နောက်ဆုံးသတင်းများ
နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်
ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်
အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်နဲ့ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက် နှစ်ရက်စာ မြန်မာသတင်းချုပ်ကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ မနေ့က အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်သတင်းချုပ် ထုတ်ဝေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့တဲ့အတွက် ဒီနေ့မှာ နှစ်ရက်စာသတင်းတွေကို ပေါင်းပြီး တင်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနှစ်ရက်အတွင်းမှာ ကျောက်တော်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအသစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သလို၊ အမေရိကန်အစိုးရနဲ့ စစ်အုပ်စုတို့ တိုကျိုမှာ လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးပွဲ ကျင်းပခဲ့တဲ့သတင်း၊ ရသေ့တောင်က ရိုဟင်ဂျာတွေကို ထွက်ခွာခိုင်းတဲ့ သတ်မှတ်ရက် ကုန်ဆုံးသွားတဲ့သတင်း၊ စစ်တွေစစ်မျက်နှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာတဲ့သတင်းနဲ့ ကေအဲန်ယူက ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲကို ပယ်ချလိုက်တဲ့သတင်းတွေ ပါဝင်ပါတယ်။
၁။ ကျောက်တော် ပိချောင်းမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု — အရပ်သားတွေ သေဆုံး
ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်တော်မြို့နယ် ပိချောင်းဒေသကို စစ်တပ်က အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက် ညနေပိုင်းမှာ လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ နယ်စပ်သတင်းအေဂျင်စီက ဖော်ပြပါတယ်။
တိုက်ခိုက်မှုဟာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေရှိတဲ့ ဧရိယာနဲ့ ပြည်သူတွေ သွားလာနေတဲ့ လမ်းမကြီးပေါ်ကို ကျရောက်ခဲ့ပြီး၊ အမျိုးသမီးတွေအပါအဝင် အရပ်သားအများအပြား သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီဒေသဟာ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ စစ်တပ်ဟာ အေအေထိန်းချုပ်တဲ့ မြို့နယ်တွေမှာ နေ့စဉ်နီးပါး လေကြောင်းကင်းထောက်မှုနဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ တိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို ဆက်လက် စုဆောင်းနေဆဲဖြစ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။
ဆက်စပ်သတင်းအနေနဲ့ စက်တင်ဘာလတစ်လတည်းမှာပဲ စစ်တပ်ဟာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု တစ်ရာ့ခုနစ်ဆယ့်ငါးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဗုံးအလုံးခြောက်ရာ့ငါးဆယ် ကြဲချခဲ့တဲ့အနက် အရပ်သား တစ်ရာ့လေးဆယ့်ငါးဦး သေဆုံး၊ နှစ်ရာ့တစ်ဆယ့်လေးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ သံလွင်တိုင်မ်စ် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။
၂။ ရေစကြိုလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု — သေဆုံးအရေအတွက် အတည်မပြုနိုင်သေး
မကွေးတိုင်း ရေစကြိုမြို့နယ်၊ သစ်ကြီးတောရွာက စတာလင့်ခ် အင်တာနက်ဆိုင်ကို စစ်တပ်က လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် သေဆုံးသူအရေအတွက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး သတင်းဌာနတွေအကြား ကွဲလွဲနေဆဲဖြစ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။
ခေတ်သစ် သတင်းကတော့ ကလေးငယ်တွေအပါအဝင် လူတစ်ဆယ့်ငါးဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပေမဲ့၊ အေးယားဝတီတိုင်မ်စ်နဲ့ မြန်မာနောင်း သတင်းတွေရဲ့ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက် သတင်းတွေမှာတော့ ကလေးငယ်တွေအပါအဝင် လူတစ်ဆယ့်နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြပြီး၊ အမ်စီဒီအမ် သတင်းကတော့ အနည်းဆုံး လူဆယ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြပါတယ်။ သေဆုံးသူအရေအတွက်ကို အတည်ပြုနေဆဲဖြစ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။
အေးယားဝတီတိုင်မ်စ်ရဲ့ သတင်းမှာတော့ သေဆုံးသူ၊ ဒဏ်ရာရသူတွေကို ကူညီကယ်ဆယ်နေသူတွေကိုပါ လေယာဉ်က ထပ်မံ တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ တိုက်ခိုက်မှုဟာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရက် ညနေ သုံးနာရီလောက်မှာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ တိုက်လေယာဉ်နဲ့ ရဟတ်ယာဉ်တွေနဲ့ ဗုံးကြဲခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တိုက်ခိုက်မှုအပြီးမှာ စစ်တပ်ရဲ့ ဒရုန်းတွေဟာ ရွာအပေါ်မှာ ဆက်လက် ပျံဝဲနေပြီး၊ ရွာသားတွေ ထွက်ပြေးနေရသလို ဖုန်းလိုင်းတွေလည်း ပြတ်တောက်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
မကွေးတိုင်း ကျေးရွာတစ်ရွာ (ဖိုင်ဓာတ်ပုံ — Ninjastrikers / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
၃။ စစ်တွေစစ်မျက်နှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာ — အေအေ စခန်းတွေ သိမ်းယူ
ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) ဟာ စစ်တွေမြို့ ဒေသဆိုင်ရာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အာရ်အိုစီ) အနီးက စစ်တပ်ရဲ့ အရေးပါတဲ့ စခန်းနှစ်ခုကို သိမ်းယူခဲ့တယ်လို့ ဗမာသတင်းဌာနက ဖော်ပြပါတယ်။ စခန်းတစ်ခုကို အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်နှစ်ရက်နေ့က သိမ်းယူခဲ့ပြီး နောက်တစ်ခုကို အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ငါးရက်နေ့က သိမ်းယူခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စစ်တွေမြို့ခံအချို့နဲ့ စစ်တပ်အရာရှိအချို့ဟာ မြို့ကနေ ထွက်ခွာနေကြတယ်လို့ အမ်စီဒီအမ် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။
