ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
မူရင်းမှတ်တမ်း: Network for Democracy and Development (NDD), Documentation and Research Department, Mae Sot, Thailand
အပိုင်း ၄: ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ — အပိုင်း ၄
အပိုင်း ၅ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။
အပိုင်း ၄ အဆုံး၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း — ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဦးနေဝင်းမိသားစုနှင့် သူတို့အသိုင်းအဝိုင်းက ပုဂ္ဂိုလ်များကို မျက်ခြေမပြတ် စောင့်ကြည့်ရန် သူ၏လူယုံတော် စစ်ထောက်လှမ်းရေး ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဝင်းကို သီးသန့်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းမိသားစုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနီးစပ်မှုရှိသည့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကိုမူ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပြည့်အဝ ပေးထားသယောင် လူမြင်ကွင်းတွင် ပြသထားသော်လည်း လူမသိအောင် အထက်အောက်ညှိ၍ ထိမ်းထားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်မှာ စိတ်ဓာတ်ကျ၍ နှုတ်ထွက်ရန်အထိ စဉ်းစားခဲ့ဘူးသော်လည်း သူ့ကို အားကိုး၍ လှုပ်ရှားနေကြသော တပ်မှူးများ (စကင်န်တွင် "တပ်ညို့" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) နှင့် မိသားစုများ၏ မျက်နှာကို ထောက်၍ အောင့်အည်းသည်းခံနေခဲ့သည်ဟု ၂၀၀၄ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်နှင့်အတူ ဖြတ်ထုတ်ရှင်းခံလိုက်ရသည့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိတစ်ဦးက ပြောဆိုခဲ့ဘူးသည်။
ခင်ညွန့်အပေါ်တွင်မူ ထိုသို့ သည်းခံစောင့်ဆိုင်းနေခဲ့သော်လည်း ဦးနေဝင်းမိသားစုအပေါ်တွင်မူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၌ ထိုသို့သော သည်းခံမှုမျိုး လုံးဝမရှိခဲ့ပေ။
၂၀၀၂ မတ်လ(၇) — ဦးနေဝင်းမိသားစုကို ဖမ်းဆီးခြင်း
အထောက်အပံ့ပေးသူ၊ ဆရာသမားဆိုတာလည်း မထား၊ လှုပ်ရှားမှုအဖော်ဆိုတာလည်း မထားတတ်သည့် (စကင်န်တွင် "အထောက်အပံ့သတ်ကလားရင်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဦးနေဝင်း၏ သားမက် ဦးအေးဇော်ဝင်းနှင့် မြေး(၃)ဦးဖြစ်သော အေးနေဝင်း၊ ကျော်နေဝင်း၊ ဇွဲးနေဝင်း (စကင်န်စာလုံးပေါင်းအတိုင်း) တို့ကို နိုင်ငံတော်အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှု၊ နိုင်ငံတော်လုပ်ကြံမှု စသည်တို့ဖြင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် မတ်လ(၇)ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည်။
အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုရှိသည်ဟုဆိုကာ ဦးနေဝင်းမိသားစုနှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်သော လေတပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မြင့်ဆွေ(လေ)၊ ထွက်ဒေသတိုင်း (စကင်န်အတိုင်း — စစ်ဆေးရန်) စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်ချစ်သန်း၊ ကမ်းရိုးတန်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်အေးကြွေ၊ ရဲချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးမိုးဝင်း တို့ကိုလည်း ဖြတ်ထုတ်၊ ဖယ်ရှားပြီး အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
စစ်အာဏာရှင်ဟောင်းကြီး ဦးနေဝင်းနှင့် သမီးဖြစ်သူ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဒေါ်ခင်စန္ဒာဝင်းတို့ကိုမူ အသက်အရွယ်ကြီး၍ ဘာမျှ မလုပ်နိုင်တော့ဟု ယူဆသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ တပ်မတော်အတွင်း အထိုက်အလျောက် သြဇာရှိနေနိုင်သေးသည်ဟု ယူဆသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုဖြင့် တရားမစွဲဆိုခဲ့သော်လည်း အသက်သေဆုံးသည့်အချိန်ထိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့သည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ဦးနေဝင်း၏ နောက်ဆုံးခရီး — ၂၀၀၂ ဒီဇင်ဘာ(၅)
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဦးနေဝင်းနှင့် သူ့မိသားစုအပေါ် မည်မျှ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနာကျည်းချက် ပြင်းထန်ခဲ့သည်ကို ဦးနေဝင်း သေဆုံးသည့်အချိန်တွင် ရက်ကူးခွင့်မပေး၊ မိသားစုအားလုံး စုံအောင်စောင့်ဆိုင်းခွင့်မပြုဘဲ ချက်ချင်း မီးရှို့သင်္ဂြိုဟ်ပြီး ပြာများကို မြစ်ထဲမျှောခိုင်းခဲ့သည့် လုပ်ရပ်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။ အသက်(၉၃)နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) အာဏာရှင်ဟောင်းကြီး ဦးနေဝင်းသည် ရန်ကုန်မြို့ မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မေခလမ်းရှိ သမီးကြီး ဒေါ်ခင်စန္ဒာဝင်း၏ အိမ်အမှတ်(၁၉)တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် နေထိုင်ရင်း ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ(၅)ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသွားသည့်အခါ ချက်ချင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ရသည်။ သေဒဏ်ချမှတ်ထားရသော မိသားစုဝင်များနှင့် နိုင်ငံခြားတွင် ရောက်ရှိနေသော သားသမီးများကိုလည်း လာရောက်ခွင့်မပေးသည့်အပြင် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) အဖွဲ့နှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွင်းမှ ဦးနေဝင်း၏ တပည့်ဟောင်းများကိုလည်း တက်ရောက်ခွင့်မပေးခဲ့ပေ။
