ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
လူမှုကွန်ရက်မှာ စစ်မှုထမ်းဟောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး အခုအခါ လွတ်မြောက်နယ်မြေမှာ တော်လှန်ရေး လုပ်ဆောင်နေတဲ့ ကိုနေမျိုးဇင်ရဲ့ ငါးထောင်တန် ငွေစက္ကူ ပျက်ပြယ်တော့မယ်လို့ သတိပေးတဲ့ ပို့စ်။ လူတွေ ကြောက်ကြတာလည်း မဆန်းဘူး — ဒီနိုင်ငံမှာ ငွေစက္ကူ ပျက်ပြယ်ဖူးတဲ့ အတွေ့အကြုံက တစ်ခါ မကပါဘူး။
ဒီဆောင်းပါးမှာ ပြောချင်တာက ငွေပယ် ကောလဟာလ မဟုတ်ဘူး။ ပြောချင်တာက — ကြေညာချက် ထွက်လာသည်ဖြစ်စေ၊ မထွက်သည်ဖြစ်စေ — မြန်မာ ငွေစက္ကူရဲ့ ခိုင်မာမှုဟာ လက်တွေ့မှာ နိတ္ထိတံ သွားပြီ ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ ဘာကြောင့်လဲ၊ ဘာတွေ ဆက်ဖြစ်မလဲ ဆိုတာကို မှတ်တမ်း သက်သေတွေနဲ့ ကြည့်ကြရအောင်။
တကယ် ခိုင်မာခဲ့တဲ့ ခေတ်တစ်ခု ရှိခဲ့တယ်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ခေတ်မှာ ကျပ်ငွေဟာ အရံနဲ့ ကျောထောက် ထားတဲ့ ငွေကြေးပါ။ ငွေကြေး ဘုတ်အဖွဲ့ (Burma Currency Board) လက်အောက်မှာ ထုတ်ဝေတဲ့ ငွေပမာဏရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်ကနေ လေးပုံ သုံးပုံအထိကို လန်ဒန်မှာ ထားတဲ့ စတာလင် အရံတွေနဲ့ ကျောထောက် ခဲ့တယ်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၇ ရက်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေး ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့ (International Monetary Fund, IMF) နဲ့ သတ်မှတ်ခဲ့တဲ့ တရားဝင် နှုန်းက အမေရိကန် တစ်ဒေါ်လာကို ကျပ် ၄ ကျပ် ၇၆ ပြား ပါ။
အဲဒီခေတ်က ငွေစက္ကူပေါ်မှာ လက်မှတ်တွေ ပါသေးတယ်။ ငွေကြေး ဘုတ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဟော့ကင်း (R. V. N. Hopkins) နဲ့ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် ပညာရေး ပညာရှင် စည်သူ ဦးကောင်း (ငွေစက္ကူပေါ်က လက်မှတ်မှာ "မောင်ကောင်း") တို့ရဲ့ လက်မှတ်တွေ၊ နောက်ပိုင်းမှာ ဦးစံလင်း (San Lin) ရဲ့ လက်မှတ်တွေ။ ဆိုလိုတာက ငွေစက္ကူရဲ့ တန်ဖိုးအတွက် နာမည်နဲ့ တာဝန်ယူတဲ့ လူတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ပြည်သူက ယုံကြည်နိုင်ခဲ့တယ်။
ခိုင်မာမှုကို ဘယ်လို ဖြိုချခဲ့သလဲ
ပြိုကျမှုက တဖြည်းဖြည်း လာတာပါ။