စစ်တပ်ဘက်က ပြောင်းလဲသွားတဲ့ ကပ္ပတိန် ဇင်ယော်ရဲ့ ပြောကြားချက်အရ အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦးနဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦးတို့ဟာ ပစ်မှတ်မခံရအောင် အဆက်မပြတ် နေရာပြောင်းနေကြပြီး၊ အထူးစစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့ (ဘီအက်စ်အို) အကြီးအကဲလည်း မြို့ထဲမှာ ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကံကော်ကျွန်းဟာ အဆုံးအဖြတ်ပေးမယ့် နယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ အေအေက အဲဒီကျွန်းကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ရင် စစ်တွေတိုက်ပွဲဟာ ပြီးဆုံးသွားပြီလို့ ယူဆရမယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ စစ်တပ်ဟာ လူအင်အား ပြတ်လပ်နေတာကြောင့် အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရက်နေ့မှာ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (ပြည်ခိုင်ဖြိုး) ဝင်တွေ၊ အရန်မီးသတ်တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ၊ စွမ်းအားရှင်အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (အေအယ်လ်ပီ) ဝင်တွေကို ဒိုင်နာ ကားနှစ်စီးနဲ့ စစ်တွေစစ်မျက်နှာကို ပို့ဆောင်ခဲ့တယ်လို့ ဒေသတွင်း သတင်းရင်းမြစ်တွေကို ကိုးကားပြီး ဂလိုဘယ် အာရကန် နက်ဝါ့ခ်က ဖော်ပြပါတယ်။ လက်ရှိမှာ စစ်မျက်နှာ ခုနစ်ခုထက်မနည်းမှာ ပြင်းထန်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေပြီး၊ စစ်တပ်ဟာ ပေါက်တောမြို့နယ် ငပျီကျွန်းကို အောက်တိုဘာ ကိုးရက်နေ့က ရေကြောင်းကနေ တက်ရောက် တိုက်ခိုက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့ အေအေက ပြန်လည် တွန်းလှန်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။
စစ်တွေမြို့ (ဖိုင်ဓာတ်ပုံ — DANIEL JULIE / Wikimedia Commons, CC BY 2.0)
၄။ ရသေ့တောင် အနောက်ပြင်ရွာ — သတ်မှတ်ရက် ကုန်ဆုံးပြီ၊ အတည်ပြုချက် မရှိသေး
ရခိုင်ပြည်နယ် ရသေ့တောင်မြို့နယ်၊ အနောက်ပြင်ရွာက ရိုဟင်ဂျာ ခြောက်ရာကျော်ကို ရွာကနေ ထွက်ခွာဖို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက် ရက်စွဲ ကုန်ဆုံးသွားပြီဖြစ်ပါတယ်။ ရွာသားတွေကို ကိုးကားပြီး ရိုဟင်ဂျာ ခိုဘော် သတင်းက ဖော်ပြခဲ့တဲ့ အဆိုအရ အေအေ တပ်မှူးတစ်ဦးက အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်တစ်ရက်နေ့မှာ အဲဒီအမိန့်ကို ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ ရိုဟင်ဂျာတွေကို ဘင်္ဂါလီလို့ ခေါ်ဆိုကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို သွားဖို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက် ညနေပိုင်းအထိ စစ်ဆေးချက်အရ မိသားစုတွေ တကယ် ထွက်ခွာခဲ့သလား၊ ရွာမှာ ဆက်လက် နေထိုင်နေသလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဖမ်းဆီးခံရမှု ရှိခဲ့သလားဆိုတာကို အတည်ပြုနိုင်တဲ့ သတင်းတစ်စုံတစ်ရာ ထွက်ပေါ်လာခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒီစွပ်စွဲချက်တွေဟာ ရွာသားတွေရဲ့ ပြောကြားချက်တွေကို အခြေခံပြီး ရိုဟင်ဂျာ ခိုဘော်၊ အာရကန် ဂျာနယ်၊ ဘေး အော့ဖ် ဘင်္ဂါယ် ပို့စ် စတဲ့ သတင်းဌာနတွေမှာ ဖော်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ သီးခြား အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးသလို ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) ဘက်ကလည်း တုံ့ပြန်ပြောဆိုမှု တစ်စုံတစ်ရာ မရှိသေးပါဘူး။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ရိုဟင်ဂျာ ရက်စက်မှုတွေကို ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု (အေအေအာရ်အေ) အဖွဲ့က စက်တင်ဘာ နှစ်ဆယ့်သုံးရက်ကနေ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ရက်အထိ ရိုဟင်ဂျာ ရွာသား ငါးဆယ့်တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ သက်ကြီးရွယ်အို တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။ ဒီစွပ်စွဲချက်တွေကိုလည်း သီးခြား အတည်မပြုနိုင်သေးဘူးလို့ သိရပါတယ်။
၅။ အမေရိကန်–စစ်အုပ်စု တိုကျို လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးပွဲ၊ ဦးကျော်မိုးထွန်းကို ထောက်ခံဖို့ တောင်းဆို
အမေရိကန် အစိုးရအရာရှိတွေဟာ မြန်မာစစ်အုပ်စုနဲ့ ဒုတိယအကြိမ် လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးပွဲကို တိုကျိုမှာ ကျင်းပခဲ့တယ်လို့ ရိုက်တာ သတင်းက သတင်းရင်းမြစ်တွေကို ကိုးကားပြီး ဖော်ပြပါတယ်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန လက်ထောက်ဝန်ကြီး မိုက်ကယ် လင်ဒါးဟာ စစ်အုပ်စုကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်တွေကို ဒေါ်လာဘီလီယံနဲ့ချီ လိမ်လည်ခဲ့တဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုစင်တာတွေ ပိတ်သိမ်းရေးနဲ့ မြန်မာ့ရှားပါးမြေသတ္တုတွေ ရရှိရေးကို ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့အပတ်မှာ အမေရိကန်ဟာ စစ်တပ်ကို ထောက်ပံ့တယ်လို့ စွပ်စွဲခံထားရတဲ့ စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးရဲ့ သမီးအပေါ် ချမှတ်ထားတဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဒါဟာ ဆွေးနွေးမှုချဉ်းကပ်ပုံ အသစ်ဖြစ်တယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုကတော့ ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။
