နောက်ဆုံးရ
အမေရိကန်က စစ်ကောင်စီနဲ့ စားပွဲထိုင်ပြီ — Rare Earth လုပွဲနဲ့ တရုတ်ရဲ့ အလှည့်

အမေရိကန်က စစ်ကောင်စီနဲ့ စားပွဲထိုင်ပြီ — Rare Earth လုပွဲနဲ့ တရုတ်ရဲ့ အလှည့်


Reuters သတင်းဌာနက အောက်တိုဘာ ၈ ရက်နေ့မှာ သီးသန့်သတင်းတစ်ပုဒ် ဖော်ပြခဲ့တယ်။ Trump အစိုးရဟာ မြန်မာစစ်ကောင်စီနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု စတင်နေပြီလို့ ဆိုပါတယ်။ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက အမေရိကန်က စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေကို အထီးကျန်အောင် လုပ်ခဲ့တဲ့မူဝါဒကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်တာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ထောက်လှမ်းရေးနဲ့ သုတေသနရေးရာ လက်ထောက်ဝန်ကြီး Michael Vance ဟာ ဒီဆက်ဆံရေးမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စက်တင်ဘာ ၁၅–၁၆ ရက်နေ့တွေမှာ နေပြည်တော်မှာ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ်လို့ Reuters က ဖော်ပြပါတယ်။

ဆင်ခြေက Scam Center၊ တကယ့်အကြောင်းက သတ္တု

တရားဝင်အကြောင်းပြချက်ကတော့ အမေရိကန်တွေကို ပစ်မှတ်ထားတဲ့ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်း (KK Park လို scam center) တွေကို ပိတ်ဖို့ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စားပွဲပေါ်မှာ တကယ်တင်ထားတာက နောက်တစ်ခု ရှိတယ် — Rare Earth သတ္တုတွင်းတွေဖြစ်တယ်လို့ သတင်းရင်းမြစ်တွေက ဆိုပါတယ်။

အမေရိကန်ဟာ တရုတ်ဆီကနေ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်ကို ကွဲပြားအောင် လုပ်ချင်နေတယ်။ မြန်မာ့မြေရှားသတ္တုတွေဟာ လျှပ်စစ်ကား၊ လေအားတာဘိုင်တွေမှာ သုံးတဲ့ အလေးချိန်မြင့် rare earth တွေ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဝါရှင်တန်မှာ အဆိုပြုချက် နှစ်ခု ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တစ်ခုက မြန်မာအမေရိကန်စီးပွားရေးအသင်းရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း Adam Castillo တင်ပြတာ — စစ်ကောင်စီနဲ့ သဘောတူညီမှုရအောင် လုပ်ဖို့ဖြစ်တယ်။ နောက်တစ်ခုက Sean Turnell အကြံပေးတာ — သတ္တုတွင်းဒေသအများစုကို ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO/KIA) နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံဖို့ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပန်ဝါဒေသက သတ္တုတွင်းဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး KIA ထိန်းချုပ်နယ်မြေထဲမှာ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း မကြာသေးခင်က မြန်မာအဖွဲ့အစည်းအချို့အပေါ် ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေ ရုတ်သိမ်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

တရုတ်က ဘာလုပ်မလဲ

တရုတ်ဟာ လက်ရှိမှာ မြန်မာ့သတ္တုတွေရဲ့ အဓိကဝယ်ယူသူဖြစ်တယ်လို့ Reuters က ဖော်ပြပါတယ်။ အမေရိကန်ပါဝင်လာတာကို စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်နိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါဆို တရုတ် ဘာလုပ်မလဲ။ အဖြေတိုတိုပြောရရင် — ကိုရီးယားစစ်ပွဲလို proxy စစ်ပွဲ ဖြစ်မှာမဟုတ်ဘူး။

တရုတ်ရဲ့ အနီလိုင်းသုံးခု ရှိတယ်။ ယူနန်နယ်စပ်နားမှာ အမေရိကန်စစ်ရေး ဒါမှမဟုတ် ထောက်လှမ်းရေး ခြေကုပ်မရှိစေရ၊ ပိုက်လိုင်း–ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်း–သတ္တုကွင်းဆက်ကို ကာကွယ်ရ၊ နယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေး ထိန်းရမယ်။

တရုတ်က လက်နက်ပေးဖို့ မလိုဘူး — ပေးပြီးသား။ UWSA ဆိုတာ တရုတ်လက်နက်တိုက်နီးပါးပဲ။ MNDAA၊ TNLA၊ KIA တို့လည်း တရုတ်လမ်းကြောင်းက လက်နက်ရနေတာ ကြာပြီ။ မေးခွန်းက "ပေးမပေး" မဟုတ်ဘူး၊ "ကြိုးလျှော့ပေးမပေး" ပဲ။

Operation 1027 တုန်းက သက်သေပြပြီးသား — MNDAA ကို လားရှိုးပြန်ပေးခိုင်း၊ TNLA ကို မြို့တွေက ဆုတ်ခိုင်း၊ UWSA ကို EAO အကူအညီရပ်ခိုင်းတာ အားလုံး တရုတ်လက်ချက်။ အမေရိကန် ဝင်လာရင် တရုတ်လုပ်မှာက လက်နက်အသစ်ပေးတာ မဟုတ်ဘူး၊ ကြိုးလျှော့ပေးတာပဲ။ စျေးသက်သာ၊ ငြင်းလို့ရ၊ ပြန်ထိန်းလို့ရတယ်။

Thermostat သီအိုရီ

ISEAS ရဲ့ သုံးသပ်ချက်အရ တရုတ်ဟာ proxy စပွန်ဆာလုပ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ risk management လုပ်နေတာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စစ်ပွဲရဲ့ အပူချိန်ထိန်းကိရိယာလိုပဲ — လိုအပ်ရင် အပူပေးလိုက်၊ လိုအပ်ရင် အအေးခံလိုက်။

တရုတ်က စစ်ကောင်စီပြုတ်ကျစေချင်တာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အားနည်းပြီး သူ့ကိုမှီခိုနေတဲ့ စစ်ကောင်စီက သူ့အတွက် အကောင်းဆုံးအခြေအနေ။ EAO တွေ အရမ်းအားကောင်းသွားရင်လည်း သူ့အတွက် ပြဿနာပဲ — KIA က အခုကတည်းက အမေရိကန်ရဲ့ သတ္တုကမ်းလှမ်းမှုကို နားထောင်နေပြီ။

ဒါကြောင့် တရုတ်လုပ်မှာက နှစ်ဖက်လုံးကို တစ်ပြိုင်တည်း ညှပ်တာ — စစ်ကောင်စီကို "ငါမကူရင် မင်းပြုတ်မယ်" လို့ သတိပေး၊ EAO တွေကို "အမေရိကန်နဲ့ပေါင်းရင် နယ်စပ်ပိတ်၊ လျှပ်စစ်ဖြတ်" လို့ ခြိမ်းခြောက်။ ဘယ်သူမှ ဝါရှင်တန်ဘက် မယိုင်ရဲအောင် လုပ်တာ။

ကိုရီးယား ၁၉၅၀ တုန်းက တရုတ်က စစ်သား သုံးသန်းကို ယာလူးမြစ်ဖြတ်ပြီး ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပို့ခဲ့တာ။ မြန်မာမှာ PLA တပ်ကို အဲလိုပို့မှာမဟုတ်ဘူး — အမေရိကန်နဲ့ တိုက်ရိုက်ထိပ်တိုက်တွေ့မှာကို ဘေဂျင်းက အသေကြောက်တယ်။

စားပွဲပေါ်က အသားတုံး

ဒီပုံထဲက သရော်စာက အမှန်တရားကို ဖမ်းထားတယ်။ အမေရိကန်က သတ္တုလိုချင်လို့ ဝင်လာတာ၊ တရုတ်က သတ္တုလမ်းကြောင်း လက်ထဲမှာရှိလို့ ပြန်ပိတ်တာ။ စစ်ကောင်စီက ရောင်းစားဖို့ ထိုင်နေတာ။ မြန်မာပြည်သူတွေကတော့ စားပွဲပေါ်တင်ထားတဲ့ အသားတုံးပဲ — စားပွဲထိုင်သူ မဟုတ်ဘူး။

ရင်းမြစ် — Reuters (အောက်တိုဘာ ၈၊ ၂၀၂၆), CSIS, ISEAS 2026/49

ဆက်ဖတ်ရန် →

စစ်တပ်ပြုတ်ကျဖို့ NUG/PDF ဘာတွေလိုသလဲ — EAO တွေနဲ့ အနာဂတ် သုံးသပ်ချက်

ဆန်ရင်းနာနာဖွတ် — ချစ်လို့ ဝေဖန်တာ

နိုင်ဖို့ဆိုတာ စစ်မြေပြင်တစ်ခုတည်း မဟုတ်

မြန်မာတော်လှန်ရေးရဲ့ နောက်တစ်ဆင့်က စစ်မြေပြင်မှာမဟုတ်ဘဲ ညီညွတ်မှုရဲ့ စမ်းသပ်မှုမှာ ဖြစ်လာတယ်။

အဓိကသဘောတရား

ခက်ခဲတဲ့အမှန်တရားက ဒီလိုဖြစ်တယ်—တော်လှန်ရေးဘက်မှာ စိတ်ဓာတ်နဲ့ လူအင်အား မရှားဘူး။ ဒါပေမယ့် လေကြောင်းကာကွယ်ရေး၊ လက်နက်ကြီး၊ ခဲယမ်းဖြည့်တင်းရေး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအဆင့် အမိန့်ပေးစနစ်နဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ ထောက်ခံမှု မရှိဘူး။ NUG ဟာ တပ်ရင်းတွေလိုသမျှ အခြေခံလက်နက်ရဲ့ ၁/၅–၁/၆ ခန့်ပဲ ဖြည့်နိုင်တယ်။ အင်အားအကြီးဆုံး EAO တွေကလည်း NUG ရဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစီမံကိန်းအောက် အလိုအလျောက် ဝင်မယ့်တပ်တွေ မဟုတ်ဘူး။ ဒီကွာဟချက်တွေ မပိတ်နိုင်ရင် “အဆုံးအဖြတ်အောင်ပွဲ” ဆိုတာ ဆန္ဒပဲရှိပြီး စွမ်းရည်မရှိတဲ့ ကြွေးကြော်သံ ဖြစ်နေမယ်။

အဓိကကိန်းဂဏန်းများ

  • ၃၅၆ — NUG က ဖော်ပြထားသည့် PDF တပ်ရင်းအရေအတွက် (NUG ကိုယ်တိုင်ထုတ်ပြန်ချက်)
  • ၁,၂၀၀+ — နိုင်ငံတဝန်း လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ (ACLED ၏ ပြန့်ကျဲမှုတိုင်းတာချက်)
  • ၁ / ၅ – ၁ / ၆ — အခြေခံလက်နက်လိုအပ်ချက် ဖြည့်ဆည်းထားနိုင်မှု (NUG MOD အတွင်းရေးမှူး)
  • ၁၄–၁၅ / ၁၇ — AA ထိန်းချုပ်ထားသည်ဟု အရင်းအမြစ်အလိုက် ခန့်မှန်းသည့် ရခိုင်မြို့နယ်များ

01 — NUG / PDF အတွက် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်မယ့် အခြေအနေ ၅ ခု

ဤစာရင်းသည် တိုက်ခိုက်ရေးနည်းဗျူဟာ မဟုတ်ပါ။ သုတေသနရင်းမြစ်များက အစဉ်မပြတ် ထောက်ပြနေတဲ့ စနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွာဟချက်တွေ ဖြစ်တယ်။

၁။ လေကြောင်းနှင့် ဒရုန်းဒဏ် လျှော့ချနိုင်ရေး (အကြီးဆုံးကွာဟချက်)

စစ်ကောင်စီရဲ့ လေတပ်ဟာ တပ်မတော်ဘက်ရဲ့ အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်တဲ့ အားသာချက်အဖြစ် ဆက်ရှိနေတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၂,၁၆၅ ကြိမ်ဟာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ၁,၇၁၆ ကြိမ်ထက် မြင့်ခဲ့တယ်။ တော်လှန်ရေးဘက်မှာ တစ်နိုင်ငံလုံးဖုံးလွှမ်းတဲ့ လေကြောင်း/ဒရုန်းကာကွယ်ရေးစနစ် မရှိသေးဘူး။

၂။ ခဲယမ်း၊ လက်နက်နှင့် ဖြည့်တင်းရေး (ဘဏ္ဍာရေးဖိအား)

NUG MOD အဆိုအရ တပ်ရင်းတစ်ရင်းရဲ့ အခြေခံလက်နက်တင်ပဲ အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်သန်းကျော် ကုန်ကျပြီး၊ လက်နက်ကြီးနဲ့ စစ်ဆင်ရေးခဲယမ်း မပါသေးဘူး။ ကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်ရဲ့ ၆၀% ခန့်ကို ခဲယမ်းဝယ်ယူမှုနဲ့ ထုတ်လုပ်မှုအတွက် သုံးနေရတယ်။

၃။ ပေါင်းစည်းထားတဲ့ မဟာဗျူဟာအမိန့်ပေးစနစ် (ညှိနှိုင်းခြင်းထက် ကျော်လွန်ရန်)