၁၉၅၂ ခုနှစ်မှာ ပြည်ထောင်စု ဘဏ် အက်ဥပဒေ (Union Bank of Burma Act) က ငွေစက္ကူ အရံ ကျောထောက်ရမယ့် အနည်းဆုံး အချိုးကို ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချလိုက်တယ်။ ၁၉၆၃ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ဘဏ်တွေကို ပြည်သူပိုင် သိမ်းလိုက်တယ်။ နိုင်ငံတော် အရံငွေက ၁၉၆၄ မှာ ဒေါ်လာ ၂၁၄ သန်း ရှိရာကနေ ၁၉၇၁ မှာ ဒေါ်လာ သန်း ၅၀ ပဲ ကျန်တော့တယ်။
ပြီးတော့ ငွေပယ် လုပ်ရပ်တွေ လာပါတယ်။
• ၁၉၆၄ ခုနှစ် — ၅၀ တန်နဲ့ ၁၀၀ တန် ငွေစက္ကူတွေ ပျက်ပြယ်။
• ၁၉၈၅ နိုဝင်ဘာ ၃ — ၂၀ တန်၊ ၅၀ တန်၊ ၁၀၀ တန် ပျက်ပြယ်။ ပြန်လဲပေးတာက တန်ဖိုးရဲ့ လေးပုံ တစ်ပုံခန့်ပဲ ရှိတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြတယ်။
• ၁၉၈၇ စက်တင်ဘာ ၅ — ၂၅ တန်၊ ၃၅ တန်၊ ၇၅ တန် ပျက်ပြယ်။ ဒီတစ်ခါက အဆိုးဆုံးပါပဲ။ ကြိုတင် အသိပေးတာ မရှိ၊ လျော်ကြေး ပြန်ပေးတာ လုံးဝ မရှိ။ ထုတ်ဝေထားတဲ့ ငွေတန်ဖိုးရဲ့ ၆၀ ကနေ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တစ်ညတည်းနဲ့ စက္ကူစုတ်တွေ ဖြစ်သွားတယ် (သတင်း အရင်းအမြစ်ပေါ် မူတည်ပြီး ကိန်းဂဏန်း အနည်းငယ် ကွဲပါတယ်)။ ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကျောင်းလခ စုငွေတွေ၊ မိဘပို့ငွေတွေ ပျက်စီးသွားပြီး ရန်ကုန် စက်မှုတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားတွေ လမ်းပေါ် ထွက်လာကြတယ်။ အဲဒီ ဒေါသဟာ ၁၉၈၈ အရေးတော်ပုံကြီးကို မီးပွားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ် ဆိုတာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ရေးထားပြီးသားပဲ။ ပြီးတော့ နေဝင်းရဲ့ ကံကြမ္မာ ဂဏန်း ၉ နဲ့ စားလို့ ပြတ်အောင်ဆိုပြီး ၄၅ ကျပ်တန်နဲ့ ၉၀ ကျပ်တန်တွေ ထပ်ထုတ်ခဲ့သေးတယ် — ငွေကြေးကို နိုင်ငံတော် စနစ်တစ်ခု အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အယူသီးမှုနဲ့ ကစားစရာ အဖြစ် သဘောထားခဲ့တဲ့ သက်သေပါပဲ။
ဝါဇီရဲ့ အပြစ်
ဒီနေ့ ကျပ်ငွေ ပုံနှိပ်တဲ့ နေရာက လယ်ဝေး မြို့နယ်က ဝါဇီ လုံခြုံရေး ပုံနှိပ်စက်ရုံ (Security Printing Works, Wazi) ပါ။ ဂျာမနီ ကုမ္ပဏီ Giesecke+Devrient (G+D) ရဲ့ နည်းပညာ လမ်းညွှန်မှုနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ စက်ရုံ။ အာဏာသိမ်းပြီး မကြာခင် ၂၀၂၁ မတ် ၃၁ ရက်မှာ G+D က မြန်မာ စစ်အစိုးရရဲ့ ပုံနှိပ်စက်ရုံကို ပစ္စည်း ထောက်ပံ့မှု အားလုံး ရပ်ဆိုင်းလိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝါဇီက ပုံနှိပ်မှု မရပ်ခဲ့ဘူး။
