မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ဒီနေ့ (၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆) မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းချက်ကို မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (DMH)၊ အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာန (IMD)၊ အမေရိကန် JTWC (ပူးတွဲမုန်တိုင်းသတိပေးစင်တာ)၊ Windy (ECMWF) နဲ့ နော်ဝေး မိုးလေဝသဌာန yr.no တို့ကို ယှဉ်စစ်ပြီး တင်ပြထားပါတယ်။

တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ

ဒီနေ့ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး နေသာပြီး တိမ်ကင်းစင်မယ်။ အပူချိန် အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၄°C၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၂–၂၅°C ရှိမယ်။ လေတိုက်နှုန်း ပေါ့ပါး (တစ်နာရီ ၇–၁၄ ကီလိုမီတာ) ရှိမယ်။

အလယ်ပိုင်းမြေပြန့် (မန္တလေးတိုင်း၊ နေပြည်တော်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မကွေးတိုင်း) — နေသာ၊ ၃၃–၃၄°C၊ မိုးရွာနိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါး။

ရန်ကုန်တိုင်း၊ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ မွန်ပြည်နယ်၊ တနင်္သာရီတိုင်း — နေ့လယ်/ညနေပိုင်း မိုးအနည်းငယ် (၀–၅ မီလီမီတာ) ရွာနိုင်ပြီး တချို့နေရာတွေမှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်နိုင်ပါတယ်။

ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ် — တိမ်ကင်းစင်ပြီး မိုးရွာနိုင်ခြေ နည်းပါး။

မနက်ဖြန် (၂၅ အောက်တိုဘာ) — တိမ်ထူလာပြီး မိုးအနည်းငယ် တိုးနိုင်ပါတယ် (၂–၅ မီလီမီတာ)၊ တချို့နေရာတွေမှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်နိုင်ပါတယ်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက်

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့တောင်ပိုင်းနဲ့ ယင်းနဲ့ဆက်စပ်တဲ့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းဟာ ဒီနေ့ (၂၄ အောက်တိုဘာ) မုန်တိုင်းငယ် (depression) အဆင့်၊ မနက်ဖြန် (၂၅ အောက်တိုဘာ) အားကောင်းသော မုန်တိုင်းငယ် (deep depression) အဆင့်၊ ၂၆ အောက်တိုဘာ မနက်ပိုင်းမှာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အနောက်အလယ်ပိုင်းမှာ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း (cyclonic storm) အဆင့်အထိ အားကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။ မုန်တိုင်းအဆင့်ရောက်ခဲ့ရင် အမည်က "အာနာဘ်" ဖြစ်ပါမယ်။ လမ်းကြောင်းကတော့ အနောက်-အနောက်မြောက်ဘက် — အိန္ဒိယနိုင်ငံ အင်ဒရာပရာဒေ့ရှ်မြောက်ပိုင်းနဲ့ ဩရိဿပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ကမ်းခြေဘက်ကို ဦးတည်နေပြီး မြန်မာဘက်ကို ဦးတည်နေတာ မရှိပါ။ DMH၊ IMD၊ JTWC သုံးခုလုံး သဘောတူညီပါတယ်။

၄၈ နာရီအတွင်း မြန်မာကို ကုန်းတွင်းဝင်နိုင်ခြေ မရှိပါ။ DMH က မြန်မာအတွက် ရေကြီးသတိပေးချက်၊ မုန်တိုင်းသတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိပါ။

ထူးခြားဖြစ်စဉ်

ဒီနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ထူးခြားတဲ့ မိုးလေဝသဖြစ်စဉ် (မုန်တိုင်း၊ မိုးသည်းထန်စွာရွာ၊ အပူလှိုင်း၊ ရေကြီး) မရှိပါ။

ရွေ့လျားနေတဲ့ မိုးလေဝသ မြေပုံ (Windy)

ရင်းမြစ်များ

DMH (လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း ထုတ်ပြန်ချက်၊ ၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၆:၀၀) — https://moezala.gov.mm/my/news/134532
IMD (အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာန) — https://newsplainly.com/india/bay-of-bengal-cyclone/
JTWC via Orbis Weather — https://www.orbisweather.com/southeast-asia-weather-natural-hazards-today-saturday-october-24-2026/
weather.com (နေပြည်တော်) — https://weather.com/mm/naypyitaw/city/naypyitaw/hourbyhour
weather2travel (မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး) — https://www.weather2travel.com/myanmar/forecast/
weather25 (မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး) — https://www.weather25.com/amp/asia/myanmar?page=14
yr.no (ရန်ကုန်၊ နော်ဝေး မိုးလေဝသဌာန) — https://api.met.no/weatherapi/locationforecast/2.0/compact?lat=16.8409&lon=96.1735
Windy မြေပုံ — https://www.windy.com/?21.900,96.000,5

ဆက်ဖတ်ရန် →

CI စခန်း ပြန်ဖွင့် ၅ ရက်အတွင်း လာလုပ်သူ ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သာ ရှိဟု ဝန်ကြီး မောင်မြင့် ဝန်ခံ

CI စခန်း ပြန်ဖွင့် ၅ ရက်အတွင်း လာလုပ်သူ ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သာ ရှိဟု ဝန်ကြီး မောင်မြင့် ဝန်ခံ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မြန်မာ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများအတွက် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း သက်သေခံလက်မှတ် (Certificate of Identity — CI) စခန်းများ ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်ပြီး ၅ ရက်အတွင်း CI လာရောက် ပြုလုပ်သူသည် အင်မတန် နည်းပါးပြီး စုစုပေါင်း ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သာ ရှိခဲ့ကြောင်း စစ်အစိုးရ အလုပ်သမားဝန်ကြီး မောင်မြင့်က ဝန်ခံပြောဆိုခဲ့ကြောင်း ခေတ်သစ်မီဒီယာ၏ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက် ညနေပိုင်း သတင်းအစီအစဉ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

CI စခန်း ၅ ခုကို စမွတ်စခွန်၊ စမွတ်ပရာကန်၊ ချွန်ဘူရီ၊ ချင်းမိုင်နှင့် စူရတ်ဌာနီ တို့တွင် အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက်မှ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး အလုပ်လုပ်ခွင့် သက်တမ်း ဒီဇင်ဘာ ၁၁ ရက် ကုန်ဆုံးမည့် အလုပ်သမားများကို အဓိက ရည်ရွယ်ကြောင်း သိရသည်။ မြန်မာ အလုပ်သမားသံအရာရှိရုံး၏ အစောပိုင်း ထုတ်ပြန်ချက်အရ CI စာအုပ် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သူ ၈ သိန်းကျော် ရှိသည်ဟု ဆိုထားရာ လာရောက် ပြုလုပ်သူ အရေအတွက်မှာ မျှော်မှန်းထားသည်နှင့် များစွာ ကွာခြားနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ပုံဖော်ချက် — AI ဖြင့် ဖန်တီးထားသည်

ဘာကြောင့် မလာကြသနည်း

ယခု အသစ်ဖွင့်သော အသုတ်တွင် CI ပြုလုပ်လိုသူသည် တရားဝင် လမ်းကြောင်းမှ မိသားစုထံ ငွေလွှဲထားသည့် အထောက်အထားကို ပြသရမည် ဖြစ်သည်။ မောင်မြင့်က အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက် အလုပ်ရုံ ဆွေးနွေးပွဲတွင် တစ်လ ဘတ် ၂,၀၀၀ နှုန်းဖြင့် ၃ လ၊ စုစုပေါင်း ဘတ် ၆,၀၀၀ လွှဲထားသည့် လက်ခံဖြတ်ပိုင်းနှင့် တစ်နှစ် ၂ ရာခိုင်နှုန်း ဝင်ငွေခွန် ဘတ် ၁,၈၀၀ ပေးဆောင်ထားသည့် အထောက်အထား ပြနိုင်သူများကိုသာ CI ထုတ်ပေးမည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြောင်း Irrawaddy သတင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။

တရားဝင် လမ်းကြောင်းမှ ငွေလွှဲရခြင်းသည် အလုပ်သမားအတွက် ဆုံးရှုံးမှု ကြီးမားသည်။ ဗဟိုဘဏ် သတ်မှတ်ဈေးမှာ တစ်ဒေါ်လာ ၂,၁၀၀ ကျပ် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အေးခဲထားပြီး ပြင်ပဈေးမှာ ၄,၆၀၀ ကျပ် ဝန်းကျင် ရှိရာ ထိုလမ်းကြောင်းမှ လွှဲလိုက်သည့် ငွေသည် တန်ဖိုး ထက်ဝက်ကျော် ဆုံးရှုံးသွားသည်။ မောင်မြင့် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ပေးရသည့် ငွေကို အလှူငွေဟု သဘောထားရန်၊ ငွေလဲနှုန်း ကွာဟချက် အနည်းငယ် ရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

ကုန်ကျစရိတ်မှာလည်း မနည်းပါ။ CI စာအုပ်ဖိုး တရားဝင် ကုန်ကျငွေမှာ ဘတ် ၂,၆၇၀ ဖြစ်သော်လည်း ဝင်ငွေခွန် ဘတ် ၁,၈၀၀၊ ဗီဇာခ ဘတ် ၃,၀၀၀ နှင့် တန်းစီနေရာ ရရှိရေး ကြားခံများထံ ပေးရသည့် ဘတ် ၁,၃၀၀ မှ ၁,၅၀၀ အထိ ထည့်ပေါင်းလိုက်လျှင် စုစုပေါင်း ဘတ် ၁၀,၀၀၀ ကျော် ကုန်ကျကြောင်း Bangkok Post သတင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။

ထို့အပြင် အချက်အလက်များ စစ်အစိုးရထံ ရောက်ရှိပြီး စစ်မှုထမ်း ဆင့်ခေါ်ခံရနိုင်သည်ကို စိုးရိမ်ခြင်း၊ သပိတ်ဝင် အစိုးရ ဝန်ထမ်းဟောင်းများ (Civil Disobedience Movement — CDM) ကို CI ထုတ်မပေးဘဲ ပြန်လွှတ်ခြင်းများ ရှိကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေခြင်းကလည်း အလုပ်သမားများ ခြေလှမ်း ဆုတ်စေသည့် အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်သည်။

အလုပ်သမားများ၏ တုံ့ပြန်မှု

အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် ထိုင်းရောက် မြန်မာ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများ ကိုယ်စားပြု ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းပြီး "ပန်းရောင် လှုပ်ရှားမှု" အမည်ဖြင့် ကမ်ပိန်း စတင်ခဲ့ကြောင်း ခေတ်သစ်မီဒီယာက ဖော်ပြထားသည်။ တောင်းဆိုချက်များမှာ CI နှင့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် မလိုဘဲ ထိုင်း ပန်းရောင်ကတ်နှင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် (Work Permit) တွဲဖက်၍ တရားဝင် နေထိုင် အလုပ်လုပ်ခွင့် ရရှိရေး၊ ဗီဇာ မရှိဘဲ Work Permit သက်တမ်းတိုးခွင့် ရရှိရေးနှင့် ပန်းရောင်ကတ်အပေါ် ဗီဇာ ထုတ်ပေးရေး တို့ ဖြစ်သည်။

ထိုလှုပ်ရှားမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ် CI စာအုပ် ဖျက်သိမ်းရေးအတွက် အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက် မွန်းလွဲ ၁ နာရီမှ ၃ နာရီအထိ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations — UN) ရုံးရှေ့တွင် ဆန္ဒပြ တောင်းဆိုပွဲ ကျင်းပမည်ဖြစ်ကြောင်း အဆိုပါ သတင်းတွင်ပင် ဖော်ပြထားသည်။

မောင်မြင့်က ပြည်ပရောက် မြန်မာများထံမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံကျော် ရရှိခဲ့ပြီး ယခုနှစ်တွင်လည်း ထိုပမာဏအတိုင်း ရရှိရေး ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပြောဆိုထားကြောင်း ခေတ်သစ်မီဒီယာက ကိုးကား ဖော်ပြထားရာ အလုပ်သမားများ၏ ငွေလွှဲငွေမှာ စစ်အစိုးရအတွက် နိုင်ငံခြားငွေ ရရှိရေး အဓိက လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။

CI ဆိုသည်မှာ

CI မှာ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် မရှိသော သို့မဟုတ် မရနိုင်သော မြန်မာ အလုပ်သမားများအတွက် မြန်မာဘက်မှ ထုတ်ပေးသော အစိမ်းရောင် ခရီးသွား အထောက်အထား စာအုပ် ဖြစ်ပြီး သက်တမ်း ၄ နှစ် ရှိသည်။ ထိုင်း အလုပ်လုပ်ခွင့်နှင့် ဗီဇာ ထည့်သွင်းနိုင်သော စာအုပ် ဖြစ်သော်လည်း တတိယနိုင်ငံသို့ ခရီးသွားရန် သုံး၍ မရပါ။ ကုလသမဂ္ဂ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာရေး အဖွဲ့ (International Organization for Migration — IOM) ၏ ကိန်းဂဏန်းအရ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မြန်မာနိုင်ငံသား ၄.၆ သန်းခန့် နေထိုင်ပြီး ထိုင်း အလုပ်သမားဦးစီးဌာန စာရင်းအရ ၂.၉၃ သန်းမှာ အလုပ်လုပ်ခွင့် ရရှိထားသူများ ဖြစ်သည်။

အရင်းအမြစ်များ: ခေတ်သစ်မီဒီယာ (အောက်တိုဘာ ၂၂–၂၃၊ ၂၀၂၆); The Irrawaddy (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၂၀၂၆); Bangkok Post (အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆); Dawei Watch; IOM နှင့် ထိုင်း အလုပ်သမားဦးစီးဌာန ကိန်းဂဏန်းများ။

ဆက်ဖတ်ရန် →

Express Entry ဖိတ်ခေါ်မှုများ — အောက်တိုဘာ ၁၃–၂၀ ရလဒ်များ: ပြင်သစ်ဘာသာလမ်း CRS ၄၃၅ သာ လို

Express Entry ဖိတ်ခေါ်မှုများ — အောက်တိုဘာ ၁၃–၂၀ ရလဒ်များ: ပြင်သစ်ဘာသာလမ်း CRS ၄၃၅ သာ လို

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ကနေဒါ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၊ ဒုက္ခသည်များနှင့် နိုင်ငံသားရေးရာ ဌာန (Immigration, Refugees and Citizenship Canada — IRCC) က အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက်မှ ၂၀ ရက်အတွင်း အမြန် ဝင်ရောက်ရေး စနစ် (Express Entry) ဖိတ်ခေါ်မှု အမှတ် ၄ ကြိမ် ကျင်းပခဲ့ပြီး လျှောက်ထားရန် ဖိတ်ခေါ်ချက် (Invitation to Apply — ITA) စုစုပေါင်း ၈,၉၈၁ စောင် ထုတ်ပေးခဲ့သည်။

သတိပြုရန်မှာ ဤဖိတ်ခေါ်မှုများသည် လက်ရှိ စည်းမျဉ်းများအတိုင်း ကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်က တင်ပြခဲ့သော နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်မှ စတင် အသက်ဝင်မည့် CRS အမှတ် အပြောင်းအလဲများ မပါဝင်သေးပါ။

ပုံဖော်ချက် — AI ဖြင့် ဖန်တီးထားသည်

ဖိတ်ခေါ်မှု ရလဒ်များ

အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက် (အမှတ် ၄၅၁) — ပြည်နယ် အမည်စာရင်း တင်သွင်းရေး အစီအစဉ် (Provincial Nominee Program — PNP): ဖိတ်ခေါ်ချက် ၇၂၉ စောင်၊ အနိမ့်ဆုံး ဘက်စုံ အဆင့်သတ်မှတ် စနစ် (Comprehensive Ranking System — CRS) အမှတ် ၇၄၆။

အောက်တိုဘာ ၁၆ ရက် (အမှတ် ၄၅၀) — ပြင်သစ်ဘာသာ ကျွမ်းကျင်မှု: ဖိတ်ခေါ်ချက် ၅,၀၀၀ စောင်၊ အနိမ့်ဆုံး CRS အမှတ် ၄၃၅။ ဘာသာစကား စွမ်းရည် လေးမျိုးလုံးတွင် ပြင်သစ် အဆင့် (NCLC) ၇ နှင့် အထက် ရရှိထားသူများသာ အကျုံးဝင်သည်။

အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက် (အမှတ် ၄၄၉) — ကနေဒါ အတွေ့အကြုံ အတန်း (Canadian Experience Class — CEC): ဖိတ်ခေါ်ချက် ၂,၅၀၀ စောင်၊ အနိမ့်ဆုံး CRS အမှတ် ၅၁၉။ ယခင် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် CEC ဖိတ်ခေါ်မှု (ဖိတ်ခေါ်ချက် ၂,၀၀၀၊ CRS ၅၁၈) နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဖိတ်ခေါ်ချက် ၅၀၀ ပိုများလာသော်လည်း အနိမ့်ဆုံး အမှတ်မှာ ၁ မှတ် တက်သွားသည်။

အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက် (အမှတ် ၄၄၈) — PNP: ဖိတ်ခေါ်ချက် ၇၅၂ စောင်၊ အနိမ့်ဆုံး CRS အမှတ် ၇၇၂။

မြန်မာများအတွက် ဘာဆိုလိုသနည်း

ပြင်သစ်ဘာသာ လမ်းကြောင်းသည် ဤအသုတ်တွင် ဝင်ရောက်ရ အလွယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ CRS ၄၃၅ မှာ ဤဖိတ်ခေါ်မှုများ အားလုံးထဲတွင် အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ် ဘာသာစကား သင်ယူထားသူများအတွက် ဤလမ်းကြောင်းသည် အခွင့်အလမ်း အကောင်းဆုံး ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

CEC လမ်းကြောင်းမှာ ကနေဒါတွင် ကျွမ်းကျင် အလုပ်အကိုင် အတွေ့အကြုံ အနည်းဆုံး ၁ နှစ် ရှိပြီးသူများအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ ဘွဲ့လွန် အလုပ်လုပ်ခွင့် ပါမစ် (Post-Graduation Work Permit — PGWP) စသည်ဖြင့် ကနေဒါတွင် အလုပ်လုပ်နေသူများနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး CRS ၅၁၉ မှာ မြင့်နေဆဲ ဖြစ်သဖြင့် ကနေဒါ ပြင်ပမှ အသစ် လျှောက်ထားသူများ အတွက် လက်တွေ့မကျပါ။

PNP ဖိတ်ခေါ်မှုများ၏ CRS အမှတ်များ မြင့်နေခြင်းမှာ ပြည်နယ် အမည်စာရင်း ရရှိထားသူများသည် CRS အမှတ် ၆၀၀ အပို ရရှိထားသောကြောင့် ဖြစ်ပြီး အခြား လမ်းကြောင်းများနှင့် တိုက်ရိုက် နှိုင်းယှဉ်၍ မရပါ။ ဤလမ်းကြောင်း၏ ပထမ ခြေလှမ်းမှာ ပြည်နယ် တစ်ခုခု၏ အမည်စာရင်း ရရှိရန် ဖြစ်သည်။

အနိမ့်ဆုံး အမှတ်များသည် ဖိတ်ခေါ်မှု အကြိမ်တိုင်း ပြောင်းလဲနေသောကြောင့် မည်သည့် ဖိတ်ခေါ်မှုမျှ အာမခံချက် မဟုတ်ပါ။ မိမိ CRS အမှတ်ကို အခမဲ့ တွက်ချက်နိုင်သော IRCC ၏ တရားဝင် ကိရိယာဖြင့် အရင် စစ်ဆေးကြည့်ရန် တိုက်တွန်းပါသည်။

အရင်းအမြစ်များ: IRCC Express Entry rounds of invitations (canada.ca); Express Entry draw reports (Canada Immigration News, ImmigCanada, CanApprove), ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ။