နယ်မြေအလိုက် ပူးပေါင်းတိုက်ပွဲတွေ ရှိပေမယ့် စစ်ဆင်ရေးအဆင့်ညှိနှိုင်းမှုကနေ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာအမိန့်ပေးစနစ်ဆီ မရောက်သေးဘူး။ အဖွဲ့ပေါင်း ၁,၂၀၀ ကျော်ရှိတဲ့ ပြန့်ကျဲမှုကို မဖြေရှင်းနိုင်ရင် အောင်မြင်မှုတွေဟာ ဒေသတစ်ခုချင်းစီမှာသာ ရပ်တန့်နိုင်တယ်။

၄။ EAO များနဲ့ နိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက် (စစ်ရေးထက် နက်ရှိုင်း)

ဘုံရန်သူကို တိုက်ဖို့ ပူးပေါင်းနိုင်တာနဲ့ နောက်နေ့နိုင်ငံတည်ဆောက်ပုံကို သဘောတူတာ မတူဘူး။ ဖက်ဒရယ်၊ အချိုးမညီဖက်ဒရယ်၊ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းတို့အပေါ် သဘောတူညီချက် မရသေးရင် စစ်ကောင်စီနောက်ပိုင်းမှာ အာဏာလစ်ဟာမှုနဲ့ နယ်မြေပဋိပက္ခ ဖြစ်နိုင်တယ်။

၅။ နိုင်ငံတကာဖိအားနှင့် ရေရှည်ပံ့ပိုးမှု (ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်)

တော်လှန်ရေးဘက်ကို သေစေနိုင်သော စစ်ရေးအကူအညီပေးတဲ့ နိုင်ငံ မရှိသေးဘူး။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် စစ်ကောင်စီမှာ တရုတ်၊ ရုရှားတို့ရဲ့ လက်နက်နဲ့ သံတမန်အကာအကွယ် ရှိတယ်။ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှု၊ လေယာဉ်ဆီကန့်သတ်မှုနဲ့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုကို ထိရောက်အောင် ဆက်စပ်နိုင်မှသာ ဖိအားအပြောင်းအလဲ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။

တော်လှန်ရေးဘက် အားသာချက်

  • ကျယ်ပြန့်သောနယ်မြေဖိအား — NUG အဆိုအရ မြို့နယ် ၆၁% မှာ စစ်ကောင်စီက အပြည့်အဝမထိန်းချုပ်နိုင်ဘူး; လွတ်လပ်စွာအတည်ပြုနိုင်မှုက တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာရှိတယ်။
  • ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးကွန်ယက် — မြို့နယ် ၁၈၃ ခုတွင် အုပ်ချုပ်ရေးရှိကြောင်း NUG က ဆိုတယ်။
  • ဒေသခံအခြေပြု ခံနိုင်ရည် — PDF၊ LDF နဲ့ EAO များကြောင့် တစ်နိုင်ငံလုံး ပဋိပက္ခဖိအား ဆက်ရှိနေတယ်။

စစ်ကောင်စီဘက် အားသာချက်

  • လေတပ်နှင့် ဒရုန်း — လေကြောင်းထိုးစစ်၊ ပါရာမော်တာနှင့် လက်နက်တပ်ဒရုန်းများကို အဆင့်မြှင့်သုံးနိုင်တယ်။
  • နိုင်ငံပိုင် လက်နက်ဖြည့်တင်းမှု — ကိုယ်ပိုင်ကာကွယ်ရေးစက်ရုံ၊ နိုင်ငံခြားဝယ်ယူရေးနဲ့ ဘဏ်လမ်းကြောင်းရှိတယ်။
  • တပ်သားစုဆောင်းရေး — ၂၀၂၄ ကစပြီး အနည်းဆုံး ၆၀,၀၀၀–၈၀,၀၀၀ အထိ စုဆောင်းခဲ့တယ်လို့ IISS ခန့်မှန်း; ရင်းမြစ်အလိုက် အရေအတွက်ကွာတယ်။

ဂဏန်းသတိပေးချက် — စစ်အင်အား၊ သေဆုံးမှုနဲ့ ငွေကြေးစုစုပေါင်းများကို လွတ်လပ်စွာ စာရင်းစစ်နိုင်ခြင်း မရှိဘူး။ NUG၊ SAC သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုနီးစပ်အဖွဲ့များရဲ့ ကိန်းဂဏန်းကို ထိုရင်းမြစ်၏ အဆိုအဖြစ်သာ ဖတ်ရမယ်။

02 — SCEF — အဖွဲ့အသစ်လား၊ တကယ့် ပူးတွဲအမိန့်ပေးစနစ်လား

Steering Council for the Emergence of a Federal Democratic Union ကို ၂၀၂၆ မတ် ၃၀ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်။ NUG နဲ့ နီးကပ်တဲ့ EAO အုပ်စုကို စစ်ရေး-နိုင်ငံရေး ပူးတွဲဆုံးဖြတ်ရေးအတွက် ပြန်လည်စုစည်းဖို့ ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်တယ်။

ဘာကြောင့် ပေါ်လာသလဲ

၂၀၂၅ နှစ်ကုန်မှာ KNU၊ CNF၊ KNPP နဲ့ CRPH တို့ NUCC ကနေ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အရင်ပြည်ထောင်စုဖော်ဆောင်ရေးယန္တရားရဲ့ ယုံကြည်မှုနဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကွာဟချက်ကို ထင်ရှားစေတယ်။ SCEF က EAO များကို သူတို့ထိန်းချုပ်ဒေသအတွင်း စစ်ဆင်ရေးအာဏာပေးထားတဲ့ ပူးတွဲကောင်စီပုံစံနဲ့ အဲဒီကွာဟချက်ကို ဖြည့်ဖို့ ရည်ရွယ်တယ်။

SCEF ပါဝင်သူများ: NUG၊ KIO / KIA၊ KNU၊ CNF၊ KNPP

SCEF အောင်မြင်ရေး စမ်းသပ်ချက် ၅ ခု

  1. တကယ့် ပူးတွဲအမိန့်ပေးစနစ် — အဖွဲ့ ၁,၂၀၀ ကျော်ကြား “ညှိနှိုင်းတယ်” ဆိုတဲ့ အဆင့်ထက် ကျော်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်၊ တာဝန်နှင့် တုံ့ပြန်မှုကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပေါင်းစည်းရမယ်။
  2. အင်အားအကြီးဆုံး EAO များပါဝင်မှု — AA၊ MNDAA နဲ့ TNLA တို့ SCEF အဖွဲ့ဝင် မဟုတ်ဘူး။ သူတို့မပါရင် SCEF ဟာ NUG နီးစပ်မဟာမိတ်ဝိုင်းသာ ဖြစ်နေမယ်။
  3. နိုင်ငံတည်ဆောက်ပုံ သဘောတူညီချက် — ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီအပေါ် ဘုံသဘောရှိပေမယ့် AA က ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းအဆင့် တောင်းဆိုထားတယ်။ ဒီကွာဟချက်ကို ဖုံးကွယ်မထားဘဲ စာချုပ်ရေးရာအဖြစ် ဖြေရှင်းရမယ်။
  4. တရုတ်ရဲ့ ခွဲထုတ်ထိန်းချုပ်မှုကို စုပေါင်းတုံ့ပြန်မှု — တရုတ်က ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်သက်သက် မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်နယ်စပ်နဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအကျိုးစီးပွားအတွက် EAO တစ်ဖွဲ့ချင်းကို နယ်စပ်ပိတ်ခြင်း၊ လျှပ်စစ်/ဆီ/ကုန်ပစ္စည်းဖြတ်ခြင်းနဲ့ ဖိအားပေးပြီး Operation 1027 ရဲ့ အကြီးဆုံးအောင်မြင်မှုကို ရပ်တန့်စေခဲ့တယ်။ ဘုံညှိနှိုင်းချက်မရှိရင် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ချင်းစီကို သီးခြားဖိအားပေးပြီး တော်လှန်ရေးတစ်ခုလုံးကို အပိုင်းပိုင်းခွဲနိုင်တယ်။
  5. ဘုံရန်ပုံငွေနှင့် ဖြည့်တင်းရေး — NUG ရဲ့ လက်ရှိဘဏ္ဍာရေးက အခြေခံလက်နက်လိုအပ်ချက် ၁/၅ မှ ၁/၆ ခန့်သာ ဖြည့်နိုင်တယ်။ ရန်ပုံငွေ၊ ဆေးဝါး၊ ဆက်သွယ်ရေးနဲ့ ထောက်ပံ့ရေးကို မျှဝေမယ့် စနစ် မရှိရင် စုပေါင်းအမိန့်ပေးမှုက စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ကျန်မယ်။

SCEF နှင့် SRA

SCEF (၂၀၂၆ မတ်) — ထိပ်ပိုင်း နိုင်ငံရေး-စစ်ရေး ပူးတွဲကောင်စီ။ NUG နဲ့ KIO၊ KNU၊ CNF၊ KNPP တို့ကို စုစည်းပြီး ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအတွက် ဆုံးဖြတ်ရေးယန္တရားတည်ဆောက်ဖို့ ရည်ရွယ်တယ်။ အဓိကစမ်းသပ်ချက်က အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်တဲ့ အင်အားကြီး EAO တွေကို ဆွဲဆောင်နိုင်မှု။

SRA (၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ) — Spring Revolution Alliance ဟာ အဖွဲ့ ၁၉ ဖွဲ့ရဲ့ လက်တွေ့ညှိနှိုင်းမဟာမိတ်ဖြစ်ပြီး NUG အောက်က ပြန့်ကျဲမှုနဲ့ အားနည်းတဲ့ညှိနှိုင်းရေးကို တုံ့ပြန်ဖို့ ဖွဲ့ခဲ့တယ်။ SRA က တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များကြား အောက်ခြေ/အလယ်အဆင့် ပူးပေါင်းမှုကို ဖြည့်ပြီး၊ SCEF က အထက်ပိုင်း နိုင်ငံရေး-စစ်ရေးညှိနှိုင်းမှုကို ရည်ရွယ်တယ်။ နှစ်ဖွဲ့ဟာ အစားထိုးမဟုတ်ဘဲ အဆင့်ကွဲပေမယ့် တာဝန်နယ်ပယ်မရှင်းရင် ထပ်တူအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။

03 — EAO များ — “မဟာမိတ်” ဆိုတဲ့ စကားတစ်လုံးနဲ့ မလုံလောက်

စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တာ ဘုံဖြစ်ပေမယ့် နယ်မြေ၊ နိုင်ငံတည်ဆောက်ပုံနဲ့ ပြင်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံတွေအပေါ် အကျိုးစီးပွားက မတူကြဘူး။

NUG နီးစပ် မဟာမိတ် — KNU • KIA • CNF • KNPP

PDF များကို လေ့ကျင့်၊ လက်နက်ပံ့ပိုးပြီး ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများရှိတယ်။ သို့သော် KNU၊ CNF၊ KNPP တို့ NUCC က နုတ်ထွက်ခြင်းက လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအပေါ် မကျေနပ်မှုကို ပြတယ်။

အင်အားကြီး၊ သီးခြားလမ်းကြောင်း — AA • MNDAA • TNLA

Operation 1027 ရဲ့ အဓိကအင်အား။ တရုတ်ဖိအားနဲ့ MNDAA/TNLA ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ မတ်မှာ MNDAA–TNLA က Kutkai အတွက် တိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် 3BHA က ပြိုကွဲနေတာ ထင်ရှားတယ်။

တရုတ်နဲ့ အနီးကပ်၊ ကြားနေ — UWSA

လက်နက်အင်အားအကောင်းဆုံး EAO ဖြစ်ပေမယ့် ၁၉၈၉ ကတည်းက စစ်ကောင်စီနဲ့ တိုက်ရိုက်ပဋိပက္ခ ရှောင်တယ်။ ၂၀၂၅ ဩဂုတ်တွင် တရုတ်ဖိအားအောက် EAO အကူအညီရပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့တယ်။

ကိုယ်ပိုင်ဖက်ဒရယ်ယူနစ် — Kawthoolei

KNU က ၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ တွင် Kawthoolei Charter ကို အတည်ပြုပြီး KCC/KGC အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား တည်ဆောက်နေတယ်။ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုထဲ ဝင်မယ်ဆိုပေမယ့် ကိုယ်ပိုင်စည်းမျဉ်းနဲ့ ဝင်လိုတာကို ပြတယ်။

ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာတည်ဆောက်မှု — Ta'ang • Kokang • Kachin

Ta’ang Land Council၊ MNDAA အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ KIA ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေဟာ စစ်မပြီးခင်ကတည်းက အုပ်ချုပ်ရေးအချက်အလက်တွေ ဖန်တီးနေကြတယ်။ နယ်နိမိတ်မရှင်းလင်းမှုက နောက်ပိုင်းပဋိပက္ခ ဖြစ်စေနိုင်တယ်။

အဓိက သဘောထားကွာဟချက် — ဖက်ဒရယ် vs ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း

NUG ရဲ့ Federal Democracy Charter မှာ ပြည်ထောင်စုဖက်ဒရယ်ပုံစံ၊ AA ကတော့ Wa ပုံစံ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းအဆင့် အာဏာကို ရည်မှန်းတယ်။ “Confederation” ဆိုတဲ့စကားဟာ ပူးတွဲသဘောတူညီချက်တွေထဲ မပါသေးဘူး။ IISS ရဲ့ သုံးသပ်ချက်အရ AA၊ TNLA နဲ့ MNDAA တို့ဟာ ကျယ်ပြန့်တဲ့ မဟာမိတ်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီထက် ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေကို အာဏာရှင်ဆန်ဆန် စုစည်းထိန်းချုပ်ရေးကို ပိုစိတ်ဝင်စားတယ်။ စစ်ကောင်စီကို တိုက်နေခြင်းတစ်ခုတည်းက ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ ဖြစ်ကြောင်း မသက်သေပြဘူး။