မြန်မာ အထူးအကြံပေး ကောင်စီ (Special Advisory Council for Myanmar, SAC-M) ရဲ့ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ အစီရင်ခံစာ အရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ရိုက်ထုတ်ခဲ့တဲ့ ငွေဟာ ကျပ် ဘီလီယံပေါင်း သုံးသောင်းခန့် (ထရီလီယံ ၃၀) ရှိပြီး အရပ်သား အစိုးရ နောက်ဆုံး တစ်နှစ်မှာ ရိုက်ခဲ့တာက ဘီလီယံ သုံးထောင်ကျော်ပဲ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အရံ ဘယ်လောက် ရှိလို့ ဒီလောက် ရိုက်တာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဘယ်သူမှ မဖြေနိုင်ဘူး — ဘာလို့လဲဆိုတော့ စစ်အစိုးရက ဘတ်ဂျက် စာရင်းတွေကို အများပြည်သူ မြင်အောင် မထုတ်ပြန်တော့လို့ပါ။
ဈေးကွက်ကတော့ အဖြေပေး ပြီးသားပါ။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၂၁ ရက် ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းအရ ငွေရိုက်ထုတ်မှု သတင်းတွေ ထွက်လာတာနဲ့ ကျပ်ငွေဟာ လမ်းဘေး ဈေးကွက်မှာ တစ်ဒေါ်လာ ၇,၅၀၀ ကျပ်အထိ ထိုးကျခဲ့တယ်။ ထိုင်းမှာ ရှိတဲ့ ငွေလွှဲ လုပ်ငန်းရှင် တစ်ယောက်က "လူတွေ ဘတ်ငွေကို အသည်းအသန် ဝယ်ပြီး ကျပ်ကို ထုတ်ရောင်းနေကြတယ်" လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ လမ်းဘေး ဈေးက တစ်ဒေါ်လာ ၄,၆၀၀ ဝန်းကျင်မှာ ရှိနေပေမဲ့ ဘယ်သူကမှ ကျပ်ငွေကို စုဆောင်းထားချင်စိတ် မရှိတော့ဘူး ဆိုတာ ပြောင်းမသွားဘူး။
အတုတွေ — အသံတိတ် အခွန်
စစ်အစိုးရကိုယ်တိုင် ရိုက်ထုတ်တဲ့ အရံမဲ့ ငွေတွေအပေါ် အတုတွေ ထပ်ဝင်လာပါတယ်။
မြန်မာ ဗဟိုဘဏ် (Central Bank of Myanmar, CBM) က ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်မှာ ငါးထောင်တန်၊ တစ်သောင်းတန် အတုတွေ ပျံ့နေကြောင်း သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။ ဖမ်းမိတဲ့ အတုတွေဟာ A4 စက္ကူနဲ့ ကူးယူထားတဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အတုတွေလို့ ဗဟိုဘဏ်က ဆိုပေမဲ့ ၂၀၂၂ တုန်းက ဘဏ်အရာရှိ တစ်ယောက်က ထားဝယ် စောင့်ကြည့် သတင်း (Dawei Watch) ကို ပြောခဲ့တာကတော့ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ဘက်က ဝင်လာတဲ့ အတုတချို့ဟာ မူရင်းနဲ့ ခွဲရခက်လောက်အောင် ကောင်းတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အစစ်ဖြစ်ဖြစ်၊ အတုမကောင်းတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် — စစ်ဆေးဖို့ စက်တောင် မရှိတဲ့ သာမန် ဆိုင်ရှင်၊ ကားသမား၊ လယ်သမား အတွက်တော့ ရလဒ်က အတူတူပါပဲ — သံသယနဲ့ ဆုံးရှုံးမှုပါ။