လိုဝီ အင်စတီကျုရဲ့ ဟန်တာ မာ့စတန်ကတော့ ဒါဟာ ဒီမိုကရေစီအရေးထက် စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားသက်သက်ကို ကြည့်တဲ့ ချဉ်းကပ်မှုဖြစ်တယ်လို့ ဝေဖန်ခဲ့ပါတယ်။ ရှားပါးမြေသတ္တု သိုက်အများစုဟာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ ထိန်းချုပ်တဲ့ နယ်မြေတွေမှာ ရှိနေပြီး၊ အဓိက ဝယ်ယူသူ တရုတ်နိုင်ငံဘက်ကလည်း ကန့်ကွက်နိုင်တယ်လို့ သတင်းက ဆိုပါတယ်။ ဂျပန်နိုင်ငံက ဒီဆွေးနွေးပွဲကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံခဲ့ပြီး၊ ဂျပန်ရဲ့ သံတမန်ကိုယ်စားလှယ်ဟာ ဒီလအစောပိုင်းမှာ စစ်အုပ်စုရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီချဉ်းကပ်မှုဟာ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ ဖိအားပေးမှုနဲ့ သိသိသာသာ ကွဲပြားသွားတာဖြစ်တယ်လို့ အီးအဲန်အမ် သတင်းက သုံးသပ်ပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ခြောက်ဦးက ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာ အမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းကို ဆက်လက် ထောက်ခံဖို့နဲ့၊ စစ်အုပ်စုက သူ့နေရာကို အစားထိုးဖို့ ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို ဆန့်ကျင်ဖို့ အမေရိကန် ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီးကို အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့စွဲ စာနဲ့ တောင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ အမ်စီဒီအမ် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်တစ်ခု စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ကုလသမဂ္ဂ အထောက်အထား စိစစ်ရေးကော်မတီက မြန်မာ့အရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့တာကြောင့် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းဟာ သူ့တာဝန်ကို ဆက်လက် ထမ်းဆောင်နေနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လက်ရှိအစီအစဉ်ကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ရင် အမေရိကန်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုနဲ့ တရားဝင်မှုကိုလည်း ထိခိုက်စေမယ်လို့ လွှတ်တော်အမတ်တွေက သတိပေးထားပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်၊ နယူးယောက် (ဖိုင်ဓာတ်ပုံ — LPulecio-WMF / Wikimedia Commons, CC BY 4.0)
၆။ စစ်မြေပြင်သတင်းများ — ပေါင်းတည်၊ ကော့သိုးလေး၊ ကချင်၊ မကွေး
ပေါင်းတည် — ကိုယ့်တပ်ကိုယ်မှား ဗုံးကြဲမိတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ကို သတင်းရင်းမြစ် တွေ့ရှိ။ ပဲခူးတိုင်း ပေါင်းတည်မြို့နယ်မှာ အောက်တိုဘာ ငါးရက်နဲ့ ခြောက်ရက် နှစ်ရက်ဆက် မြေမြှုပ်မိုင်း တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် အရာရှိ တစ်ဦးအပါအဝင် စစ်တပ် တစ်ဆယ့်နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ပြည်ခရိုင် တပ်ရင်း တစ်က ပြောပါတယ်။ မောင်းသတင်းရဲ့ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ငါးရက် သတင်းမှာလည်း စစ်တပ်ရဲ့ လေယာဉ်က သူတို့ရဲ့ကိုယ်ပိုင် တပ်တွေကို မှားယွင်း ဗုံးကြဲမိလို့ ကိုးဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ကော့သိုးလေး — ပုလောအနီး စခန်းသိမ်း၊ ဝင်းရည်မှာ သုံးရက်တိုက်ပွဲ။ ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ကေအဲန်အယ်လ်အေ) ဟာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်နှစ်ရက်နေ့မှာ ပုလော (မြိတ်–ထားဝယ်) အနီးက စစ်တပ်စခန်းတစ်ခုကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး စစ်တပ် ဆယ်ဦး သေဆုံးကာ လက်နက်တွေ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့တယ်လို့ ကရင်သတင်းတွေက ဖော်ပြပါတယ်။ အဲဒီနေ့မှာပဲ မုဒုံမြို့နယ်ကနေ စစ်တပ် အင်အား နှစ်ရာခန့်ပါ စစ်ကြောင်းဟာ ဝင်းရည်မြို့နယ် (ဒူးပလာယာ) ကို ဝင်ရောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့ သုံးရက်ကြာ တိုက်ပွဲအပြီးမှာ စစ်တပ် သုံးဆယ်ခန့် သေဆုံးပြီး ဆုတ်ခွာသွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
မကွေး — မင်းတုန်း၊ ငဖဲ၊ မြိုင်။ မကွေးတိုင်း မင်းတုန်းနဲ့ ငဖဲမြို့နယ်တွေမှာ အောက်တိုဘာ ရှစ်ရက်နဲ့ ကိုးရက်နေ့တွေက စစ်တပ်စစ်ကြောင်းတွေ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပေမဲ့ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) နဲ့ ဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အထိနာပြီး ဆုတ်ခွာခဲ့ရတယ်လို့ ပြည်သူ့စပရင်း သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။ မြိုင်မြို့နယ်မှာလည်း အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်နှစ်ရက်နေ့က ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်တပ်တပ်မှူးတစ်ဦးအပါအဝင် စစ်သားအချို့ သေဆုံးပြီး၊ စစ်တပ်ထောက်ခံသူ ပျူစောထီးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးကို အရှင်ဖမ်းမိခဲ့တယ်လို့ မန္တလေး ဖရီးပရက်စ် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။
ကချင် — ဗန်းမော်ပြန်သိမ်း၊ ခေါင်လန်ဖူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီး သေဆုံး။ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ကေအိုင်အေ) နဲ့ မဟာမိတ်တွေဟာ ဗန်းမော်မြို့မှာ စစ်တပ်တက်လာခဲ့တဲ့ ရပ်ကွက်အားလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆဲဗင်းတီးဖိုး မီဒီယာက ဖော်ပြပါတယ်။ စစ်တပ်ဟာ ဗန်းမော်ကနေ မောင်းထုတ်ခံရစဉ် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတစ်ခုကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်မှာတော့ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲဖို့ တာဝန်ပေးခံရတဲ့ စစ်တပ် ဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦးဟာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်တစ်ရက်နေ့မှာ ကေအိုင်အေရဲ့ လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ အမ်စီဒီအမ် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။
မွန်–ကရင် နယ်စပ်နဲ့ မုံရွာ။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (ကေအဲန်ယူ) တပ်မဟာ ခြောက်ရဲ့ ဦးဆောင်မှုနဲ့ မဟာမိတ်တော်လှန်ရေးတပ်တွေဟာ မွန်–ကရင် နယ်စပ်မှာ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းကို အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်နှစ်ရက်ကနေ နှစ်ရက်ဆက် တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မုံရွာမှာလည်း တော်လှန်ရေးတပ်တွေဟာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ငါးရက် မနက် ခြောက်နာရီလောက်မှာ စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ဝင်းထဲနဲ့ တိုင်းရဲဌာနချုပ်ထဲမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ စစ်တပ်ကို ပြည်တွင်းဖြစ် ဒုံးကျည် ဆယ်စင်းနဲ့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ မုံရွာခရိုင် တပ်ရင်း သုံးရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကားပြီး ဖော်ပြထားပါတယ်။