ဆက်ဖတ်ရန် →

နေဝင်း "ရွှေ ပြန်ထုတ်" ခဲ့တာ တကယ်လား — စတာလင် အရံငွေရဲ့ အဖြစ်မှန်

နေဝင်း "ရွှေ ပြန်ထုတ်" ခဲ့တာ တကယ်လား — စတာလင် အရံငွေရဲ့ အဖြစ်မှန်

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

"ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းသည် ဆွစ်ဇာလန်တွင် အပ်နှံထားသော ကျပ်ငွေအရံ ရွှေများကို ပြန်ထုတ်ယူခဲ့သည်" ဆိုသည့် ပြောစကားသည် မြန်မာလူထုအကြား ဆယ်စုနှစ်များစွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သော ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ယနေ့တိုင် လူမှုကွန်ရက်များပေါ်တွင် ပြန်ပြန် ပေါ်လာနေဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်တာနက် ရှာဖွေရေး စနစ်များကပင် "တရားဝင် သမိုင်းအထောက်အထား မရှိ" ဟု ဖြေနေရသည်။ သို့ဖြစ်လျှင် မှတ်တမ်းများက အမှန်တကယ် ဘာပြောသနည်း။

ပုံဖော်ချက် — AI ဖြင့် ဖန်တီးထားသည် (မှတ်တမ်း ဓာတ်ပုံ မဟုတ်ပါ)

အရံငွေ ဆိုသည်မှာ ရွှေ မဟုတ်၊ စတာလင် ဖြစ်သည်

လွတ်လပ်ရေး ရခါနီးနှင့် ရပြီးစ ကာလများတွင် မြန်မာငွေကို ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးခဲ့သည်မှာ ရွှေ မဟုတ်ပါ — စတာလင် ပေါင် ဖြစ်သည်။

၁၉၄၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၁ ရက်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်ကုန်အထိ ငွေကြေး ထုတ်လုပ်မှုကို လန်ဒန်အခြေစိုက် မြန်မာငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ (Burma Currency Board) က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် ထိုအဖွဲ့ထံသို့ စတာလင် ပိုင်ဆိုင်မှု ပေါင် ၃၁.၃ သန်း လွှဲပြောင်း ထည့်သွင်းပေးခဲ့ပြီး အဖွဲ့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများမှာ ဗြိတိသျှ စစ်ဘွန်းများ၊ Exchequer ဘွန်းများနှင့် ဗြိတိသျှ ဘဏ္ဍာတိုက် ငွေတိုက် လက်မှတ်များ (Treasury bills) ဖြစ်သည် — အားလုံး လန်ဒန်တွင် ထားသော စတာလင် စာချုပ်စာတမ်းများသာ ဖြစ်ပြီး ဆွစ်ဇာလန်နှင့် မည်သို့မျှ မပတ်သက်ပါ။

စနစ်၏ ဒီဇိုင်းအရ ငွေစက္ကူ ထုတ်လုပ်မှုကို နိုင်ငံခြား အရံ ၁၀၀% ဖြင့် ကျောထောက်ရန် ဖြစ်ပြီး စတာလင်နှင့် လဲလှယ်နိုင်ခွင့်ကို ဥပဒေဖြင့် အာမခံထားခဲ့သည် (ပေါင် ၁ = ၁၃ ကျပ် သုံးပုံတစ်ပုံ နှုန်း)။ သို့ရာတွင် လက်တွေ့ တိုင်းတာချက်များအရ နိုင်ငံခြား အရံ အသားတင် အချိုးသည် ထုတ်လုပ်ထားသော ငွေ၏ ၅၅% မှ ၇၅% အကြားတွင်သာ ရှိခဲ့သည်ဟု Johns Hopkins တက္ကသိုလ် သုတေသန စာတမ်းက မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

၁၉၅၂ — စည်းမျဉ်း စ၍ ပျက်သော နှစ်

အရံငွေ စနစ် စတင် ဖျက်သိမ်းခံရသည်မှာ နေဝင်း အာဏာ မသိမ်းမီ ဆယ်နှစ် အလို၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဖြစ်သည်။

ပြည်ထောင်စုဘဏ် ဥပဒေ (Union Bank of Burma Act) ဖြင့် လန်ဒန်ရှိ ဘုတ်အဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်း၍ ငွေထုတ်လုပ်မှုကို ရန်ကုန်သို့ ရွှေ့ခဲ့သည်။ စတာလင် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် ပြည်ထောင်စုဘဏ် လက်သို့ လွှဲပြောင်း ရောက်ရှိလာပြီး မည်သူမျှ ထုတ်ယူ သယ်ဆောင်သွားခြင်း မရှိပါ။ တစ်ပါတည်း ၁၀၀% အရံထား စည်းမျဉ်းကို ဖျက်၍ အနိမ့်ဆုံး ၂၅% အရံထား စည်းမျဉ်းသစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင်ပင် မြန်မာ့ နိုင်ငံခြားငွေ ပိုင်ဆိုင်မှု၏ ၉၀% ကျော်သည် စတာလင် အဖြစ်ပင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။

၁၉၆၂ နောက်ပိုင်း — သယ်ထုတ်ခြင်း မဟုတ်၊ သုံးပစ်ခြင်း ဖြစ်သည်

၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက် အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း အရံငွေ လျော့နည်းသွားပုံသည် ခိုးထုတ် သယ်ဆောင်မှုနှင့် မဆိုင်ပါ — စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုအောက်တွင် နှစ်ရှည် သုံးစွဲ ကုန်ဆုံးသွားခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၆၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် ပုဂ္ဂလိက ဘဏ်များအားလုံးကို ပြည်သူပိုင် သိမ်းခဲ့ပြီး ဇွန်လမှ စ၍ လုပ်ငန်း ၁၅,၀၀၀ ခန့်ကို ပြည်သူပိုင် သိမ်းခဲ့သည်။ ပို့ကုန် ဝင်ငွေ ထိုးကျသွားပြီး ဘတ်ဂျက် လိုငွေကို ငွေရိုက်နှိပ်ဖြည့်သည့် အခြေအနေတွင် နိုင်ငံခြား အရံငွေသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၂၁၄ သန်းရှိရာမှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ သန်း ၅၀ သာ ကျန်တော့သည်။

မှတ်သားဖွယ်မှာ ထိုကာလအတွင်း အစိုးရကိုယ်တိုင် စတာလင် မှတ်တိုင်မှ ဖြည်းဖြည်း ခွာထွက်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာသည် စတာလင် ပေါင် ၃၅ သန်း ကိုင်ဆောင်ထားရာမှ ဗြိတိသျှ အာဏာပိုင်များနှင့် ညှိနှိုင်း၍ အရံကို ခွဲခြမ်း စုံလင်အောင် လုပ်ခဲ့ပြီး သီးခြား ရွှေ ပိုင်ဆိုင်မှု ပေါင် ၁၅ သန်း ဖိုးခန့်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု Journal of Economic History တွင် ဖော်ပြထားသော သုတေသန စာတမ်းက ဆိုသည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်တွင် မြန်မာသည် စတာလင် ငွေကြေး နယ်မြေ (sterling area) မှ တရားဝင် နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

ဒါဆိုလျှင် ရွှေ ဇာတ်လမ်း ဘယ်က လာသနည်း

"ဆွစ်ဇာလန် ရွှေ" ဇာတ်လမ်း ပေါက်ဖွားလာနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်း သုံးခု မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။

ပထမ — ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ အစိုးရသည် ရွှေ ဝယ်ယူ စုဆောင်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (International Monetary Fund) ၏ ၁၉၆၂ နှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာအရ ထိုနှစ် ဇွန်လမှ စ၍ ကျပ် သန်း ၂၀၀ (ဒေါ်လာ ၄၂ သန်း) ဖိုး ရွှေ ဝယ်ယူရန် ရည်မှန်းခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလကုန်တွင် ပန်းတိုင် ပြည့်မီခဲ့သည်။ ရွှေသည် နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ထွက်သွားခြင်း မဟုတ်ပါ။

ဒုတိယ — ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၃ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းသည် သြစတြီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ဗြိတိန်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းများတွင် ထိုခရီးစဉ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ "ဆေးစစ်မှု" (medical check up) ဟုသာ ဖော်ပြထားပြီး ရွှေနှင့် ပတ်သက်သည့် မှတ်တမ်း မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မတွေ့ရပါ။

တတိယ — လန်ဒန်ရှိ စတာလင် အရံသည် အမှန်တကယ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ပြည်သူလူထု၏ မှတ်ဉာဏ်ထဲတွင် "ပြည်ပမှာ အပ်ထားတဲ့ ရွှေ" အဖြစ် ပုံပြောင်း သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဆွစ်ဇာလန်တွင် ရွှေ အပ်နှံခဲ့သည်၊ ပြန်ထုတ်ခဲ့သည်ဆိုသော မှတ်တမ်း မည်သည့် ဘဏ္ဍာရေး သမိုင်းစာတမ်း၊ မည်သည့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း မှတ်တမ်းတွင်မျှ မတွေ့ရပါ။

အကျိုးဆက်

မြန်မာကျပ်ငွေ၏ ကျောထောက်နောက်ခံသည် လေယာဉ်တစ်စင်းနှင့် အခိုးခံရပြီး ပျောက်ဆုံးသွားခြင်း မဟုတ်ပါ။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပြင်ဆင်မှုဖြင့် အရင်ဆုံး လျော့ချခံရပြီး ၁၉၆၂ နောက်ပိုင်း စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲမှု အမှားများကြားတွင် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုအတွင်း တဖြည်းဖြည်း ကုန်ဆုံး သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ် မေလတွင် ၅၀ တန်နှင့် ၁၀၀ တန်၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် ၂၀ တန်၊ ၅၀ တန်နှင့် ၁၀၀ တန်၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၅ ရက်တွင် ၂၅ တန်၊ ၃၅ တန်နှင့် ၇၅ တန် ငွေစက္ကူများကို တန်ဖိုးမဲ့အဖြစ် ကြေညာခဲ့မှုများသည် ပြည်တွင်း ငွေကြေး အရေးပေါ် လုပ်ဆောင်ချက်များသာ ဖြစ်ပြီး ပြည်ပမှ ရွှေ ထုတ်ယူမှုနှင့် မည်သို့မျှ မသက်ဆိုင်ပါ။

ကျောထောက်နောက်ခံ မရှိတော့သည့် ငွေစက္ကူသည် ပြည်သူ၏ ယုံကြည်မှုတစ်ခုတည်းပေါ်တွင်သာ မှီခို ရပ်တည်ရသည်။ ထိုယုံကြည်မှုကို အကြိမ်ကြိမ် ဖြတ်တောက် ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် သမိုင်းက ယနေ့ ကျပ်ငွေအပေါ် လူထု စိတ်မချရမှု၏ အရှည်ဆုံး အမြစ် ဖြစ်သည်။

အရင်းအမြစ်: Catherine R. Schenk, "Zombie International Currency: The Pound Sterling 1945–1971," Journal of Economic History (Cambridge University Press); Rosemarie S. Diehl, "The Burma Currency Board," Johns Hopkins University (2017); IMF Annual Report 1962; Canadian Department of Trade and Commerce bulletin, 1 November 1952; World Bank, Burma economic reports (1970s).

ဆက်ဖတ်ရန် →

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်

အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်သုံးရက် (သောကြာနေ့) မြန်မာသတင်းချုပ်ကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ မကွေးတိုင်း ရေစကြိုမြို့နယ်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား တစ်ဆယ့်တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်က တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ခုနှစ်ခုက လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခုနှစ်ဦးကို အစားထိုးလိုက်ပါတယ်။ စစ်တွေမြို့လယ် ပေါက်ကွဲမှုမှာ အရပ်သား ငါးဦးခန့် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုအပေါ် သားဖြစ်သူရဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေ၊ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်က လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းသတင်းလည်း ပါဝင်ပါတယ်။

ရေစကြို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု — အရပ်သား တစ်ဆယ့်တစ်ဦး သေဆုံး

အေအက်ဖ်ပီ သတင်းဌာန (AFP) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်သုံးရက် သတင်းအရ ဒီနေ့ နေ့လယ် နှစ်နာရီလောက်က မကွေးတိုင်း ရေစကြိုမြို့နယ်က ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကျေးရွာတစ်ရွာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အရပ်သား တစ်ဆယ့်တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သေဆုံးသူတွေထဲမှာ အမျိုးသမီး ခြောက်ဦးနဲ့ ကလေး နှစ်ဦး ပါဝင်ပြီး၊ ကလေးတစ်ဦးဟာ လမ်းလျှောက်တတ်ခါစ တစ်နှစ်သားအရွယ်လေး ဖြစ်ကာ နောက်တစ်ဦးကတော့ စက်ဘီးစီးနေတဲ့ တစ်ဆယ့်တစ်နှစ်သား ကျောင်းသားလေးလို့ ဆိုပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး မီးခိုးထွက်နေပုံ (ပုံဥပမာ) — ဓာတ်ပုံ: Human Rights Watch

လမ်းဘေးက အိမ် သုံးလုံး လုံးဝ ပျက်စီးသွားပြီး၊ ပျက်စီးမှုဟာ အလွန်ကြီးမားတယ်လို့ မျက်မြင်တစ်ဦးက အေအက်ဖ်ပီကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီသတင်းကို ဒီဗွီဘီ အင်္ဂလိပ်ပိုင်း (DVB English) ကလည်း ဖော်ပြထားပြီး၊ သတင်းရင်းမြစ်တွေကတော့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ဘိုပေါ်နဲ့ မျက်မြင်သက်သေတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ကောင်စီဖက်ကတော့ ဒီသတင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး မှတ်ချက်ပေးဖို့ ဆက်သွယ်လို့ မရခဲ့ဘူးလို့ အေအက်ဖ်ပီက ဆိုပါတယ်။

မှတ်ချက် — ဒါဟာ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရက်က ရေစကြိုမြို့နယ် သစ်ကြီးတောရွာက စတာလင့်ဆိုင်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ် (အရပ်သား တစ်ဆယ့်ငါးဦး သေဆုံး) နဲ့ သီးခြား ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခုနှစ်ဦး အစားထိုးခံရ

ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် (Union Election Commission) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် ကြေညာချက်အမှတ် (၆၅/၂၀၂၆) အရ တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ခုနှစ်ခုမှာ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးတွေအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ တပ်မတော်က ခန့်အပ်ထားတဲ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဗိုလ်မှူးကြီး ခုနှစ်ဦးကို အစားထိုးလိုက်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

• ကယားပြည်နယ် — သန်းစိုးအောင် အစား နောင်လတ်
• စစ်ကိုင်းတိုင်း — ဝင်းတင်စိုး အစား မင်းသိန်း
• မကွေးတိုင်း — မိုးမင်းသိန်း အစား နိုင်ဇင်ထွန်း
• မွန်ပြည်နယ် — ကျော်စွာမြင့် အစား ရဲထွဋ်
• ရခိုင်ပြည်နယ် — ကျော်သူရ အစား ဇော်လင်းထွန်း
• ရန်ကုန်တိုင်း — ဝင်းတင့် အစား ကျော်ကျော်ဦး
• ရှမ်းပြည်နယ် — စိန်ဝင်း အစား ကျော်မျိုးမင်းလတ်

အစားထိုးရတဲ့ အကြောင်းရင်းကိုတော့ ကြေညာချက်မှာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါဘူး။ ကေဘီဇက်တ် တိုင်း သတင်း (KBZ TAI News) ရဲ့အဆိုအရ အစားထိုးခံရသူတွေဟာ သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်က အမည်သစ်တွေကို အတည်ပြုပြီးမှ တာဝန်လွှဲပြောင်းမှာ ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီအချိန်အထိ လက်ရှိ ဝန်ကြီးတွေက ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီသတင်းကို ကေဘီဇက်တ် တိုင်း သတင်းနဲ့ ဘော်ဒါ သတင်းဌာန (Border News Agency) တို့က ကော်မရှင်ရဲ့ ကြေညာချက်ကို ကိုးကားပြီး ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်တွေမြို့လယ် ပေါက်ကွဲမှု — အရပ်သား ငါးဦးခန့် သေဆုံး

ဒီနေ့ မနက် ခုနှစ်နာရီ ငါးဆယ်လောက်က စစ်တွေမြို့လယ် ကသစ်တောလမ်းပေါ် (မော်လိပ်ရပ်ကွက်နဲ့ ကျောင်းတစ်လန်းရပ်ကွက်ကြား) မှာ ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး အရပ်သား ငါးဦးခန့် သေဆုံး၊ တစ်ဆယ့်ဦးကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံတွေကို ကိုးကားပြီး ဂလိုဘယ် ရခိုင် နက်ဝက် (Global Arakan Network) က ဖော်ပြထားပါတယ်။ သေဆုံးသူတွေထဲမှာ အီကြာကွေး ရောင်းနေတဲ့ ဖခင်နဲ့ ကလေးလည်း ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပေါက်ကွဲမှုရဲ့ အကြောင်းရင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး သတင်းတွေ ကွဲပြားနေပါတယ် — အစောပိုင်းက လက်နက်ကြီး ကျည်ဆန်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပေမဲ့၊ နောက်ပိုင်းမှာ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုလို့ ဒေသခံတွေက ပြောနေပြီး၊ ဝိုင်တွဲ (Y-12) လေယာဉ် ဝဲနေသံ ကြားခဲ့ရတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ တာဝန်ရှိမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး သီးခြား အတည်ပြုချက် မရှိသေးသလို၊ စစ်တပ်ဖက်က တခြားအဖွဲ့ကို အပြစ်ပုံချဖို့ ကြိုးစားနေတယ်လို့လည်း ဒေသခံတွေက စွပ်စွဲထားပါတယ်။

စစ်တွေမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဒီနေ့အထိ မြို့သိမ်းပြီးကြောင်း ဒါမှမဟုတ် စစ်ကောင်စီတပ် ဆုတ်ခွာသွားကြောင်း အတည်ပြုထားတဲ့ သတင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဘာမာ နျူးစ် အင်တာနေရှင်နယ် (Burma News International) ရဲ့ သတင်းအရ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) ဟာ စစ်တွေ ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ် (ROC) အနီးက စစ်ကောင်စီစခန်းတွေကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးပျံကျွန်းမှာ တိုက်ပွဲတွေ ဆက်ဖြစ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများ

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် (၂၀၁၂ လန်ဒန်ဧည့်ခံပွဲအတွင်း) — ဓာတ်ပုံ: Wikimedia Commons

မနေ့က ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး သားဖြစ်သူနဲ့ ဖုန်းပြောခွင့်ရခဲ့တဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဒီနေ့ တုံ့ပြန်မှုတွေ ထွက်လာပါတယ်။ တိုင်းမ်စ် သတင်းစာ (The Times) နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ သားဖြစ်သူ ကင်မ် အဲရစ် (Kim Aris) က ဒီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုဟာ စစ်ကောင်စီရဲ့ လူထုဆက်ဆံရေး လှည့်ကွက်တစ်ခုပဲလို့ ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ အမေဖြစ်သူဟာ ဘယ်မှာ ထိန်းသိမ်းခံနေရမှန်းတောင် မသိတဲ့ တစ်ယောက်တည်း အကျဉ်းချထားခံရတဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုကို ဗြိတိသျှ သံတမန်တွေက ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့တာလို့လည်း ဆိုပါတယ်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာ လေ့လာရေး အင်စတီကျု (IISS) က သုတေသီ မော်ဂန် မိုက်ကယ်စ် (Morgan Michaels) ကတော့ စစ်ကောင်စီဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို သံတမန်ရေး အပေးအယူ ရဖို့ အသုံးချနေတယ်လို့ အေအက်ဖ်ပီကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ကင်မ် အဲရစ်ကလည်း အမေဖြစ်သူဟာ သံတမန်ရေး အသိအမှတ်ပြုမှု ဒါမှမဟုတ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ဖြေလျှော့ရေးအတွက် ဓားစာခံအဖြစ် ဘယ်တော့မှ အသုံးချမခံရသင့်ဘူးလို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် အသီးသီးက တိုက်ခိုက်မှုများ

အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက် နေ့လယ်က စစ်ကိုင်းတိုင်း ကနီမြို့နယ် နွားချမ်းကုန်းရွာနဲ့ နတ်လပေါ ရွာတွေကို စစ်ကောင်စီရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်း (m.CDM) က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနေ့ပဲ ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်မြို့ လုံးခင်းရပ်ကွက်မှာ တိုက်ပွဲမဖြစ်ဘဲ စစ်ကောင်စီရဲ့ လက်နက်ကြီး ကျည်ဆန်ကျရောက်လို့ အရပ်သား လေးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး နှစ်ဦးက စိုးရိမ်ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် ည တစ်ဆယ့်တစ်နာရီ ငါးဆယ့်ငါးမိနစ်လောက်က ရခိုင်ပြည်နယ် မင်းပြားမြို့ကို ဝိုင်တွဲ (Y-12) လေယာဉ်က ဗုံး အလုံးနှစ်ဆယ်ခန့် ကြဲချခဲ့ရာမှာ အသက် လေးဆယ့်လေးနှစ်အရွယ် ဒေါ်နုနုအေးနဲ့ အသက် နှစ်ဆယ့်ကိုးနှစ်အရွယ် မသိန်းနုချယ် ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကရင်နီပြည်နယ် လွိုင်ကော်မြို့ အရှေ့ပိုင်းက စစ်ဘေးရှောင် စခန်းတစ်ခုကိုတော့ ဒီနေ့ သန်းခေါင်ကျော်ပြီးချင်း လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု နှစ်ကြိမ် ခံခဲ့ရပြီး သုံးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ကရင်နီ ပြည်ကြားကာလ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) ကို ကိုးကားပြီး ကန္တာရဝတီ တိုင်းမ်စ် (Kantarawaddy Times) က ဖော်ပြထားပါတယ်။ ရခိုင်ပြည်နယ် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် ပန်းနိလရွာကိုလည်း ဒီနေ့ နေ့လယ် နှစ်နာရီလောက်က တိုက်လေယာဉ်နဲ့ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ထိခိုက်မှုအခြေအနေ မသိရသေးပါဘူး။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း — မြန်မာဖက်ကို မဦးတည်

အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာန (IMD) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်သုံးရက် ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဒီနေ့ မနက် ငါးနာရီခွဲလောက်က ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ မနက်ဖြန်မှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းအဆင့်ကနေ တက်လာနိုင်ကာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ရက် မနက်မှာတော့ ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းအဆင့် (အမည် — အာနာ့ဘ်) ရောက်နိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ ရွေ့လျားမယ့်လမ်းကြောင်းကတော့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အန်ဒရာ ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနဲ့ အိုဒီရှာပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ကမ်းခြေတွေဖက်ကို ဦးတည်နေပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံဖက်ကို ဦးတည်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ မုန်တိုင်းဒဏ် တိုက်ရိုက် ခံရဖို့ မရှိဘဲ၊ ကမ်းရိုးတန်း ပင်လယ်ပြင် လှိုင်းကြီးနိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။

သတင်းတိုများ

• စစ်ကိုင်းတိုင်း ကန်တလူ လစာကောက်ဂိတ်အနီးမှာ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက်က တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့က အရှင် ဖမ်းဆီးခဲ့တဲ့ ဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်မျိုးတင့်ဟာ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ကိုးရက်မှာ စစ်ကောင်စီရဲ့ အမ်အိုင် သုံးဆယ့်ငါး (Mi-35) ရဟတ်ယာဉ်တွေ တိုက်ခိုက်လာချိန်မှာ စစ်သားတစ်ဦးရဲ့ သေနတ်ကို လုယူဖို့ ကြိုးစားတာကြောင့် ပစ်သတ်ခံခဲ့ရတယ်လို့ တော်လှန်ရေးဖက်က သတင်းတွေ ဖော်ပြထားပါတယ်။
• ကရင်နီ ပြည်ကြားကာလ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် ရက်စွဲနဲ့ ညီညွတ်သော ကရင်နီတပ်မတော်များအတွက် စစ်ဥပဒေ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ အရပ်သား/အမျိုးသမီး/ကလေးတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု တားမြစ်တာ၊ စစ်သုံ့ပန်းတွေကို ဂျနီဗာ သဘောတူညီချက်အတိုင်း ဆက်ဆံတာ၊ အတင်းအဓမ္မ စစ်သားစုဆောင်းမှု တားမြစ်တာတွေ ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
• အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အစိုးရ (NUG) ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက "ရှေ့တန်း တနင်္သာရီ စစ်ဆင်ရေး" (Forward Tanintharyi Campaign) အတွက် ကျည်ကာအင်္ကျီနဲ့ ဦးထုပ်တွေ အပါအဝင် ခုခံရေးပစ္စည်းတွေကို တနင်္သာရီ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် တပ်ဖွဲ့တွေဆီ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ ပေးအပ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
• ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံမှာ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းက စစ်ကောင်စီဟာ မျက်ရည်ယို ဓာတ်ငွေ့၊ ဝှိုက်ဖော့စဖာရပ် (white phosphorus) နဲ့ အလူမီနီယမ် ဖော့စ်ဖိုက် (aluminum phosphide) တို့လို ဓာတုဗုံးတွေ လေကြောင်းကနေ ကြဲချနေတယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။
• အရှေ့တောင်အာရှ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများ ဖိုရမ် (SEANF) က စစ်ကောင်စီကျောထောက်နောက်ခံ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် (MNHRC) ရဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ကို ရပ်စဲလိုက်တယ်လို့ ပရိုဂရက်ဆစ် ဗွိုက်စ် (Progressive Voice) က ဖော်ပြထားပါတယ်။
• ယိုးဟေး ဆာဆာကာဝါရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ်ရက် နေပြည်တော် ခရီးစဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ရက္ခိုင့်တပ်တော်ဖက်က ဒီနေ့အထိ တရားဝင် တုံ့ပြန်ချက် ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိသေးပါဘူး။
• အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် ညနေ ခြောက်နာရီခွဲလောက်က ရန်ကုန်မြို့ မြန်မာပလာဇာအနီး လျှပ်စစ်ကား အားသွင်းစခန်းမှာ ဝိုင်ပီ ပညာရေးလုပ်ငန်း တည်ထောင်သူ မနှင်းလေးလေးပိုင် (မယုကီ) ကို အမျိုးသား သုံးဦးက ပြန်ပေးဆွဲသွားတယ်လို့ လုံခြုံရေးကင်မရာမှတ်တမ်းကို ကိုးကားပြီး သတင်းတွေ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ရင်းမြစ်များ

• AFP (Oct 23, 2026), via Terror Monitor — Yesagyo airstrike, 11 civilians killed: terrormonitor.com
• KBZ TAI News (Oct 22, 2026) — 7 colonels replaced per UEC notice 65/2026: kbztainews.com
• Border News Agency (Oct 22, 2026) — same UEC announcement: burmese.bnanews.net
• Global Arakan Network (Oct 23, 2026) — central Sittwe explosion (single sourcing chain; mechanism disputed): globalarakannetwork.com
• Burma News International (Oct 21, 2026) — AA captures junta outposts near Sittwe: bnionline.net
• The Times (Oct 23, 2026) — Kim Aris interview: thetimes.com
• NPR/AP (Oct 23, 2026) — Suu Kyi's first call with son in years: wdctv.news
• TBS News (Oct 23, 2026) — Kim Aris on the call: tbsnews.net
• m.CDM Domestic News (October 23, 2026): moemaka.net
• Kantarawaddy Times (Oct 23, 2026) — Loikaw IDP camp airstrikes: ktnews.org
• IMD via TechWordNews (Oct 23, 2026) — Bay of Bengal low-pressure area: techwordnews.com
• Sambad English (Oct 23, 2026) — Odisha red warning, Cyclone Arnab outlook: sambadenglish.com

ဆက်ဖတ်ရန် →

ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ — အပိုင်း ၅: ဦးနေဝင်းမိသားစုကို ဖြတ်ထုတ်ရှင်းလင်းခြင်းနှင့် ပြိုင်ဘက်အားလုံး ဖယ်ရှားခံရပုံ (၂၀၀၂–၂၀၀၃)

ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ — အပိုင်း ၅: ဦးနေဝင်းမိသားစုကို ဖြတ်ထုတ်ရှင်းလင်းခြင်းနှင့် ပြိုင်ဘက်အားလုံး ဖယ်ရှားခံရပုံ (၂၀၀၂–၂၀၀၃)

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မူရင်းမှတ်တမ်း: Network for Democracy and Development (NDD), Documentation and Research Department, Mae Sot, Thailand

အပိုင်း ၄: ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ — အပိုင်း ၄

အပိုင်း ၅ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။

အပိုင်း ၄ အဆုံး၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း — ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဦးနေဝင်းမိသားစုနှင့် သူတို့အသိုင်းအဝိုင်းက ပုဂ္ဂိုလ်များကို မျက်ခြေမပြတ် စောင့်ကြည့်ရန် သူ၏လူယုံတော် စစ်ထောက်လှမ်းရေး ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဝင်းကို သီးသန့်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းမိသားစုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနီးစပ်မှုရှိသည့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကိုမူ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပြည့်အဝ ပေးထားသယောင် လူမြင်ကွင်းတွင် ပြသထားသော်လည်း လူမသိအောင် အထက်အောက်ညှိ၍ ထိမ်းထားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်မှာ စိတ်ဓာတ်ကျ၍ နှုတ်ထွက်ရန်အထိ စဉ်းစားခဲ့ဘူးသော်လည်း သူ့ကို အားကိုး၍ လှုပ်ရှားနေကြသော တပ်မှူးများ (စကင်န်တွင် "တပ်ညို့" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) နှင့် မိသားစုများ၏ မျက်နှာကို ထောက်၍ အောင့်အည်းသည်းခံနေခဲ့သည်ဟု ၂၀၀၄ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်နှင့်အတူ ဖြတ်ထုတ်ရှင်းခံလိုက်ရသည့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိတစ်ဦးက ပြောဆိုခဲ့ဘူးသည်။

ခင်ညွန့်အပေါ်တွင်မူ ထိုသို့ သည်းခံစောင့်ဆိုင်းနေခဲ့သော်လည်း ဦးနေဝင်းမိသားစုအပေါ်တွင်မူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၌ ထိုသို့သော သည်းခံမှုမျိုး လုံးဝမရှိခဲ့ပေ။

၂၀၀၂ မတ်လ(၇) — ဦးနေဝင်းမိသားစုကို ဖမ်းဆီးခြင်း

အထောက်အပံ့ပေးသူ၊ ဆရာသမားဆိုတာလည်း မထား၊ လှုပ်ရှားမှုအဖော်ဆိုတာလည်း မထားတတ်သည့် (စကင်န်တွင် "အထောက်အပံ့သတ်ကလားရင်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဦးနေဝင်း၏ သားမက် ဦးအေးဇော်ဝင်းနှင့် မြေး(၃)ဦးဖြစ်သော အေးနေဝင်း၊ ကျော်နေဝင်း၊ ဇွဲးနေဝင်း (စကင်န်စာလုံးပေါင်းအတိုင်း) တို့ကို နိုင်ငံတော်အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှု၊ နိုင်ငံတော်လုပ်ကြံမှု စသည်တို့ဖြင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် မတ်လ(၇)ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည်။

အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုရှိသည်ဟုဆိုကာ ဦးနေဝင်းမိသားစုနှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်သော လေတပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မြင့်ဆွေ(လေ)၊ ထွက်ဒေသတိုင်း (စကင်န်အတိုင်း — စစ်ဆေးရန်) စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်ချစ်သန်း၊ ကမ်းရိုးတန်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်အေးကြွေ၊ ရဲချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးမိုးဝင်း တို့ကိုလည်း ဖြတ်ထုတ်၊ ဖယ်ရှားပြီး အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

စစ်အာဏာရှင်ဟောင်းကြီး ဦးနေဝင်းနှင့် သမီးဖြစ်သူ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဒေါ်ခင်စန္ဒာဝင်းတို့ကိုမူ အသက်အရွယ်ကြီး၍ ဘာမျှ မလုပ်နိုင်တော့ဟု ယူဆသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ တပ်မတော်အတွင်း အထိုက်အလျောက် သြဇာရှိနေနိုင်သေးသည်ဟု ယူဆသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုဖြင့် တရားမစွဲဆိုခဲ့သော်လည်း အသက်သေဆုံးသည့်အချိန်ထိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့သည်ကို တွေ့နိုင်သည်။

ဦးနေဝင်း၏ နောက်ဆုံးခရီး — ၂၀၀၂ ဒီဇင်ဘာ(၅)

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဦးနေဝင်းနှင့် သူ့မိသားစုအပေါ် မည်မျှ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနာကျည်းချက် ပြင်းထန်ခဲ့သည်ကို ဦးနေဝင်း သေဆုံးသည့်အချိန်တွင် ရက်ကူးခွင့်မပေး၊ မိသားစုအားလုံး စုံအောင်စောင့်ဆိုင်းခွင့်မပြုဘဲ ချက်ချင်း မီးရှို့သင်္ဂြိုဟ်ပြီး ပြာများကို မြစ်ထဲမျှောခိုင်းခဲ့သည့် လုပ်ရပ်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။ အသက်(၉၃)နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) အာဏာရှင်ဟောင်းကြီး ဦးနေဝင်းသည် ရန်ကုန်မြို့ မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မေခလမ်းရှိ သမီးကြီး ဒေါ်ခင်စန္ဒာဝင်း၏ အိမ်အမှတ်(၁၉)တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် နေထိုင်ရင်း ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ(၅)ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသွားသည့်အခါ ချက်ချင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ရသည်။ သေဒဏ်ချမှတ်ထားရသော မိသားစုဝင်များနှင့် နိုင်ငံခြားတွင် ရောက်ရှိနေသော သားသမီးများကိုလည်း လာရောက်ခွင့်မပေးသည့်အပြင် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) အဖွဲ့နှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွင်းမှ ဦးနေဝင်း၏ တပည့်ဟောင်းများကိုလည်း တက်ရောက်ခွင့်မပေးခဲ့ပေ။

ထိုနေ့ နေ့လယ်(၁)နာရီက ရေဝေးသုသာန်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည့် ဦးနေဝင်း၏ နောက်ဆုံးခရီးကို သမီးကြီး ဒေါ်ခင်စန္ဒာဝင်း၊ အရပ်ဝတ် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိများ အပါအဝင် လူ(၂၅)ဦးခန့်သာ လိုက်ပါပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသူများထဲတွင် တစ်ချိန်က ဦးနေဝင်း၏ တပည့် အငြိမ်းစား ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ် ငြိမ်း၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းတင် ပါဝင်နေသည်ကို ဦးနေဝင်း၏ အသုဘအခမ်းအနားအကြောင်း ရိုက်ကူးထားသော ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းတွင် မြင်တွေ့ရသည့်အခါ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေတစ်ယောက် အကြောအကျယ် ဒေါသပေါက်ကွဲပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ်သောင်းတင်၏သား ရေတပ် ဗိုလ်မှူး မိုးသက်တင်ကို အကြောင်းမဲ့ ရာထူးကဖြတ်ပစ်ခဲ့ (စကင်န်တွင် "ရထားကဖြတ်ပစ်ခဲ့" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) သည့်အပြင် ဗိုလ်မှူးချုပ်သောင်းတင်၏သားမက် တနင်္သာရီ စခန်းဌာနချုပ်မှူး (စကင်န်တွင် "တနင်္သာရီရောက်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) ဗိုလ်မှူးကြီး ချိုသန်းမောင်ကိုလည်း ချက်ချင်း အရပ်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပစ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

အသက်(၆၀) စည်းကမ်း — ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၇) ဦး၏ စံချိန်

နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) မှ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) အဖြစ် အမည်ပြောင်းလိုက်ပြီးသည့်နောက်မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် မြန်မာ့တပ်မတော်တစ်ခုလုံးကို သူ့စိတ်ကြိုက် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ အသက်မှာ (၆၄)နှစ် ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် တပ်မတော်စည်းကမ်းအရ အသက်(၆၀)ကျော်လျှင် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် မည်သူမျှ တာဝန် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခွင့် မရှိပေ။ မြန်မာ့တပ်မတော်သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်လျှင်လည်း ၁၉၉၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ(၇)ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) ယနေ့အထိ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၇)ဦးရှိခဲ့သည့်အနက် လက်ရှိ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေမှလွဲ၍ မည်သူမျှ အသက်(၆၀)ကျော်သည့်အထိ ဤရာထူးကို ဆက်လက် ဖက်တွယ်ထားသည်မျိုး မတွေ့ခဲ့ရပေ။ ဇာတ်သစ်မြန်မာ့တပ်မတော် (သစ်ပိုး) တွင် ပထမဆုံး စစ်အာဏာရှင်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းတောင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို အသက်(၆၀)ကျော်သည့်အထိ ထမ်းဆောင်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သို့သော် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ယခုလက်ရှိ စစ်အာဏာရှင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေကမူ အသက်(၇၅)နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်နေသော်လည်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို လက်မလွှတ်သေးဘဲ ဖက်တွယ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

NDD မှတ်တမ်းအရ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၇) ဦး၏ စံချိန်မှာ —

• ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စမစ်ဒွန်း (BC-5106) — ကရင်လူမျိုး၊ စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ပထမဆုံး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်။ တာဝန်မှ ဖယ်ရှားခံရသည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ(၃၁)ရက်နေ့တွင် အသက်(၆၀) မပြည့်သေးပေ။
• ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း (BC-3502) — ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် အသက်(၆၀)ကျော်သည့်တိုင် ရာထူးကို ဆက်လက်ဆုတ်ကိုင်သွားနိုင်သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဧပြီ(၂၀)ရက်နေ့တွင် သူ၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု (BC-3509) ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ (စကင်န်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကို "(၁၉-၅-၁၉၇၂)" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ။)
• ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု (BC-3509) — မွေးသက္ကရာဇ် ၃-၃-၁၉၃၀။ အသက်(၆၀)မပြည့်မီ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဧပြီ(၂၆)ရက်နေ့တွင် သူ၏ ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး (BC-3651) ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။
• ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး (BC-3651) — မွေးသက္ကရာဇ် ၁၃-၃-၁၉၃၂။ တပ်မတော်သားများနှင့် ပြည်သူများ၏ လေးစားချစ်ခင်မှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် စစ်အာဏာရှင်များ စိုးရိမ်ကာ ၁၉၇၈ ခုနှစ် မတ်(၆)ရက်နေ့တွင် ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်း ခံလိုက်ရသည် (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ၁၉၇၆ ခုနှစ် မတ်လ ဖြစ်ဖွယ်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ)။ ထိုအချိန်တွင် သူ၏အသက်မှာ (၄၆)နှစ်ပင် မပြည့်သေးပေ။
• ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသူရကျော်ထင် (BC-5332) — သူ၏အသက်(၆၀)ပြည့်သည့် ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သူ၏ ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင် (BC-6187) ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ (စကင်န်က "(၁၉၉၂) ခုနှစ်မှာ မွေးဖွားခဲ့သူ" ဟု ရေးထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ။)
• ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် (BC-6187) — ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေထံ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
• ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ — အသက်(၇၅)နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်နေသော်လည်း ရာထူးကို ဆက်လက် ဖက်တွယ်ထားဆဲဖြစ်သည်။