ထိုနေ့ နေ့လယ်(၁)နာရီက ရေဝေးသုသာန်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည့် ဦးနေဝင်း၏ နောက်ဆုံးခရီးကို သမီးကြီး ဒေါ်ခင်စန္ဒာဝင်း၊ အရပ်ဝတ် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိများ အပါအဝင် လူ(၂၅)ဦးခန့်သာ လိုက်ပါပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသူများထဲတွင် တစ်ချိန်က ဦးနေဝင်း၏ တပည့် အငြိမ်းစား ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ် ငြိမ်း၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းတင် ပါဝင်နေသည်ကို ဦးနေဝင်း၏ အသုဘအခမ်းအနားအကြောင်း ရိုက်ကူးထားသော ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းတွင် မြင်တွေ့ရသည့်အခါ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေတစ်ယောက် အကြောအကျယ် ဒေါသပေါက်ကွဲပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ်သောင်းတင်၏သား ရေတပ် ဗိုလ်မှူး မိုးသက်တင်ကို အကြောင်းမဲ့ ရာထူးကဖြတ်ပစ်ခဲ့ (စကင်န်တွင် "ရထားကဖြတ်ပစ်ခဲ့" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) သည့်အပြင် ဗိုလ်မှူးချုပ်သောင်းတင်၏သားမက် တနင်္သာရီ စခန်းဌာနချုပ်မှူး (စကင်န်တွင် "တနင်္သာရီရောက်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) ဗိုလ်မှူးကြီး ချိုသန်းမောင်ကိုလည်း ချက်ချင်း အရပ်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပစ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
အသက်(၆၀) စည်းကမ်း — ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၇) ဦး၏ စံချိန်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) မှ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) အဖြစ် အမည်ပြောင်းလိုက်ပြီးသည့်နောက်မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် မြန်မာ့တပ်မတော်တစ်ခုလုံးကို သူ့စိတ်ကြိုက် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ အသက်မှာ (၆၄)နှစ် ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် တပ်မတော်စည်းကမ်းအရ အသက်(၆၀)ကျော်လျှင် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် မည်သူမျှ တာဝန် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခွင့် မရှိပေ။ မြန်မာ့တပ်မတော်သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်လျှင်လည်း ၁၉၉၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ(၇)ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) ယနေ့အထိ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၇)ဦးရှိခဲ့သည့်အနက် လက်ရှိ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေမှလွဲ၍ မည်သူမျှ အသက်(၆၀)ကျော်သည့်အထိ ဤရာထူးကို ဆက်လက် ဖက်တွယ်ထားသည်မျိုး မတွေ့ခဲ့ရပေ။ ဇာတ်သစ်မြန်မာ့တပ်မတော် (သစ်ပိုး) တွင် ပထမဆုံး စစ်အာဏာရှင်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းတောင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို အသက်(၆၀)ကျော်သည့်အထိ ထမ်းဆောင်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သို့သော် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ယခုလက်ရှိ စစ်အာဏာရှင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေကမူ အသက်(၇၅)နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်နေသော်လည်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို လက်မလွှတ်သေးဘဲ ဖက်တွယ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
NDD မှတ်တမ်းအရ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၇) ဦး၏ စံချိန်မှာ —
- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စမစ်ဒွန်း (BC-5106) — ကရင်လူမျိုး၊ စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ပထမဆုံး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်။ တာဝန်မှ ဖယ်ရှားခံရသည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ(၃၁)ရက်နေ့တွင် အသက်(၆၀) မပြည့်သေးပေ။
- ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း (BC-3502) — ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် အသက်(၆၀)ကျော်သည့်တိုင် ရာထူးကို ဆက်လက်ဆုတ်ကိုင်သွားနိုင်သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဧပြီ(၂၀)ရက်နေ့တွင် သူ၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု (BC-3509) ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ (စကင်န်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကို "(၁၉-၅-၁၉၇၂)" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ။)
- ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု (BC-3509) — မွေးသက္ကရာဇ် ၃-၃-၁၉၃၀။ အသက်(၆၀)မပြည့်မီ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဧပြီ(၂၆)ရက်နေ့တွင် သူ၏ ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး (BC-3651) ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။
- ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး (BC-3651) — မွေးသက္ကရာဇ် ၁၃-၃-၁၉၃၂။ တပ်မတော်သားများနှင့် ပြည်သူများ၏ လေးစားချစ်ခင်မှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် စစ်အာဏာရှင်များ စိုးရိမ်ကာ ၁၉၇၈ ခုနှစ် မတ်(၆)ရက်နေ့တွင် ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်း ခံလိုက်ရသည် (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ၁၉၇၆ ခုနှစ် မတ်လ ဖြစ်ဖွယ်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ)။ ထိုအချိန်တွင် သူ၏အသက်မှာ (၄၆)နှစ်ပင် မပြည့်သေးပေ။
- ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသူရကျော်ထင် (BC-5332) — သူ၏အသက်(၆၀)ပြည့်သည့် ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သူ၏ ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင် (BC-6187) ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ (စကင်န်က "(၁၉၉၂) ခုနှစ်မှာ မွေးဖွားခဲ့သူ" ဟု ရေးထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ။)
- ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် (BC-6187) — ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေထံ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
- ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ — အသက်(၇၅)နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်နေသော်လည်း ရာထူးကို ဆက်လက် ဖက်တွယ်ထားဆဲဖြစ်သည်။
တကယ်တော့ စစ်အာဏာရှင်လက်သစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် သူ၏ဆရာဖြစ်ခဲ့သည့် စစ်အာဏာရှင်လတ်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းလောက် သတ္တိရော အရည်အချင်းပါ မရှိပေ။ သူ့အာဏာရလာသည်မှာ နှစ်(၂၀)နီးပါးရှိပြီး အသက်ကလည်း (၇၅)နှစ်အရွယ် ရောက်နေသော်လည်း သူ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို အောက်လူများထဲမှ ယုံကြည်စိတ်ချရသူနှင့် လွှဲပြောင်း မပေးရသေးသည်ကို ကြည့်လျှင် ဤအချက်ကို ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ကောက်ကျစ်ယုတ်မာသည့် နေရာတွင်မူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းထက် ပို၍ အစွမ်းထက်သည်ကို တွေ့ရသည်။ သူ့အသက်(၆၀)ကျော်လာသည့်တိုင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို မစွန့်လွှတ်ချင်သေးသောကြောင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် နဝတမှ နအဖအဖြစ် အမည်ပြောင်းလိုက်ပြီး သူနှင့်အသက်အရွယ် မတိမ်းမယိမ်း လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တာဝိဇ်ကျော်ကို တပ်မတော်အတွင်းမှ ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်းလင်းပစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၇ — နဝတမှ နအဖသို့၊ နေရာသစ်များ ဖန်တီးခြင်း
အသစ်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နအဖ စစ်ကောင်စီနှင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ထဲတွင် သူ၏တပည့်အများအပြားကို ထိုးထည့် နေရာပေးခဲ့ပြီး သူကမူ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးအပါအဝင် ထိပ်ဆုံးက လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာအားလုံးကို ဆက်လက်ရယူ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။ သူ၏တပည့်များက သူ့ကို မကလန်နိုင်အောင် လုပ်သည့်အနေဖြင့်လည်း နေရာသစ်များနှင့် ရာထူးသစ်များ အများအပြားကို တိုးချဲ့ဖန်တီး၍ ခွဲဝေပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