Operation 1027 — အနိုင်ရပြီးနောက် ဘာကြောင့် ပြန်လှည့်သလဲ

  • ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ — 3BHA ထိုးစစ် စတင်။ တစ်နှစ်အတွင်း မြောက်ရှမ်းမှာ မြို့ ၂၄–၂၈ မြို့အထိ စစ်ကောင်စီဆုံးရှုံးခဲ့ကြောင်း အရင်းမြစ်အလိုက် ဖော်ပြတယ်။
  • ၂၀၂၄ ဇူလိုင် — လားရှိုးနှင့် ပထမဆုံးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်။ MNDAA က လားရှိုးကို သိမ်းပြီး စစ်တပ်သမိုင်းမှာ ပထမဆုံး ဒေသဆိုင်ရာစစ်ဌာနချုပ် ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်လာတယ်။
  • ၂၀၂၅ ဧပြီ — တရုတ်ဖိအားအောက် ပြန်လွှဲ။ MNDAA က အပစ်ရပ်ပြီး လားရှိုးကို စစ်ကောင်စီထံ ပြန်လွှဲပေးတယ်။ ယင်းက စစ်ကောင်စီစစ်မြေပြင်ပြန်သိမ်းမှုထက် တရုတ်ရဲ့ ကန့်သတ်မှုအင်အားကို ပိုပြတယ်။
  • ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ — TNLA အပစ်ရပ်နှင့် မြို့များပြန်ပေး။ တရုတ်ကြားဝင်မှုနဲ့ TNLA က Nawnghkio၊ Kyaukme၊ Hsipaw၊ Mogok၊ Momeik တို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့တယ်။
  • ၂၀၂၆ မတ် — MNDAA–TNLA အချင်းချင်းတိုက်ပွဲ။ Kutkai ကို MNDAA က သိမ်းပြီး TNLA အင်အား ၁၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီး/ပျောက်ဆုံးခဲ့တယ်လို့ ACLED မှတ်တမ်းတင်; မတ် ၂၁ အပစ်ရပ်ပြီး Kutkai ကို MNDAA ထိန်းထားတယ်။

04 — AA — စစ်ကောင်စီနောက်ပိုင်းမှာ ဘယ်နေရာမှာ ရပ်မလဲ

AA ဟာ တော်လှန်ရေးထဲက အင်အားအကြီးဆုံး တစ်ဖွဲ့ဖြစ်ပြီး “NUG အောက်က မဟာမိတ်” ထက် “ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံရေးအာဏာရှိတဲ့ မိတ်ဖက်” အဖြစ် စဉ်းစားရမယ်။

ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း အနည်းဆုံး — AA ရဲ့ အများပြည်သူရှေ့ ထုတ်ဖော်ထားတဲ့ ရည်မှန်းချက်ဟာ ခွဲထွက်ရေးမဟုတ်ကြောင်း ပြောထားပေမယ့် ဖက်ဒရယ်ထက် အာဏာပိုရှိတဲ့ Wa ပုံစံကို ၂၀၁၉ ကတည်းက တောင်းဆိုလာတာဖြစ်တယ်။ နောက်ဆုံးရည်ရွယ်ချက်ကိုတော့ မဟာဗျူဟာအရ မရှင်းလင်းထားဆဲ။

မြေပြင်မှာ အစိုးရတစ်ရပ်လို လည်ပတ်နေပြီ

ULA အောက်က Arakan People's Revolutionary Government က ဒေသအုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားရေး၊ ရဲလုပ်ငန်းနဲ့ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို လည်ပတ်နေတယ်။ ရခိုင် ၁၇ မြို့နယ်အနက် ၁၄–၁၅ မြို့နယ်ကို ထိန်းချုပ်ထားတယ်လို့ အရင်းအမြစ်ကွဲပြားစွာ ခန့်မှန်းတယ်။

NUG နဲ့ “ဆက်ဆံရေးကောင်း” ပေမယ့် အမြင်မတူ

AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက NUG နဲ့ ဆက်ဆံရေးကောင်းတယ်လို့ ဆိုပြီး ၂၀၂၆ မေ ၁၆ တွင် အွန်လိုင်းဆွေးနွေးမှုရှိခဲ့တယ်။ သို့သော် ၎င်းက ဘုံရန်သူကို ဆန့်ကျင်တဲ့ လက်တွေ့ပူးပေါင်းမှုဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ သဘောတူညီမှု မဟုတ်သေးဘူး။

ရိုဟင်ဂျာအရေးက အပြင်းဆုံး စမ်းသပ်ချက်

AA က လူမျိုးစုအားလုံးကို ကာကွယ်မယ်လို့ ဆိုပြီး Rohingya အချို့ APRG လုပ်ငန်းများထဲ ပါဝင်ကြောင်း TNI က ဖော်ပြတယ်။ တစ်ဖက်မှာ AA ခေါင်းဆောင်က “Rohingya” လူမျိုးအမည်ကို ငြင်းပယ်ထားပြီး HRW က ၂၀၂၆ မေတွင် အစုလိုက်သတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက် ထုတ်ခဲ့တယ်; AA က ငြင်းဆိုထားပြီး လွတ်လပ်စွာအဆုံးအဖြတ် မချနိုင်သေးဘူး။ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး၊ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ပြန်လာရေးနဲ့ တရားမျှတမှုအပေါ် ဖြေရှင်းချက် မရှိရင် AA အုပ်ချုပ်ရေးရဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြုမှုကို တားဆီးနိုင်တယ်။

NUG နှင့် AA နိုင်ငံရေးအမြင် နှိုင်းယှဉ်ချက်

  • နိုင်ငံတည်ဆောက်ပုံ — NUG: Federal Democratic Union / AA: Wa ပုံစံ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းအဆင့်
  • လက်နက်ကိုင်တပ် — NUG: အရပ်သားအုပ်ချုပ်မှုအောက် ဖက်ဒရယ်တပ်မတော် / AA: အာမခံချက်မရှိဘဲ AA ကို ဖျက်သိမ်း/ပေါင်းစည်းဖို့ မလွယ်
  • နိုင်ငံရေးအယူဝါဒ — NUG: လူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီ / AA: Way of Rakhita အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး
  • လုပ်ငန်းစဉ် — NUG: NUCC / AFTA / SCEF စတဲ့ ပူးတွဲမူဘောင် / AA: တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံရေး၊ ကိုယ်ပိုင်ပြင်ပဆက်ဆံမှု

05 — စစ်ကောင်စီနောက်ပိုင်း — ဖြစ်နိုင်ခြေ ၃ မျိုး

အနာဂတ်ခန့်မှန်းချက်မဟုတ်ဘဲ IDEA၊ ISP-Myanmar၊ Crisis Group နှင့် Lowy တို့မှာ ထပ်ခါတလဲလဲ ပေါ်လာတဲ့ လမ်းကြောင်းများကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်တယ်။

I — စစ်တပ်အားကောင်း၊ တော်လှန်ရေးကွဲ

စစ်ကောင်စီက ရွေးကောက်ပွဲအမည်ခံစနစ်၊ နှစ်ဖက်အပစ်ရပ်နှင့် ပြင်ပအသိအမှတ်ပြုမှုကို သုံးပြီး နိုင်ငံရေးအာဏာကို တဖြည်းဖြည်း ပြန်စုစည်းနိုင်တယ်။ Crisis Group က နီးကပ်ကာလလမ်းကြောင်းကို “transition မဟုတ်ဘဲ military consolidation” လို့ သတ်မှတ်တယ်။

II — ရှည်လျားတဲ့ အပြန်အလှန်မနိုင်သေးမှု (အများဆုံးယူဆထားတဲ့ အခြေခံလမ်းကြောင်း)

စစ်တပ်က မြို့ကြီး၊ လယ်ပြင်နှင့် အဓိကလမ်းကြောင်းကို ကိုင်ထားပြီး တော်လှန်ရေးက နယ်စပ်နှင့် ဒေသအများစုကို ထိန်းထားမယ့် ပုံစံ။

III — ပေါင်းစည်းသော တော်လှန်ရေး၊ စေ့စပ်ထားတဲ့ ပြည်ထောင်စု

EAO–PDF ပူးပေါင်းအမိန့်ပေးမှုနဲ့ အောက်ခြေမှ အုပ်ချုပ်ရေးက အားကောင်းလာရင် အချိုးမညီဖက်ဒရယ် သို့မဟုတ် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းဆန်တဲ့ သဘောတူညီချက် ရနိုင်တယ်။ သို့သော် နယ်နိမိတ်၊ သယံဇာတဝေမျှမှုနဲ့ တပ်ဖွဲ့ပေါင်းစည်းမှုက အခက်ဆုံးဖြစ်မယ်။

ပွင့်နေသေးတဲ့ မေးခွန်းများ

  • တပ်ဖွဲ့အင်အား — SAC ကို ၁၃၀,၀၀၀ မှ ၃၅၀,၀၀၀ အထိ ခန့်မှန်းချက်ကွာတယ်; PDF ၁၀၀,၀၀၀ ခန့်ဆိုတာလည်း အပြည့်အဝလက်နက်တပ်ထားသူ မဟုတ်နိုင်ဘူး။
  • ငွေကြေး — ၂၀၂၃ နောက်ပိုင်း NUG စုဆောင်းငွေများကို လွတ်လပ်စွာစာရင်းစစ်ထားတဲ့ စုစုပေါင်း မရှိဘူး။
  • AA ရည်မှန်းချက် — ခွဲထွက်ရေး၊ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ်အတွင်း ပါဝင်မှုတို့ထဲက နောက်ဆုံးအဆင့်ကို မရှင်းလင်းထားသေးဘူး။
  • SCEF / SRA — အသစ်ဖွဲ့ထားတဲ့ အဖွဲ့တွေဖြစ်လို့ တကယ့်ပူးတွဲအမိန့်ပေးစွမ်းရည်ရှိမရှိ စောင့်ကြည့်ရမယ်။
  • လေကြောင်းကာကွယ်ရေး — EAO အချို့မှာ လက်ကိုင်စနစ်ရှိကြောင်း သုံးသပ်ချက်ရှိပေမယ့် ယုံကြည်ရတဲ့ အရေအတွက်စာရင်းမရှိဘူး။
  • ရိုဟင်ဂျာအပေါ် စွပ်စွဲချက် — HRW အစီရင်ခံစာနဲ့ AA ငြင်းဆိုမှု နှစ်ခုစလုံး မှတ်တမ်းတင်ထားပေမယ့် ဤသုတေသနက တရားဝင်အဆုံးအဖြတ် မပေးနိုင်ဘူး။

06 — ရင်းမြစ်များနှင့် နည်းလမ်း

အောက်ပါလင့်ခ်များသည် ဤဆန်းစစ်ချက်၏ အဓိကအဆိုများကို ပံ့ပိုးထားတဲ့ စာတမ်း၊ သတင်းအစီရင်ခံစာနှင့် မူဝါဒဆန်းစစ်ချက်များ ဖြစ်တယ်။

စစ်ရေးအခြေအနေ၊ NUG / PDF နှင့် တရုတ်

EAO၊ ဖက်ဒရယ်အနာဂတ်နှင့် အာဏာခွဲဝေမှု

AA၊ Arakan အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရိုဟင်ဂျာအရေး

နည်းလမ်း — အချက်အလက်များကို ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၈ ရက်တွင် ရယူထားတဲ့ မူဝါဒစာတမ်း၊ သတင်းဌာနနဲ့ လွတ်လပ်ဆန်းစစ်ချက်များဖြင့် အပြန်အလှန် စိစစ်ထားတယ်။ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ထုတ်ပြန်ချက်ကို လွတ်လပ်စွာအတည်ပြုထားသလို မပြထားဘဲ “အဆိုအရ” ဟု သတ်မှတ်ထားတယ်။ အတည်မပြုနိုင်တဲ့ အင်အား၊ သေဆုံးမှုနဲ့ ငွေကြေးကိန်းဂဏန်းများကို အကန့်အသတ်နဲ့ ဖော်ပြထားတယ်။

မူရင်းသုံးသပ်ချက် အပြည့်အစုံကို ဤနေရာတွင် ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။


ဆက်ဖတ်ရန် →

ခရိုနီဖခင်ကြီး 'ဆရာကျောင်း' ဦးအောင်ကိုဝင်း

၁။ မြန်မာ့စီးပွားရေးလောကမှာ "ဆရာကျောင်း" လို့ လူသိများတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ ဦးအောင်ကိုဝင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ ကမ္ဘောဇဘဏ် (KBZ Bank) ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ၊ KBZ လုပ်ငန်းစုကြီးရဲ့ ဖခင်ကြီးအဖြစ် ကျော်ကြားသူပါ။

၂။ ဦးအောင်ကိုဝင်းကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့မှာ မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှာ ဓာတုဗေဒအထူးပြုနဲ့ ဘွဲ့ရခဲ့ပါတယ်။ စီးပွားရေးလောကထဲ မဝင်ခင်က ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးမြို့မှာ ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့လို့ "ဆရာကျောင်း" ဆိုတဲ့ အမည်ပြောင်ရခဲ့တာပါ။