တကယ်တော့ စစ်အာဏာရှင်လက်သစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် သူ၏ဆရာဖြစ်ခဲ့သည့် စစ်အာဏာရှင်လတ်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းလောက် သတ္တိရော အရည်အချင်းပါ မရှိပေ။ သူ့အာဏာရလာသည်မှာ နှစ်(၂၀)နီးပါးရှိပြီး အသက်ကလည်း (၇၅)နှစ်အရွယ် ရောက်နေသော်လည်း သူ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို အောက်လူများထဲမှ ယုံကြည်စိတ်ချရသူနှင့် လွှဲပြောင်း မပေးရသေးသည်ကို ကြည့်လျှင် ဤအချက်ကို ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ကောက်ကျစ်ယုတ်မာသည့် နေရာတွင်မူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းထက် ပို၍ အစွမ်းထက်သည်ကို တွေ့ရသည်။ သူ့အသက်(၆၀)ကျော်လာသည့်တိုင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးကို မစွန့်လွှတ်ချင်သေးသောကြောင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် နဝတမှ နအဖအဖြစ် အမည်ပြောင်းလိုက်ပြီး သူနှင့်အသက်အရွယ် မတိမ်းမယိမ်း လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တာဝိဇ်ကျော်ကို တပ်မတော်အတွင်းမှ ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်းလင်းပစ်ခဲ့သည်။

၁၉၉၇ — နဝတမှ နအဖသို့၊ နေရာသစ်များ ဖန်တီးခြင်း

အသစ်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နအဖ စစ်ကောင်စီနှင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ထဲတွင် သူ၏တပည့်အများအပြားကို ထိုးထည့် နေရာပေးခဲ့ပြီး သူကမူ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးအပါအဝင် ထိပ်ဆုံးက လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာအားလုံးကို ဆက်လက်ရယူ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။ သူ၏တပည့်များက သူ့ကို မကလန်နိုင်အောင် လုပ်သည့်အနေဖြင့်လည်း နေရာသစ်များနှင့် ရာထူးသစ်များ အများအပြားကို တိုးချဲ့ဖန်တီး၍ ခွဲဝေပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။

မူလ နဝတစစ်ကောင်စီတွင် အတွင်းရေးမှူး(၁)နှင့်(၂)သာ ထားရှိခဲ့ရာမှ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် နအဖစစ်ကောင်စီတွင် အတွင်းရေးမှူး(၃)ဆိုသည့် နေရာသစ်တစ်ခုကို ထပ်မံတိုးချဲ့ဖန်တီးခဲ့ပြီး သူ၏တပည့်ဖြစ်သည့် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့် (BC-8809) ကို ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့သည်။ ဤသို့ လုပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်သည် နအဖအဖွဲ့တွင် (၅)ဦးမြောက် အာဏာအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစ၍ အတွင်းရေးမှူး(၁)နှင့်(၂) ရာထူးများကို ရယူထားခဲ့ကြသည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ဦးတို့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာနှင့် သြဇာအရှိန်အဝါများကိုလည်း လျော့နည်းကျဆင်း သွားစေခဲ့သည်။ (စကင်န်က "၁၉၉၈ ခုနှစ်ကစလို့" ဟု ရေးထားသည် — ၁၉၈၈ ဖြစ်ရမည်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ။)

ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းမြင့် (စကင်န်တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်ဟုလည်း ရေးထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် လူထုအရေးတော်ပုံကြီးကို ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ် ချေမှုန်းရာတွင် ရှေ့တန်းမှ တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည့် တပ်မ(၁၁)၏ လက်မရွံ့တပ်မှူးဖြစ်ခဲ့သူမို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာသည့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ရေးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် သူ့အနားကို ခေါ်ယူထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနရှိလျက်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ် နအဖခေတ်တွင် တပ်မတော်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဆိုသည်ကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး သူ၏တပည့်တစ်ဦးဖြစ်သည့် စစ်ထောက်ချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်လှ (BC-8752) ကို ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နောက်တစ်နှစ်အကြာ ၁၉၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ(၁၄)ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့ခြင်းဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်လှသည် နအဖအဖွဲ့တွင် (၆)ဦးမြောက် အာဏာအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်လှသည်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ် လူထုအရေးတော်ပုံကြီးကို ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ် ချေမှုန်းရာတွင် ရှေ့တန်းမှ တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည့် တပ်မ(၂၂)၏ လက်မရွံ့တပ်မှူးဖြစ်ခဲ့သူမို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာသည့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်ဖြင့် သူ့အနားကို ခေါ်ယူထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

တကယ်တော့ နအဖစစ်ကောင်စီတွင် အတွင်းရေးမှူး(၃)ဦးအထိ ခန့်အပ်စရာ မလိုဘဲ တစ်ဦးတည်းနှင့်တင် လုံလောက်သည်ကို တစ်ဦးတည်းသော အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သီဟသူရ တင်အောင်မြင့်ဦးက သက်သေပြနေသည်။ အတွင်းရေးမှူးရာထူးများ များပြားနေခြင်းမှာ သူ့တပည့် ကိုယ့်တပည့်များကို နေရာပေးရန်နှင့် အချင်းချင်း အာဏာချိန်ခွင်လျှာ ထိန်းညှိရန်အတွက် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်နေကြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

အတွင်းရေးမှူးများ အလှည့်အပြောင်း (၂၀၀၁–၂၀၀၃)

၂၀၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ(၁၇)ရက်နေ့တွင် ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကျ၍ သေဆုံးသွားခဲ့သည့် အတွင်းရေးမှူး(၂) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတင်ဦး၏ နေရာကို (၂)နှစ်နီးပါး လစ်လပ်ထားခဲ့ပြီးမှ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ(၁)ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ လူယုံတော်တစ်ဦးဖြစ်သည့် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဌာနချုပ်မှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းကို ထိုတာဝန် ပူးတွဲပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် လာဘ်စားမှု စွဲချက်များဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ(၉)ရက်နေ့တွင် ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်း ခံလိုက်ရသည့် အတွင်းရေးမှူး(၃) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်နှင့်အတူ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်(၃)ဦးလုံးကိုပါ တစ်သုတ်တည်း ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်း ပစ်ခဲ့ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ဆိုသည်မှာ တစ်ယောက်မျှ မရှိတော့သလို တပ်မတော်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဆိုသည်မှာလည်း တရားဝင် "ကြက်ပျောက် ငပျောက်" ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၃ — ခင်ညွန့်ကို ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်ပြီး ထောင်ချောက်ဆင်ခြင်း

ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုလည်း လက်မလွှတ်ရဲ၊ ထမ်းဆောင်ရန်လည်း ဝန်လေးနေသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဒီပယင်းလူသတ်ပွဲကြီးအပြီးတွင် နိုင်ငံတကာအစိုးရများနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ကို ပို၍ ကြောက်လန့်လာသောကြောင့် ဤတာဝန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ထံ လွှဲအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ တစ်ချက်ခုတ် နှစ်ချက်ပြတ် သဘောဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကိုလည်း စစ်ရုံးချုပ်မှ အပြီးအပိုင် မောင်းထုတ်ပစ်ရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦး၏ တာဝန်ကြီးလေးမှုများကို အကြောင်းပြု၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်၏ မူလရာထူးများဖြစ်သော စစ်ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်မှူး (ကက/လုံ) ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ လူယုံတပည့်ရင်းဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဝင်းလက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရန်၊ အတွင်းရေးမှူး(၁)ရာထူးကိုမူ အတွင်းရေးမှူး(၂)ဖြစ်သည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းလက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကို ဖိအားပေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်အနေဖြင့် အတွင်းရေးမှူး(၁)ရာထူးကို လက်လွှတ်နိုင်သော်လည်း စစ်ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်မှူးရာထူးကို လက်လွှတ်လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် တပ်နှင့် အဆက်ပြတ်၍ "မျောက်သစ်ကိုင်းလွှတ်" သလို ဖြစ်သွားမည်ကို ကြိုတင်သိမြင်နေသောကြောင့် ထိုရာထူးကိုမူ လွှဲမပေးနိုင်ဟု အပြတ်ပြောခဲ့သဖြင့် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ခဲ့ကြရသည်။

သို့သော် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် သူကိုယ်တိုင် နောက်ကွယ်မှ ကွပ်ကဲဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဒီပယင်းလူသတ်ပွဲကြီးကြောင့် နိုင်ငံတကာ ဖိအားများ အဆမတန်မြင့်တက်နေချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်နှင့် အပေးအယူလုပ်ရမည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကို မယုံကြည်ဘဲ မကျေနပ်သော်လည်း သူ၏ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် သြဂုတ်(၂၅)ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်အား လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးထက် အာဏာပိုရှိသည့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးရာထူးကိုမူ မည်သူ့ကိုမျှ လွှဲမပေးဘဲ သူကိုယ်တိုင် ဆက်လက်ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့သောကြောင့် နအဖဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ "ဘုရားအထက် မျောက်အထက်" ဆိုသလို ကမောက်ကမ ဖြစ်သွားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ (စကင်န်တွင် "ဘုရာ့ကအထက်၊ မျောက်ကအထက်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်။)

ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာရသည့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကလည်း သူ့ကိုယ်သူ ပုံဖော်ရန် ကြိုးစားသည့်အနေဖြင့် သူ၏ စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာနက ပြုစုရေးဆွဲတင်ပြထားသည့် နအဖ၏ နိုင်ငံရေးလမ်းပြမြေပုံ (Road Map) (၇)ချက်ကို သူဝန်ကြီးဖြစ်သည့်နေ့တွင် သူကိုယ်တိုင် ဖတ်ကြားအသံလွှင့်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက တားမြစ်ခဲ့သောကြောင့် သြဂုတ်(၃၀)ရက်နေ့ရောက်မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်၏ အရေးပါသည့် နအဖ အတွင်းရေးမှူး(၁)ရာထူးကို သူ၏လူယုံ တပည့်ရင်းတစ်ဦးဖြစ်သည့် အတွင်းရေးမှူး(၂) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးစိုးဝင်းအား လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ပြီး အတွင်းရေးမှူး(၂)ရာထူးကိုမူ နောက်ထပ် လူယုံတပည့်ရင်းတစ်ဦးဖြစ်သည့် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းစိန်ကို ပူးတွဲကိုင်ခိုင်းခဲ့ခြင်းဖြင့် အရေးပါသည့်နေရာမှန်သမျှ သူ့လူများဖြင့် အစားထိုး၍ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ကြောင်း သုံးသပ်တင်ပြလိုက်ရသည်။

စောမောင်ခေတ် မူဝါဒများကို ပစ်ပယ်ခြင်း

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် နိုင်ငံတော်အာဏာအားလုံး သူ၏လက်ထဲသို့ စတင်ရောက်ရှိလာသည့်နေ့မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် လက်ထက်က ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့သည့် မူဝါဒများနှင့် ကတိကဝတ်များအပေါ် တာဝန်မခံတော့ဘဲ သူ့စိတ်ကြိုက် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို လမ်းဖြောင့်တားဆီးသည့် လုပ်ငန်းများတွင် ချန်လှပ်ထားခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်တို့ ဦးဆောင်ရေးဆွဲခဲ့သည့် မူဝါဒ (ပေါ်လစီ) များအတွက်မူ သူ့အနေဖြင့် လက်လည်းမခံနိုင်ဘူး၊ တာဝန်လည်း မယူဘူးဆိုသည့် သဘောဖြစ်သည်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးနှင့် နဝတ ဥက္ကဌ ဖြစ်လာခြင်းမတိုင်မီကပင် ၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ကို အာဏာလွှဲပြောင်းရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ NLD ပါတီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးထံမှ "စစ်တပ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ရမယ်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးနှင့်အထက် တပ်မတော်အရာရှိအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ရမယ်၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ထိပ်ပိုင်း စစ်ခေါင်းဆောင်များကို နျူရင်ဘာ့ဂ် (စကင်န်တွင် "ရျှူရင်ဘိတ်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) လို နိုင်ငံတကာစစ်ခုံရုံးတွင် တင်၍ သေဒဏ်ပေးရမယ်" ဆိုသည့် စကားသံများသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ ခေါင်းဆောင်သည့် ခေါင်းမာဂိုဏ်းက NLD ပါတီကို အာဏာလွှဲမပေးရန် ထောက်ပြစရာ အကွက်ကောင်းများ ဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။

ဤကိစ္စတွင် နဝတအတွင်းရေးမှူး(၁)လည်းဖြစ် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲလည်းဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်ကိုယ်တိုင်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ၏ ရပ်တည်ချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၏ တာဝန်မှာ အစိုးရတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းရန်မဟုတ်ဘဲ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ် ရေးဆွဲရန်သာဖြစ်သည်ဆိုသည့် လမ်းကြောင်းသို့ ပြောင်းလဲရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ "နျူရင်ဘာ့ဂ်" စစ်ခုံရုံး ဥပမာပေး ပြောဆိုခဲ့သည့် အဖွဲ့ချုပ် ယာယီဥက္ကဌ ဦးကြည်မောင်ကိုလည်း ဒေါ်သက်ကြွယ် (စကင်န်စာလုံးပေါင်းအတိုင်း — မည်သူ့ကို ရည်ညွှန်းသည်မသိ၊ စစ်ဆေးရန်) နှင့်အတူ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ချေပပြောဆိုခဲ့သည်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်လက်ထက်က ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ သံတမန်ရေး စသည့် မူဝါဒအားလုံးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ —

• စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တရားဝင်ဖြစ်လာအောင် ပြုလုပ်ရေး၊
• စစ်တပ်ပိုင် အင်အားကြီးမားသည့် နိုင်ငံရေးအင်အားစုတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းထူထောင်ရေး၊
• ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ နိုင်ငံရေးပါတီများကို တဖြည်းဖြည်း ဖျောက်ကွယ်သွားအောင် စနစ်တကျ ချေမှုန်းပစ်ရေး၊
• စစ်အင်အားကို (၇)သိန်းအထိ တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းရေး၊
• ခေတ်မီပြီး အင်အားတောင့်တင်းသည့် တပ်မတော်ဖြစ်လာအောင် တည်ဆောက်ရေး၊
• အနုမြူလက်နက်အပါအဝင် ဖျက်ဆီးမှုစွမ်းအားမြင့်မားသည့် ခေတ်မီလက်နက်များ ထုတ်လုပ်တပ်ဆင်နိုင်ရေး၊
• အပစ်ရပ်အဖွဲ့များကို လက်နက်ဖြုတ်ပြီး လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်ဆဲ သူပုန်အဖွဲ့အစည်းများကိုမူ အပြတ်ချေမှုန်းပစ်ရေး၊
• နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး–သံတမန်ရေးကဏ္ဍတွင် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အာဆီယံ စသည့်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို မြှင့်တင်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ၊ အနောက်နိုင်ငံများကိုမူ "Offensive Diplomacy Strategy" ဆိုသည့် ထိုးစစ်အသွင်ဆောင်သည့် သံတမန်ရေးမဟာဗျူဟာတစ်ရပ် ချမှတ်ဆောင်ရွက်ရေး —

စသည့် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

အိန္ဒိယနှင့် အာဆီယံကို ချဉ်းကပ်ခြင်း

အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ ဖိအားပေးမှုများကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအပေါ် လုံးဝမှီခိုရပ်တည်နေရသည်မျိုး မဖြစ်ရအောင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာဆီယံနိုင်ငံများနှင့် ပို၍ နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရန် နည်းလမ်းများ ရှာဖွေဖို့အတွက် စစ်ထောက်လှမ်းရေး (ကက/လုံ) စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကျော်သိန်း (စာ ၂၃ တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်သိန်းဟု ရေးထားသည် — စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန် အေး (စကင်န်တွင် "ညွှန်စာတေယျွန့်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်။ နောင် ကနေဒါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး) တို့ကို အထူးတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယအစိုးရ အဆက်ဆက်သည် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအတိုက်အခံများဘက်မှ တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျ ရပ်တည်ပေးခဲ့ရာမှ ၁၉၉၁ ခုနှစ် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် ရာဂျစ်ဂန္ဒီ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရပြီးသည့်နောက်ပိုင်းမှစ၍ မူဝါဒအပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဤအပြောင်းအလဲကို ထိထိရောက်ရောက် အသုံးချနိုင်ဖို့အတွက် ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်သိန်းနှင့် ဦးအေး (ညွှန် အေးနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတည်း ဖြစ်ဖွယ် — စစ်ဆေးရန်) တို့ ခေါင်းဆောင်သည့် အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ချဉ်းကပ်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။ အလားတူ ထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် အာဆီယံနိုင်ငံများကို ချဉ်းကပ်ခဲ့ရာတွင်လည်း အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့ကြသည်။

အပစ်ရပ်မူဝါဒ အကွဲအပြဲ — စောမောင်နှင့် သန်းရွှေ

တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပတ်သက်၍ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေနှင့် သူ၏ ခင်မောင်တိုက်ကာ (စကင်န်စာလုံးပေါင်းအတိုင်း — အဓိပ္ပါယ်မသိ၊ စစ်ဆေးရန်) ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင်မူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေးတို့အကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ အကြောအကျယ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ (စကင်န်က "၁၉၉၇ ခုနှစ် ပြည့်တွင်းစစ်ကြီး" ဟု ရေးထားသည် — ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖြစ်ဖွယ်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) ရောင်စုံ လက်နက်ကိုင်သူပုန်အဖွဲ့အစည်းများကို အပြတ်တိုက်ခိုက်၍ မရခဲ့သလို အကြမ်းဖက် လက်နက်ချရန် ကြိုးပမ်းမှုများလည်း မအောင်မြင်ခဲ့သောကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်လက်ထက်တွင် "လက်နက်ချ၍ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ရန်" ဆိုသည့် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် သံသယဖြစ်စေမည့်စကားများကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ပြီး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးကို လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ရင်း ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ကြရန်၊ နောက်ပိုင်းကျမှ နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို နိုင်ငံရေးအရ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ဖြေရှင်းကြရန် မူဝါဒများ ချမှတ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်လက်ထက်တွင် ချမှတ်ခဲ့သည့် နဝတ၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများထဲတွင် — နဝတ၏ ဦးတည်ချက်အရ (၃)ချက်ကို သဘောတူ စေ့စပ်ခဲ့ကြရန်၊ နှစ်ဖက်အပစ်ရပ်ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများတွင် လက်တွဲဆောင်ရွက်ကြရန်၊ နှစ်ဖက်လက်နက်ကိုင်တပ်များအတွက် လုပ်ငန်းနယ်မြေများ သတ်မှတ်ပေးထားပြီး တပ်လှုပ်ရှားမှုများကို တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ဆက်သွယ်ရေးအမှတ် (Contact Point) များမှတစ်ဆင့် ညှိနှိုင်းလုပ်ဆောင်ကြရန်၊ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများကို ဒီမိုကရေစီလုပ်ငန်းများ လွတ်လွတ်လပ်လပ် လုပ်ကိုင်ခွင့်ပေးရန်၊ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် ဒီမိုကရေစီ အရပ်သားအစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံရေးအရ ဆွေးနွေးဖြေရှင်းကြရန် — ဆိုသည့် အချက်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။