၇။ ကေအဲန်ယူ — စစ်ရာဇဝတ်ကောင်တွေနဲ့ ဆွေးနွေးစရာ အကြောင်းမရှိ
ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (ကေအဲန်ယူ) အစိုးရရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ စောတောနီးက စစ်ရာဇဝတ်ကောင်တွေနဲ့ ဆွေးနွေးစရာ အကြောင်းမရှိဘူးလို့ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်နေ့မှာ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ခေတ်သစ် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။ ဒါဟာ စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်က ကေအဲန်ယူ၊ ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦးနဲ့ မတူကွဲပြားတဲ့ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦးတို့ကို ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတွေ ပြန်လာဖို့နဲ့၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေကို တရားဥပဒေ မူဘောင်ထဲ ဝင်ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့မှုကို တုံ့ပြန်တာဖြစ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ တရုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ အာရှရေးရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် တိန့်ရှီကျွင်းဟာ တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ် (အန်စီအေ) လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တာ တစ်ဆယ့်တစ်နှစ် ပြည့်တဲ့ အခမ်းအနားမှာ ဗီဒီယို မိန့်ခွန်းပြောခဲ့ပြီး၊ မြန်မာအစိုးရနဲ့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ အနေနဲ့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး ကတိကဝတ်တွေကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့နဲ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတွေအတွက် ပိုမိုမြင့်မားတဲ့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရှာဖွေဖို့ မျှော်လင့်တယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာစစ်အုပ်စုအစိုးရဟာလည်း အာဆီယံရေးရာ ကော်မတီရဲ့ ပထမဆုံး ညှိနှိုင်းအစည်းအဝေးကို အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်သုံးရက်နေ့မှာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှာ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ အာဆီယံရဲ့ အချက်ငါးချက် သဘောတူညီချက်နဲ့ မြန်မာရဲ့ အာဆီယံအတွင်း အခန်းကဏ္ဍနဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ပြန်လည်ရရှိရေးကို ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ ရှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ (အာစီအက်စ်အက်စ်) ကိုယ်စားလှယ် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုင်းငေင်းကတော့ နှစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်တစ်ခု စစ်အာဏာသိမ်းမှုဟာ အန်စီအေကို အကောင်အထည်ဖော်မှုကို ပျက်ပြားစေခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူတွေရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် ယုံကြည်မှုကို အများကြီး လျော့ကျစေခဲ့တယ်လို့ ဝန်ခံပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။
၈။ မန္တလေးခုခံရေးအရာရှိ သေဒဏ်ချမှတ်ခံရ၊ ပလောဘုရားကျောင်းပျက်စီး
မန္တလေးတိုင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (ပကဖ) ရဲ့ ဦးဆောင်အရာရှိ ကိုဝဏ္ဏအောင်ကို အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်ထဲက စစ်တပ်ထိန်းချုပ် တရားရုံးက အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့မှာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့တယ်လို့ သတင်းရင်းမြစ်တွေကို ကိုးကားပြီး အမ်စီဒီအမ် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။ ကိုဝဏ္ဏအောင်ဟာ တံတားဦးမြို့နယ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (အန်အယ်လ်ဒီ) လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ဇနီးကို ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံမြို့နယ်မှာ စစ်အုပ်စုက အရင်က ဖမ်းဆီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူ့ကို အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (အန်ဒီအေအေ)၊ မိုင်းလားအဖွဲ့က စစ်အုပ်စုကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပေမဲ့၊ မိုင်းလားအဖွဲ့ကတော့ အဲဒီဖမ်းဆီးလွှဲပြောင်းမှုကို မသိဘူးလို့ ငြင်းဆိုထားပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ကရင်ပြည်နယ် ကဆာဒိုး (ပလော) မြို့နယ်၊ ဘုရင့်တောင်ရွာက ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း ခန်းမတစ်ခုဟာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့မှာ စစ်တပ်ရဲ့ လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုကြောင့် လုံးဝ ပျက်စီးသွားတယ်လို့ ကေအဲန်ယူ မြိတ်–ထားဝယ် ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ပြောပါတယ်။ ဒေသခံတွေဟာ လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုတွေနဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ ထိုးစစ်ကြောင့် နေအိမ်တွေကနေ ထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
၉။ စီးပွားရေး — ကျပ်ငွေကျဆင်း၊ ဗဟိုဘဏ် ချေးငွေနဲ့ ပြည်ပအလုပ်သမားတွေ တားဆီးခံရ