၃။ ကျောင်းဆရာဘဝကနေ ကျူရှင်သင်ကြားမှု၊ ကုန်သွယ်မှုနဲ့ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းတွေဘက် ခြေလှမ်းစိုက်လာခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်းမှာ စီးပွားရေးလောကထဲ အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ ရိုက်တာသတင်းဌာနရဲ့ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အထူးအစီရင်ခံစာအရ၊ အဲဒီအချိန်က ကျောက်စိမ်းတူးဖော်ရာဒေသမှာ စစ်တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မောင်အေးနဲ့ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုကနေ ကျောက်စိမ်း၊ ကျောက်မျက် လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေ ရရှိခဲ့ပြီး ချမ်းသာလာခဲ့တာပါ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်သံတမန်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံစဉ် မောင်အေးက ကျောက်စိမ်းလုပ်ပိုင်ခွင့်တွေ ပေးခဲ့ပြီး နှစ်ယောက်စလုံး ယနေ့ထိ ရင်းနှီးနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သူကိုယ်တိုင် ဝန်ခံခဲ့တယ်လို့ ရိုက်တာက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

၄။ ရိုက်တာရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာပဲ၊ ကမ္ဘောဇဘဏ်ရဲ့ အဆောက်အအုံတွေမှာ သူဟာ အငြိမ်းစားအာဏာရှင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေနဲ့အတူ ကျောက်စိမ်းတုံးတွေ စစ်ဆေးနေတဲ့ ဓာတ်ပုံတွေ ချိတ်ဆွဲထားတယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဧရာဝတီသတင်းဌာနကလည်း သူဟာ စစ်အစိုးရ ဒုတိယအကြီးအကဲ မောင်အေးနဲ့ အထူးရင်းနှီးသူဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီရင်းနှီးမှုကနေတဆင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ တစ်ရှိန်ထိုး တိုးချဲ့လာနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဆောင်းပါးမှာ ရေးသားခဲ့ပါတယ်။

၅။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှာ သူဟာ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးမြို့မှာ ကမ္ဘောဇဘဏ်လီမိတက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေနှောင်းပိုင်းမှာ မိသားစုလိုက် ရန်ကုန်ကို ပြောင်းရွှေ့ပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ရာ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာ ဘဏ်ခွဲ ၄၈၅ ခုကျော် ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာ မေဖလားဝါးဘဏ်နဲ့ အာရှဓနဘဏ်တို့ လိုင်စင်အသိမ်းခံရပြီးနောက် KBZ ဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အအောင်မြင်ဆုံး ပုဂ္ဂလိကဘဏ်အဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့ပါတယ်။

၆။ KBZ လုပ်ငန်းစုဟာ ဘဏ်လုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ပါဘူး။ လေကြောင်းလိုင်း (Air KBZ နဲ့ Myanmar Airways International)၊ အာမခံလုပ်ငန်း (KBZ MS General Insurance၊ KBZ Life)၊ ကျောက်စိမ်း၊ ကျောက်မျက်၊ သတ္တုတွင်း၊ စက်သုံးဆီ၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ အိမ်ခြံမြေ၊ ဟိုတယ်၊ ခရီးသွား၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနဲ့ ဘောလုံးအသင်း (ကမ္ဘောဇ ဘောလုံးအသင်း) တို့အထိ စီးပွားရေးနယ်ပယ် အနှံ့ ခြေဆန့်ထားတဲ့ မြန်မာ့ထိပ်တန်း လုပ်ငန်းစုကြီးတစ်ခုပါ။

၇။ မိသားစုအကြောင်းပြောရရင်၊ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်နန်းသန်းထွေးဟာ ကျောင်းဆရာမဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး စစ်အစိုးရအဖွဲ့ အရာရှိဟောင်း ဦးဝင်းမြင့်ရဲ့ တူမတော်သူဖြစ်တယ်လို့ အင်္ဂလိပ်ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ သမီး သုံးဦး (နန်းလိုင်ခမ်း၊ နန်းခမ်းနောင့်၊ နန်းမိုဟွမ်) ထွန်းကားပြီး၊ သမီးနှစ်ဦးဟာ KBZ ဘဏ်ရဲ့ ဒုတိယအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်တွေအဖြစ် တာဝန်ယူထားပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှာ စစ်ကောင်စီက ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မြင့်နိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူဟာ ဦးအောင်ကိုဝင်းရဲ့ ယောက်ဖတော်သူဖြစ်တယ်လို့ ဧရာဝတီက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

၈။ အများအမြင်မှာတော့ သူဟာ ဘာသာတရား ကိုင်းရှိုင်းသူ၊ အလှူအတန်း ရက်ရောသူအဖြစ် လူသိများပါတယ်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၆ သန်းကျော် လှူဒါန်းခဲ့ပြီး၊ သူ့သမီးတွေ ဦးဆောင်တဲ့ ကမ္ဘောဇ အနာဂတ် အလင်းတန်း မြန်မာဖောင်ဒေးရှင်းဟာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီအထိ ငွေကျပ် ၁၅၂ ဘီလီယံကျော် လှူဒါန်းခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီမှာ ကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေးဝယ်ဖို့ ငွေကျပ် ၃ ဘီလီယံ လှူခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၀–၂၀၂၁ ကိုဗစ်ကာလအတွင်း လှူဒါန်းငွေစုစုပေါင်း ငွေကျပ် ၁၄.၂ ဘီလီယံကျော် ရှိခဲ့ပါတယ်။

၉။ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုတွေအနေနဲ့ သရေစည်သူဘွဲ့၊ ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့၊ စည်သူဘွဲ့တို့ ရရှိထားပြီး၊ ၂၀၁၁–၂၀၁၂ ကနေ ၂၀၁၇–၂၀၁၈ စည်းကြပ်နှစ်အထိ ခုနှစ်နှစ်ဆက်တိုက် တစ်နိုင်ငံလုံး ဝင်ငွေခွန်အများဆုံး ထမ်းဆောင်မှုအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတရဲ့ အထူးဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီမှာ နိုင်ငံတော်အတွက် ထမ်းဆောင်မှုတွေကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ပြုဆုကို ချီးမြှင့်ခံရတယ်လို့ ဧရာဝတီက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

၁၀။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ စစ်တပ်နဲ့ ရင်းနှီးမှုကြောင့်ပဲ နိုင်ငံတကာ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရဖူးပါတယ်။ ဥရောပသမဂ္ဂဟာ ၂၀၁၀ ခုနှစ် မေလမှာ ထုတ်ပြန်တဲ့ စည်းမျဉ်းအမှတ် ၄၁၁/၂၀၁၀ နဲ့ "Aung Ko Win a.k.a. Saya Kyaung" ဆိုပြီး သူ့ကို ပိတ်ဆို့စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခဲ့ပါတယ်။ စာရင်းမှာ ဇနီးနဲ့ သမီးဖြစ်သူအပြင် ကမ္ဘောဇဘဏ်၊ မြန်မာဘီလီယံဂရု၊ နိလယောမ၊ အရှေ့ယောမကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ကမ္ဘောဇဘောလုံးအသင်းတို့လည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ဩစတြေးလျအစိုးရကလည်း ၂၀၀၇ ခုနှစ်ကတည်းက သူနဲ့ဆက်စပ်တဲ့ ငွေကြေးအရေးယူမှုတွေ ချမှတ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ အဲဒီပိတ်ဆို့မှုတွေ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရပြီး၊ လက်ရှိမှာ သူ့ကို နိုင်ငံတကာက ကိုယ်ပိုင်အမည်နဲ့ ပိတ်ဆို့ထားတယ်ဆိုတဲ့ အတည်ပြုနိုင်တဲ့ အထောက်အထားတော့ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

၁၁။ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သူ့လုပ်ငန်းစုဟာ စစ်ကောင်စီနဲ့ အဆင်မပြေမှုတွေ ကြုံတွေ့လာရပါတယ်။ မြန်မာနောင်သတင်းဌာန (Myanmar Now) က ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့မှာ ကမ္ဘောဇမိသားစု လုပ်ပိုင်ခွင့်ရထားတဲ့ မြေဧက နှစ်သောင်းကျော်ကို စစ်ကောင်စီက သိမ်းဆည်းခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

၁၂။ ဒါ့အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ သမီးဖြစ်သူ နန်းလိုင်ခမ်းဟာ ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှာ သံသယရှိသူအဖြစ် စစ်ဆေးခံခဲ့ရတယ်လို့ RFA မြန်မာပိုင်းက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ စစ်ကောင်စီဘက်ကတော့ သူမကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားခြင်း မရှိဘူးလို့ Eleven Media Group ကနေတစ်ဆင့် ငြင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။

၁၃။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ဧရာဝတီက KBZ အုပ်စုနဲ့ ပြည်တွင်းအခွန်ဦးစီးဌာနတို့ကြား ဝင်ငွေခွန်အငြင်းပွားမှုအကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက်မှာ ခရိုနီကြီးတွေအပေါ် အခွန်ဖိအားပေးတာဟာ လုပ်ငန်းရှင်တွေကို ထိန်းချုပ်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် သုံးနေတယ်လို့ လေ့လာသူတွေက သုံးသပ်ကြပါတယ်။

၁၄။ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် KBZPay အပါအဝင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တွေရဲ့ မိုဘိုင်းငွေကြေးအကောင့်တွေဟာ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အမိန့်နဲ့ ပိတ်သိမ်း၊ အေးခဲခံခဲ့ရတယ်လို့ RFA က ၂၀၂၁ နဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွေမှာ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ စစ်ကောင်စီရဲ့ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တွေအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုကို ပြသနေပေမဲ့၊ ဦးအောင်ကိုဝင်းကိုယ်တိုင် ဒီအမိန့်တွေ ချမှတ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတော့ မရှိပါဘူး။

၁၅။ သတိထားရမယ့် အချက်တစ်ခုကတော့၊ အင်တာနက်ပေါ်မှာ သူဟာ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှုကို နောက်ကွယ်ကနေ ကြိုးကိုင်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ ပျံ့နှံ့နေပေမဲ့၊ ယုံကြည်ရတဲ့ သတင်းရင်းမြစ်တွေမှာ ဒါကို အတည်ပြုနိုင်တဲ့ အထောက်အထား မတွေ့ရသေးပါဘူး။ ဒီဆောင်းပါးမှာ အတည်မပြုနိုင်တဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိပါဘူး။

၁၆။ ခြုံပြောရရင် ဦးအောင်ကိုဝင်း — "ဆရာကျောင်း" ဟာ တောင်ကြီးက ကျောင်းဆရာဘဝမှ စတင်ပြီး စစ်အစိုးရခေတ်ရဲ့ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေနဲ့ ရင်းနှီးမှုကို အရင်းပြုကာ မြန်မာ့အကြီးဆုံး စီးပွားရေးအင်ပါယာတွေထဲက တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ခရိုနီကြီးတစ်ဦးပါ။ စစ်တပ်-စီးပွားရေး ဆက်နွှယ်မှုရဲ့ သင်္ကေတအဖြစ် ယနေ့ထိ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။


In Myanmar's business world, the man widely known as "Saya Kyaung" is Aung Ko Win. He is the founder of Kanbawza Bank (KBZ Bank), one of Myanmar's largest private banks, and the patriarch of the KBZ business empire.

Aung Ko Win was born on 11 November 1961 and graduated from the University of Mandalay with a degree in chemistry. Before entering the business world, he worked as a schoolteacher in Taunggyi, Shan State, which earned him the nickname "Saya Kyaung" (Teacher Kyaung).

From teaching, he moved into tuition classes, trade, and mining, and after 1988 he entered the business world full-time. According to a 2012 Reuters special report, a close friendship with Vice Senior General Maung Aye, then a regional commander in the jade-mining region, brought him jade and gem mining licenses and made him wealthy. Reuters reported that he himself admitted, in a 2008 meeting with American diplomats, that Maung Aye had granted him the jade licenses and that the two remained close friends to this day.

The same Reuters report noted that the walls of Kanbawza Bank's buildings display photos of him inspecting jade boulders together with the retired dictator Senior General Than Shwe. The Irrawaddy likewise wrote, in a 26 September 2022 article, that he was exceptionally close to the military government's deputy chief Maung Aye, and that this closeness let his businesses expand rapidly.

On 1 July 1994, he founded Kanbawza Bank Limited in Taunggyi, Shan State. By the late 1990s the family had moved to Yangon and expanded the banking business, growing to more than 485 branches by around 2017. After Mayflower Bank and Asia Wealth Bank lost their licenses in 2005, KBZ emerged as Myanmar's most successful private bank.

The KBZ group is far more than a bank. It is one of Myanmar's top conglomerates, spanning airlines (Air KBZ and Myanmar Airways International), insurance (KBZ MS General Insurance, KBZ Life), jade, gems, mining, fuel, construction, real estate, hotels, travel, agriculture, manufacturing, and a football club (Kanbawza FC).

On the family side, his wife Nan Than Htwe is a former schoolteacher and, according to English-language Wikipedia, the niece of a former State Peace and Development Council official, U Win Myint. He has three daughters — Nang Lang Kham, Nang Kham Noung, and Nang Mo Hom — two of whom serve as deputy chief executive officers of KBZ Bank. In August 2022, the junta appointed Brigadier General Zaw Myint Naing as vice-governor of the Central Bank of Myanmar; The Irrawaddy reported that he is Aung Ko Win's brother-in-law.

In the public eye, he is known as a devout Buddhist and a generous donor. He donated over 3.6 million US dollars to the 2015 flood relief effort, and his daughters' Brighter Future Myanmar Foundation reported donating more than 152 billion kyats between 2008 and January 2019. In January 2021, he donated 3 billion kyats toward buying COVID-19 vaccines, bringing his total COVID-period donations in 2020–2021 to over 14.2 billion kyats.

His honors include the Sithu, Wunna Kyaw Htin, and Thiri Pyanchi titles, and in 2019 he received a special presidential award for being the country's top income-tax payer for seven consecutive assessment years from 2011–2012 to 2017–2018. In January 2021, The Irrawaddy reported, he was awarded Myanmar's highest honor for his services to the country.