ဖမ်းမိတဲ့ အမှုတွေ မှတ်တမ်း ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာမှာ မြစ်ကြီးနားမှာ လူ ၅ ယောက်၊ အတုရိုက် စက် ၂ လုံး၊ အတု ကျပ် ၉ သိန်းကျော် ဖမ်းမိတယ်။ ၂၀၂၅ မေလမှာ ကရင်နီမှာ ငွေလွှဲ အတွင်း ညှပ်ထည့်ထားတဲ့ တစ်သောင်းတန် အတု အရွက် ၈၀ (ကျပ် ၈ သိန်း) တွေ့ခဲ့တယ်။ အွန်လိုင်းမှာလည်း အတုကို အစစ် တစ်သိန်းဖိုးကို ဆယ်ဆ တစ်သန်းဖိုးနဲ့ ရောင်းတဲ့ ကြော်ငြာတွေ ပေါ်လွင်လွင် တွေ့ရတယ် — ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက အဲဒီ "ရောင်းဝယ်" တချို့ဟာ ဝယ်သူရဲ့ ငွေကို လိမ်ယူတဲ့ လိမ်လည်မှု သက်သက်လည်း ဖြစ်နေတယ်၊ ငွေလွှဲပြီး ဘာမှ မရလိုက်တဲ့ သူတွေ မနည်းပါဘူး။
ဒီနေရာမှာ တိတိကျကျ ပြောရမှာက ကရင်နဲ့ မွန် ဒေသတွေမှာ ကျပ်အတု ပွင့်လင်းစွာ အရောင်းအဝယ် ဖြစ်နေတယ်ဆိုတဲ့ ပြောစကားတွေ အတွက် ယုံကြည်ရတဲ့ သတင်း မှတ်တမ်း မတွေ့ရသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အတုတွေ ပျံ့နေတယ် ဆိုတာကိုတော့ ဗဟိုဘဏ်ကိုယ်တိုင် ဝန်ခံထားပြီး ဖြစ်တယ်။
အတုရဲ့ အဆိုးဆုံး အချက်က ဒါပါ — ဆုံးရှုံးမှုဟာ နောက်ဆုံး လက်ခံမိတဲ့သူ ခေါင်းပေါ် ကျတယ်။ အတု တစ်ရွက် လက်ထဲ ရောက်လာရင် ဘဏ်က ပြန်မလဲပေးဘူး၊ လျော်ကြေး မရှိဘူး။ မသိဘဲ ကိုင်ထားမိတဲ့ သကောင့်သား ပြည်သူကပဲ နစ်နာတယ်။ အတု ထုတ်တဲ့ သူတွေကတော့ ဖမ်းမိခဲတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီအတုတွေကို အသံတိတ် လူသတ်သမား၊ ဒါမှမဟုတ် အသံတိတ် အခွန် လို့ ပြောရင် မလွဲပါဘူး — အခွန် ကောက်တဲ့သူက စစ်အစိုးရရော၊ အတု ထုတ်သူတွေရော၊ ပေးဆောင်ရတဲ့သူကတော့ အပြစ်မဲ့တဲ့ နောက်ဆုံး လက်ခံသူပါပဲ။
ပြည်သူအတွက် အရေးကြီးတဲ့ သတိပေးချက် — ဗဟိုဘဏ် ညွှန်ကြားချက်အရ အစစ် ငွေစက္ကူဟာ ကိုင်ရင် ကြမ်းတယ်၊ အတုက ချောတယ်။ ငွေစက္ကူ ရှေ့ ဘယ်ဘက်က အညိုရောင် အလှဆင် ပန်းပုံကို ၄၅ ဒီဂရီ စောင်းပြီး အလင်းထဲ ကြည့်ရင် "CBM" စာသား ရှင်းရှင်း မြင်ရတယ်။ လုံခြုံရေး ကြိုး (security thread) က စောင်းကြည့်ရင် အရောင် ပြောင်းတယ်၊ အလင်းနဲ့ ထိုးကြည့်ရင် ပြတ်တောက် မရှိတဲ့ မျဉ်းတစ်ကြောင်း အဖြစ် မြင်ရတယ်။ အတုမှာ ဒါတွေ မရှိဘူး၊ ကြိုးက မျက်နှာပြင်ပေါ် ပုံနှိပ်ထား/ကပ်ထားသလို ဖြစ်နေတယ်။ မသိဘဲ အတု ကိုင်မိရင် ကိုယ့်မှာ အပြစ် မရှိပါဘူး — ဒါပေမဲ့ သိပြီးမှ ဆက်သုံးရင် ဗဟိုဘဏ် ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀၅ အရ ဒဏ်ငွေ ဒါမှမဟုတ် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိ၊ ထုတ်လုပ်ရင်/သွင်းလာရင် ပုဒ်မ ၁၀၆ အရ ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်ကနေ နှစ် ၂၀ အထိ ရှိတယ်။