မြန်မာကျပ်ငွေဟာ မကြာသေးမီ ရက်တွေအတွင်း သိသိသာသာ ကျဆင်းခဲ့ပြီး၊ နှစ်နှစ်နီးပါး တည်ငြိမ်နေခဲ့တဲ့ တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် လေးထောင်သုံးရာမှ လေးထောင်လေးရာအထိ နှုန်းကနေ အပြင်ဈေးကွက်မှာ တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် လေးထောင်ခြောက်ရာမှ လေးထောင်ခုနစ်ရာအထိ ရောက်ရှိသွားတယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ဗဟိုဘဏ်ဟာ ဘတ်ဂျက်လိုငွေ ကျပ် ရှစ်ထရီလီယံကျော် ကာမိဖို့ ကျပ် နှစ်ထရီလီယံ တစ်ရာဘီလီယံ ချေးယူဖို့ အတည်ပြုခဲ့တယ်လို့ ဘာမီးစ် သတင်းရေဒီယိုက ဖော်ပြပါတယ်။ ကျပ်ငွေ ငါးသောင်းတန် ငွေစက္ကူသစ် ထုတ်မယ်ဆိုတဲ့ ကောလာဟလတွေကိုတော့ အရာရှိတွေက ငြင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ပြီးခဲ့တဲ့ သုံးပတ်အတွင်း အလုပ်သမားဦးစီးဌာနဟာ ဝင်ငွေခွန် နှစ်ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ တရားဝင်လမ်းကြောင်းကနေ ဝင်ငွေရဲ့ နှစ်ဆယ့်ငါးရာခိုင်နှုန်း ပြန်ပို့ဆောင်ရေး စည်းမျဉ်းတွေကို မလိုက်နာခဲ့လို့ ပြည်ပ အလုပ်သမား သုံးရာကျော်ကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ပြန်ထွက်ခွင့် တားဆီးခဲ့တယ်လို့ သတင်းတွေက ဖော်ပြပါတယ်။ မေလကတည်းက ခွင့်နဲ့ပြန်လာတဲ့ အလုပ်သမားတွေဟာ သံရုံး ဒါမှမဟုတ် ကောင်စစ်ဝန်ရုံးရဲ့ ထောက်ခံချက်၊ အလုပ်ရှင်ရဲ့ ခွင့်ပြုချက်နဲ့ အခွန်ပေးဆောင်မှု၊ ငွေပြန်ပို့မှုအထောက်အထားတွေ ပြရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အလုပ်သမားဝန်ကြီးအသစ် ဦးမောင်မြင့်ဟာ ငွေပြန်ပို့မှုကောက်ခံရေးကို အဓိကတာဝန်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
၁၀။ အခြားသတင်းတိုများ
မလေးရှားမှာ မြန်မာဒုက္ခသည်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုနှစ်ခု။ မလေးရှားနိုင်ငံ ကလန်တန်ပြည်နယ်မှာ မြန်မာဒုက္ခသည်အသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရဲတပ်ဖွဲ့က စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုနှစ်ခု ဖွင့်လှစ်ထားတယ်လို့ ဘာနာမာ သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတဲ့ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတစ်ဦးနဲ့ အခြား တစ်ဆယ့်နှစ်ဦးဟာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက် နေ့လည်မှာ ပြန်လွတ်လာခဲ့ပြီး၊ ထောက်ခံသူ ငါးဆယ်ခန့်က ကြိုဆိုခဲ့ကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က အိုအိုင်စီကို ဖိအားဆက်ပေးဖို့ တိုက်တွန်းချက်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်နယ်ဝန်ကြီး ဟူမာယွန် ကိုဘီရ်က အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက်နေ့က ဘဂ္ဂဒတ်မှာ ကျင်းပတဲ့ အိုအိုင်စီ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ ကောင်စီ ငါးဆယ့်နှစ်ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးမှာ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်တွေ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ၊ စေတနာအလျောက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ပြန်လာနိုင်ရေးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သံတမန်ဖိအားပေးမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းဖို့ အစ္စလာမ်နိုင်ငံတွေကို တိုက်တွန်းခဲ့တယ်လို့ ဘေး အော့ဖ် ဘင်္ဂါယ် ပို့စ်က ဖော်ပြပါတယ်။
မြောက်ဦးမှာ မြေသိမ်းတိုင်းတာ။ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပေါင်းဒုတ်ရွာအနီးက မြေတွေကို ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် / ရက္ခိုင့်တပ်တော် (ယူအယ်လ်အေ / အေအေ) က အတင်းအကျပ် သိမ်းယူဖို့ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက် မနက် ကိုးနာရီလောက်ကတည်းက တိုင်းတာနေတယ်လို့ ဒေသခံတွေကို ကိုးကားပြီး နယ်စပ်သတင်း အေဂျင်စီက ဖော်ပြပါတယ်။ မြေတစ်ဧကကို ကျပ် သန်း ရှစ်ဆယ် လျော်ကြေးပေးမယ်လို့ ကြိုတင် သတ်မှတ်ထားပေမဲ့၊ အဲဒီပမာဏဟာ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် အများကြီး နည်းတာကြောင့် မြေပိုင်ရှင်တွေက လက်မခံဘူးလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဘူးသီးတောင်မှာ ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသမီး ဖမ်းဆီးခံရ။ ရခိုင်ပြည်နယ် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်၊ စိန်ဒင်ပြင်ရွာမှာ လေးဆယ့်ခုနစ်နှစ်အရွယ် ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အေအေ) အဖွဲ့ဝင်တွေက သူ့အိမ်ကနေ ခေါ်ဆောင်သွားတယ်လို့ ဒေသတွင်း သတင်းရင်းမြစ်တွေကို ကိုးကားပြီး ရိုဟင်ဂျာ ခိုဘော် သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။ သူ့နေရာနဲ့ အခြေအနေကို မသိရသေးသလို၊ ဒီစွပ်စွဲချက်တွေကို သီးခြား အတည်မပြုနိုင်သေးဘူးလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဆောမြို့နယ်မှာ လမ်းပိတ်။ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဂန့်ဂေါခရိုင် တပ်ရင်း ၆ က အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်နေ့မှာ မကွေးတိုင်း ဆောမြို့နယ်က ပုပ္ပကိုင်း–လေးဖြူ–ဝက်ကူလမ်းမှာ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေကြောင့် မော်တော်ယာဉ်သွားလာမှုကို တားမြစ်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဆိုင်ကယ်တွေကိုတော့ ခွင့်ပြုထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားတွေ စစ်မှုထမ်းကင်းလွတ်ခွင့် ရုပ်သိမ်း။ စစ်အုပ်စုဟာ ဒီအပတ်အတွင်း တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားတွေရဲ့ စစ်မှုထမ်းခြင်းကင်းလွတ်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့တယ်လို့ ဒီဗွီဘီ သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။
ပုဂံမှာ လေပူဖောင်းစီးပျံသန်းမှု ပြန်စ။ ပုဂံမှာ လေပူဖောင်းစီးပျံသန်းမှုတွေ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ငါးရက်နေ့က ပြန်လည်စတင်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။
ရင်းမြစ်များ
