းမရှိဘဲ။

ဒုတိယ — အရေးယူမှုတွေရဲ့ အချိန်ကာလက နိုင်ငံတကာဖိအားနဲ့ တိုက်ဆိုင်နေတယ်။ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) နဲ့ ကနေဒါတို့ ဒဏ်ခတ်မယ့်နေ့မှာပဲ ထုတ်ပယ်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ် — ဒါက ဖိအားကို တုံ့ပြန်ပြတယ်ဆိုတဲ့ အသွင်ကို ပေးတယ်၊ ဒါပေမဲ့ တရားစီရင်မှုကို မပေးဘူး။

တတိယ — တစ်ခုတည်းသော စစ်ခုံရုံးစီရင်ချက်ကလည်း တစ်နှစ်မပြည့်ခင် ပျက်ပြယ်သွားတယ်။ ၁၀ နှစ်ဆိုတဲ့ ဂဏန်းက သတင်းခေါင်းစဉ်ဖြစ်ခဲ့တယ်၊ ၇ လဆိုတဲ့ လက်တွေ့က သတင်းမဖြစ်ခဲ့ဘူး — Reuters က ဖော်ထုတ်မှသာ လူသိခဲ့တယ်။

ဒါကြောင့် "တာဝန်ခံမှု ပြဇာတ်" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်က သင့်တော်တယ်။ ပြဇာတ်မှာ ဇာတ်ကောင်တွေ ထွက်သွားတယ်၊ စီရင်ချက်တွေ ချမှတ်တယ် — ဒါပေမဲ့ ဇာတ်သိမ်းမှာ ဘယ်သူမှ တာဝန်ခံရခြင်းမရှိဘူး။ တပ်မှူးတွေက ရာထူးကနေ ထွက်သွားတယ်၊ စစ်သားတွေက ထောင်ကနေ ထွက်သွားတယ်၊ ပြီးတော့ ဇာတ်လမ်းက အစအတိုင်း ဆက်သွားတယ်။

ပြဇာတ်ပြီးတဲ့အခါ၊ တပ်မတော်က ရှေ့ကို ဆက်သွားဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်နေပြီ — နောက်ထပ်အဆင့်က ရွေးကောက်ပွဲကို မျက်စိဒေါက်ထောက် ကြည့်နေတဲ့ အဆင့်မဟုတ်ဘူး၊ အာဏာသိမ်းဖို့ ပြင်ဆင်တဲ့ အဆင့်ပဲ ဖြစ်လာတယ်။

နောက်အပိုင်းမှာ: အာဏာသိမ်းရန် ပြင်ဆင်မှုများ (နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ – ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁) — ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) က ၄၇၆ နေရာအနက် ၃၉၆ နေရာ အနိုင်ရခြင်း၊ တပ်မတော်ရဲ့ မဲမသမာမှု စွပ်စွဲချက်များ၊ ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီလအတွင်း အရှိန်မြှင့်လာသော သတိပေးချက်များနှင့် အာဏာသိမ်းမည့် နေ့ရက်သို့ ဦးတည်သွားပုံ။

ရင်းမြစ်များ:

• Human Rights Watch (HRW), 29 June 2018
• EU Council (EU sanctions, 25 June 2018)
• Reuters, 27 May 2019 (Inn Din pardons)
• US State Department
• UN Fact-Finding Mission; UN FFM, 27 August 2018

နောက်အပိုင်း (အပိုင်း ၇): စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၇: အာဏာသိမ်းရန် ပြင်ဆင်မှုများ (နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ – ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁)

ဆက်ဖတ်ရန် →