ဤမူဝါဒများနှင့်အညီ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်၏ စစ်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို အသုံးပြု၍ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အတွင်း ပထမဆုံး ထောက်ခံခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို ချဉ်းကပ်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် လက်ထက် ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အတွင်း ဤမူဝါဒကို လက်ခံ၍ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ပေါင်း (၉)ဖွဲ့အထိ ရှိခဲ့သည် (စကင်န်က (၉)ဖွဲ့ဟု ဆိုထားသော်လည်း အောက်ပါစာရင်းတွင် အမည် (၁၀)ခု ပါဝင်နေသည် — စကင်န်အတိုင်း စာရင်းပြုထားသည်၊ စစ်ဆေးပေးပါ)။ ထိုအဖွဲ့များမှာ ကိုးကန့်အဖွဲ့၊ ဝအဖွဲ့၊ ပြည်သူ့စစ် (ပသစ) တပ်မဟာ(၇၆၈)နှင့်(၈၁၅) စစ်ဒေသ ရှမ်းအခီ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့၊ SSA အဖွဲ့၊ စော်ဘွားတိန်ယိမ်း (စကင်န်တွင် "စခုန်တိန်ယိမ်း" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်) ခေါင်းဆောင်သည့် ပသစ(၁၀၁) စစ်ဒေသ ကချင်အမျိုးသားအဖွဲ့၊ ဦးမထုနောင် ခေါင်းဆောင်သည့် KIA တပ်မဟာ(၅) ကချင်အမျိုးသားအဖွဲ့၊ ဦးအောင်ခမ်းထိ ခေါင်းဆောင်သည့် PNO ပအိုဝ်း အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်၊ ဦးအိုက်မွန်း ခေါင်းဆောင်သည့် ပလောင် တိုင်းရင်းသား PSLP အဖွဲ့နှင့် ဦးအောင် (စကင်န်တွင် "ဂေါဘယ်လပျံ ဦးအောင်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည် — စစ်ဆေးရန်) ခေါင်းဆောင်သည့် KNG ကယန်းအမျိုးသားအဖွဲ့တို့ ဖြစ်ကြသည်။

သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို ဖယ်ရှားပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ အာဏာသိမ်းလိုက်သည့်အချိန်မှစ၍ (စကင်န်ရက်စွဲအတိုင်း — ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ဖြစ်ရမည်၊ စစ်ဆေးရန်မှတ်ချက်ပါ) တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအားလုံးကို "ခြွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချရေး၊ လက်ရှိအခြေအနေတွင် လက်နက်မချနိုင်သေးလျှင်တောင် လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်၍ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ပါမည်" ဆိုသည့် ကတိစကားကို ရအောင်ယူထားရေး ဆိုသည့် မူဝါဒသို့ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခဲ့သည်။ "အပစ်ရပ်သည်ဖြစ်စေ၊ အပစ်မရပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ရန်သူဟာ ရန်သူပဲဖြစ်လို့ ယခုအချိန်တွင် မတိုက်သေးလည်း နောက်တစ်ချိန်တွင် တိုက်ရမည်သာ" ဟု ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေက စစ်ကောင်စီအစည်းအဝေးများနှင့် စစ်ရုံးချုပ်(၄)လပတ် အစည်းအဝေးများတွင် အမြဲလိုလို သတိပေး ထည့်သွင်းပြောဆိုလေ့ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။

ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိက တာဝန်ယူလုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်က အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ခဲ့သော်လည်း သဘောထားတင်းမာသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေဘက်မှ ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေး၊ ဗိုလ်ချုပ်တင်ဦးတို့အပြင် စစ်တိုင်းမှူးအများစုကပါ ရပ်တည်ပေးခဲ့ကြသောကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်မှာ ဘာမျှ မတတ်နိုင်ဘဲ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ အမိန့်အတိုင်း လိုက်နာလုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ မူဝါဒသစ်အပေါ်တွင် ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ စုစုပေါင်း(၆)ဖွဲ့ ရှိခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုအဖွဲ့များမှာ ကချင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (KIO)၊ ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (ကလလတ)၊ ကယန်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (KNLP)၊ ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (ရလလတ)၊ ကရင်နီ အမျိုးသား တိုးတက်ရေးပါတီ (KNPP) နှင့် မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (NMSP) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

နောက်အပိုင်း (အပိုင်း ၆) တွင်

၁၉၉၅ ခုနှစ်က KNPP ၏ အပစ်ရပ်ပျက်ပြားမှု — "လက်နက်ချ၍ ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ရန်" ဆိုင်းဘုတ်ကိစ္စနှင့် သန်းရွှေ၏ "ရန်သူဟာ ရန်သူပဲ" မူဝါဒ၏ အကျိုးဆက်များ၊ ၁၉၉၅–၉၆ မော်လမြိုင် KNU ဆွေးနွေးပွဲများ — စကင်န် စာမျက်နှာ ၂၄ မှ ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။

မူရင်းမှတ်တမ်း: Network for Democracy and Development (NDD), Documentation and Research Department, Mae Sot, Thailand — "ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ"

ဆက်ဖတ်ရန် →

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ

ဒီနေ့ (အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်) မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ အများစုနေရာတွေမှာ နေသာပြီး တိမ်ကင်းပွင့် နေပါမယ်။ အပူချိန် အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၄ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် လောက်ရှိပါမယ်။ လေကတော့ ပေါ့ပါးပြီး တစ်နာရီ ၇–၁၄ ကီလိုမီတာ လောက်သာ တိုက်ခတ်ပါမယ်။

အလယ်ပိုင်းမြေပြန့် (မန္တလေး၊ နေပြည်တော်၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) မှာတော့ နေသာပြီး မိုးရွာနိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါးပါတယ်။ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၃၃–၃၄ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် လောက်ရှိပါမယ်။

ထူးခြားဖြစ်စဉ်: ရန်ကုန်တိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း (မိုညို) နဲ့ မွန်ပြည်နယ် တို့ကတော့ နေ့လယ်/ညနေပိုင်းမှာ မိုးအနည်းငယ်ရွာနိုင်ပြီး (၁–၅ မီလီမီတာ)၊ တချို့နေရာတွေမှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်နိုင်ပါတယ်။

မနက်ဖြန် (အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်) မှာတော့ တစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး နေသာပြီး မိုးရွာနိုင်ခြေ လျော့ပါးပါမယ်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက်

IMD (အိန္ဒိယမိုးလေဝသဌာန) ရဲ့ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက် ထုတ်ပြန်ချက်အရ — ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့တောင်ပိုင်း (အန်ဒမန်ကျွန်းအနီး) မှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း (LPA) အသစ် ဒီနေ့ (၂၃ ရက်) ခန့်မှာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် (အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းခြေဘက်) ကို ရွေ့လျားရင်း အားကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။ ခန့်မှန်းချက်မော်ဒယ်အချို့က အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်ခန့်မှာ မုန်တိုင်းအဆင့်ရောက်နိုင်လို့ ပြသပေမယ့်၊ IMD က မုန်တိုင်းဖြစ်ပေါ်မှုကို အတည်မပြုသေးပါဘူး။ လမ်းကြောင်းက အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ (အန်ဒရာပရာဒေ့ရှ်–အိုဒစ်ရှာ) ဘက်ကို ဦးတည်နေပြီး မြန်မာဘက်ကို ဦးတည်နေတာ မရှိပါဘူး။

JTWC (အောက်တိုဘာ ၂၂–၂၃) အရ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်/ကပ္ပလီပင်လယ်မှာ မုန်တိုင်းတည်ရှိနေတာ မရှိပါဘူး။ DMH (အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၁၆:၀၀ MMT) ကလည်း မြန်မာအတွက် ရေကြီးသတိပေးချက် ထုတ်ထားတာ မရှိပါဘူး။

၄၈ နာရီအတွင်း မြန်မာကို ကုန်းတွင်းဝင်နိုင်ခြေ မရှိတာကြောင့် သီးခြား အရေးပေါ် မုန်တိုင်းသတိပေးချက် post တင်ဖို့ မလိုအပ်ပါဘူး။

ရင်းမြစ်များ

Myanmar DMH — moezala.gov.mm
Windy.com (ECMWF) — မြန်မာမိုးရွာမြေပုံ
weather.com — မန္တလေး
weather25.com — ရန်ကုန်
weatherbug.com — မိုညို၊ ပဲခူး
UK Met Office — မိတ္ထီလာ
IMD သတင်းထုတ်ပြန်ချက် (Dinalipi)
JTWC/JMA သတင်းအကျဉ်း (orbisweather)

ဆက်ဖတ်ရန် →

နိတ္ထိတံ သွားတဲ့ ငွေစက္ကူ — ဝါဇီ ပုံနှိပ်မှုနဲ့ ငွေအတုတွေကြားမှာ ကျပ်ငွေ ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ

နိတ္ထိတံ သွားတဲ့ ငွေစက္ကူ — ဝါဇီ ပုံနှိပ်မှုနဲ့ ငွေအတုတွေကြားမှာ ကျပ်ငွေ ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

လူမှုကွန်ရက်မှာ စစ်မှုထမ်းဟောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး အခုအခါ လွတ်မြောက်နယ်မြေမှာ တော်လှန်ရေး လုပ်ဆောင်နေတဲ့ ကိုနေမျိုးဇင်ရဲ့ ငါးထောင်တန် ငွေစက္ကူ ပျက်ပြယ်တော့မယ်လို့ သတိပေးတဲ့ ပို့စ်။ လူတွေ ကြောက်ကြတာလည်း မဆန်းဘူး — ဒီနိုင်ငံမှာ ငွေစက္ကူ ပျက်ပြယ်ဖူးတဲ့ အတွေ့အကြုံက တစ်ခါ မကပါဘူး။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ပြောချင်တာက ငွေပယ် ကောလဟာလ မဟုတ်ဘူး။ ပြောချင်တာက — ကြေညာချက် ထွက်လာသည်ဖြစ်စေ၊ မထွက်သည်ဖြစ်စေ — မြန်မာ ငွေစက္ကူရဲ့ ခိုင်မာမှုဟာ လက်တွေ့မှာ နိတ္ထိတံ သွားပြီ ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ ဘာကြောင့်လဲ၊ ဘာတွေ ဆက်ဖြစ်မလဲ ဆိုတာကို မှတ်တမ်း သက်သေတွေနဲ့ ကြည့်ကြရအောင်။

တကယ် ခိုင်မာခဲ့တဲ့ ခေတ်တစ်ခု ရှိခဲ့တယ်

လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ခေတ်မှာ ကျပ်ငွေဟာ အရံနဲ့ ကျောထောက် ထားတဲ့ ငွေကြေးပါ။ ငွေကြေး ဘုတ်အဖွဲ့ (Burma Currency Board) လက်အောက်မှာ ထုတ်ဝေတဲ့ ငွေပမာဏရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်ကနေ လေးပုံ သုံးပုံအထိကို လန်ဒန်မှာ ထားတဲ့ စတာလင် အရံတွေနဲ့ ကျောထောက် ခဲ့တယ်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၇ ရက်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေး ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့ (International Monetary Fund, IMF) နဲ့ သတ်မှတ်ခဲ့တဲ့ တရားဝင် နှုန်းက အမေရိကန် တစ်ဒေါ်လာကို ကျပ် ၄ ကျပ် ၇၆ ပြား ပါ။

အဲဒီခေတ်က ငွေစက္ကူပေါ်မှာ လက်မှတ်တွေ ပါသေးတယ်။ ငွေကြေး ဘုတ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဟော့ကင်း (R. V. N. Hopkins) နဲ့ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် ပညာရေး ပညာရှင် စည်သူ ဦးကောင်း (ငွေစက္ကူပေါ်က လက်မှတ်မှာ "မောင်ကောင်း") တို့ရဲ့ လက်မှတ်တွေ၊ နောက်ပိုင်းမှာ ဦးစံလင်း (San Lin) ရဲ့ လက်မှတ်တွေ။ ဆိုလိုတာက ငွေစက္ကူရဲ့ တန်ဖိုးအတွက် နာမည်နဲ့ တာဝန်ယူတဲ့ လူတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ပြည်သူက ယုံကြည်နိုင်ခဲ့တယ်။

ခိုင်မာမှုကို ဘယ်လို ဖြိုချခဲ့သလဲ

ပြိုကျမှုက တဖြည်းဖြည်း လာတာပါ။

၁၉၅၂ ခုနှစ်မှာ ပြည်ထောင်စု ဘဏ် အက်ဥပဒေ (Union Bank of Burma Act) က ငွေစက္ကူ အရံ ကျောထောက်ရမယ့် အနည်းဆုံး အချိုးကို ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချလိုက်တယ်။ ၁၉၆၃ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ဘဏ်တွေကို ပြည်သူပိုင် သိမ်းလိုက်တယ်။ နိုင်ငံတော် အရံငွေက ၁၉၆၄ မှာ ဒေါ်လာ ၂၁၄ သန်း ရှိရာကနေ ၁၉၇၁ မှာ ဒေါ်လာ သန်း ၅၀ ပဲ ကျန်တော့တယ်။

ပြီးတော့ ငွေပယ် လုပ်ရပ်တွေ လာပါတယ်။

• ၁၉၆၄ ခုနှစ် — ၅၀ တန်နဲ့ ၁၀၀ တန် ငွေစက္ကူတွေ ပျက်ပြယ်။

• ၁၉၈၅ နိုဝင်ဘာ ၃ — ၂၀ တန်၊ ၅၀ တန်၊ ၁၀၀ တန် ပျက်ပြယ်။ ပြန်လဲပေးတာက တန်ဖိုးရဲ့ လေးပုံ တစ်ပုံခန့်ပဲ ရှိတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြတယ်။

• ၁၉၈၇ စက်တင်ဘာ ၅ — ၂၅ တန်၊ ၃၅ တန်၊ ၇၅ တန် ပျက်ပြယ်။ ဒီတစ်ခါက အဆိုးဆုံးပါပဲ။ ကြိုတင် အသိပေးတာ မရှိ၊ လျော်ကြေး ပြန်ပေးတာ လုံးဝ မရှိ။ ထုတ်ဝေထားတဲ့ ငွေတန်ဖိုးရဲ့ ၆၀ ကနေ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တစ်ညတည်းနဲ့ စက္ကူစုတ်တွေ ဖြစ်သွားတယ် (သတင်း အရင်းအမြစ်ပေါ် မူတည်ပြီး ကိန်းဂဏန်း အနည်းငယ် ကွဲပါတယ်)။ ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကျောင်းလခ စုငွေတွေ၊ မိဘပို့ငွေတွေ ပျက်စီးသွားပြီး ရန်ကုန် စက်မှုတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားတွေ လမ်းပေါ် ထွက်လာကြတယ်။ အဲဒီ ဒေါသဟာ ၁၉၈၈ အရေးတော်ပုံကြီးကို မီးပွားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ် ဆိုတာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ရေးထားပြီးသားပဲ။ ပြီးတော့ နေဝင်းရဲ့ ကံကြမ္မာ ဂဏန်း ၉ နဲ့ စားလို့ ပြတ်အောင်ဆိုပြီး ၄၅ ကျပ်တန်နဲ့ ၉၀ ကျပ်တန်တွေ ထပ်ထုတ်ခဲ့သေးတယ် — ငွေကြေးကို နိုင်ငံတော် စနစ်တစ်ခု အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အယူသီးမှုနဲ့ ကစားစရာ အဖြစ် သဘောထားခဲ့တဲ့ သက်သေပါပဲ။

ဝါဇီရဲ့ အပြစ်

ဒီနေ့ ကျပ်ငွေ ပုံနှိပ်တဲ့ နေရာက လယ်ဝေး မြို့နယ်က ဝါဇီ လုံခြုံရေး ပုံနှိပ်စက်ရုံ (Security Printing Works, Wazi) ပါ။ ဂျာမနီ ကုမ္ပဏီ Giesecke+Devrient (G+D) ရဲ့ နည်းပညာ လမ်းညွှန်မှုနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ စက်ရုံ။ အာဏာသိမ်းပြီး မကြာခင် ၂၀၂၁ မတ် ၃၁ ရက်မှာ G+D က မြန်မာ စစ်အစိုးရရဲ့ ပုံနှိပ်စက်ရုံကို ပစ္စည်း ထောက်ပံ့မှု အားလုံး ရပ်ဆိုင်းလိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝါဇီက ပုံနှိပ်မှု မရပ်ခဲ့ဘူး။

မြန်မာ အထူးအကြံပေး ကောင်စီ (Special Advisory Council for Myanmar, SAC-M) ရဲ့ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ အစီရင်ခံစာ အရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ရိုက်ထုတ်ခဲ့တဲ့ ငွေဟာ ကျပ် ဘီလီယံပေါင်း သုံးသောင်းခန့် (ထရီလီယံ ၃၀) ရှိပြီး အရပ်သား အစိုးရ နောက်ဆုံး တစ်နှစ်မှာ ရိုက်ခဲ့တာက ဘီလီယံ သုံးထောင်ကျော်ပဲ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အရံ ဘယ်လောက် ရှိလို့ ဒီလောက် ရိုက်တာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဘယ်သူမှ မဖြေနိုင်ဘူး — ဘာလို့လဲဆိုတော့ စစ်အစိုးရက ဘတ်ဂျက် စာရင်းတွေကို အများပြည်သူ မြင်အောင် မထုတ်ပြန်တော့လို့ပါ။

ဈေးကွက်ကတော့ အဖြေပေး ပြီးသားပါ။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၂၁ ရက် ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းအရ ငွေရိုက်ထုတ်မှု သတင်းတွေ ထွက်လာတာနဲ့ ကျပ်ငွေဟာ လမ်းဘေး ဈေးကွက်မှာ တစ်ဒေါ်လာ ၇,၅၀၀ ကျပ်အထိ ထိုးကျခဲ့တယ်။ ထိုင်းမှာ ရှိတဲ့ ငွေလွှဲ လုပ်ငန်းရှင် တစ်ယောက်က "လူတွေ ဘတ်ငွေကို အသည်းအသန် ဝယ်ပြီး ကျပ်ကို ထုတ်ရောင်းနေကြတယ်" လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ လမ်းဘေး ဈေးက တစ်ဒေါ်လာ ၄,၆၀၀ ဝန်းကျင်မှာ ရှိနေပေမဲ့ ဘယ်သူကမှ ကျပ်ငွေကို စုဆောင်းထားချင်စိတ် မရှိတော့ဘူး ဆိုတာ ပြောင်းမသွားဘူး။

အတုတွေ — အသံတိတ် အခွန်

စစ်အစိုးရကိုယ်တိုင် ရိုက်ထုတ်တဲ့ အရံမဲ့ ငွေတွေအပေါ် အတုတွေ ထပ်ဝင်လာပါတယ်။

မြန်မာ ဗဟိုဘဏ် (Central Bank of Myanmar, CBM) က ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်မှာ ငါးထောင်တန်၊ တစ်သောင်းတန် အတုတွေ ပျံ့နေကြောင်း သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။ ဖမ်းမိတဲ့ အတုတွေဟာ A4 စက္ကူနဲ့ ကူးယူထားတဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အတုတွေလို့ ဗဟိုဘဏ်က ဆိုပေမဲ့ ၂၀၂၂ တုန်းက ဘဏ်အရာရှိ တစ်ယောက်က ထားဝယ် စောင့်ကြည့် သတင်း (Dawei Watch) ကို ပြောခဲ့တာကတော့ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ဘက်က ဝင်လာတဲ့ အတုတချို့ဟာ မူရင်းနဲ့ ခွဲရခက်လောက်အောင် ကောင်းတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အစစ်ဖြစ်ဖြစ်၊ အတုမကောင်းတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် — စစ်ဆေးဖို့ စက်တောင် မရှိတဲ့ သာမန် ဆိုင်ရှင်၊ ကားသမား၊ လယ်သမား အတွက်တော့ ရလဒ်က အတူတူပါပဲ — သံသယနဲ့ ဆုံးရှုံးမှုပါ။