ငွေပယ် ကောလဟာလ — မကြေညာရဲ လောက်ဘူး၊ ဒါပေမဲ့…
အခု ပြန့်နေတဲ့ ငွေပယ် သတင်းဟာ ကောလဟာလ အဆင့်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဒါကို ရှင်းရှင်း ရေးရမယ်။
ဒီ ကောလဟာလ အမျိုးအစားဟာ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက် — အာဏာသိမ်းပြီး ၃ ရက်မြောက် — ကတည်းက စခဲ့တာ။ အဲဒီနေ့မှာပဲ ဗဟိုဘဏ်က ငြင်းခဲ့ရတယ်။ ၂၀၂၁ ဇွန်နဲ့ စက်တင်ဘာမှာ နောက်ထပ် လှိုင်းတွေ ထပ်လာပြီး စက်တင်ဘာ ၂၇ မှာ ကျပ်ငွေဟာ အဲဒီခေတ်ရဲ့ အနိမ့်ဆုံး တစ်ဒေါ်လာ ၂,၇၀၀ အထိ ကျသွားတယ်၊ ပြည်တွင်း ရွှေဈေးက ရာခိုင်နှုန်း ၆၀ ကျော် တက်သွားတယ် — ကောလဟာလ တစ်ခုတည်းက ဈေးကွက်ကို ဒီလောက် တုန်လှုပ်စေခဲ့တာပါ။ ၂၀၂၂ မှာ ပြောခွင့်ရ ဇော်မင်းထွန်း ကိုယ်တိုင် ငွေပယ် မလုပ် ဘူးလို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒီရက် ပိုင်းမှာ ပြန့်နေတဲ့ "တစ်ထောင်တန်နဲ့ ငါးထောင်တန် ပယ်ပြီး ငါးသောင်းတန် ထုတ်မယ်" ဆိုတဲ့ သတင်းကိုလည်း အချက်အလက် စစ်ဆေးတဲ့ အဖွဲ့တွေက သတင်းတု အဖြစ် စစ်ဆေး ထုတ်ပြန်ထားပြီး ဖြစ်တယ်။
ကျွန်တော့် သုံးသပ်ချက်ကတော့ ဒီလိုပါ။ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ငွေပယ် ကြေညာချက်ကို မထုတ်ရဲ လောက်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ၁၉၈၇ မှာ ဘာဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သူ ကိုယ်တိုင် အသေအချာ သိတဲ့ မျိုးဆက်ထဲက လူ ဖြစ်လို့ပါ။ လူထုရဲ့ စုငွေကို တစ်ညတည်း ဖျက်ဆီးလိုက်ရင် ဘာပေါက်ကွဲမလဲ ဆိုတာ သမိုင်းက စာအုပ်ဖွင့် ပြထားပြီးသား။ SAC-M ရဲ့ စကားနဲ့ ပြောရရင် ငွေဖောင်းပွမှုဟာ "ငွေပယ် လုပ်ရပ်နဲ့ အတူတူပဲ အလုပ်လုပ် ပြီးသွားပြီ" တဲ့ — ဆိုလိုတာက ကြေညာချက် မလိုဘဲနဲ့တောင် ပြည်သူရဲ့ ငွေတန်ဖိုးက နေ့စဉ် အပျက်ခံ နေရတာပါ။
ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း ပြောလို့ မရပြန်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီလူဟာ ခန့်မှန်းမရတဲ့ လူ ဖြစ်လို့ပါ။ မလုပ် နိုင် လောက်ဘူးလို့ အားလုံး ထင်ထားတဲ့ အရာတွေကို လုပ်ပြခဲ့တဲ့ သာဓက သူ့မှာ မနည်းပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပြည်သူအတွက် မှန်ကန်တဲ့ သဘောထားက ကြောက်လန့် မနေဖို့နဲ့ တစ်ဖက်တည်း ယုံကြည်မှု မထားဖို့ ပါပဲ။
ဘာတွေ ဆက် ဖြစ်မလဲ