မူလ နဝတစစ်ကောင်စီတွင် အတွင်းရေးမှူး(၁)နှင့်(၂)သာ ထားရှိခဲ့ရာမှ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် နအဖစစ်ကောင်စီတွင် အတွင်းရေးမှူး(၃)ဆိုသည့် နေရာသစ်တစ်ခုကို ထပ်မံတိုးချဲ့ဖန်တီးခဲ့ပြီး သူ၏တပည့်ဖြစ်သည့် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့် (BC-8809) ကို ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့သည်။ ဤသို့ လုပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်သည် နအဖအဖွဲ့တွင် (၅)ဦးမြောက် အာဏာအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစ၍ အတွင်းရေးမှူး(၁)နှင့်(၂) ရာထူးများကို ရယူထားခဲ့ကြသည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ဦးတို့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာနှင့် သြဇာအရှိန်အဝါများကိုလည်း လျော့နည်းကျဆင်း သွားစေခဲ့သည်။ (စကင်န်က "၁၉၉၈ ခုနှစ်ကစလို့" ဟု ရေးထားသည် — ၁၉၈၈ ဖြစ်ရမည်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ။)
ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းမြင့် (စကင်န်တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်ဟုလည်း ရေးထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် လူထုအရေးတော်ပုံကြီးကို ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ် ချေမှုန်းရာတွင် ရှေ့တန်းမှ တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည့် တပ်မ(၁၁)၏ လက်မရွံ့တပ်မှူးဖြစ်ခဲ့သူမို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာသည့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ရေးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် သူ့အနားကို ခေါ်ယူထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနရှိလျက်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ် နအဖခေတ်တွင် တပ်မတော်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဆိုသည်ကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး သူ၏တပည့်တစ်ဦးဖြစ်သည့် စစ်ထောက်ချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်လှ (BC-8752) ကို ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နောက်တစ်နှစ်အကြာ ၁၉၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ(၁၄)ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့ခြင်းဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်လှသည် နအဖအဖွဲ့တွင် (၆)ဦးမြောက် အာဏာအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်လှသည်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ် လူထုအရေးတော်ပုံကြီးကို ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ် ချေမှုန်းရာတွင် ရှေ့တန်းမှ တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည့် တပ်မ(၂၂)၏ လက်မရွံ့တပ်မှူးဖြစ်ခဲ့သူမို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာသည့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်ဖြင့် သူ့အနားကို ခေါ်ယူထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
တကယ်တော့ နအဖစစ်ကောင်စီတွင် အတွင်းရေးမှူး(၃)ဦးအထိ ခန့်အပ်စရာ မလိုဘဲ တစ်ဦးတည်းနှင့်တင် လုံလောက်သည်ကို တစ်ဦးတည်းသော အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သီဟသူရ တင်အောင်မြင့်ဦးက သက်သေပြနေသည်။ အတွင်းရေးမှူးရာထူးများ များပြားနေခြင်းမှာ သူ့တပည့် ကိုယ့်တပည့်များကို နေရာပေးရန်နှင့် အချင်းချင်း အာဏာချိန်ခွင်လျှာ ထိန်းညှိရန်အတွက် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်နေကြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
အတွင်းရေးမှူးများ အလှည့်အပြောင်း (၂၀၀၁–၂၀၀၃)
၂၀၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ(၁၇)ရက်နေ့တွင် ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကျ၍ သေဆုံးသွားခဲ့သည့် အတွင်းရေးမှူး(၂) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်ဦး၏ နေရာကို (၂)နှစ်နီးပါး လစ်လပ်ထားခဲ့ပြီးမှ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ(၁)ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ လူယုံတော်တစ်ဦးဖြစ်သည့် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဌာနချုပ်မှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းကို ထိုတာဝန် ပူးတွဲပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် လာဘ်စားမှု စွဲချက်များဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ(၉)ရက်နေ့တွင် ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်း ခံလိုက်ရသည့် အတွင်းရေးမှူး(၃) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်နှင့်အတူ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်(၃)ဦးလုံးကိုပါ တစ်သုတ်တည်း ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်း ပစ်ခဲ့ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ဆိုသည်မှာ တစ်ယောက်မျှ မရှိတော့သလို တပ်မတော်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဆိုသည်မှာလည်း တရားဝင် "ကြက်ပျောက် ငပျောက်" ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။