Yet those same military ties once drew international sanctions against him. In May 2010, the European Union listed "Aung Ko Win a.k.a. Saya Kyaung" under Regulation 411/2010. The list also covered his wife and daughter, along with Kanbawza Bank, Myanmar Billion Group, Nilayoma, East Yoma companies, and Kanbawza FC. The Australian government likewise imposed financial measures linked to him starting in 2007. Those sanctions were later lifted, and no verified evidence has been found of an international sanctions listing against him in his own name today.

After the 2021 military coup, his empire began to clash with the junta. Myanmar Now reported on 7 July 2022 that the junta had seized more than 20,000 acres of land held by the Kanbawza family.

On 10 May 2022, RFA Burmese reported that his daughter Nang Lang Kham had been stopped and questioned as a suspect at Yangon International Airport. The junta denied, via Eleven Media Group, that she had been arrested or detained.

On 30 September 2022, The Irrawaddy reported an income-tax dispute between the KBZ group and the Internal Revenue Department. Analysts say that under the junta, pressuring top cronies over taxes is used as a way to control business owners.

RFA reported in 2021 and 2023 that mobile money accounts at private banks, including KBZPay, were shut down or frozen on the authorities' orders. That shows the junta's control over private banks, though there is no evidence that Aung Ko Win personally issued those orders.

One caution: claims circulate online that he pulled the strings behind the 2021 coup, but no trustworthy news source has produced evidence to confirm that. This article leaves out allegations that cannot be verified.

In short, Aung Ko Win — "Saya Kyaung" — rose from a schoolteacher in Taunggyi to build one of Myanmar's biggest business empires on the back of friendships with the military government's generals. He remains a controversial figure to this day, a symbol of the military–business nexus.

ဆက်ဖတ်ရန် →
India does not have to compete with China; India will have to choose between the power and the power of the people that will come out of the gun

India does not have to compete with China; India will have to choose between the power and the power of the people that will come out of the gun

"What can India do to move Myanmar away from further violence?" written by former Indian Ambassador to Myanmar Gautam Mukhopadhaya in the Indian online journal The WIRE. Excerpted from a long article.

Staying close to home is not the right thing to do when a house is on fire. Currently, China is taking advantage of the fact that the world is falling apart in Burma, while India can no longer sit back and watch.

 The current Indian policy of relying on the Burmese coup group to contain China is even more questionable. Burma's military, according to history and tradition, is against China both militarily and militarily. Special attention is paid to the influx of people.

 However, in 1988, when the army killed their people, 2017 (Rohingya), And whenever it happens like this, China has taken advantage of the international ostracism. The army is weak domestically and has always had to make concessions to China. Can that position ensure India's security? 

China is now stretching its arms from the Bay of Bengal to the Gulf of Muttama.Under former President Thein Sein, the Western Group United States Japan With the restoration of relations with India and the Burmese people's dissatisfaction with the Chinese encroachment interms of population, the situation has deteriorated. Anti-Chinese views are now growing, with suspicions that China may be behind the coup.

Therefore, achieving democracy where the people of Burma have full say can be more beneficial for India than having the Burmese army suffer because of China. It is uncertain whether he will wait for the time when he will become himself. Only if the mother and father try to do so, there may be political relations. 

India will not be able to compete with the Chinese in terms of being favored by the Burmese military. 

The more this is done, the stronger the view that the Burmese people are encouraging and supporting the military will become, and it may become as if they are creating damage to India's interests. 

Therefore, India can only use its democratic and economic power to be in line with the wishes of the Burmese people, as opposed to China's path. There will be no benefit if the Burmese military side, which is oppressive and ruled by China, stands still.What India should do is to secretly communicate with the National Unity Government and the main ethnic armed organizations.

 The Burmese military does not come up with any ideas other than holding on to the 2008 constitution, which is currently impossible. Than Shwe's plan is nothing more than the ideology of wanting to dominate from behind by putting on a show and dominating in the form of a civilian government.

The PR election they will hold is not to be seen as official in any way at home and abroad, and the people who will oversee the election are being attacked by the revolutionary forces, and they are not scolding them for it to happen.

The ASEAN side has tried to negotiate with the opposition forces, but there is no prospect of doing so.Young people, who are the most part of Myanmar's population base, are concerned about their future opportunities,They have decided to make sacrifices for the right to live and travel freely.

Now, it is inconceivable that the army will be able to regain control of the entire country. However, only the federal democratic union that will participate in the military will be able to protect Myanmar from becoming a Balkan region. Therefore, India needs to review the Myanmar policy. There is a need to think 

 more balance between the power that will come out of the gun and the power that will come from the people.Will the power that comes out of the gun be revealed to be beneficial to India? Or we will have to think about whether freedom and democracy are the real values ​​for India. In the current situation, accepting and resettling the fleeing refugees; Among them, the students awarding scholarships to scholars; Political investments should have been made, such as providing medicine and humanitarian aid.The people's resistance and struggle will surely win!!!

writting by Hla Soe Wei 

 


 

 

ဆက်ဖတ်ရန် →
တရားမဝင် အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုကို ပံ့ပိုးကျားကန်ပေးရင်း အကျိုးအမြတ်များစွာ ဆက်လက်ရရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတကာ ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများ

တရားမဝင် အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုကို ပံ့ပိုးကျားကန်ပေးရင်း အကျိုးအမြတ်များစွာ ဆက်လက်ရရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတကာ ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများ

By Dominic Rushe, Nick Mathiason and Diarmid O'Sullivan 
 
 ဘာသာပြန်-ခေတ်သစ်မီဒီယာ
 
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ လုပ်ကွက်ဝန်ဆောင်မှု ကုမ္ပဏီအချို့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အာဏာသိမ်းပြီး နှစ်နှစ်အတွင်း ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတွေကတဆင့် အကျိုးအမြတ် ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ ရှာဖွေပေးရင်း အကြမ်းဖက်စစ်တပ်ရဲ့ စီးပွားရေးဒေါက်တိုင်တွေအဖြစ် ကျားကန်ပေးနေတယ်ဆိုတာကို ပေါက်ကြားလာတဲ့ အခွန်မှတ်တမ်းတွေအရ သိရပါတယ်။
မြန်မာစစ်တပ်ဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက “စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ” ကို နေ့စဥ်ရက်ဆက် လုပ်ဆောင်နေတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် Tom Andrews က အသိပေးထားပါတယ်။
ယခုအချိန်အထိ စစ်အာဏာရှင်တွေရဲ့ လက်ချက်ကြောင့် က‌လေးသူငယ်၊ ဒီမိုကရေစီအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ အရပ်သားတွေ အပါအဝင် ပြည်သူ ၂,၉၄၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်တယ်လို့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) က ထုတ်ပြန် ထားပါတယ်။
ဒီလို အကြမ်းဖက် သတ်ဖြတ်မှုတွေ ဖြစ်ပွားနေစဥ်မှာပဲ အခုလို စစ်အာဏာရှင် ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ မြန်မာ့ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းတွေနဲ့ အကျိုးတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေတဲ့ နိုင်ငံတကာကုမ္ပဏီတွေရဲ့ အခွန်ဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အစီရင်ခံစာတွေ ပေါက်ကြားလာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
အဲ့ဒီစာရွက်စာတမ်းတွေအရ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်နဲ့ အိုင်ယာလန်က ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ လုပ်ကွက် ဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီတွေဟာ မြန်မာ့သဘာဝဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ တူးဖော်ရေးနဲ့ ဆက်စပ်လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေမှာ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နေပြီး ဝင်ငွေ ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ ရရှိနေတယ်လို့ သိရပါတယ်။
ပွင့်လင်းမြင်သာရေးအတွက် ဦးတည်လုပ်ကိုင်နေတဲ့ အကျိုးအမြတ်မယူတဲ့ အဖွဲ့အစည်း Distributed Denial of Secrets က အဆိုပါ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ရရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး၊ ဒါတွေကို မြန်မာ့လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့ Justice For Myanmar အပါအဝင် စုံစမ်းဖော်ထုတ်ရေးသားတဲ့ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့အစည်း Finance Uncovered နဲ့ Guardian သတင်းဌာနတို့ အတူတကွ လေ့လာသုံးသပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအထောက်အထားတွေအရကတော့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် ဇန်နဝါရီလမှာ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံမှာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများအနေနဲ့ သိသာတဲ့ အန္တရယ်များ ရှိနေကြောင်း သတိပေးစာ ထုတ်ပြန် အသိပေးခဲ့ပေမဲ့၊ အမေရိကန်ရဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ လုပ်ကွက် ဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီကြီးတွေရဲ့ လုပ်ငန်းခွဲကုမ္ပဏီတွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်နေဆဲ လို့ဆိုပါတယ်။
အထူးသဖြင့် အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီကို အဓိက ဝင်ငွေရှာဖွေပေးနေတဲ့ မြန်မာစစ်တပ်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နိုင်ငံပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အမည်ခံ မြန်မာ့ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း (MOGE) နဲ့ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နေမှုကို ရည်ညွှန်းလျှက် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
မကြာသေးခင်ကပဲ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ သြစတြေးလျနဲ့ ကနေဒါတို့က မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ထပ်မံပြုလုပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ကြပြီး MOGE ရဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးနဲ့ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးတို့ကို အရေးယူတဲ့ စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီလေးနိုင်ငံဟာ MOGE ကိုတော့ ဒဏ်ခတ် အရေးယူထားခြင်း မရှိပါဘူး။
MOGE ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ပြုလုပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့တာက ဥရောပသမဂ္ဂ ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလက “မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာမှု နဲ့ မြန်မာ့စစ်အာဏာရှင်တွေကို လိုအပ်တဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို ထိထိရောက်ရောက် ပံ့ပိုးနေမှု” အတွက် ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့လိုက်တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
နှိုင်းယှဥ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဥ‌ရောပသမဂ္ဂက ချမှတ်ထားတဲ့ ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့မှုတွေဟာ ဥရောပကုမ္ပဏီ အားလုံးကို မြန်မာ့ ရေနံနဲ့သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့တွင်းစီမံကိန်းတွေမှာ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားနိုင်ပေမဲ့ အမေရိကန်နဲ့ ဗြိတိန်ရဲ့ ပိတ်ဆို့မှုတွေကတော့ ဒီလောက်အတိုင်းအတာအထိ ထိရောက်မှု မရှိသေးတာ တွေ့ရပြီး၊ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ကုမ္ပဏီတွေဟာ MOGE နဲ့ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ သွယ်ဝှိုက်၍ ဖြစ်စေ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ဆက်လက်လုပ်နေနိုင်ဆဲပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ပေါက်ကြားလာတဲ့ အခွန်စာရွက်စာတမ်းတွေကို လေ့လာချက်အရ
- အမေရိကန်ရေနံတူး‌ဖော်ရေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကြီးဖြစ်တဲ့ Halliburton ရဲ့ စင်ကာပူအခြေစိုက် လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Myanmar Energy Services အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ အခွန်မဆောင်မီ အမြတ်ငွေ ကန်ဒေါ်လာ ၆ ဒဿမ ၃ သန်းရရှိတယ်လို့ အစီရင်ခံထားပါတယ်။
- အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဟူစတန်အခြေစိုက် ရေနံဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီ Baker Hughes လက်အောက်ခံ ရန်ကုန်ဌာနခွဲရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ ၂၀၂၂ မတ်လအထိ (၆) လတာကာလအတွင်း အခွန်မဆောင်မီ အမြတ်ငွေ ကန်ဒေါ်လာ ၂ ဒဿမ ၆၄ သန်း ရရှိထားကြောင်း တင်ပြထားပါတယ်။
- အမေရိကန်တူးဖော်ရေးကုမ္ပဏီ Diamond Offshore Drilling ကလည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ကန်ဒေါ်လာ ၃၇ သန်း ရရှိခဲ့ကြောင်းနဲ့ ထိုအချိန်ကနေ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လအထိ နောက်ထပ် ကန်ဒေါ်လာ ၂၄ ဒဿမ ၂ သန်း ဝင်ငွေရရှိထားတယ်လို့ မြန်မာ့အခွန်ဌာနကို အစီရင်ခံထားပါတယ်။
- အမေရိကန်ရဲ့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကမ်းလွန် တူးဖော်ရေးကုမ္ပဏီ လက်အောက်ခံ ပနားမားအခြေစိုက် Schlumberger Logelco (ရန်ကုန်ဌာနခွဲ) က မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ တစ်နှစ်အတွင်း ဝင်ငွေ ကန်ဒေါ်လာ ၅၁ ဒဿမ ၇ သန်း ရရှိထားပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှာ မြန်မာ့စစ်ကောင်စီရဲ့ စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနဆီက ဝန်ဆောင်ခ ကန်ဒေါ်လာ ၂၀၀,၀၀၀ ရရန်ရှိတယ်လို့ ဖော်ပြနေပါတယ်။
ဖော်ပြပါ ကုမ္ပဏီတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အရေးအပါဆုံး ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ စီမံကိန်းအားလုံးမှာ အဓိကရှယ်ယာရှင်အနေနဲ့ ပါဝင်နေတဲ့ စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ခံ MOGE ကို ထိရောက်တဲ့ အကူအညီတွေ ပံ့ပိုးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
MOGE ဟာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့စီမံကိန်းတွေမှာ နိုင်ငံကိုယ်စား အခွန်နဲ့ အခကြေးငွေတွေကို ကောက်ခံနေတာဖြစ်ပြီး၊ ဒီအခွန်အခငွေတွေနဲ့ များပြားလှတဲ့ ရှယ်ယာအမြတ်ငွေတွေဟာ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းထဲကို တိုက်ရိုက်စီးဝင်ပါတယ်။
မြန်မာစစ်ကောင်စီအနေနဲ့ ၎င်းတို့ဟာ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းကနေ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ အများဆုံး ရရှိနေပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ (၆)လအတွင်း ကန်ဒေါ်လာ ၁ ဒဿမ ၇၂ ဘီလီယံ ဝင်ငွေရရှိခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး Justice For Myanmar ရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မရတနာမောင်က “အလွန်ဆိုးဝါးပြီး လက်မခံနိုင်စရာ အခြေအနေ” လို့ ဆိုလိုက်ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံမှာ လုပ်ကိုင်နေကြတဲ့ ရေနံလုပ်ကွက် ဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီတွေဟာ ပြည်သူလူထုကို အကြမ်းဖက် သတ်ဖြတ်နေတဲ့ တရားမဝင် အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီကို အားပေးကူညီရင်း သူတို့ရဲ့လက်တွေဟာ သွေးစွန်းနေပါပြီ။ ဒီကုမ္ပဏီတွေဟာ သူတို့မှာ ရှိသင့်တဲ့ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေး တာဝန်ဝတ္တရားတွေကို ချိုးဖောက်ပြီး စစ်အာဏာရှင်အလိုကျ ရက်စက်ယုတ်မာနိုင်အောင် ထောက်ပံ့ပေးနေတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် သူတို့ရဲ့ စီမံကိန်းတွေကို ဆက်လက် လုပ်ကိုင်နေတာဟာ စစ်ရာဇ၀တ်မှုတွေနဲ့ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇ၀တ်မှုတွေကို မြန်မာစစ်တပ်က မရပ်မနား ကျူးလွန်နိုင်အောင် အားပေးအားမြောက်ပြုနေတာပဲ လို့ ၎င်းက ဆက်ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မလုံ‌လောက်သေးဘူး ဆိုတာကို “လက်ရှိအချိန်မှာတော့ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ကပဲ စစ်အစိုးရရဲ့ အဓိက ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းဖြစ်တဲ့ MOGE ကို ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ထားတာ။ EU လုပ်သလို ကျန်တဲ့ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ကနေဒါနဲ့ သြစတြေးလျလို နိုင်ငံတွေက MOGE ကိုပါ ပိတ်ဆို့အရေးယူဖို့ တောင်းဆိုပါတယ်” လို့ ဆိုပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံဟာ အာရှတိုက်ရဲ့ အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပေမဲ့ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကြွယ်ဝပါတယ်။ နှစ်စဥ် တရုတ်နဲ့ ထိုင်းကို အဓိကထားကာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်ပို့ရောင်းချနေပြီး တူးဖော်ရရှိလာတဲ့အထဲက ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ဝန်းကျင်ကိုပဲ ပြည်တွင်းမှာ သုံးစွဲပါတယ်။ (လက်ရှိ ပြည်တွင်းမှာလည်း သဘာဝဓတ်ငွေ့သုံး bus ကားများနဲ့ Taxi ကားများအတွက် သဘာဝဓတ်ငွေ့ကိုပင် လုံလောက်စွာ မပေးနိုင်တာကြောင့် ဓတ်ငွေ့ဆိုင်တွေမှာ ဂက်စ် ရဖို့ တန်းစီစောင့်ဆိုင်းနေရတဲ့ ကားတန်းရှည်ကြီးများကို နေ့စဥ်တွေ့မြင်လျှက် ရှိပါတယ်- ဖြည့်စွက်)
MOGE ရဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့စီမံကိန်းတွေမှာ အရေးပါတဲ့ အစုရှယ်ယာတွေကို တောင်ကိုရီးယားရဲ့ Posco International နဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံက PTTEP ၊ Gulf Petroleum Myanmar အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီကြီးများက ပိုင်ဆိုင်ထားကြပါတယ်။
အနောက်နိုင်ငံက သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကန်ထရိုက်တာတွေအနေနဲ့ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာ့ရေနံနဲ့သဘာဝဓတ်ငွေ့လုပ်ငန်းရဲ့ ဘယ်လိုကဏ္ဍမှာမဆို ပါဝင်ပတ်သက်ဆောင်ရွက်နေမယ်ဆိုရင် စစ်တပ်ရဲ့ အကြမ်းဖက် သတ်ဖြတ်မှုတွေမှာ ကြံရပါ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်လို့ ဝင်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေက အစဥ်တစိုက် ထောက်ပြပြောဆိုနေကြသလို ဥပဒေရှုထောင့်ကနေ ပညာရှင်အချို့ကတော့ “ကန်ထရိုက်တာတွေ အနေနဲ့ စာချုပ်ချုပ်ဆို ထားတာဖြစ်လို့ တစ်ဖက်သတ် ရပ်တန့်လိုက်ရင် အနာဂတ်မှာ နိုင်ငံတွင်း တရားရေးပြဿနာတွေ ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိတယ်”လို့ စောဒက တက်ကြပါတယ်။
Baker Hughes ကုမ္ပဏီက သူတို့ရဲ့ စာချုပ်တွေကို အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားမီက ချုပ်ဆိုခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှာ သက်တမ်း ပြည့်သွားပြီ ဖြစ်တယ်လို့ Guardian သတင်းစာကို အသိပေးထားပါတယ်။ သူတို့အနေနဲ့ စာချုပ်အသစ်တွေ ထပ်မံချုပ်ဆိုထားခြင်း မရှိတဲ့အပြင် “နိုင်ငံအတွင်းမှာ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနဲ့ လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရေး တို့အတွက် ဝန်ထမ်းအင်အား မလုံလောက်မှု ပြသနာနဲ့လည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
Halliburton ၊ Schlumberger နဲ့ Diamond Offshore Drilling လုပ်ငန်း (၃) ခုကတော့ မှတ်ချက်ပေးဖို့ ထပ်ခါတလဲလဲ တောင်းဆိုမှုတွေကို တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိခဲ့ပါဘူး။
ပြီးခဲ့တဲ့ ဇန်နဝါရီလမှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့စီမံကိန်းတွေ လုပ်ကိုင်နေကြတဲ့ ပြင်သစ်လုပ်ငန်း Total နဲ့ အမေရိကန် ကုမ္ပဏီ Chevron တို့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ တရားမဝင် အားဏာသိမ်းမှုအပြီး တစိုက်မတ်မတ် ဝေဖန်ခံရမှုတွေကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံကနေ ပြန်လည်ထွက်ခွာတော့မည် ဖြစ်ကြောင်း ကြောညာခဲ့ပါတယ်။
Chevron ကတော့ “ရတနာစီမံကိန်း” (Yadana Project) က ၎င်းတို့ရဲ့ ရှယ်ယာ ၄၁ ဒဿမ ၁ ရာခိုင်နှုန်းကို ကနေဒါကုမ္ပဏီ MTI Energy ကပိုင်တဲ့ Et Martem Holdings ကို ရောင်းချလိုက်တယ်လို့ Guardian ကို မကြားသေးမှီက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် MOGE နဲ့ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန်ရဲ့ မပြတ်သားတဲ့ ရပ်တည်ချက်က အခြေအနေတွေကို ပိုရှုပ်ထွေးစေပါတယ်။ မြန်မာ့စစ်တပ်က ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကျောက်မျက်ရတနာတွေ၊ ပုလဲနဲ့ သစ်သယံဇာတ ထုတ်လုပ်ရေး စတဲ့နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း တွေကို အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့ထားပြီး ဖြစ်ပေမဲ့ စစ်ကောင်စီအတွက် နိုင်ငံခြားဝင်ငွေများစွာ ရှာဖွေပေးနေတဲ့ အဓိက ဇာတ်ကောင် MOGE ကို ယခုအချိန်ထိ အရေးယူခြင်း မရှိသေးပါဘူး။
၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ New York Times သတင်းစာကြီးက အမေရိကန်ရေနံကုမ္ပဏီကြီး Chevron ဟာ အမေရိကန်အစိုးရကို မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓါတ်ငွေ့ လုပ်ငန်း အပေါ် အရေးယူပိတ်ဆို့မှု မလုပ်ဆောင်ဖို့အတွက် အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
ဒီအစီရင်ခံစာ မထွက်ခင်က ကုလသမဂ္ဂရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် Tom Andrews က MOGE ကို ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်နေတဲ့ လူသတ်တရားခံ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက ထိန်းချုပ်လည်ပတ်နေတာကြောင့် MOGE အပါအဝင် ဆက်စပ်ပတ်သက်သမျှ အဖွဲ့အစည်း အားလုံးကို ပိတ်ဆို့အရေးယူနိုင်မှသာ မြန်မာစစ်ကောင်စီရဲ့ ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းကို ထိထိရောက်ရောက် ဖြတ်တောက်နိုင်မှာ ဖြစ်တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂ မှာ တင်ပြခဲ့ပါသေးတယ်။