ကြေညာချက် ထွက်မ လာရင်တောင်၊ မလာရင်တောင် — ဖြစ်နေတဲ့ လားရာက ဒီအတိုင်းပါ။
ပထမ — ငွေကြေး ဆိုတာ ယုံကြည်မှုနဲ့ အလုပ်လုပ်တယ်။ ဆိုင်ရှင်က ငွေစက္ကူကို မယုံတော့ရင်၊ ကားသမားက စက္ကူကို မယူရဲတော့ရင်၊ လယ်သမားက ရောင်းရငွေကို လက်ထဲ မထားရဲတော့ရင် — ငွေစက္ကူဟာ ကြေညာချက် မလိုဘဲ သေဆုံးသွားလိမ့်မယ်။ အတု တစ်ရွက် ပျံ့သွားတိုင်း နောက်လူ တစ်ယောက်က ပိုပြီး သံသယ ဝင်လာတယ်။
ဒုတိယ — တကယ့် စုဆောင်းမှုတွေဟာ ဘတ်၊ ဒေါ်လာ၊ ရွှေ၊ မြေ ပြောင်းကုန်ကြပြီ။ ကျပ်ငွေ ဆိုတာ လက်ထဲ ရောက်တာနဲ့ အမြန် သုံးပစ်ရတဲ့ "ပူလွန်းတဲ့ အာလူး" ပဲ ကျန်တော့တယ်။ ငွေကြေး တစ်ခုဟာ သုံးစွဲရုံ ကျန်ပြီး စုဆောင်းလို့ မရတော့ဘူး ဆိုရင် အဲဒါ ငွေကြေး အဖြစ် သေဆုံး ပြီးသားပါပဲ။
တတိယ — စစ်အစိုးရဟာ ထောင်ချောက်ထဲ ပိတ်မိနေတယ်။ ငွေပယ် လိုက်ရင် ၁၉၈၇ ကို ပြန်သွား ရလိမ့်မယ် — မလုပ်ရဲဘူး။ မလုပ်ဘဲ ထားရင်လည်း ဝါဇီက ရိုက်ထုတ်နေတဲ့ အရံမဲ့ ငွေတွေနဲ့ အတုတွေ ပေါင်းပြီး ငွေစက္ကူရဲ့ တန်ဖိုးကို နေ့စဉ် တိုက်စား သွားလိမ့်မယ်။ ကြေညာချက်နဲ့ သေဆုံးတာနဲ့ ကြေညာချက် မရှိဘဲ ဖြည်းဖြည်း သေဆုံးတာ — ကွာတာက အမြန်နှုန်းပဲ ရှိတော့တယ်။
တစ်ခေတ်တုန်းက ငွေစက္ကူ တစ်ရွက်ပေါ်မှာ နာမည်နဲ့ တာဝန်ယူတဲ့ လူတွေရဲ့ လက်မှတ်တွေ ပါခဲ့တယ်။ သူ့နောက်မှာ လန်ဒန်က အရံတွေနဲ့ တစ်ဒေါ်လာ ၄ ကျပ် ၇၆ ပြားဆိုတဲ့ နှုန်းထား ရပ်တည်ခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ ငွေစက္ကူ တစ်ရွက်ရဲ့ နောက်မှာ ရှိနေတာက ဝါဇီက ပုံနှိပ်စက်နဲ့ အတုရိုက် စက်တွေပဲ ရှိတော့တယ်။ စက္ကူတော့ ကျန်သေးတယ် — ကတိတော့ မရှိတော့ဘူး။
ငွေစက္ကူရဲ့ ခိုင်မာမှုဟာ နိတ္ထိတံ သွားပါပြီ။
အရင်းအမြစ်များ — မြန်မာ ဗဟိုဘဏ် သတိပေးချက် (၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၇) နှင့် ငွေစက္ကူ သမိုင်း စာမျက်နှာ၊ မြန်မာ အထူးအကြံပေး ကောင်စီ SAC-M အစီရင်ခံစာ "The Military, Money, and Myanmar" (၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ)၊ ရိုက်တာ (၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၂၁)၊ ISEAS Fulcrum သုံးသပ်ချက် (၂၀၂၁)၊ Giesecke+Devrient ထုတ်ပြန်ချက် (၂၀၂၁ မတ် ၃၁)၊ Dawei Watch၊ BNI၊ NMG၊ Fact Crescendo Myanmar၊ IMF မှတ်တမ်းများ နှင့် ၁၉၈၇ ငွေပယ်ဖြစ်စဉ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ (Carnegie Endowment ၂၀၁၄၊ Federal Reserve Bank of San Francisco ၂၀၁၅)။