ဖမ်းမိတဲ့ အမှုတွေ မှတ်တမ်း ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာမှာ မြစ်ကြီးနားမှာ လူ ၅ ယောက်၊ အတုရိုက် စက် ၂ လုံး၊ အတု ကျပ် ၉ သိန်းကျော် ဖမ်းမိတယ်။ ၂၀၂၅ မေလမှာ ကရင်နီမှာ ငွေလွှဲ အတွင်း ညှပ်ထည့်ထားတဲ့ တစ်သောင်းတန် အတု အရွက် ၈၀ (ကျပ် ၈ သိန်း) တွေ့ခဲ့တယ်။ အွန်လိုင်းမှာလည်း အတုကို အစစ် တစ်သိန်းဖိုးကို ဆယ်ဆ တစ်သန်းဖိုးနဲ့ ရောင်းတဲ့ ကြော်ငြာတွေ ပေါ်လွင်လွင် တွေ့ရတယ် — ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက အဲဒီ "ရောင်းဝယ်" တချို့ဟာ ဝယ်သူရဲ့ ငွေကို လိမ်ယူတဲ့ လိမ်လည်မှု သက်သက်လည်း ဖြစ်နေတယ်၊ ငွေလွှဲပြီး ဘာမှ မရလိုက်တဲ့ သူတွေ မနည်းပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ တိတိကျကျ ပြောရမှာက ကရင်နဲ့ မွန် ဒေသတွေမှာ ကျပ်အတု ပွင့်လင်းစွာ အရောင်းအဝယ် ဖြစ်နေတယ်ဆိုတဲ့ ပြောစကားတွေ အတွက် ယုံကြည်ရတဲ့ သတင်း မှတ်တမ်း မတွေ့ရသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အတုတွေ ပျံ့နေတယ် ဆိုတာကိုတော့ ဗဟိုဘဏ်ကိုယ်တိုင် ဝန်ခံထားပြီး ဖြစ်တယ်။

အတုရဲ့ အဆိုးဆုံး အချက်က ဒါပါ — ဆုံးရှုံးမှုဟာ နောက်ဆုံး လက်ခံမိတဲ့သူ ခေါင်းပေါ် ကျတယ်။ အတု တစ်ရွက် လက်ထဲ ရောက်လာရင် ဘဏ်က ပြန်မလဲပေးဘူး၊ လျော်ကြေး မရှိဘူး။ မသိဘဲ ကိုင်ထားမိတဲ့ သကောင့်သား ပြည်သူကပဲ နစ်နာတယ်။ အတု ထုတ်တဲ့ သူတွေကတော့ ဖမ်းမိခဲတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီအတုတွေကို အသံတိတ် လူသတ်သမား၊ ဒါမှမဟုတ် အသံတိတ် အခွန် လို့ ပြောရင် မလွဲပါဘူး — အခွန် ကောက်တဲ့သူက စစ်အစိုးရရော၊ အတု ထုတ်သူတွေရော၊ ပေးဆောင်ရတဲ့သူကတော့ အပြစ်မဲ့တဲ့ နောက်ဆုံး လက်ခံသူပါပဲ။

ပြည်သူအတွက် အရေးကြီးတဲ့ သတိပေးချက် — ဗဟိုဘဏ် ညွှန်ကြားချက်အရ အစစ် ငွေစက္ကူဟာ ကိုင်ရင် ကြမ်းတယ်၊ အတုက ချောတယ်။ ငွေစက္ကူ ရှေ့ ဘယ်ဘက်က အညိုရောင် အလှဆင် ပန်းပုံကို ၄၅ ဒီဂရီ စောင်းပြီး အလင်းထဲ ကြည့်ရင် "CBM" စာသား ရှင်းရှင်း မြင်ရတယ်။ လုံခြုံရေး ကြိုး (security thread) က စောင်းကြည့်ရင် အရောင် ပြောင်းတယ်၊ အလင်းနဲ့ ထိုးကြည့်ရင် ပြတ်တောက် မရှိတဲ့ မျဉ်းတစ်ကြောင်း အဖြစ် မြင်ရတယ်။ အတုမှာ ဒါတွေ မရှိဘူး၊ ကြိုးက မျက်နှာပြင်ပေါ် ပုံနှိပ်ထား/ကပ်ထားသလို ဖြစ်နေတယ်။ မသိဘဲ အတု ကိုင်မိရင် ကိုယ့်မှာ အပြစ် မရှိပါဘူး — ဒါပေမဲ့ သိပြီးမှ ဆက်သုံးရင် ဗဟိုဘဏ် ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀၅ အရ ဒဏ်ငွေ ဒါမှမဟုတ် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိ၊ ထုတ်လုပ်ရင်/သွင်းလာရင် ပုဒ်မ ၁၀၆ အရ ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်ကနေ နှစ် ၂၀ အထိ ရှိတယ်။

ငွေပယ် ကောလဟာလ — မကြေညာရဲ လောက်ဘူး၊ ဒါပေမဲ့…

အခု ပြန့်နေတဲ့ ငွေပယ် သတင်းဟာ ကောလဟာလ အဆင့်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဒါကို ရှင်းရှင်း ရေးရမယ်။

ဒီ ကောလဟာလ အမျိုးအစားဟာ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက် — အာဏာသိမ်းပြီး ၃ ရက်မြောက် — ကတည်းက စခဲ့တာ။ အဲဒီနေ့မှာပဲ ဗဟိုဘဏ်က ငြင်းခဲ့ရတယ်။ ၂၀၂၁ ဇွန်နဲ့ စက်တင်ဘာမှာ နောက်ထပ် လှိုင်းတွေ ထပ်လာပြီး စက်တင်ဘာ ၂၇ မှာ ကျပ်ငွေဟာ အဲဒီခေတ်ရဲ့ အနိမ့်ဆုံး တစ်ဒေါ်လာ ၂,၇၀၀ အထိ ကျသွားတယ်၊ ပြည်တွင်း ရွှေဈေးက ရာခိုင်နှုန်း ၆၀ ကျော် တက်သွားတယ် — ကောလဟာလ တစ်ခုတည်းက ဈေးကွက်ကို ဒီလောက် တုန်လှုပ်စေခဲ့တာပါ။ ၂၀၂၂ မှာ ပြောခွင့်ရ ဇော်မင်းထွန်း ကိုယ်တိုင် ငွေပယ် မလုပ် ဘူးလို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒီရက် ပိုင်းမှာ ပြန့်နေတဲ့ "တစ်ထောင်တန်နဲ့ ငါးထောင်တန် ပယ်ပြီး ငါးသောင်းတန် ထုတ်မယ်" ဆိုတဲ့ သတင်းကိုလည်း အချက်အလက် စစ်ဆေးတဲ့ အဖွဲ့တွေက သတင်းတု အဖြစ် စစ်ဆေး ထုတ်ပြန်ထားပြီး ဖြစ်တယ်။

ကျွန်တော့် သုံးသပ်ချက်ကတော့ ဒီလိုပါ။ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ငွေပယ် ကြေညာချက်ကို မထုတ်ရဲ လောက်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ၁၉၈၇ မှာ ဘာဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သူ ကိုယ်တိုင် အသေအချာ သိတဲ့ မျိုးဆက်ထဲက လူ ဖြစ်လို့ပါ။ လူထုရဲ့ စုငွေကို တစ်ညတည်း ဖျက်ဆီးလိုက်ရင် ဘာပေါက်ကွဲမလဲ ဆိုတာ သမိုင်းက စာအုပ်ဖွင့် ပြထားပြီးသား။ SAC-M ရဲ့ စကားနဲ့ ပြောရရင် ငွေဖောင်းပွမှုဟာ "ငွေပယ် လုပ်ရပ်နဲ့ အတူတူပဲ အလုပ်လုပ် ပြီးသွားပြီ" တဲ့ — ဆိုလိုတာက ကြေညာချက် မလိုဘဲနဲ့တောင် ပြည်သူရဲ့ ငွေတန်ဖိုးက နေ့စဉ် အပျက်ခံ နေရတာပါ။

ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း ပြောလို့ မရပြန်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီလူဟာ ခန့်မှန်းမရတဲ့ လူ ဖြစ်လို့ပါ။ မလုပ် နိုင် လောက်ဘူးလို့ အားလုံး ထင်ထားတဲ့ အရာတွေကို လုပ်ပြခဲ့တဲ့ သာဓက သူ့မှာ မနည်းပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပြည်သူအတွက် မှန်ကန်တဲ့ သဘောထားက ကြောက်လန့် မနေဖို့နဲ့ တစ်ဖက်တည်း ယုံကြည်မှု မထားဖို့ ပါပဲ။

ဘာတွေ ဆက် ဖြစ်မလဲ

ကြေညာချက် ထွက်မ လာရင်တောင်၊ မလာရင်တောင် — ဖြစ်နေတဲ့ လားရာက ဒီအတိုင်းပါ။

ပထမ — ငွေကြေး ဆိုတာ ယုံကြည်မှုနဲ့ အလုပ်လုပ်တယ်။ ဆိုင်ရှင်က ငွေစက္ကူကို မယုံတော့ရင်၊ ကားသမားက စက္ကူကို မယူရဲတော့ရင်၊ လယ်သမားက ရောင်းရငွေကို လက်ထဲ မထားရဲတော့ရင် — ငွေစက္ကူဟာ ကြေညာချက် မလိုဘဲ သေဆုံးသွားလိမ့်မယ်။ အတု တစ်ရွက် ပျံ့သွားတိုင်း နောက်လူ တစ်ယောက်က ပိုပြီး သံသယ ဝင်လာတယ်။

ဒုတိယ — တကယ့် စုဆောင်းမှုတွေဟာ ဘတ်၊ ဒေါ်လာ၊ ရွှေ၊ မြေ ပြောင်းကုန်ကြပြီ။ ကျပ်ငွေ ဆိုတာ လက်ထဲ ရောက်တာနဲ့ အမြန် သုံးပစ်ရတဲ့ "ပူလွန်းတဲ့ အာလူး" ပဲ ကျန်တော့တယ်။ ငွေကြေး တစ်ခုဟာ သုံးစွဲရုံ ကျန်ပြီး စုဆောင်းလို့ မရတော့ဘူး ဆိုရင် အဲဒါ ငွေကြေး အဖြစ် သေဆုံး ပြီးသားပါပဲ။

တတိယ — စစ်အစိုးရဟာ ထောင်ချောက်ထဲ ပိတ်မိနေတယ်။ ငွေပယ် လိုက်ရင် ၁၉၈၇ ကို ပြန်သွား ရလိမ့်မယ် — မလုပ်ရဲဘူး။ မလုပ်ဘဲ ထားရင်လည်း ဝါဇီက ရိုက်ထုတ်နေတဲ့ အရံမဲ့ ငွေတွေနဲ့ အတုတွေ ပေါင်းပြီး ငွေစက္ကူရဲ့ တန်ဖိုးကို နေ့စဉ် တိုက်စား သွားလိမ့်မယ်။ ကြေညာချက်နဲ့ သေဆုံးတာနဲ့ ကြေညာချက် မရှိဘဲ ဖြည်းဖြည်း သေဆုံးတာ — ကွာတာက အမြန်နှုန်းပဲ ရှိတော့တယ်။

တစ်ခေတ်တုန်းက ငွေစက္ကူ တစ်ရွက်ပေါ်မှာ နာမည်နဲ့ တာဝန်ယူတဲ့ လူတွေရဲ့ လက်မှတ်တွေ ပါခဲ့တယ်။ သူ့နောက်မှာ လန်ဒန်က အရံတွေနဲ့ တစ်ဒေါ်လာ ၄ ကျပ် ၇၆ ပြားဆိုတဲ့ နှုန်းထား ရပ်တည်ခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ ငွေစက္ကူ တစ်ရွက်ရဲ့ နောက်မှာ ရှိနေတာက ဝါဇီက ပုံနှိပ်စက်နဲ့ အတုရိုက် စက်တွေပဲ ရှိတော့တယ်။ စက္ကူတော့ ကျန်သေးတယ် — ကတိတော့ မရှိတော့ဘူး။

ငွေစက္ကူရဲ့ ခိုင်မာမှုဟာ နိတ္ထိတံ သွားပါပြီ။

---

အရင်းအမြစ်များ — မြန်မာ ဗဟိုဘဏ် သတိပေးချက် (၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၇) နှင့် ငွေစက္ကူ သမိုင်း စာမျက်နှာ၊ မြန်မာ အထူးအကြံပေး ကောင်စီ SAC-M အစီရင်ခံစာ "The Military, Money, and Myanmar" (၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ)၊ ရိုက်တာ (၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၂၁)၊ ISEAS Fulcrum သုံးသပ်ချက် (၂၀၂၁)၊ Giesecke+Devrient ထုတ်ပြန်ချက် (၂၀၂၁ မတ် ၃၁)၊ Dawei Watch၊ BNI၊ NMG၊ Fact Crescendo Myanmar၊ IMF မှတ်တမ်းများ နှင့် ၁၉၈၇ ငွေပယ်ဖြစ်စဉ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ (Carnegie Endowment ၂၀၁၄၊ Federal Reserve Bank of San Francisco ၂၀၁၅)။

ဆက်ဖတ်ရန် →

တကယ်သုံးမသုံး ဘယ်သူသိမလဲ — ပညာရေး ၉.၂၂% ဆိုတဲ့ ကိန်းကို စစ်ကြည့်ခြင်း

တကယ်သုံးမသုံး ဘယ်သူသိမလဲ — ပညာရေး ၉.၂၂% ဆိုတဲ့ ကိန်းကို စစ်ကြည့်ခြင်း

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက် နေပြည်တော် သမ္မတအိမ်တော်မှာ ကျင်းပတဲ့ အမျိုးသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးရေး တက္ကသိုလ် ပညာရေးဘွဲ့ သင်တန်း အမှတ်စဉ် (၈) ဩဝါဒခံယူပွဲမှာ မင်းအောင်လှိုင်က ကိန်းဂဏန်း နှစ်ခု ပြောလိုက်ပါတယ်။ ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်မှာ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအတွက် နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ရဲ့ ၆.၉၂% သုံးမယ်၊ တခြားဝန်ကြီးဌာနတွေရဲ့ ပညာရေး သုံးစရိတ်ပါ ပေါင်းရင် ၉.၂၂% ရှိမယ်တဲ့။ လာမယ့်နှစ်မှာ ၁၀% ကျော်၊ နောက်တနှစ် ၁၅%၊ နောက် ငါးနှစ်အတွင်း ၂၀% အထိ တိုးမြှင့်သွားမယ်လို့လည်း ကတိပြုသွားပါတယ်။

ရာခိုင်နှုန်း ကိန်းကတော့ လှပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ရာခိုင်နှုန်းရဲ့ နောက်က မူလကိန်းဂဏန်းကိုတော့ ဘယ်သူမှ မမြင်ဖူးပါဘူး။

ရာခိုင်နှုန်းပဲ ရှိပြီး မူလကိန်းဂဏန်း မရှိ

၉.၂၂% ဆိုတာ ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်းရဲ့ ရာခိုင်နှုန်းပါ။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ် ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်း ဘယ်လောက်လဲဆိုတာကို စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်မထားပါဘူး။ Myanmar Business Journal ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ ဘဏ္ဍာရေး ကော်မရှင် အစီရင်ခံစာ အကျဉ်းမှာတောင် စုစုပေါင်း ပမာဏနဲ့ ကဏ္ဍအလိုက် ပမာဏတွေကို မဖော်ပြထားပါဘူး။

အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အခြေအနေ အစီရင်ခံစာအရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဘတ်ဂျက် အဆိုပြုလွှာ၊ နိုင်ငံပိုင် လုပ်ငန်းတွေရဲ့ ဘဏ္ဍာရေး စာရင်း၊ နှစ်ကုန် အစီရင်ခံစာတွေ ထုတ်ပြန်တာ ရပ်သွားပြီး ၂၀၂၄-၂၅ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်ကစလို့ အသေးစိတ် ကိန်းဂဏန်း ပါဝင်တဲ့ ဘတ်ဂျက် ဥပဒေကိုပါ ထုတ်ပြန်တာ ရပ်လိုက်ပါပြီ။

ခန့်မှန်းတွက်ကြည့်ရင်တော့ — စစ်ကောင်စီ ကိုယ်တိုင် ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုး (GDP) ကျပ် ၁၉၅ ထရီလီယံကျော်နဲ့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အစိုးရ သုံးစရိတ် အချိုးကို သုံးပြီး တွက်ရင် ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၅၇ ထရီလီယံဝန်းကျင် ဖြစ်နိုင်ပြီး ၉.၂၂% ဆိုတာ ကျပ် ၅.၃ ထရီလီယံခန့် (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၁၅ ဘီလီယံဝန်းကျင်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်သက်သက်ပါ — စစ်ဆေးခံလို့ရတဲ့ ကိန်းဂဏန်း မဟုတ်ပါဘူး။

စာရင်း ပို့တာ ရပ်သွားတာ ကြာပြီ

ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ (UNESCO) ရဲ့ စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံက ပညာရေး သုံးစရိတ် ကိန်းဂဏန်းကို နိုင်ငံတကာ စာရင်းစနစ်ထဲ နောက်ဆုံး ပို့ခဲ့တာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ပါ။ အဲဒီနှစ်မှာ ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ အစိုးရ သုံးစရိတ် စုစုပေါင်းရဲ့ ၉.၇%၊ GDP ရဲ့ ၂.၀% ရှိခဲ့ပါတယ်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း တစ်နှစ်မှ စာရင်း မပို့တော့ပါဘူး။

နိုင်ငံတကာ ဘတ်ဂျက် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု စစ်တမ်း (Open Budget Survey) ၂၀၂၃ အရလည်း ဘတ်ဂျက် အဆိုပြုလွှာ၊ နှစ်ဝက် ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်၊ နှစ်ကုန် အစီရင်ခံစာ ဆိုတဲ့ အခြေခံ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ထုတ်ကို မထုတ်တော့ပါဘူး။ ထုတ်ပြန်တဲ့ အစီရင်ခံစာတွေမှာလည်း တကယ် သုံးလိုက်တဲ့ ပမာဏကို အမျိုးအစားခွဲပြီး မပြထားပါဘူး။

ဒီတော့ မေးခွန်းက ရှင်းပါတယ်။ စာရင်း မပို့တော့ဘူး၊ ထုတ်ပြန်တဲ့ စာရွက်မှာလည်း အသေးစိတ် မပါတော့ဘူးဆိုရင် ၉.၂၂% ဆိုတဲ့ ကိန်းကို ဘယ်သူက ဘယ်လို စစ်ဆေးနိုင်မှာလဲ။ ပြောလိုက်တဲ့ ကိန်းကို ယုံရုံကလွဲပြီး စစ်ဆေးနိုင်တဲ့ နည်းလမ်း လုံးဝ မရှိပါဘူး။

ခွဲတမ်းနဲ့ တကယ့်အသုံး ကွာဟချက်

နောက်ပြဿနာ တစ်ခုက ခွဲတမ်းနဲ့ တကယ့် အသုံးပါ။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ စာရင်းအရ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနဟာ ခွဲတမ်းရတဲ့ ဘတ်ဂျက်ကို အပြည့် သုံးနိုင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၂၁ မှာ ခွဲတမ်းရဲ့ ၇၀%၊ ၂၀၂၂ မှာ ၇၃% ပဲ သုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ပထမ နှစ်ဝက်မှာတော့ တစ်နှစ်လုံး ခွဲတမ်းရဲ့ ၃၂% ပဲ သုံးရသေးပါတယ်။

တကယ် သုံးလိုက်တဲ့ ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ ၂၀၂၂ မှာ ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်းရဲ့ ၅.၆% ပဲ ရှိခဲ့ပြီး ဒါဟာ ၂၀၁၂ နောက်ပိုင်း အနိမ့်ဆုံး အဆင့်ပါ။ ပမာဏ အနေနဲ့လည်း ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ ၂၀၂၁ မှာ ၁၆%၊ ၂၀၂၂ မှာ ၁၅% ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ ငွေကြေး ဖောင်းပွနှုန်းကို ထည့်တွက်လိုက်ရင် ၂၀၂၂-၂၃ ရဲ့ တကယ့် ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ ၂၀၁၇-၁၈ အဆင့်မှာပဲ ပြန်ရောက်နေပါတယ်။