၂၀၀၃ — ခင်ညွန့်ကို ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်ပြီး ထောင်ချောက်ဆင်ခြင်း
ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုလည်း လက်မလွှတ်ရဲ၊ ထမ်းဆောင်ရန်လည်း ဝန်လေးနေသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဒီပယင်းလူသတ်ပွဲကြီးအပြီးတွင် နိုင်ငံတကာအစိုးရများနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ကို ပို၍ ကြောက်လန့်လာသောကြောင့် ဤတာဝန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ထံ လွှဲအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ တစ်ချက်ခုတ် နှစ်ချက်ပြတ် သဘောဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကိုလည်း စစ်ရုံးချုပ်မှ အပြီးအပိုင် မောင်းထုတ်ပစ်ရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦး၏ တာဝန်ကြီးလေးမှုများကို အကြောင်းပြု၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်၏ မူလရာထူးများဖြစ်သော စစ်ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်မှူး (ကက/လုံ) ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ လူယုံတပည့်ရင်းဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဝင်းလက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရန်၊ အတွင်းရေးမှူး(၁)ရာထူးကိုမူ အတွင်းရေးမှူး(၂)ဖြစ်သည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းလက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကို ဖိအားပေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်အနေဖြင့် အတွင်းရေးမှူး(၁)ရာထူးကို လက်လွှတ်နိုင်သော်လည်း စစ်ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်မှူးရာထူးကို လက်လွှတ်လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် တပ်နှင့် အဆက်ပြတ်၍ "မျောက်သစ်ကိုင်းလွှတ်" သလို ဖြစ်သွားမည်ကို ကြိုတင်သိမြင်နေသောကြောင့် ထိုရာထူးကိုမူ လွှဲမပေးနိုင်ဟု အပြတ်ပြောခဲ့သဖြင့် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ခဲ့ကြရသည်။
သို့သော် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် သူကိုယ်တိုင် နောက်ကွယ်မှ ကွပ်ကဲဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဒီပယင်းလူသတ်ပွဲကြီးကြောင့် နိုင်ငံတကာ ဖိအားများ အဆမတန်မြင့်တက်နေချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်နှင့် အပေးအယူလုပ်ရမည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကို မယုံကြည်ဘဲ မကျေနပ်သော်လည်း သူ၏ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် သြဂုတ်(၂၅)ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်အား လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးထက် အာဏာပိုရှိသည့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးရာထူးကိုမူ မည်သူ့ကိုမျှ လွှဲမပေးဘဲ သူကိုယ်တိုင် ဆက်လက်ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့သောကြောင့် နအဖဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ "ဘုရားအထက် မျောက်အထက်" ဆိုသလို ကမောက်ကမ ဖြစ်သွားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ (စကင်န်တွင် "ဘုရာ့ကအထက်၊ မျောက်ကအထက်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်။)
ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာရသည့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကလည်း သူ့ကိုယ်သူ ပုံဖော်ရန် ကြိုးစားသည့်အနေဖြင့် သူ၏ စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာနက ပြုစုရေးဆွဲတင်ပြထားသည့် နအဖ၏ နိုင်ငံရေးလမ်းပြမြေပုံ (Road Map) (၇)ချက်ကို သူဝန်ကြီးဖြစ်သည့်နေ့တွင် သူကိုယ်တိုင် ဖတ်ကြားအသံလွှင့်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက တားမြစ်ခဲ့သောကြောင့် သြဂုတ်(၃၀)ရက်နေ့ရောက်မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်၏ အရေးပါသည့် နအဖ အတွင်းရေးမှူး(၁)ရာထူးကို သူ၏လူယုံ တပည့်ရင်းတစ်ဦးဖြစ်သည့် အတွင်းရေးမှူး(၂) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းအား လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ပြီး အတွင်းရေးမှူး(၂)ရာထူးကိုမူ နောက်ထပ် လူယုံတပည့်ရင်းတစ်ဦးဖြစ်သည့် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းစိန်ကို ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့ခြင်းဖြင့် အရေးပါသည့်နေရာမှန်သမျှ သူ့လူများဖြင့် အစားထိုး၍ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ကြောင်း သုံးသပ်တင်ပြလိုက်ရသည်။
စောမောင်ခေတ် မူဝါဒများကို ပစ်ပယ်ခြင်း