- နယ်စပ်သတင်း အေဂျင်စီ — ကျောက်တော် ပိချောင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု: https://bnanews.net/arakha-region/8827/
- Global Arakan Network (ခေတ်သစ် သတင်း ကိုးကား) — ရေစကြို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု: https://www.globalarakannetwork.com/post/15-people-including-children-killed-in-mass-casualties-from-military-airstrike-on-yesagyo-township
- အေးယားဝတီတိုင်မ်စ် / မြန်မာနောင်း (Burma Coup Resistance Notes ကိုးကား) — ရေစကြို သေဆုံးအရေအတွက် ကွဲလွဲမှု: https://burmacoupresistancenotes.substack.com/p/burma-coup-resistance-notes-october-804
- သံလွင်တိုင်မ်စ် (Burma Coup Resistance Notes ကိုးကား) — စက်တင်ဘာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု စာရင်း: https://burmacoupresistancenotes.substack.com/p/burma-coup-resistance-notes-october-804
- Burma News International — စစ်တွေ အာရ်အိုစီ အနီး စခန်းသိမ်းယူမှု: https://www.bnionline.net/en/news/aa-seizes-key-outposts-near-sittwe-battle-rakhine-capital-intensifies
- Global Arakan Network (ဒေသတွင်း သတင်းရင်းမြစ်များ) — စစ်တွေ စစ်မျက်နှာ ဝန်ထမ်းပို့ဆောင်မှု: https://www.globalarakannetwork.com/post/terrorist-myanmar-military-deploys-departmental-personnel-including-alp-members-in-sittwe-to-front
- Rohingya Khobor — ရသေ့တောင် ထွက်ခွာခိုင်းမှု: https://rohingyakhobor.com/over-600-rohingya-reportedly-ordered-to-leave-rathedaung-village-by-october-17/
- ရိုက်တာ — အမေရိကန်–စစ်အုပ်စု တိုကျို လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးပွဲ: https://bworldonline.com/world/2026/10/16/787456/us-holds-more-secret-talks-with-myanmars-military-backed-rulers-in-tokyo-sources-say/
- ENMNEWS — တိုကျိုဆွေးနွေးပွဲ သုံးသပ်ချက်: https://enmnews.com/2026/10/18/trump-courts-myanmar-junta-rare-earth-prize
- m.CDM — အမေရိကန်လွှတ်တော်အမတ်များ စာ: https://moemaka.net/eng/2026/10/october-16-2026-m-cdm-domestic-news/
- မောင်းသတင်း (Burma Coup Resistance Notes ကိုးကား) — ပေါင်းတည် ကိုယ့်တပ်ကိုယ်မှား ဗုံးကြဲမှု: https://burmacoupresistancenotes.substack.com/p/burma-coup-resistance-notes-october-804
- m.CDM — အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက် ပြည်တွင်းသတင်း (စစ်တွေ၊ မုံရွာ၊ ပေါင်းတည်): https://moemaka.net/eng/2026/10/october-18-2026-m-cdm-domestic-news/
- Burma Coup Resistance Notes — အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက် စစ်မြေပြင်စုစည်းချက် (ကော့သိုးလေး၊ မင်းတုန်း/ငဖဲ၊ ဗန်းမော်၊ မြိုင်၊ မွန်–ကရင်): https://burmacoupresistancenotes.substack.com/p/burma-coup-resistance-notes-october-804
- ခေတ်သစ် သတင်း (Burma Coup Resistance Notes ကိုးကား) — ကေအဲန်ယူ စောတောနီး ပြောကြားချက်: https://burmacoupresistancenotes.substack.com/p/burma-coup-resistance-notes-october-804
- MoeMaKa — ကျပ်ငွေ ကျဆင်း: https://moemaka.net/eng/2026/10/myanmar-kyat-depreciates-amid-growing-instability-raising-concerns-over-rising-consumer-prices/
- ဘာနာမာ (bangsar.net.my ကိုးကား) — မလေးရှား ကလန်တန် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု: https://www.bangsar.net.my/police-open-two-probes-into-viral-issue-involving-activist-and-myanmar-refugee-community-in-kelantan/
- Bay of Bengal Post — ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အိုအိုင်စီ တိုက်တွန်းချက်: https://bayofbengalpost.com/regional/bangladesh-urges-oic-to-maintain-pressure-on-myanmar
- Border News Agency — မြောက်ဦး မြေသိမ်းတိုင်းတာ: https://bnanews.net/arakha-region/8821/
- Rohingya Khobor — ဘူးသီးတောင် ဖမ်းဆီးမှု: https://rohingyakhobor.com/rohingya-woman-reportedly-detained-by-aa-over-dispute-involving-her-son-in-buthidaung/
ဓာတ်ပုံအားလုံး ဖိုင်ဓာတ်ပုံများဖြစ်ပြီး သတင်းဖြစ်စဉ်ကို တိုက်ရိုက် ဖော်ပြထားခြင်း မဟုတ်ပါ။
စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၃: သန်းခေါင်ယံ အာဏာသိမ်း — ရွှေမန်းကို ဖယ်ရှားမှု (၂၀၁၅)
ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
အပိုင်း ၂ "စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၂: ပထမဆုံး သန့်စင်မှု (၂၀၁၁)" ကို ဒီမှာ ဖတ်ပါ။
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်ညမှ ၁၃ ရက်မနက်သို့ ကူးတဲ့ သန်းခေါင်ယံအချိန်။ နေပြည်တော်။
လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွေက ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (Union Solidarity and Development Party, USDP) ဌာနချုပ်ကို ဝန်းရံလိုက်တယ်။
ပါတီရုံးကို တပ်ဖွဲ့တွေက ဝန်းရံထားတဲ့ မြင်ကွင်းဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ ထူးဆန်းတဲ့ မြင်ကွင်းတစ်ခု မဟုတ်ဘူး — ဒါပေမဲ့ ဒီတစ်ခါ ပစ်မှတ်က အတိုက်အခံပါတီ မဟုတ်ဘူး။ စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံကိုယ်တိုင် တည်ထောင်ထားတဲ့ အာဏာရပါတီကိုယ်တိုင်ပဲ။
အဲဒီညရဲ့ ရလဒ်က ရှင်းတယ် — ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သူရရွှေမန်းကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ ဖယ်ရှားလိုက်တယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Brookings Institution, ဩဂုတ် ၂၀၁၅; Stimson Center]။
ဖယ်ရှားခံရသူ — သူရရွှေမန်း
သူရရွှေမန်း
သူရရွှေမန်းဟာ အဲဒီအချိန်မှာ ရာထူးနှစ်ခု တစ်ပြိုင်နက် ကိုင်ထားသူ ဖြစ်တယ် —
ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ ဖယ်ရှားခံရပေမဲ့ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်တော့ ဆက်ရှိနေခဲ့တယ်။ ဒီခွဲခြားမှုကိုက အဖြစ်အပျက်ရဲ့ သဘောကို ဖော်ပြနေတယ် — ဒါက လွှတ်တော်ကို တိုက်ခိုက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ပါတီကို ပြန်သိမ်းတာပဲ။
အစားထိုးမှုတွေကလည်း တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်ခဲ့တယ် —
ဌေးဦး — ၂၀၁၅ ဩဂုတ်မှာ USDP ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူ
ပါတီထိပ်ပိုင်း နှစ်နေရာကို တစ်ညတည်း လဲပစ်လိုက်တာ — ဒါက သာမန် ပါတီတွင်း ရာထူးအပြောင်းအလဲ မဟုတ်ဘူး။ ဒါက အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခု၊ ပါတီအတွင်းက အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခု ဖြစ်တယ်။
ဘာကြောင့် ရွှေမန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သလဲ — Brookings ၏ ဖော်ပြချက်
Brookings Institution ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဒီလုပ်ရပ်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ လူနှစ်ဦး ရှိတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Brookings; Stimson Center] —
ပထမတစ်ဦးက တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်။ ဒုတိယတစ်ဦးက တပ်ချုပ်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (ဟောင်း) သန်းရွှေ။
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်
Brookings ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သန်းရွှေရဲ့ မီးစိမ်းပြမှုဖြင့် သမ္မတ သိန်းစိန်ကို ရွှေမန်းအား ဖယ်ရှားရန် တွန်းအားပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်က ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) အပေါ် တပ်မတော်၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ပြန်လည်အတည်ပြုရန်ပဲ။
အကြောင်းရင်းဟု ဖော်ပြချက်မှာ ဒီလိုပါ — ရွှေမန်းဟာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် တပ်မတော်၏ လွှတ်တော်အာဏာကို လျှော့ချမည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်များကို လွှတ်တော်မှာ မဲခွဲခွင့်ပြုခဲ့တယ်။ ထိုပြင်ဆင်ချက်ဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တိုက်ရိုက်အကျိုးပြုမယ်လို့ ဖော်ပြချက်က ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Brookings; Stimson Center]။
ဒီမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်ကို သတိထားပါ — ရွှေမန်းရဲ့ "အမှား" ဟာ တပ်မတော်ကို ဆန့်ကျင်တာ မဟုတ်ဘူး။ သူ လုပ်ခဲ့တာက လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌတစ်ယောက်ရဲ့ ပုံမှန်လုပ်ငန်းကို လုပ်ခဲ့တာပဲ — ပြင်ဆင်ချက်တစ်ရပ်ကို မဲခွဲခွင့်ပြုခဲ့တာ။ ဒါပေမဲ့ တပ်မတော်ရဲ့ ရှုထောင့်က ကြည့်ရင် အဲဒါက လိုင်းကျော်မှုပဲ။ တပ်မတော်ရဲ့ လွှတ်တော်အာဏာကို ထိခိုက်စေမယ့် ဘယ်အဆိုကိုမဆို မဲခွဲခွင့်ပြုတာကိုက သစ္စာဖောက်မှုလို့ ယူဆခံရတယ်။
ဒါက ၂၀၁၁ သန့်စင်မှုနဲ့ အတူတူပဲ — အပိုင်း ၂ မှာ တွေ့ခဲ့သလို၊ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ နည်းလမ်းက မပြောင်းလဲဘူး။ သူ့ကို စိန်ခေါ်သူ၊ သူ့အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သူ မှန်သမျှကို ဖယ်ရှားပစ်တယ်။ ကွာခြားတာက ဒီတစ်ခါ ပစ်မှတ်က တပ်တွင်းက ဗိုလ်ချုပ်တွေ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ပါတီဥက္ကဋ္ဌနဲ့ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်နေတာပဲ။
ငြင်းဆိုမှု — လွတ်လပ်သောအာရှအသံ (RFA) အင်တာဗျူး
ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး သိပ်မကြာခင်မှာပဲ၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မင်းအောင်လှိုင်က လွတ်လပ်သောအာရှအသံ (Radio Free Asia, RFA) နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ သူ သို့မဟုတ် သန်းရွှေဟာ ရွှေမန်း ဖယ်ရှားခံရမှုနဲ့ ပတ်သက်မှုမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့တယ် [ရင်းမြစ်စုံ]။
ဒီငြင်းဆိုမှုကို ဘယ်လို ဖတ်ရမလဲ။
တစ်ဖက်မှာ Brookings လို သုတေသနအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ဖော်ပြချက် — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သန်းရွှေရဲ့ မီးစိမ်းပြမှုနဲ့ သိန်းစိန်ကို ဖိအားပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ နောက်တစ်ဖက်မှာ မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင်ရဲ့ ငြင်းဆိုမှု — သူရော သန်းရွှေပါ ဒီကိစ္စနဲ့ မပတ်သက်ဘူးလို့ ဆိုတယ်။
နှစ်ခုစလုံးကို မှတ်တမ်းတင်ရမယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သမိုင်းမှတ်တမ်းမှာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းကို ပြောတဲ့ အသံနှစ်သံ ရှိတဲ့အခါ၊ အဲဒီကွာခြားမှုကိုယ်တိုင်က သတင်းအချက်အလက် ဖြစ်နေလို့ပဲ။ တပ်ချုပ်တစ်ယောက်က ပါတီဥက္ကဋ္ဌတစ်ယောက်ကို ဖယ်ရှားမှုနဲ့ သူ မပတ်သက်ဘူးလို့ ငြင်းရတဲ့အထိ အဲဒီလုပ်ရပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝန်ခံလို့ မရတဲ့ အကြောင်းရင်း ရှိခဲ့တယ် ဆိုတာကို ဒီငြင်းဆိုမှုက ပြသနေတယ်။
နောက်ဆက်တွဲ — ၂၀၁၆ ဧပြီလ ထုတ်ပယ်မှု
ဇာတ်လမ်းက ၂၀၁၅ ဩဂုတ်လမှာ ပြီးမသွားဘူး။
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ရွှေမန်းကို ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) မှ လုံးဝထုတ်ပယ်ခဲ့ပြီး၊ အကြီးတန်းပါတီဝင် ၁၇ ဦးပါ ပါဝင်တယ်လို့ ဖော်ပြချက်တွေက ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ]။
ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ ဖယ်ရှားခံရတာက ပထမအဆင့်၊ ပါတီကနေ လုံးဝထုတ်ပယ်ခံရတာက ဒုတိယအဆင့်။ ရှစ်လအတွင်း ရွှေမန်းဟာ ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ကနေ ပါတီဝင်အဖြစ်ကနေ လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့တယ်။ သူနဲ့အတူ အကြီးတန်းပါတီဝင် ၁၇ ဦးပါ ပါသွားတယ် — ဒါက လူတစ်ယောက်တည်း ဖယ်ရှားခံရတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရွှေမန်းရဲ့ ပါတီတွင်း အင်အားစုတစ်ခုလုံး ရှင်းလင်းခံရတာပဲ။