မြန်မာ့ မဟာဗျူဟာနှင့် မူဝါဒ လေ့လာရေး အင်စတီကျု (ISP-Myanmar) ရဲ့ စာရင်းအရလည်း ၂၀၂၄-၂၅ မှာ ပညာရေးကဏ္ဍ သုံးစရိတ်ဟာ ၆.၀၂% ပဲ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အာဏာမသိမ်းခင် နောက်ဆုံးနှစ် ၂၀၂၀-၂၁ ရဲ့ ၈.၀၇% ထက်တောင် နည်းနေသေးတာပါ။

အိမ်နီးချင်းတွေနဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင်

၉.၂၂% ကို မျက်နှာစာ အတိုင်း လက်ခံပေးလိုက်ရင်တောင် အဲဒီကိန်းဟာ လာအို တစ်နိုင်ငံကလွဲပြီး အိမ်နီးချင်း အားလုံးရဲ့ အောက်မှာ ရောက်နေပါတယ်။ ဗီယက်နမ်က ၁၅.၅%၊ ဖိလစ်ပိုင်က ၁၅.၂%၊ မလေးရှားက ၁၄.၁%၊ ထိုင်းက ၁၂.၆% သုံးနေကြတာပါ။ UNESCO ရဲ့ စံနှုန်းကတော့ အစိုးရ သုံးစရိတ်ရဲ့ ၁၅% ကနေ ၂၀% အတွင်း ရှိသင့်တယ်လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ မြန်မာရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ၂၀၁၉ ကိန်း ၉.၇% ကိုတောင် အခုကြော်ငြာတဲ့ ၉.၂၂% က ပြန်မမီပါဘူး။

"၂၀%" ဆိုတာ ကတိ အဟောင်း

နောက် ငါးနှစ်အတွင်း ၂၀% ဆိုတဲ့ ကတိကလည်း အသစ် မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ ပြင်ဆင်ခဲ့တဲ့ အမျိုးသား ပညာရေး ဥပဒေမှာကတည်းက ပညာရေး သုံးစရိတ်ကို ပြည်ထောင်စု အစိုးရ သုံးစရိတ်ရဲ့ ၂၀% အထိ မြှင့်တင်ဖို့ သတ်မှတ်ထားပြီးသားပါ။ ဆယ်နှစ်ကျော် ကြာပြီးမှ အဲဒီ ပစ်မှတ် အဟောင်းကိုပဲ နောက်ထပ် ငါးနှစ် အချိန်ယူပြီး လိုက်မယ်လို့ ပြန်ကတိပြုနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျောင်းခန်း အပြင်ဘက် အခြေအနေကတော့ ISP-Myanmar ရဲ့ စာရင်းအရ ကျောင်းသားအရွယ် ကလေး ၁၃ သန်းခန့်ရှိတဲ့အနက် ၆.၇ သန်းပဲ ကျောင်းတက်နေရပြီး ကလေး ၆.၃ သန်းကျော်ဟာ ကျောင်းပြင်ပ ရောက်နေပါတယ်။ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ ဖြေဆိုသူဟာလည်း ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ ကိုးသိန်းကျော် ရှိခဲ့ရာကနေ အခုတော့ နှစ်သိန်းခွဲဝန်းကျင်ပဲ ကျန်တော့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကိန်းဂဏန်း ကြော်ငြာရတာက လွယ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၉.၂၂% ကို အတည်ပြုနိုင်ဖို့ လိုအပ်တာက မိန့်ခွန်းထဲက ရာခိုင်နှုန်း မဟုတ်ပါဘူး — ထုတ်ပြန်တဲ့ ဘတ်ဂျက် စာရွက်စာတမ်းနဲ့ နှစ်ကုန် အသုံး စာရင်းပါ။ အဲဒါတွေ ပြန်မထုတ်သရွေ့၊ နိုင်ငံတကာ စာရင်းစနစ်ထဲ စာရင်း ပြန်မပို့သရွေ့ ဒီကိန်းဟာ စစ်ဆေးလို့ မရတဲ့ ကြော်ငြာ ကိန်းဂဏန်း တစ်ခုအဖြစ်ပဲ ရှိနေပါဦးမယ်။

Sources: Ministry of Information speech report (Oct 22, 2026); Myanmar Business Journal; US Department of State, 2025 Investment Climate Statement: Burma; UNESCO Institute for Statistics, SDG 4 Country Profile: Myanmar; World Bank, Myanmar Fiscal Monitoring & Myanmar Economic Monitor; ISP-Myanmar Situation Brief (Jun 24, 2026); World Bank Education Statistics (EdStats).

ဆက်ဖတ်ရန် →

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်

အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက် (ကြာသပတေးနေ့) မြန်မာသတင်းချုပ်ကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သားဖြစ်သူနဲ့ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး ဖုန်းပြောခဲ့ရပြီး၊ ရွှေပြည်သာနဲ့ မှော်ဘီမြို့နယ်တွေက အထည်ချုပ်စက်ရုံ လေးရုံ အောက်တိုဘာထဲ ပိတ်ဖို့ ပြင်ဆင်နေတာကြောင့် အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါး အလုပ်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိပါတယ်။ နယ်စပ်ကုန်သွယ် ကုန်တင်ကားတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ စွပ်စွဲချက်တစ်ခု၊ တရုတ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေနဲ့ တွေ့ဆုံမှု၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုသတင်းတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် သားဖြစ်သူနဲ့ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး ဖုန်းပြော

ကင်မ် အဲရစ်က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး ဖုန်းပြောခဲ့ရတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ရွိုက်တာ သတင်းဌာန (Reuters) နဲ့ အေအက်ဖ်ပီ (AFP) သတင်းဌာနတို့က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ လက်ရှိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေပြီး၊ ကင်မ် အဲရစ်ဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဒုတိယလူကြားကနေပဲ သတင်းအဆက်အသွယ် ရနေခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် (၂၀၁၂ လန်ဒန်ဧည့်ခံပွဲအတွင်း) — ဓာတ်ပုံ: Wikimedia Commons

စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံ သမ္မတရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက လူမှုကွန်ရက်မှာ ဒီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုဟာ လန်ဒန်က မြန်မာသံရုံးကနေ တဆင့် ဖြစ်ခဲ့တာလို့ ပြောကြားခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးရဲ့ သီးခြားဓာတ်ပုံတွေ မျှဝေခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကင်မ် အဲရစ်က "အမေ့အသံကို ပြန်ကြားရတာ စကားလုံးတွေနဲ့ ဖော်ပြနိုင်တာထက် ပိုအဓိပ္ပာယ်ရှိပါတယ်" လို့ ပြောကြားခဲ့ပေမဲ့ "စကားပြောမှု တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ သူ့ဆီက လုယူခံခဲ့ရတဲ့ နှစ်တွေကို ပြန်မရနိုင်ဘူး" လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ပုံမှန် မိသားစုထိတွေ့ခွင့်နဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ဆေးကုသခွင့် ရရှိရေးကိုလည်း တောင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အသက် ရှစ်ဆယ့်တစ်နှစ်အရွယ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သူမ ငြင်းဆိုထားတဲ့ စွဲချက်တွေနဲ့ တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ် ထောင်ဒဏ် ချမှတ်ခံထားရတာလို့ ဆိုပါတယ်။

နောက်ခံအနေနဲ့ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ကိုး–နှစ်ဆယ်ရက်က ချားစ်ဘုရင်ပေးပို့တဲ့ စာအုပ်တွေ လက်ခံရရှိတဲ့ သူမရဲ့ ရှားပါးဓာတ်ပုံတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဩဂုတ်လတုန်းကလည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့ (ICRC) က သူမဆီ သွားရောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အထည်ချုပ်စက်ရုံ လေးရုံ အောက်တိုဘာထဲ ပိတ်မယ် — အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါး အန္တရာယ်

ဧရာဝတီ သတင်းဌာန (The Irrawaddy) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့တဲ့ သတင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ စက်မှုလက်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းပေါင်းစုံ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ် (MICS-TUsF) ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ရွှေပြည်သာနဲ့ မှော်ဘီမြို့နယ်တွေက အထည်ချုပ်စက်ရုံ လေးရုံဟာ ကုန်ကြမ်းနဲ့ အပ်ထည်အမှာစာတွေ ကျဆင်းလာတာကြောင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ပိတ်သိမ်းဖို့ ပြင်ဆင်နေပြီး အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါး အလုပ်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စက်ရုံလေးရုံနဲ့ အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါးဆိုတဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေကို တခြားသတင်းဌာနတွေက သီးခြား အတည်ပြုထားခြင်း မရှိသေးပါဘူး — ဧရာဝတီက MICS-TUsF ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကားဖော်ပြထားတာပါ။

သီးခြား အတည်ပြုထားတဲ့ အချက်အနေနဲ့ မြန်မာ ပရက်စ်ဖိုတို အေဂျင်စီ (MPA) ရဲ့ စက်တင်ဘာလ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ရက် သတင်းအရ ရွှေပြည်သာမြို့နယ် သာဓုကန်စက်မှုဇုန်က ဆန်းရိုက်စ် (မြန်မာ) ဖက်ရှင် (Sunrise (Myanmar) Fashion) အထည်ချုပ်စက်ရုံဟာ စက်ရုံရဲ့ အကြောင်းကြားချက်အရ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်မှာ အပြီးပိတ်သိမ်းမှာဖြစ်ပြီး၊ ဒီဗွီဘီ (DVB) ရဲ့ အောက်တိုဘာ ခြောက်ရက် သတင်းမှာတော့ အပြီးပိတ်မယ့်ရက်ကို အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ် — ပိတ်သိမ်းဖို့ စီစဉ်ထားတာ အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်တစ်–နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်ဝန်းကျင်ပါ။ အလုပ်သမား တစ်ထောင်ကျော် ရုတ်တရက် အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အလုပ်သမားစည်းလုံးညီညွတ်ရေး သမဂ္ဂ (STU-M) ကတော့ ဥပဒေအရ ထိုက်သင့်တဲ့ လျော်ကြေးတွေ တောင်းဆိုနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

နောက်ခံအနေနဲ့ လှိုင်သာယာစက်မှုဇုန်က တိန့်ဟွေး (Teng Hui) အထည်ချုပ်စက်ရုံဟာ ဩဂုတ်လကုန်–စက်တင်ဘာလဆန်း အကူးမှာ ပိတ်ခဲ့ပြီး အလုပ်သမား သုံးထောင်ကျော် အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ MPA က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ မိုးမခ သတင်း (MoeMaKa) ရဲ့ အောက်တိုဘာ ဆယ်ရက် သတင်းမှာတော့ ပိတ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကို အိတ်ချ်အမ်အမ် (H&M) က အမှာစာတွေ ရပ်လိုက်တာနဲ့ ဆက်စပ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

နယ်စပ်ကုန်သွယ် ကုန်တင်ကားများ — စစ်ဆေးရေးကင်း၊ နှစ်ထပ်စံ ဆက်ကြေးကိစ္စ

ဒီမိုကရက်တစ် ပရက်စ် (Democratic Press) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် ဖေ့စ်ဘုတ် ပို့စ်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ကုန်တင်ကားပိုင်ရှင်တစ်ဦးရဲ့ ထွက်ဆိုချက်အရ ချင်းရွှေဟော်နဲ့ ကျင်းစန်းကျော့ နယ်စပ်ဂိတ်တွေက ဝင်လာတဲ့ နယ်စပ်ကုန်သွယ် ကုန်တင်ကားတွေဟာ စစ်ဆေးမှုမခံရဘဲ လာရှိုးမှာ မြန်မာနံပါတ်ပြားတွေ တပ်ဆင်ပြီး မန္တလေးအထိ အဟန့်အတား မရှိ ပြေးဆွဲနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပြည်တွင်းက ကုန်တင်ကားတွေကတော့ လမ်းတစ်လျှောက် ဂိတ်တွေမှာ သိန်းဂဏန်းနဲ့ ချီတဲ့ ဆက်ကြေးတွေ ပေးနေရပြီး၊ နောင်ချိုအနီးမှာ တရုတ်ကုန်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ကျပ်သိန်း တစ်ထောင်နီးပါး ပေးရတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ၊ ပစ္စည်းအနည်းငယ်သယ်တဲ့ အသေးစား ကုန်သည်တွေ ဖမ်းဆီးခံနေရတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။

ကုန်တင်ကား (ပုံဥပမာ) — ဓာတ်ပုံ: Wikimedia Commons

ဒီစွပ်စွဲချက်ကို တခြားသတင်းဌာနတွေက သီးခြား အတည်ပြုထားခြင်း မရှိသေးပါဘူး — ဒီမိုကရက်တစ် ပရက်စ်တစ်ခုတည်းက ဖော်ပြထားတာပါ။ ဆန့်ကျင်ဘက် အခြေအနေအနေနဲ့ ဘာမာ နျူးစ် အင်တာနေရှင်နယ် (Burma News International) ရဲ့ သတင်းမှာတော့ စစ်ကောင်စီဟာ ဒီဂိတ်တွေက ကုန်တင်ကားတွေကို လာရှိုးထက် ကျော်လွန်ခွင့် မပြုဘဲ၊ စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်နယ်မြေထဲ ဝင်လာရင် တရားမဝင် ကုန်အဖြစ် သိမ်းဆည်းတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီလဆန်းကလည်း သီပေါ/သီပေါအနီးမှာ တရုတ်ကုန်တင်တဲ့ ယာဉ် ခုနစ်ဆယ့်ခုနစ်စီးကို သိမ်းဆည်းပြီး ယာဉ်မောင်း ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီမိုကရက်တစ် ပရက်စ်ရဲ့ ဖော်ပြချက်ကို ကုန်တင်ကားပိုင်ရှင်တစ်ဦးရဲ့ ထွက်ဆိုချက်အဖြစ် ဖတ်ရှုသင့်ပါတယ်။

ဒီသတင်းရဲ့ ဝေဖန်မှုဟာ လူမျိုးစုကို ဦးတည်တာ မဟုတ်ဘဲ စည်းမျဉ်းမဲ့ နှစ်ထပ်စံကို ကျင့်သုံးနေတဲ့ စနစ်ကို — ဂိတ်တွေမှာ ဆက်ကြေးကောက်နေတဲ့ အာဏာပိုင်တွေ၊ ဂိတ်မှူးတွေ၊ ရဲနဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးတွေကို — ဦးတည်တာပါ။ ကိုယ့်မြေပေါ် ကိုယ့်နိုင်ငံသားတွေ ညှဉ်းပန်းခံနေရတာ အုပ်ချုပ်သူတွေရဲ့အမှားပဲလို့ ဒီသတင်းက ဖော်ပြနေပါတယ်။

တရုတ် နိုင်ငံရေးပါတီ ကိုးခုနဲ့ ရန်ကုန်မှာ တွေ့ဆုံ

တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖုန့် ရှီဝမ်ဘင် (Peng Xiubin) ဟာ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်သုံးရက်က ရန်ကုန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရေးပါတီ ကိုးခုရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ်လို့ ဧရာဝတီ သတင်းဌာနကို ကိုးကားပြီး ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော် ပို့စ် (Bay of Bengal Post) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

တွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ ပါတီတွေထဲမှာ ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP)၊ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ (NUP)၊ ပြည်သူ့ပါတီ (People's Party)၊ ရခိုင့် ဦးဆောင်ပါတီ (Arakan Front Party) တို့ ပါဝင်ပြီး၊ အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် အင်အားစုပါတီ (NDF) ရဲ့ ထက်အောင်ကျော်နဲ့ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (SNLD) ရဲ့ စိုင်းကျော်ညွန့်တို့ကတော့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ တက်ရောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ် — ပါတီနှစ်ခုစလုံးဟာ စစ်ကောင်စီရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ လမ်းပြမြေပုံကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီးနောက် ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရတာပါ။

ဆွေးနွေးတဲ့ အကြောင်းအရာ ငါးခုထဲမှာ တရုတ်အပေါ် ပြည်သူ့သဘောထား၊ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး၊ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ပြည်တွင်းစိန်ခေါ်မှုတွေ ပါဝင်ပြီး၊ တက်ရောက်သူတွေက ပေကျင်းအပေါ် ပြည်သူတွေရဲ့ သံသယရှိနေဆဲပဲလို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်က စစ်ကောင်စီနဲ့ ပြန်လည်ထိတွေ့လာနေချိန်မှာ ပေကျင်းက မြန်မာအပေါ် သူ့ဩဇာကို ခိုင်မာအောင် လုပ်နေတာလို့ ဒီသတင်းက သုံးသပ်ထားပါတယ်။

SEANF က စစ်ကောင်စီကျောထောက်နောက်ခံ လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ကို ထုတ်ပယ်

အရှေ့တောင်အာရှ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများ ဖိုရမ် (SEANF) ဟာ စစ်ကောင်စီကျောထောက်နောက်ခံ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် (MNHRC) ရဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ကို ရပ်စဲလိုက်တယ်လို့ အေရှန်း လိုက် (Asian Lite) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ထိုင်းနဲ့ တီမောလက်စ်တို့က လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ တာဝန်ယူမှု ကတိကဝတ်ကို ပြသခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အစိုးရ (NUG) ကတော့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ်ရက်မှာ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြိုဆိုခဲ့ပြီး၊ ပြည်ထောင်စု လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေကြမ်း အတည်ပြုရေးကို အရှိန်မြှင့်ပေးနိုင်တယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လွတ်လပ်ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ထူထောင်ရေးအတွက် ဆက်လက် ကြိုးပမ်းသွားမယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

အမေရိကန်–မြန်မာ ဆွေးနွေးမှု — ရှားပါးသတ္တုနဲ့ တရုတ်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု မေးခွန်းများ

တီဘီအက်စ် သတင်း (TBS News) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက် သတင်းအရ အမေရိကန်ဟာ ထိန်းသိမ်းခံထားရတဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဒမ် ကက်စတီလို (Adam Castillo) ကိစ္စ၊ မြန်မာ့ရှားပါးသတ္တု အရင်းအမြစ်တွေနဲ့ တရုတ်ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုတို့နဲ့ပတ်သက်ပြီး မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ ပြန်လည် ထိတွေ့ဆက်ဆံနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေ ဆက်ရှိနေပြီး၊ အကူအညီဖြတ်တောက်မှုနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသား လေးထောင်အတွက် TPS (ယာယီ အကာအကွယ် အခြေအနေ) ရုပ်သိမ်းမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုတွေ ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ — နှစ်ဦးသေ တစ်ဆယ့်လေးဦးဒဏ်ရာ၊ စက်တင်ဘာမှာ ၃၃၂ ဦးသေ

စစ်ကောင်စီရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ပေါက်တော၊ မင်းကင်းနဲ့ ဆိပ်ဖြူမှာ အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဆယ့်လေးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်း (m.CDM) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက် သတင်းအရ သိရပါတယ်။ စက်တင်ဘာလအတွင်းမှာတော့ စစ်ကောင်စီရဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် အရပ်သား သုံးရာသုံးဆယ့်နှစ် ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကတော့ စစ်ကောင်စီတပ်သား သုံးရာရှစ်ဆယ့်လေး ဦးကို သုတ်သင်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်စခန်း ဆယ်ခု သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ရှစ်–တစ်ဆယ့်ကိုးရက်က ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ် ပိချောင်းဆုံရွာကို တိုက်လေယာဉ်တွေနဲ့ ဝိုင်တွဲ (Y-12) လေယာဉ်တွေက ဗုံး အလုံးတစ်ရာတစ်ဆယ်ကျော် ကြဲချခဲ့ရာမှာ နို့စို့ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် အရပ်သား ကိုးဦး သေဆုံးပြီး ငါးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ မင်းတပ်နဲ့ ကန်ပက်လက်တို့မှာ တိုက်ပွဲတွေ ဆက်ဖြစ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်း — အတင်းအဓမ္မ စစ်မှုထမ်းခိုင်းမှုနဲ့ လူပျောက်မှုများကို စွပ်စွဲ

မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းက စစ်ကောင်စီဟာ အတင်းအဓမ္မ စစ်မှုထမ်းခိုင်းမှုနဲ့ အတင်းအဓမ္မ လူပျောက်မှုတွေကို ဖိနှိပ်မှုလက်နက်အဖြစ် စနစ်တကျ အသုံးပြုနေပြီး၊ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေကို အထူး ဦးတည်နေတယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းက မြန်မာလုပ်သား တစ်သန်းကျော် စာရွက်စာတမ်းစည်းမျဉ်းသစ်တွေကြောင့် အန္တရာယ်

ထိုင်းနိုင်ငံက မြန်မာရွှေ့ပြောင်းလုပ်သား တစ်သန်းကျော်ဟာ စာရွက်စာတမ်းသက်တမ်းတိုးဖို့ မြန်မာဘက်က စည်းမျဉ်းတွေ တင်းကျပ်လာတာ၊ ဝင်ငွေရဲ့ နှစ်ရာခိုင်နှုန်းကနေ သုံးရာခိုင်နှုန်း အခွန်တောင်းတာ၊ ဝင်ငွေရဲ့ နှစ်ဆယ့်ငါး ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင်ဘဏ်တွေကနေ တဆင့် လွှဲခိုင်းတာတွေကြောင့် တရားဝင်အလုပ်သမားစနစ်ထဲက ထွက်သွားနိုင်တယ်လို့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေက သတိပေးနေတယ်လို့ အာဆီယံ နောင် (ASEAN Now) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ အသက် တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်ကနေ သုံးဆယ့်ငါးနှစ်အတွင်း အမျိုးသားတွေဟာ စာရွက်စာတမ်းတိုးဖို့ ပြန်လာရင် စစ်မှုထမ်းရမှာ စိုးရိမ်နေကြပြီး၊ CI (Certificate of Identity) စင်တာ ငါးခုကို ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်လေးရက်ကနေ ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီ တစ်ဆယ့်လေးရက်အထိ ဖွင့်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

သတင်းတိုများ

• မကွေးတိုင်း ပေါက်မြို့နယ် တောင်ပိုင်းမှာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် မနက် နှစ်နာရီခန့်က မင်းခေါင်တပ်ဖွဲ့က တော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမား ဖိုးသာဟာ ဇွန်လတုန်းက ပခုက္ကူ မြစ်ခြေမှာ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့တဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်သား/ရဲတွေထဲက စစ်သုံ့ပန်း တစ်ဆယ့်သုံးဦးကို ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းကနေ လွတ်မြောက်အောင် ကူညီခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေးသမား သုံးဦးကို ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းသွားကာ သေနတ် လေးလက်နဲ့ ကျည် နှစ်ရာကျော် ယူဆောင်သွားတယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဓားစာခံတွေကို နောက်ပိုင်း အသက်ရှင်လျက် ကြိုးတုပ်ထားတဲ့ အခြေအနေနဲ့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ပူးပေါင်း ရှာဖွေမှုတွေ လုပ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ရင်းမြစ်များ

• Reuters (Oct 22, 2026) — Myanmar's Aung San Suu Kyi speaks to son for first time in over five years: reuters.com
• The Irrawaddy (Oct 21, 2026), via MICS-TUsF statement — four garment factories (Shwepyitha + Hmawbi), ~10,000 workers at risk (single source; no independent link confirmed in this run)
• MPA (Sep 26, 2026) — Sunrise (Myanmar) Fashion, Thardukan; Teng Hui closure: mpanews.info
• MoeMaKa (Oct 10, 2026) — Garment factories are closing as job opportunities become increasingly scarce in Myanmar: moemaka.net
• Democratic Press (Oct 21, 2026) — border-truck post (single source): facebook.com
• Burma News International — Junta seizes border trade vehicles to cut funding to armed groups: bnionline.net
• Bay of Bengal Post (Oct 22, 2026) — China moves to cement Myanmar influence after US talks: bayofbengalpost.com
• Asian Lite (Oct 22, 2026) — SEANF expels Myanmar junta-backed human rights commission: asianlite.com
• TBS News (Oct 22, 2026) — US–Myanmar talks raise questions over rare-earth minerals and China's influence: tbsnews.net
• m.CDM Domestic News (October 22, 2026): moemaka.net
• m.CDM Domestic News (October 21, 2026): moemaka.net
• ASEAN Now (Oct 21, 2026) — Myanmar rules put 1m workers in Thailand at risk: aseannow.com

">

ဆက်ဖတ်ရန် →

First Call in More Than Five Years — Aung San Suu Kyi Speaks With Her Son Kim Aris

First Call in More Than Five Years — Aung San Suu Kyi Speaks With Her Son Kim Aris

📅 💬 မှတ်ချက်

Ye Yint Nge — October 22, 2026

Something remarkable happened today, October 22. Daw Aung San Suu Kyi was allowed to speak by telephone with her younger son, Ko Htein Lin (Kim Aris) — for the first time in more than five years, since the 2021 military coup.

According to today's statement by the military government's presidential spokesperson (Myanmar Presidential Spokesperson), Daw Aung San Suu Kyi spoke with her younger son, Mr. Kim Aris (Ko Htein Lin), by telephone through the Myanmar Embassy in London from 2:30 p.m. to 2:50 p.m. Myanmar time — a 20-minute consular call. Photographs of both of them speaking on the phone were released together with the statement.

Photo — Daw Aung San Suu Kyi speaking on the telephone (Myanmar Presidential Spokesperson release, October 22, 2026).

In the photograph of Daw Aung San Suu Kyi on the phone, a wall calendar behind her reads "October 2026." But look closely at the date: the 22nd carries a brown box and a marker dot that appear in no normal printed calendar. Zoomed in, the box is plainly not print — it was added afterwards, before the photo was released, so that viewers would register the date. Date-proofing as stagecraft.

Kim Aris himself confirmed the call today on Facebook, in words reported by AFP: "Today, I was finally able to speak with my mother, Daw Aung San Suu Kyi, after more than five years. Hearing her voice again means more than words can express." According to a post by Pan Sello V2.0, Daw Aung San Suu Kyi's voice sounded strong during the call, and she said she was well.

Photo — Kim Aris (Ko Htein Lin) speaking on the telephone at the Myanmar Embassy in London (Myanmar Presidential Spokesperson release, October 22, 2026).

What led to today

Daw Aung San Suu Kyi, now 81, has been detained since the day of the coup, February 1, 2021. According to the military authorities, she is now under house arrest in Naypyidaw, having been moved from prison to house arrest on April 30, 2026, as the authorities announced at the time.

Contact with her family had been completely cut off. Her son Kim Aris has been running a "Proof of Life" campaign since April 2026, demanding proof that his mother is alive; on July 30 he pointed out that she had been detained for more than 2,000 days without the family receiving any reliable proof of life. Letters have been blocked as well: in nearly three years, the family received only one reply — and even that letter had been censored — as Kim Aris told The Times in an interview on October 20.

On August 3, 2026, a delegate of the International Committee of the Red Cross (ICRC) was allowed to meet Daw Aung San Suu Kyi in private (Reuters). Her son called that the first positive development in more than five years, and said he hoped to be able to speak with his mother in time.

On October 17, Kim Aris also called on world leaders who are engaging with Min Aung Hlaing to show tangible results, saying the immediate release of his mother should be the first step. This week, the military authorities released photographs of Daw Aung San Suu Kyi receiving books from King Charles, which Reuters confirmed on October 19.

Worth noting the timing: Kim Aris posted the "FREE HER. FREE THEM ALL" poster renewing his demand for family contact on the evening of October 21 (19:07 London time) — and roughly 14 hours later, the military authorities granted this call.

One phone call — but not the answer

This call is the first direct voice contact between a mother and her son after more than five years of silence — a genuinely important moment for the family. But it should be seen clearly for what it is: a call arranged by the military government itself, connected through its own embassy, and publicised with photographs by its own spokesperson — a managed presentation. A single 20-minute consular call changes nothing about the underlying facts: Daw Aung San Suu Kyi remains detained, her family still cannot visit her, and letters remain blocked.

Measured by the standard Kim Aris himself set on October 17 — that the first step of any engagement is her immediate release — that step has not been taken.

Sources: Myanmar Presidential Spokesperson statement (October 22, 2026); AFP (via NAMPA); Reuters (August 3, 2026); The Times — Kim Aris interview (October 20, 2026); Pan Sello V2.0 post (October 22, 2026).

ဆက်ဖတ်ရန် →

၅ နှစ်ကျော်ကြာမှ ပထမဆုံး — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထိန်လင်း ဖုန်းပြောခွင့်ရ

၅ နှစ်ကျော်ကြာမှ ပထမဆုံး — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထိန်လင်း ဖုန်းပြောခွင့်ရ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ဒီနေ့ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှာ ထူးခြားတဲ့ သတင်းတစ်ခု ထွက်လာပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သားငယ် ကိုထိန်လင်း (Kim Aris) နဲ့ တယ်လီဖုန်းနဲ့ စကားပြောခွင့် ရခဲ့ပါတယ် — ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ၅ နှစ်ကျော် ကြာပြီးမှ ပထမဆုံး အကြိမ်ပါ။

စစ်အစိုးရ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် (Myanmar Presidential Spokesperson) ရဲ့ ဒီနေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်နေ့ မွန်းလွဲ ၂ နာရီ ၃၀ မိနစ်ကနေ ၂ နာရီ ၅၀ မိနစ် အထိ — မိနစ် ၂၀ ကြာ — လန်ဒန်မြို့ရှိ မြန်မာ သံရုံးကတစ်ဆင့် သားငယ် Mr. Kim Aris (ခ) ကိုထိန်လင်းနဲ့ ကောင်စစ် ဆက်သွယ်မှု အဖြစ် တယ်လီဖုန်းနဲ့ အပြန်အလှန် ပြောဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ထုတ်ပြန်ချက်နဲ့အတူ နှစ်ဖက်စလုံး ဖုန်းပြောနေတဲ့ ဓာတ်ပုံတွေကိုလည်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ပုံ — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တယ်လီဖုန်း ပြောဆိုနေပုံ (စစ်အစိုးရ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် ထုတ်ပြန်ချက်၊ အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆)။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖုန်းပြောနေတဲ့ ပုံမှာ သူ့နောက်က နံရံပေါ်က ပြက္ခဒိန်မှာ "အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆" လို့ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သတိထားစရာက — ၂၂ ရက်နေ့ရဲ့ နေရာမှာ သာမန် ပြက္ခဒိန် ပုံနှိပ်မှာ လုံးဝ မပါတဲ့ အညိုရောင် အကွက်နဲ့ အမှတ်အသား တစ်ခု ထပ်တင် ထားတာပါ။ ပုံကို အနီးကပ် ချဲ့ကြည့်ရင် အဲဒီ အကွက်က ပုံနှိပ် မဟုတ်ဘဲ နောက်မှ ထပ်ထည့်ထားတာ သိသာပါတယ် — ရက်စွဲကို လူတွေ သေချာ သတိထားမိအောင် စစ်တပ်ဘက်က ပုံ မထုတ်ပြန်ခင် တမင် ပြင်ဆင် လုပ်ထားတဲ့ပုံ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုထိန်လင်း ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဒီနေ့ သူ့ရဲ့ Facebook မှာ ဒီလိုရေးပြီး အတည်ပြုခဲ့ပါတယ် — "ဒီနေ့ ကျွန်တော် အမေ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ၅ နှစ်ကျော်အကြာမှာ နောက်ဆုံး စကားပြောနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့ အသံကို ပြန်ကြားရတာဟာ စကားလုံးတွေနဲ့ ဖော်ပြလို့ ရတာထက် ပိုပါတယ်" လို့ ပြင်သစ် သတင်းဌာန (AFP) က ဖော်ပြပါတယ်။ ပန်ဆယ်လို V2.0 ရဲ့ post အရ စကားပြောချိန်မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အသံက မာမာချာချာ ရှိပြီး နေကောင်းတယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ပုံ — ကိုထိန်လင်း (Kim Aris) လန်ဒန်မြို့ မြန်မာ သံရုံးတွင် တယ်လီဖုန်း ပြောဆိုနေပုံ (စစ်အစိုးရ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် ထုတ်ပြန်ချက်၊ အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆)။

ဒီနေ့အထိ ဘာတွေ ဖြစ်ခဲ့သလဲ

အသက် ၈၁ နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်တဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းတဲ့နေ့ ကတည်းက ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းထားတာပါ။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အဆိုအရ သူဟာ အခု နေပြည်တော်မှာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်နဲ့ ရှိနေပြီး ၂၀၂၆ ဧပြီ ၃၀ ရက်က ထောင်ကနေ နေအိမ်အချုပ်ကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

မိသားစုနဲ့ အဆက်အသွယ် လုံးဝ ပြတ်တောက်နေခဲ့တာပါ။ သားဖြစ်သူ ကိုထိန်လင်းက အမေ အသက်ရှင်နေကြောင်း သက်သေပြဖို့ "Proof of Life" လှုပ်ရှားမှုကို ၂၀၂၆ ဧပြီလကတည်းက လုပ်ဆောင်နေပြီး ဇူလိုင် ၃၀ ရက်နေ့မှာ ထိန်းသိမ်းခံရတာ ရက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်လာပြီ ဖြစ်ကြောင်း၊ အသက်ရှင် သက်သေ တစ်စုံတစ်ရာ မရသေးကြောင်း တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ စာပေးစာယူ ဘက်မှာလည်း မိသားစုထံ ပေးပို့တဲ့ စာတွေ ပိတ်ဆို့ခံထားရပြီး သုံးနှစ်နီးပါး အတွင်း ပြန်စာ တစ်စောင်ပဲ — အဲဒါတောင် စီစစ်ဖြတ်တောက် ခံထားရတဲ့ စာ — ရခဲ့တယ်လို့ ကိုထိန်လင်းက အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်နေ့ The Times အင်တာဗျူးမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။

ဩဂုတ် ၃ ရက် ၂၀၂၆ မှာတော့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ (ICRC) ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ သီးသန့် တွေ့ဆုံခွင့် ရခဲ့ပါတယ် (Reuters) — သားဖြစ်သူက အဲဒါကို ၅ နှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး အပြုသဘော တိုးတက်မှုလို့ ပြောခဲ့ပြီး အမေနဲ့ စကားပြောခွင့်ရဖို့ မျှော်လင့်ကြောင်းလည်း ပြောခဲ့ပါတယ်။

အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်နေ့ကလည်း ကိုထိန်လင်းက မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ ဆက်ဆံညှိနှိုင်းနေတဲ့ ကမ္ဘာ့ ခေါင်းဆောင်တွေကို ရလဒ် အမှန်တကယ် ပြဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး အဲဒီ ပထမ ခြေလှမ်းအဖြစ် သူ့အမေကို ချက်ချင်း လွှတ်ပေးဖို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒီတစ်ပတ်ထဲမှာပဲ စစ်အစိုးရဘက်က King Charles ထံက စာအုပ်တွေ လက်ခံရယူနေတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ပုံတွေကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အဲဒါကို Reuters က အတည်ပြုခဲ့ပါတယ် (အောက်တိုဘာ ၁၉)။

မှတ်သားစရာက — ကိုထိန်လင်းက "FREE HER. FREE THEM ALL" ပိုစတာနဲ့ အတူ မိသားစု ဆက်သွယ်ခွင့် တောင်းဆိုတဲ့ post ကို အောက်တိုဘာ ၂၁ ရက် ညနေပိုင်း (လန်ဒန် အချိန် ၁၉:၀၇) မှာ တင်ခဲ့ပြီး အဲဒီနောက် ၁၄ နာရီ ဝန်းကျင် အကြာမှာပဲ ဒီ ဖုန်းပြောခွင့်ကို စစ်အစိုးရဘက်က ခွင့်ပြုခဲ့တာပါ။

ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု တစ်ခု — ဒါပေမယ့် အဖြေ မဟုတ်သေးဘူး

ဒီ ဖုန်းပြောခွင့်က ငါးနှစ်ကျော် ပြတ်တောက်နေတဲ့ မိခင်နဲ့ သားကြားမှာ ပထမဆုံး တိုက်ရိုက် အသံ ဆက်သွယ်မှုပါ — မိသားစုအတွက် ဆိုရင် တကယ့်ကို အရေးကြီးတဲ့ အခိုက်အတန့်ပါ။ ဒါပေမယ့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်ရမှာက — ဒီ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုဟာ စစ်အစိုးရ ကိုယ်တိုင် စီစဉ်ပြီး၊ သူတို့ သံရုံးကတစ်ဆင့် ချိတ်ဆက်ပြီး၊ သူတို့ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်က ပုံတွေနဲ့တကွ ထုတ်ပြန်လိုက်တဲ့ စီမံထားတဲ့ မြင်ကွင်း တစ်ခုပါ။ မိနစ် ၂၀ စာ ကောင်စစ် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု တစ်ခုက အခြေအနေကို မပြောင်းပါဘူး — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ အခုထိ ထိန်းသိမ်း ခံထားရဆဲ၊ မိသားစု လာရောက် တွေ့ဆုံခွင့် မရှိသေး၊ စာပေးစာယူ ပိတ်ဆို့ထားဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုထိန်လင်း ကိုယ်တိုင် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်က ပြောထားတဲ့ စံနှုန်းနဲ့ တိုင်းရင် — ဆက်ဆံညှိနှိုင်းမှုရဲ့ ပထမ ခြေလှမ်းက သူ့ကို ချက်ချင်း လွှတ်ပေးဖို့ပါ။ အဲဒီ ခြေလှမ်း မရောက်သေးပါဘူး။

ဓာတ်ပုံထဲက အခန်းနဲ့ ပြက္ခဒိန်

ထုတ်ပြန်လာတဲ့ ဓာတ်ပုံကို အရင် ထုတ်ပြန်ဖူးတဲ့ တွေ့ဆုံမှု ဓာတ်ပုံနဲ့ တိုက်ကြည့်ရင် ဖုန်းပြောတဲ့ အခန်းဟာ အဲဒီ အခန်းပဲ ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ သစ်သား နံရံ၊ ညာဘက် ပြတင်းပေါက် ပုံစံ၊ ပြက္ခဒိန် ချိတ်ထားတဲ့ နေရာ — အားလုံး အတူတူပဲ ဖြစ်ပြီး ထိုင်ခုံ စားပွဲတွေသာ လဲထားတာ ဖြစ်တယ်။ ဒီတစ်ခါမှာတော့ အဖြူခင်း စားပွဲရှည်ကြီး ထားပြီး ဖုန်းနဲ့ စားပွဲပေါ်က အဖြူကိရိယာကို စင်တင် ရိုက်ကူးထားတဲ့ ပုံ ဖြစ်တယ်။

နံရံပေါ်က ပြက္ခဒိန်ကလည်း ရွှေကမ္ဘာ ပြက္ခဒိန် — သုံးလ တစ်ရွက် ပြတဲ့ သာမန် ပြက္ခဒိန်ပဲ ဖြစ်တယ်။ မူရင်း ပြက္ခဒိန်မှာ ရက်စွဲပေါ်မှာ ဘောင် ခတ်ထားတာ မပါဘူး။ ဒါကြောင့် "၂၂" ပေါ်က ဘောင်ဟာ ဓာတ်ပုံ ထုတ်ပြန်ခါနီးမှ ထပ်ထည့်ထားတာ ဖြစ်ကြောင်း ပိုပြီး သေချာသွားတယ်။

အရင်းအမြစ်: Myanmar Presidential Spokesperson ထုတ်ပြန်ချက် (အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆); AFP (NAMPA ကတစ်ဆင့်); Reuters (ဩဂုတ် ၃၊ ၂၀၂၆); The Times — Kim Aris အင်တာဗျူး (အောက်တိုဘာ ၂၀၊ ၂၀၂၆); ပန်ဆယ်လို V2.0 post (အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆)။

ဆက်ဖတ်ရန် →