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် နိုင်ငံတော်အာဏာအားလုံး သူ၏လက်ထဲသို့ စတင်ရောက်ရှိလာသည့်နေ့မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် လက်ထက်က ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့သည့် မူဝါဒများနှင့် ကတိကဝတ်များအပေါ် တာဝန်မခံတော့ဘဲ သူ့စိတ်ကြိုက် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို လမ်းဖြောင့်တားဆီးသည့် လုပ်ငန်းများတွင် ချန်လှပ်ထားခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်တို့ ဦးဆောင်ရေးဆွဲခဲ့သည့် မူဝါဒ (ပေါ်လစီ) များအတွက်မူ သူ့အနေဖြင့် လက်လည်းမခံနိုင်ဘူး၊ တာဝန်လည်း မယူဘူးဆိုသည့် သဘောဖြစ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးနှင့် နဝတ ဥက္ကဌ ဖြစ်လာခြင်းမတိုင်မီကပင် ၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ကို အာဏာလွှဲပြောင်းရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ NLD ပါတီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးထံမှ "စစ်တပ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ရမယ်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးနှင့်အထက် တပ်မတော်အရာရှိအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ရမယ်၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ထိပ်ပိုင်း စစ်ခေါင်းဆောင်များကို နျူရင်ဘာ့ဂ် (စကင်န်တွင် "ရျှူရင်ဘိတ်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) လို နိုင်ငံတကာစစ်ခုံရုံးတွင် တင်၍ သေဒဏ်ပေးရမယ်" ဆိုသည့် စကားသံများသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ ခေါင်းဆောင်သည့် ခေါင်းမာဂိုဏ်းက NLD ပါတီကို အာဏာလွှဲမပေးရန် ထောက်ပြစရာ အကွက်ကောင်းများ ဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။
ဤကိစ္စတွင် နဝတအတွင်းရေးမှူး(၁)လည်းဖြစ် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲလည်းဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်ကိုယ်တိုင်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ၏ ရပ်တည်ချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၏ တာဝန်မှာ အစိုးရတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းရန်မဟုတ်ဘဲ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ် ရေးဆွဲရန်သာဖြစ်သည်ဆိုသည့် လမ်းကြောင်းသို့ ပြောင်းလဲရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ "နျူရင်ဘာ့ဂ်" စစ်ခုံရုံး ဥပမာပေး ပြောဆိုခဲ့သည့် အဖွဲ့ချုပ် ယာယီဥက္ကဌ ဦးကြည်မောင်ကိုလည်း ဒေါ်သက်ကြွယ် (စကင်န်စာလုံးပေါင်းအတိုင်း — မည်သူ့ကို ရည်ညွှန်းသည်မသိ၊ စစ်ဆေးရန်) နှင့်အတူ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ချေပပြောဆိုခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်လက်ထက်က ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ သံတမန်ရေး စသည့် မူဝါဒအားလုံးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ —
- စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တရားဝင်ဖြစ်လာအောင် ပြုလုပ်ရေး၊
- စစ်တပ်ပိုင် အင်အားကြီးမားသည့် နိုင်ငံရေးအင်အားစုတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းထူထောင်ရေး၊
- ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ နိုင်ငံရေးပါတီများကို တဖြည်းဖြည်း ဖျောက်ကွယ်သွားအောင် စနစ်တကျ ချေမှုန်းပစ်ရေး၊
- စစ်အင်အားကို (၇)သိန်းအထိ တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းရေး၊
- ခေတ်မီပြီး အင်အားတောင့်တင်းသည့် တပ်မတော်ဖြစ်လာအောင် တည်ဆောက်ရေး၊
- အနုမြူလက်နက်အပါအဝင် ဖျက်ဆီးမှုစွမ်းအားမြင့်မားသည့် ခေတ်မီလက်နက်များ ထုတ်လုပ်တပ်ဆင်နိုင်ရေး၊
- အပစ်ရပ်အဖွဲ့များကို လက်နက်ဖြုတ်ပြီး လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်ဆဲ သူပုန်အဖွဲ့အစည်းများကိုမူ အပြတ်ချေမှုန်းပစ်ရေး၊
- နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး–သံတမန်ရေးကဏ္ဍတွင် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အာဆီယံ စသည့်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို မြှင့်တင်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ၊ အနောက်နိုင်ငံများကိုမူ "Offensive Diplomacy Strategy" ဆိုသည့် ထိုးစစ်အသွင်ဆောင်သည့် သံတမန်ရေးမဟာဗျူဟာတစ်ရပ် ချမှတ်ဆောင်ရွက်ရေး —
စသည့် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယနှင့် အာဆီယံကို ချဉ်းကပ်ခြင်း
အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ ဖိအားပေးမှုများကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအပေါ် လုံးဝမှီခိုရပ်တည်နေရသည်မျိုး မဖြစ်ရအောင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာဆီယံနိုင်ငံများနှင့် ပို၍ နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရန် နည်းလမ်းများ ရှာဖွေဖို့အတွက် စစ်ထောက်လှမ်းရေး (ကက/လုံ) စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကျော်သိန်း (စာ ၂၃ တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်သိန်းဟု ရေးထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန် အေး (စကင်န်တွင် "ညွှန်စာတေယျွန့်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်။ နောင် ကနေဒါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး) တို့ကို အထူးတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယအစိုးရ အဆက်ဆက်သည် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအတိုက်အခံများဘက်မှ တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျ ရပ်တည်ပေးခဲ့ရာမှ ၁၉၉၁ ခုနှစ် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် ရာဂျစ်ဂန္ဒီ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရပြီးသည့်နောက်ပိုင်းမှစ၍ မူဝါဒအပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဤအပြောင်းအလဲကို ထိထိရောက်ရောက် အသုံးချနိုင်ဖို့အတွက် ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်သိန်းနှင့် ဦးအေး (ညွှန် အေးနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတည်း ဖြစ်ဖွယ် — စစ်ဆေးရန်) တို့ ခေါင်းဆောင်သည့် အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ချဉ်းကပ်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။ အလားတူ ထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် အာဆီယံနိုင်ငံများကို ချဉ်းကပ်ခဲ့ရာတွင်လည်း အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့ကြသည်။
အပစ်ရပ်မူဝါဒ အကွဲအပြဲ — စောမောင်နှင့် သန်းရွှေ
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပတ်သက်၍ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေနှင့် သူ၏ ခင်မောင်တိုက်ကာ (စကင်န်စာလုံးပေါင်းအတိုင်း — အဓိပ္ပါယ်မသိ၊ စစ်ဆေးရန်) ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင်မူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေးတို့အကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ အကြောအကျယ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ (စကင်န်က "၁၉၉၇ ခုနှစ် ပြည့်တွင်းစစ်ကြီး" ဟု ရေးထားသည် — ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖြစ်ဖွယ်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) ရောင်စုံ လက်နက်ကိုင်သူပုန်အဖွဲ့အစည်းများကို အပြတ်တိုက်ခိုက်၍ မရခဲ့သလို အကြမ်းဖက် လက်နက်ချရန် ကြိုးပမ်းမှုများလည်း မအောင်မြင်ခဲ့သောကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်လက်ထက်တွင် "လက်နက်ချ၍ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ရန်" ဆိုသည့် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် သံသယဖြစ်စေမည့်စကားများကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ပြီး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးကို လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ရင်း ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ကြရန်၊ နောက်ပိုင်းကျမှ နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို နိုင်ငံရေးအရ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ဖြေရှင်းကြရန် မူဝါဒများ ချမှတ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်လက်ထက်တွင် ချမှတ်ခဲ့သည့် နဝတ၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများထဲတွင် — နဝတ၏ ဦးတည်ချက်အရ (၃)ချက်ကို သဘောတူ စေ့စပ်ခဲ့ကြရန်၊ နှစ်ဖက်အပစ်ရပ်ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများတွင် လက်တွဲဆောင်ရွက်ကြရန်၊ နှစ်ဖက်လက်နက်ကိုင်တပ်များအတွက် လုပ်ငန်းနယ်မြေများ သတ်မှတ်ပေးထားပြီး တပ်လှုပ်ရှားမှုများကို တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ဆက်သွယ်ရေးအမှတ် (Contact Point) များမှတစ်ဆင့် ညှိနှိုင်းလုပ်ဆောင်ကြရန်၊ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများကို ဒီမိုကရေစီလုပ်ငန်းများ လွတ်လွတ်လပ်လပ် လုပ်ကိုင်ခွင့်ပေးရန်၊ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် ဒီမိုကရေစီ အရပ်သားအစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံရေးအရ ဆွေးနွေးဖြေရှင်းကြရန် — ဆိုသည့် အချက်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဤမူဝါဒများနှင့်အညီ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်၏ စစ်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို အသုံးပြု၍ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အတွင်း ပထမဆုံး ထောက်ခံခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို ချဉ်းကပ်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် လက်ထက် ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အတွင်း ဤမူဝါဒကို လက်ခံ၍ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ပေါင်း (၉)ဖွဲ့အထိ ရှိခဲ့သည် (စကင်န်က (၉)ဖွဲ့ဟု ဆိုထားသော်လည်း အောက်ပါစာရင်းတွင် အမည် (၁၀)ခု ပါဝင်နေသည် — စကင်န်အတိုင်း စာရင်းပြုထားသည်၊ စစ်ဆေးပေးပါ)။ ထိုအဖွဲ့များမှာ ကိုးကန့်အဖွဲ့၊ ဝအဖွဲ့၊ ပြည်သူ့စစ် (ပသစ) တပ်မဟာ(၇၆၈)နှင့်(၈၁၅) စစ်ဒေသ ရှမ်းအခီ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့၊ SSA အဖွဲ့၊ စော်ဘွားတိန်ယိမ်း (စကင်န်တွင် "စခုန်တိန်ယိမ်း" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်) ခေါင်းဆောင်သည့် ပသစ(၁၀၁) စစ်ဒေသ ကချင်အမျိုးသားအဖွဲ့၊ ဦးမထုနောင် ခေါင်းဆောင်သည့် KIA တပ်မဟာ(၅) ကချင်အမျိုးသားအဖွဲ့၊ ဦးအောင်ခမ်းထိ ခေါင်းဆောင်သည့် PNO ပအိုဝ်း အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်၊ ဦးအိုက်မွန်း ခေါင်းဆောင်သည့် ပလောင် တိုင်းရင်းသား PSLP အဖွဲ့နှင့် ဦးအောင် (စကင်န်တွင် "ဂေါဘယ်လပျံ ဦးအောင်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်) ခေါင်းဆောင်သည့် KNG ကယန်းအမျိုးသားအဖွဲ့တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို ဖယ်ရှားပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ အာဏာသိမ်းလိုက်သည့်အချိန်မှစ၍ (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ဖြစ်ရမည်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအားလုံးကို "ခြွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချရေး၊ လက်ရှိအခြေအနေတွင် လက်နက်မချနိုင်သေးလျှင်တောင် လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်၍ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ပါမည်" ဆိုသည့် ကတိစကားကို ရအောင်ယူထားရေး ဆိုသည့် မူဝါဒသို့ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခဲ့သည်။ "အပစ်ရပ်သည်ဖြစ်စေ၊ အပစ်မရပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ရန်သူဟာ ရန်သူပဲဖြစ်လို့ ယခုအချိန်တွင် မတိုက်သေးလည်း နောက်တစ်ချိန်တွင် တိုက်ရမည်သာ" ဟု ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေက စစ်ကောင်စီအစည်းအဝေးများနှင့် စစ်ရုံးချုပ်(၄)လပတ် အစည်းအဝေးများတွင် အမြဲလိုလို သတိပေး ထည့်သွင်းပြောဆိုလေ့ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။
ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိက တာဝန်ယူလုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်က အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ခဲ့သော်လည်း သဘောထားတင်းမာသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေဘက်မှ ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေး၊ ဗိုလ်ချုပ်တင်ဦးတို့အပြင် စစ်တိုင်းမှူးအများစုကပါ ရပ်တည်ပေးခဲ့ကြသောကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်မှာ ဘာမျှ မတတ်နိုင်ဘဲ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ အမိန့်အတိုင်း လိုက်နာလုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ မူဝါဒသစ်အပေါ်တွင် ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ စုစုပေါင်း(၆)ဖွဲ့ ရှိခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုအဖွဲ့များမှာ ကချင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (KIO)၊ ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (ကလလတ)၊ ကယန်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (KNLP)၊ ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (ရလလတ)၊ ကရင်နီ အမျိုးသား တိုးတက်ရေးပါတီ (KNPP) နှင့် မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (NMSP) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
နောက်အပိုင်း (အပိုင်း ၆) တွင်
၁၉၉၅ ခုနှစ်က KNPP ၏ အပစ်ရပ်ပျက်ပြားမှု — "လက်နက်ချ၍ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ရန်" ဆိုင်းဘုတ်ကိစ္စနှင့် သန်းရွှေ၏ "ရန်သူဟာ ရန်သူပဲ" မူဝါဒ၏ အကျိုးဆက်များ၊ ၁၉၉၅–၉၆ မော်လမြိုင် KNU ဆွေးနွေးပွဲများ — စကင်န် စာမျက်နှာ ၂၄ မှ ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။
မူရင်းမှတ်တမ်း: Network for Democracy and Development (NDD), Documentation and Research Department, Mae Sot, Thailand — "ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ"