ယမန်နှစ် ဇန်နဝါရီလက (အမေရိကန်) နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံမှာ စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်နေမှုတွေဟာ အန္တရာယ်သိပ်များတယ်လို့ အထူးသတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့အပြင်၊ အထူးသဖြင့် အဓိက ပြသနာကောင်ဖြစ်တဲ့ MOGE လို လုပ်ငန်းတွေနဲ့ အလုပ်တွဲ မလုပ်သင့်ကြောင်း သတိပေးခဲ့ပါတယ်။
MOGE အပါအဝင် နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေဟာ မြန်မာပြည်သူလူထုကို အသေအကျေ တိုက်ခိုက်နေတဲ့ စစ်အာဏာရှင်တွေအတွက် ဝင်ငွေများစွာ ရှာဖွေပေးရုံသာမက အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ ကလေးလုပ်သား နဲ့ အဓမ္မစေခိုင်းမှု၊ စုံစမ်းစောင့်ကြည့်ခံရမှုနဲ့ အခြားလူ့အခွင့်အရေး၊ အလုပ်သမား အခွင့်အရေး ချိုး‌ဖောက်မှု စတာတွေအတွက် တာဝန်ရှိပါတယ်” လို့ သတိပေးထားပါတယ်။
အမေရိကန်ဟာ MOGE ကို တိုက်ရိုက်ပိတ်ဆို့ အရေးယူခြင်းမရှိပေမဲ့ မြန်မာ့စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနကတဆင့် MOGE ကို ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ စစ်အုပ်စုရဲ့ အုပ်ချုပ်မှုအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ စစ်ကောင်စီ (SAC) အဖွဲ့ဝင်တွေကိုတော့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေ ပြုလုပ်ထားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှာ ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ အမေရိကန် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဌာနရဲ့ “မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှု လမ်းညွှန်”မှာ မြန်မာ့ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကဏ္ဍဟာ အမေရိကန် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေ အတွက် အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပြီး အလားအလာ အကောင်းဆုံးလုပ်ငန်း အဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဘိုင်ဒင်အစိုးရအနေနဲ့လည်း သူ့ရဲ့ ဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်နိုင်ငံဖြစ်တဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံဟာ မြန်မာ့သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို အဓိက ဝယ်ယူနေသူ ဖြစ် နေတာကြောင့် ထိုင်းနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရေးနဲ့ မြန်မာစစ်ကောင်စီအပေါ် ထိရောက်တဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုတွေ ချမှတ်နိုင်ရေး စတဲ့ အရေးကိစ္စနှစ်ခုအကြား ဗျာများနေပုံရတယ် လို့ကျွမ်းကျင်သူတွေက ဆိုပါတယ်။
Justice for Myanmar ရဲ့ မရတနာမောင်က “ဘိုင်ဒင် အစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချဥ်းကပ်မှုတွေဟာ အရှေ့အနောက် မညီညွတ်တာကြောင့် အမေရိကန် ‌‌ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းတွေဟာ မြန်မာမှာ ပုံမှန်အတိုင်း စီးပွားရေး လာရောက်လုပ်ကိုင်နိုင်တာဖြစ်ပြီး၊ ဒါဟာ မြန်မာ့စစ်တပ်ကို နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှုတွေကို ဆက်လက်ကျူးလွန်နိုင်ဖို့ အားပေးအားမြောက် ပြုနေတာဖြစ်တယ်” လို့ သုံးသပ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး မရတနာမောင်က “အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက MOGE နဲ့ အဆက်အဆံလုပ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ ငွေကြေးခဝါချမှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေနဲ့ အန္တရာယ်များတယ်လို့ သတိပေးထားချိန်မှာ အမေရိကန် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီး ဌာနက သူတို့ရဲ့ လုပ်ငန်းတွေအနေနဲ့ အကျိုးအမြတ်များနိုင်တဲ့ မြန်မာ့ ရေနံနဲ့သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကဏ္ဍမှာ အခွင့်အလမ်းတွေ ရှာဖို့နဲ့ MOGE ရဲ့ တင်ဒါတွေမှာ ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင် လုပ်ကိုင်ဖို့ စတဲ့ အကြံပေးချက်တွေ ထုတ်ပြန်နေတယ်လို့ သူမက ရှင်းပြပါတယ်။
“လက်ရှိအခြေအနေတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး မြန်မာပြည်သူလူထုနဲ့ တသားတည်း ရပ်တည်ကာ MOGE ကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ချမှတ်ပေးဖို့နဲ့ စစ်ကောင်စီကို စီးဆင်းနေတဲ့ ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းတွေကို ဖြတ်တောက်ပေးဖို့ အမေရိကန်ကို တောင်းဆိုပါတယ်” လို့ ဆိုပါတယ်။
အ‌မေရိကန် စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်တဲ့ Chevron က မြန်မာနိုင်ငံတွင်း “ရတနာစီမံကိန်း”က ၎င်းတို့ရဲ့ ရှယ်ယာ ၄၁ ဒဿမ ၁ ရာခိုင်နှုန်းကို ကနေဒါကုမ္ပဏီ MTI Energy ကပိုင်တဲ့ Et Martem Holdings ကို ရောင်းချလိုက်တယ်လို့ Guardian သတင်းစာကြီးကို မကြားသေးမှီက ပြောကြားလိုက်ပါတယ်။
လက်ရှိအချိန်အထိ မြန်မာစစ်အုပ်စုကို ဝင်ငွေ အဓိက ရှာဖွေပေးနေတဲ့ မြန်မာ့ရေနံနဲ့သဘာဝလုပ်ငန်း (MOGE) နဲ့ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန်ရဲ့ မပြတ်သားတဲ့ ရပ်တည်ချက်က အခြေအနေတွေကို ပိုရှုပ်ထွေးစေပါတယ်။
မြန်မာ့စစ်တပ်က ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကျောက်မျက်ရတနာ၊ ပုလဲနဲ့ သစ်သယံဇာတ ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း စတဲ့ နိုင်ငံပိုင်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းအမည်ခံ လုပ်ငန်းတွေကို အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့ထားပြီး ဖြစ်ပေမဲ့ စစ်ကောင်စီအတွက် နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ရှာဖွေပေးနေတဲ့ အဓိက ဇာတ်ကောင် MOGE ကို ယခုအချိန်ထိ အရေးယူခြင်း မရှိသေးပါဘူး။
ယမန်နှစ် ဇန်နဝါရီလက (အမေရိကန်) နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံမှာ စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်နေမှုတွေဟာ အန္တရာယ်သိပ်များတယ်လို့ အထူးသတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့အပြင်၊ အထူးသဖြင့် အဓိက ပြသနာကောင်ဖြစ်တဲ့ MOGE လို လုပ်ငန်းတွေနဲ့ အလုပ်တွဲ မလုပ်သင့်ကြောင်း သတိပေးခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှာ ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ အမေရိကန် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ “မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှု လမ်းညွှန်”မှာ မြန်မာ့ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကဏ္ဍဟာ အမေရိကန် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေ အတွက် အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး အလားအလာ အကောင်းဆုံးလုပ်ငန်းအဖြစ် ဖော်ပြထားပြန်ပါတယ်။
ဘိုင်ဒင်အစိုးရအနေနဲ့ သူ့ရဲ့ ဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်နိုင်ငံဖြစ်တဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံဟာ မြန်မာ့သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို အဓိက ဝယ်ယူနေသူ ဖြစ်နေတာကြောင့် ထိုင်းနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရေးနဲ့ မြန်မာစစ်ကောင်စီအပေါ် ထိရောက်တဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုတွေ ချမှတ်နိုင်ရေး စတဲ့ အရေးကိစ္စနှစ်ခုအကြား ဗျာများနေပုံရတယ် လို့ကျွမ်းကျင်သူတွေက ဆိုပါတယ်။
တဖက်မှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘိုင်ဒင်အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း စီမံအုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဖိအားတွေ ဆက်တိုက် ရှိနေပြန်ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်အတွင်းမှာလည်း Jeff Merkley၊ Cory Booker၊ Dianne Feinstein၊ Edward Markey နဲ့ Gary Peters စတဲ့ ဒီမိုကရက်တစ် အထက်လွှတ်တော်အမတ်တွေက အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနဆီ လိပ်မူပြီး မြန်မာစစ်ကောင်စီရဲ့ ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်မှုတွေကို တားဆီးနိုင်ဖို့ အတွက် MOGE ရဲ့ ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်နိုင်ရေး အပါအဝင် အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေ ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ဆောင်ဖို့ ဘိုင်ဒင်အစိုးရကို တိုက်တွန်းပါကြောင်း စာရေးအကြောင်းကြားခဲ့ပါတယ်။
သူတို့က “ မြန်မာစစ်ကောင်စီရဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ရပ်တန့်သွားအောင် အမေရိကန်အနေနဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ အထိရောက်ဆုံး လုပ်ရပ်ကတော့ MOGE ကို ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ လိုက်ဖို့ပဲ ဖြစ်တယ်” လို့ စာထဲမှာ ရေးသားခဲ့တာပါ။
ယမန်နှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော်က အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးလုပ်ပိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေ ( National Defense Authorization Act -NDAA) ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါဥပဒေထဲမှာ MOGE ကို ပြင်းထန်တဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ချမှတ်နိုင်ဖို့ သမ္မတကို တွန်းအားပေးတဲ့ ဥပဒေပုဒ်မတစ်ရပ်လည်း ပါဝင်ပါတယ်။
“ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်ကုန်ပိုင်းက လွှတ်တော်မှာ မြန်မာစစ်ကောင်စီအတွက် နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ထက်ဝက်နီးပါး ရှာဖွေပေးနေတဲ့ မြန်မာ့စွမ်းအင်ကဏ္ဍကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ပြုလုပ်ရေး တွန်းအားပေးတဲ့ အစီအမံတွေ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့်မို့လို့ ဘိုင်ဒင်အစိုးရအဖွဲ့အနေနဲ့ ဒီအခွင့်အာဏာကို ကောင်းကောင်း အသုံးချပြီး ‌ဒေသဆိုင်ရာ မိတ်ဖက်တွေနဲ့ အတူပူးပေါင်းကာ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ အရပ်သားတွေကို စစ်ရေးအရ အကြမ်းဖက်နေမှုကို တားဆီးရမှာ ဖြစ်တယ်” လို့ လွှတ်တော် အမတ် Edward Markey က Guardian ကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
MOGE အပေါ် ဒဏ်ခတ်မှုကို ပထမဆုံး ပြုလုပ်ခဲ့တာက ဥရောပသမဂ္ဂပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥရောပသမဂ္ဂဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ မြန်မာစစ်ကောင်စီကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရင်း၊ MOGE ကို ဒဏ်ခတ်နိုင်တဲ့အထိ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအရေးယူမှုတွေထဲမှာ MOGE ကို အကျိုးအမြတ် ရရှိစေတဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု အကူအညီတွေကိုပါ တားမြစ် ပိတ်ပင်ထားပါတယ်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် သြဂုတ်လက အစီရင်ခံစာတွေအရ ဥရောပကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ဒဗ္ဗလင် အခြေစိုက် ဘူမိနည်းပညာဆိုင်ရာ အင်ဂျီနီယာ အကြံပေးလုပ်ငန်း Gavin & Doherty Geosolutions ဟာ ထိုင်းစွမ်းအင်ကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်တဲ့ PTTEP International ရဲ့ မြန်မာ့ကမ်းလွန် “ဇောတိက‌ ရေနံနဲ့သဘာဝဓာတ်ငွေ့ စီမံကိန်း” မှာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ဖို့ စာချုပ်ချုပ် ဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီစာချုပ်ကို ဥရောပသမဂ္ဂက MOGE အပေါ် အရေးယူပိတ်ဆို့ကြောင်း မကြေညာခင်မှာ ချုပ်ဆိုခဲ့တာဖြစ်ပေမဲ့ ထိုအချိန်က အာဏာသိမ်းထားတာ ခုနစ်လ ရှိနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ Gavin & Doherty ဟာ အဆိုပါ စာချုပ်နဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့အချက်တွေအပြင် နိုင်ငံအတွင်း ဆက်လက် အလုပ်လုပ်နေခြင်း ရှိ၊ မရှိ စတဲ့ မေးမြန်းစုံစမ်းမှုတွေကို ဖြေဆိုဖို့ ငြင်းဆိုထားပါတယ်။
MOGE ဟာ ဇောတိက စီမံကိန်းရဲ့ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး စီမံကိန်းမှာ ရရှိသမျှ အမြတ်ငွေတွေဟာ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဘဏ္ဍာတိုက်ထဲကို တိုက်ရိုက်စီးဝင်ပါတယ်။
အခွန်မှတ်တမ်းတွေအရ ကမ်းဝေး ရေအောက်ရေနံရှာဖွေဖော်ထုတ်ရေး ယန္တရားရာဝန်ဆောင်မှု ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ ဗြိတိန်အခြေစိုက် Acteon ရဲ့ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Intermoor ကလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ အထိ အကျိုးအမြတ် ရရှိနေဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဗြိတိန်အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းအချို့ကို ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေ ပြုလုပ်ထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်လိုပဲ ဗြိတိန်ရဲ့ အရေးယူမှုတွေဟာ MOGE ကို ဦးတည်ပိတ်ဆို့ခြင်း မရှိသေးတဲ့အပြင် စစ်ကောင်စီက ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်နေမှုများကို ထိရောက်စွာ တားမြစ်နိုင်ခြင်းလည်း မရှိပါဘူး။
Diamond Offshore Drilling ရဲ့ မြန်မာ့အခွန်ဌာနကို ပေးပို့တဲ့ အစီရင်ခံတွေအရ ၄င်းကုမ္ပဏီဟာ Posco International ကိုယ်စား Intermoor ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကနေ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ဝန်ဆောင်ခ အခကြေးငွေတွေ ထပ်ခါတလဲလဲ ပေးချေခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်မှာ Intermoor က တရားဝင်ကြေညာ လုပ်ကိုင်ခဲ့တဲ့ “ရွှေသဘာဝဓာတ်ငွေ့ စီမံကိန်း” ကို ယခုအခါ Posco international က ဦးဆောင်လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ MOGE ဟာ “ရွှေသဘာဝ ဓာတ်ငွေ့စီမံကိန်း” မှာ ရှယ်ယာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်ထားပြီး၊ ဒီစီမံကိန်းကနေ မြန်မာစစ်ကောင်စီအတွက် အခွန်နဲ့ အခကြေးငွေ အမြောက်အများကို ရှာဖွေပေးနေပါတယ်။
၂၀၂၁ ကနေ ၂၀၂၂ အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ Intermoor က ဝန်ထမ်းတွေ ရှိနေတယ်လို့ Justice For Myanmar ကို သတင်းရင်းမြစ်တစ်ဦးက ပြောကြားထားပြီး Guardian ကလည်း မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ Intermoor နဲ့ ၎င်းရဲ့ မိခင်ကုမ္ပဏီ Acteon Group တွေက ဒီကိစ္စအပေါ် မှတ်ချက်ပေးဖို့ တောင်းဆိုမှုတွေကို တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိခဲ့ပါဘူး။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေပညာရှင် တွေကတော့ ယခုလို MOGE ကို ပစ်မှတ်ထား ပိတ်ဆို့ဖို့ အမေရိကန်နဲ့ ဗြိတိန်တို့က တွန့်ဆုတ်နေစဥ်မှာပဲ၊ “မြန်မာနိုငိငံရဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ စီမံကိန်းတွေမှာ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နေတဲ့ နိုင်ငံတကာကုမ္ပဏီတွေကတော့ ဥပဒေကြောင်းအရ အန္တရာယ်များလှတဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ကို အရဲကိုး ရင်ဆိုင်ရင်း ဆက်လက်လုပ်ကိုင်နေကြဆဲပါပဲ” လို့ ပြောနေကြပါတယ်။
ဝါရှင်တန်အခြေစိုက် လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ NGO တစ်ခုဖြစ်တဲ့ Earthrights က မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ မူဝါဒနဲ့ ဥပဒေအကြံပေး အဖြစ် လုပ်ကိုင်နေသူ Ben Hardman က
“ရေနံလုပ်ကွက် ဝန်ဆောင်မှု ကုမ္ပဏီတွေဟာ နိုင်ငံတကာ စွမ်းအင်လုပ်ငန်းကြီးတွေနဲ့ အလုပ်လုပ်နေရုံ သာမကဘဲ မြန်မာစစ်တပ်က မောင်ပိုင်စီး ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နိုင်ငံပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အမည်ခံ MOGE နဲ့ တွဲဖက်လုပ်ကိုင်ရင်း မြန်မာ့စစ်အာဏာရှင်တွေကို ပံ့ပိုးနေကြတာ ဖြစ်တယ်။ ဒီကုမ္ပဏီတွေက သူတို့ရဲ့ စာရင်းရှင်းတမ်းနဲ့ ငွေတောင်းခံလွှာကို တင်ပြအပြီးမှာတော့ မြန်မာစစ်ကောင်စီက သူတို့ရဲ့ အစုရှယ်ယာအတွက် ပြန်ခွဲဝေပေးတယ်ဆိုပေမဲ့၊ ဒီလိုကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ထောက်ပံ့မှုကြောင့်ပဲ စစ်တပ်ဟာ သဘာဝဓတ်ငွေ့က ရတဲ့ဝင်ငွေတွေကို MOGE ကတဆင့် ထိန်းချုပ်ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရရှိနေတာပဲ ဖြစ်တယ်”။
“တကယ်လို့သာ ဒီကုမ္ပဏီတွေဟာ ဥရောပသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေကဆိုရင် သူတို့အနေနဲ့ MOGE အပေါ် ချမှတ်ထားတဲ့ EU ရဲ့ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေကို ချိုးဖောက်မှုအတွက် ပြင်းထန်တဲ့ ဆိုးကျိုးတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တင် မဟုတ်ပါဘူး၊ အမေရိကန်နဲ့ ဗြိတိန် ကုမ္ပဏီတွေလည်း အလားတူ အန္တရာယ်နဲ့ ရင်ဆိုင်ရမှာပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့အစိုးရတွေက MOGE ကို ချုပ်ကိုင်ထားတဲ့ စစ်ကောင်စီကို ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေ လုပ်ထားတာကြောင့် ဖြစ်တယ်” လို့ ဆိုပါတယ်။ 
 
(Guardian သတင်းစာကြီးတွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် နေ့က ဖော်ပြထားသော Dominic Rushe၊ Nick Mathiason၊ Diarmid O’Sullivan တို့၏ “How world’s biggest fossil fuel firms profited in Myanmar after coup” ဆောင်းပါးကို ဆီလျှော်အောင်ဘာသာပြန်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ 
 

 
ဆက်ဖတ်ရန် →
၂၀၂၃ တွင် ကြီးမားသော အလှည့် အပြောင်းကြီး ဖြစ်လာမည်ဟု ယာယီ သမ္မတကြီး မှ ပြော

၂၀၂၃ တွင် ကြီးမားသော အလှည့် အပြောင်းကြီး ဖြစ်လာမည်ဟု ယာယီ သမ္မတကြီး မှ ပြော

အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အစိုးရ ယာယီ သမ္မတကြီး ဒူးဝါး လရှီးလ မှ သူ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နှစ်သစ်ကူး မိန့်ခွန်းတွင် ၂၀၂၃ သည် စစ်အာဏာရှင်များ အား ဆန့်ကျင်တွန်းလှန်နေသည့် တော် လှန်ရေး တွင် ကြီးမားသော အလှည့် အပြောင်းကြီး ထွက်ပေါ်လာဖို့ ရှိနေသည်ဟု ထည့်သွင်းပြောဆိုသွားခဲ့သည်။
စစ်အာဏာသိမ်း အဖွဲ့သည် ပြည်သူများ နှင့် တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့များ အားအင် ဆုတ်ယုတ်လာမည့် အချိန်ကို စောင့်နေကြ၍ မိမိတို့ဖက်မှ ဆက်လက်ပြီး တော်လှန်ရေး ကို အရှိန်မြှင့်တင်သွားဖို့ လိုအပ်ကြောင်း ဆိုသည်။
တော်လှန်ရေးကြီး အောင်မြင်ဖို့ အဓိက သော့ချက်သည် တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့များ နှင့် ပြည်သူများ စည်းလုံး ညီညွတ်မှု ရှိနေရေးပင် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။
သမ္မတကြီး ၏ ပြောဆိုသွားသကဲ့သို့ပင် ကချင် လွတ်မြောက်‌ရေး အဖွဲ့ ဥက္ကဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အင်ဘန်းလ မှ မိမိတို့မှ စစ်အာဏာရှင် စနစ်ကို အမြစ်ပြတ် အောင် တွန်းလှန်သွားမည်ဟု သူ၏ နှစ်သစ်ကူး မိန့်ခွန်းတွင် ကတိပေးသွားခဲ့သည်။
ပြည်သူတရပ်လုံး နှင့် တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့များ အားလုံး ပြတ်ပြတ်သားသား ခုခံတွန်းလှန် သွားမည် ဆိုလျှင် ဘယ်လို စစ်အာဏာရှင်မှ ခံနိုင်မည် မဟုတ်၊ ကျဆုံးရမည်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
မြောက်ပိုင်း ညီနောင်များ အဖွဲ့ကလည်း မိမိတို့ တိုင်းရင်းသားများ အားလုံး အိုးအိမ်မဲ့ ဖြစ်ကာ အကြောက်တရား ဖြင့် နေထိုင်နေကြရပြီ ဖြစ်သည့် အတွက် တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့များ နှင့် ပူးပေါင်းပြီး တိုက်ပွဲဝင်သွားမည်ဟု ပူးတွဲ ကျေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြပြန်သည်။
ကရင် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် တပ်မဟာ ၅ မှ အစိုးရ ဝန်ထမ်းများ အားလုံး ဖာပွန်ခရိုင် အတွင်း မှ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် နောက်ဆုံးထားပြီး ထွက်ခွာကြရန် အပြီးသတ် သတိပေးချက်ကို ထုတ်ပြန် လာခဲ့သည်။
NUG ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဦးရည်မွန်မှ အကြမ်းဖက် စစ်တပ်အား ထိုးစစ်ဆင်ရန် မဟာဗျူဟာ ကို အသင့် ရေးဆွဲထားပြီး ဖြစ်၍ မိမိတို့မှ တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့များကို လက်နက်များ တိုးမြှင့် တပ်ဆင်ပေးသွားမည်ဟု သူ၏ နှစ်သစ်ကူး မိန့်ခွန်းတွင် ပြောဆိုသွားခဲ့သည်။
အခြား ထင်ရှားသော အရပ်ဖက် အဖွဲ့အစည်း ၂၂ ဖွဲ့မှလည်း စစ်အာဏာရှင် အမြစ်ဖြတ်ရေး နှင့် တော်လှန်ရေး အောင်မြင်ရန် ညီညီညွတ်ညွတ် ဖြင့် မနားမနေ လက်တွဲ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ကတိပြု ကျေညာချက်များ အသီးသီး ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ နိုင်ငံ ဆိုင်ရာ အမေရိကန် သံအမတ်‌ဟောင်း စကော့ မာစီယယ် နှင့် ဧရာဝတီ တွေ့ဆုံ မေးမြန်းချက် များကို ဆက်လက် ကောက်နှုတ်တင်ပြသွားပါမည်။
Burma Act သည် ကွန်ဂရက်မှ မြန်မာ ပြည်သူများ နှင့် ဘိုင်ဒင် အစိုးရအား သူတို့ အနေဖြင့် ပို၍ ပြတ်သားစွာ ဆောင်ရွက် သွားစေချင်ကြောင်း အသိပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက် ဘိုင်ဒင် အစိုးရ ၏ လက်ရှိ သွားနေ သည့် လမ်းကြောင်း သည် ပို၍ မြန်ဆန်သွက်လက်လာဖွယ် ရှိသည်။ ရံပုံ‌ငွေ ထောက်ပံ့သွားဖို့ ရှိနေသော်လည်း မည်ရွေ့မည်မျှ နှင့် မည်သို့ ခွဲဝေ သုံးစွဲရမည် ကိုတော့ အတိအကျ ဖေါ်ပြထားခြင်း မရှိ။
စစ်တပ်နှင့် မပတ်သက်သည့် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍများ သေချာပေါက် ပါဝင်မည် ဖြစ်ပြီး NUG နှင့် EAO များ ကိုလည်း အထောက်အပံ့များ ပေးသွားဖို့ ရှိနေသည်။ သို့သော် အမေရိကန် ၏ အထောက်အပံ့ ရနေသည့် မည်သည့် အဖွဲ့အစည်း မဆို မည်သို့မည်ပုံ သုံးစွဲသည်ကိုတော့ အတိအကျ စာရင်း ပြန်ပြဖို့ လိုနေသည်။
တရုတ်
တရုတ်သည် မြန်မာ နှင့် ပတ်သက်၍ လက်တွေ့ကျသည့် မူဝါဒမျိုး ကျင့်သုံးနေကြောင်း၊ စစ်အာဏာရှင်များ ပြုတ်ကျသွားလည်း မည်သို့မျှ နေမည် မဟုတ်သည့် အပြင် နောက်တက်လာမည့် အစိုးရ အဖွဲ့ နှင့်လည်း ယခုလို ပင် လက်တွဲလုပ်သွားမည်သာ ဖြစ်သည်။
လက်ရှိ စစ်အာဏာသိမ်း အဖွဲ့သည် ရေရှည် ခံမည် မဟုတ်ဆိုသည်ကို တရုတ်တို့ ကောင်းစွာ သိရှိထားပြီးဖြစ် ကြောင်း၊ တော်လှန်ရေး အင်အားစုများကို နိုင်အောင် ကိုင်တွယ်နိုင်ခဲ့သည် ဆိုစေဦး ၎င်းတို့အပေါ် အယုံအကြည် မရှိ၊ ရွံရှာ မုန်းတီးနေသည့် လူထု ကြောင့် နိုင်ငံ‌ရေး အရ မည်သို့မျှ တည်ငြိမ်အောင် အုပ်ချုပ်သွားနိုင်မည် မဟုတ် ဆိုသည်ကိုလည်း တွက်ဆထားပြီး ဖြစ်ကြောင်း
ထို့အတွက် NUG နှင့် EAO များ အနေနှင့် တရုတ်တို့ နှင့် ဆက်ဆံဖြစ်သည့် အခါတိုင်း မိမိတို့ အနေဖြင့် တရုတ်ကို ရန်လိုသည့် သဘောထား မရှိကြောင်း နားလည်အောင် လုပ်ဖို့ လိုအပ်နေသည်။
မြန်မာ အရေးအား အမေရိကန်သည် ယခုထက်ပို၍ ထဲထဲဝင်ဝင် ပတ်သက်မည် ဆိုလျှင် တရုတ်သည် ၎င်းတို့ အတွက် ပြဿနာ အဖြစ် ယူဆကာ စစ်တပ်အား ပို၍ ထောက်ခံလာဖွယ် ရှိ၍ အမေရိကန်-တရုတ် ပြဿာနာ ကြီး အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားမည့် အရေး စိုးရိမ်ပြီး သတိကြီးစွာ ထားနေသည်။
ရုရှား
ပူတင်သည် မြန်မာ၊ တရုတ် နှင့် ပတ်သက်၍ စိတ်ဝင်တစား မရှိကြောင်း၊ အကျိုးရှိမည် ဆိုက နှောက်ယှက်လို့ ရသမျှ နှောက်ယှက်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ နှင့် ပတ်သက်၍ လက်နက်များ ရောင်းနေရသဖြင့် အကျိုးအမြတ် ရှိနေသည်။ ဒီထက် ပို၍ ‌ရေရှည် ဦးတည်စေမည့် နက်ရှိုင်းသည့် သံယောဇဉ် မျိုး မရှိ။ အခွင့်အရေး ရရာ ရကြောင်း နေရာတနေရာ အဖြစ်သာ သဘောထား၊ ရုရှားတွင်လည်း သူတို့ ပြဿနာ နှင့် သူတို့ ဖြစ်နေ၍ လက်ရှိ ရနေသည့် အခွင့်အရေးထက် ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားမည် မဟုတ်။
ထိုင်း
ထိုင်းသည် အရေးပါဆုံး ဖြစ်နေသည်။ ထိုင်း အနေဖြင့် လက်ရှိ စစ်အာဏာသိမ်း အဖွဲ့သည် မြန်မာ နိုင်ငံ တည် ငြိမ်ရေး အတွက် ရှေ့ဆက် ကောင်းလာအောင် လုပ်နိုင်မည့် သူများ မဟုတ်ဆိုသည်ကို သိထားရမည်။ လက်ရှိ စစ်တပ်နှင့် ဆက်ဆံရေး ကမောက်ကမ ဖြစ်သွားမည်ကိုတော့ လိုလားဟန် မရှိ။ အမေရိကန် အရာရှိကြီးများ ကလည်း ထိုင်းဖက်မှ အကူအညီရရန် အမြဲလို ပြောဆိုနေကြောင်း၊ အကူအညီများ မြန်မာထဲ သို့ ပိုရောက်လေ ၎င်းတို့ဖက်သို့ ဒုက္ခသည်များ အဖြစ် ဝင်ရောက်လာသူ နည်းလာလေပင် ဖြစ်မည်။
လက်ရှိ အာဏာသိမ်း အဖွဲ့ တည်မြဲနေသမျှ တိုင်းပြည်အတွက် မျှော်လင့်ချက်မရှိ၊ NUG, EAO, နှင့် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့များ အပေါ် ဝေဖန်မှု များ ရှိနေသော်လည်း ထိုအဖွဲ့အစည်းများကသာ မျှော်လင့်ချက်များ နှင့် အစစ်အမှန် တိုးတက်မှုများ ဆောင်ကျဉ်းပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
စစ်အာဏာသိမ်း အဖွဲ့နှင့် ၎င်းတို့ မဟာမိတ် ပြုနေသည့် အဖွဲ့များလည်း တဖြေးဖြေး နှင့် အင်အားချည့်နဲ့ လိုက်လာနေသော်လည်း ဘာတွေ ဆက်ဖြစ်လာမည်ကို အတိအကျ ပြောဖို့ ခက်နေကြောင်း အစရှိသဖြင့် ပြောဆိုသွားခဲ့သည်။
လောလောဆယ်တွင် တခါက အမည်းရောင် မှန်လုံ နိုင်းတူးနိုင်း ကားကြီးများ ဖြင့် ခေါင်းတမော့မော့ လည် တကြော့ကြော့ဖြင့် သွားလာနေကြသော မိသားစုများသည် ထိုအချိန်က ၎င်းတို့ သွားရာ ဒေသများတွင် ကြုံကြိုက်ပါက လုံခြုံရေး တာဝန်ယူပေးနေရရှာပြီး သူတို့အား ခေါင်းပင် မော်မကြည့်ဝံ့သည့် စစ်ဗိုလ်လေး အား ယခုအခါ တန်းစီ၍ အလုအယက် ဂါဝရ ပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။
ပြည်သူတို့၏ ခုခံတွန်းလှန်စစ် မုချအောင်ရမည်!!!
Photo Credit - IRRAWADDY

 
ဆက်ဖတ်ရန် →