သမ္မတ သိန်းစိန်နှင့် ကွဲလွဲမှု
သမ္မတ သိန်းစိန်
ဒီအပိုင်းရဲ့ နောက်ခံမှာ နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ ကွဲလွဲမှုတစ်ခု ရှိတယ် — သမ္မတ သိန်းစိန်နဲ့ တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင်တို့အကြား ကွဲလွဲမှု။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် မဟာဗျူဟာနှင့် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးစင်တာ (Center for Strategic and International Studies, CSIS) က သီးခြားရင်းမြစ်များကို ကိုးကား၍ သမ္မတ သိန်းစိန်နှင့် တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင်တို့ဟာ "တူညီသော စာမျက်နှာပေါ်တွင် မရှိကြောင်း" ဖော်ပြခဲ့တယ်။ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သိန်းစိန်နဲ့ ရွှေမန်းတို့နှစ်ဦးစလုံးအပေါ် မကျေနပ်မှုကို ထုတ်ဖော်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — CSIS; Carnegie Endowment]။
စဉ်းစားကြည့်ပါ — ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ မြန်မာပြည်ရဲ့ အာဏာထိပ်ပိုင်းမှာ လူသုံးဦး ရှိတယ်။ သမ္မတ သိန်းစိန်၊ တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင်၊ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ + လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ သူရရွှေမန်း။ အဲဒီသုံးဦးအထဲက တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ကျန်နှစ်ဦးစလုံးအပေါ် မကျေနပ်ဘူးလို့ ဖော်ပြချက်တွေက ဆိုတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီမကျေနပ်မှုရဲ့ ပထမဆုံး သားကောင်က ရွှေမန်း ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါက ၂၀၁၁ သန့်စင်မှုရဲ့ ပုံစံကို ထပ်ပြီး မြင်နေရတာပဲ — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သူနဲ့ သဘောထားမတိုက်ဆိုင်တဲ့သူတွေကို တစ်ယောက်ချင်း ဖယ်ရှားသွားတယ်။ အပိုင်း ၂ မှာ တပ်တွင်းက ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ၊ ဒီအပိုင်းမှာ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ။ နောက်ထပ် ဘယ်သူတွေ ကျန်သေးလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းက အဲဒီအချိန်က နေပြည်တော်မှာ လူတိုင်း မေးနေတဲ့ မေးခွန်းပဲ ဖြစ်ခဲ့မှာ။
ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ
၂၀၁၅ ခုနှစ် "သန်းခေါင်ယံ အာဏာသိမ်း" ဟာ အချက်သုံးချက်ကို ပြသနေတယ်။
ပထမ — တပ်မတော်ဟာ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီကိုတောင် အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားလိုတယ်။ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) ဟာ စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံ ပါတီဖြစ်ပေမဲ့၊ ပါတီဥက္ကဋ္ဌက လွှတ်တော်ရဲ့ လွတ်လပ်မှုကို အနည်းငယ်ပြသလိုက်တာနဲ့ တပ်မတော်က ဝင်စွက်ဖက်ခဲ့တယ်။
ဒုတိယ — မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာဟာ တပ်တွင်းမှာတင် ရပ်မနေဘူး။ သူ့ရဲ့ သြဇာဟာ ပါတီနိုင်ငံရေးအထိ၊ သမ္မတအထိ ရောက်နေပြီ။ သမ္မတကို ပါတီဥက္ကဋ္ဌကို ဖယ်ရှားဖို့ တွန်းအားပေးနိုင်တယ်ဆိုတာ သမ္မတထက် တပ်ချုပ်က ပိုပြီး အာဏာရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ သက်သေပဲ။
တတိယ — သန်းရွှေရဲ့ အရိပ်ဟာ ဆက်ရှိနေဆဲ။ Brookings ရဲ့ ဖော်ပြချက်သာ မှန်ရင်၊ အနားယူသွားပြီဖြစ်တဲ့ တပ်ချုပ်ဟောင်းဟာ ၂၀၁၅ မှာတောင် ပါတီဥက္ကဋ္ဌတစ်ယောက်ရဲ့ ကံကြမ္မာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့ အနေအထားမှာ ရှိနေသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ RFA ငြင်းဆိုမှုကြောင့် ဒီအချက်ကို သတိနဲ့ ဖတ်ရမယ် — ဖော်ပြချက်အရ ဆိုတဲ့ အဆင့်မှာပဲ ရှိသေးတယ်။
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (ဟောင်း) သန်းရွှေ
ဒီသုံးချက်စလုံးက ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်ကို ဦးတည်နေတဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်က မှတ်တိုင်တွေပဲ — ဒါပေမဲ့ အဲဒါက နောက်အပိုင်းတွေရဲ့ ဇာတ်လမ်းပါ။
နောက်အပိုင်းမှာ: ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက် ရွေးကောက်ပွဲ — အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (National League for Democracy, NLD) ရဲ့ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရမှု၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုနဲ့ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ တပ်ချုပ်သက်တမ်းတိုးမှု — တပ်ချုပ်နေရာကို ဘယ်လို ၅ နှစ်ထပ် ဆက်ထိန်းထားခဲ့သလဲ။
ရင်းမြစ်များ (English references):
MNDAA နောက်က တရုတ် — ၁၀၂၇ ကို ဘယ်သူ တွန်းခဲ့သလဲ၊ ဘယ်သူ ဘရိတ်အုပ်ခဲ့သလဲ
ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
ပထမပိုင်း "၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး — ကိုးကန့်သမိုင်းအစကနေ ရမခကျဆုံးမှုအထိ" ကို ဒီမှာ ဖတ်ပါ။
ပထမပိုင်းမှာ တင်ပြခဲ့တယ် — ရမခကျတာ တရုတ်တပ်တွေ တိုက်ရိုက်ဝင်တိုက်လို့ မဟုတ်ဘူးလို့။ ဒါပေမယ့် မေးခွန်း ကျန်သေးတယ်။ ဒါဆို MNDAA ရဲ့ အနောက်မှာ တရုတ် လုံးဝ မရှိဖူးလား။ ၂၀၁၅ မှာ လောက်ကိုင်တောင် မသိမ်းနိုင်ခဲ့တဲ့ တပ်ဖွဲ့ဟာ ၂၀၂၃–၂၄ မှာ လားရှိုးထိ ဘယ်လို ရောက်သွားတာလဲ။ ဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေဟာ မြန်မာ့တော်လှန်ရေးရဲ့ အနာဂတ်နဲ့ပါ ဆိုင်တယ်။
၂၀၁၅ နဲ့ ၂၀၂၃ — ဘာကွာသွားသလဲ
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီမှာ MNDAA ကိုးကန့်ကို ထိုးစစ်ဆင်တယ်၊ ပျက်ကွက်တယ်။ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာမှာ စတင်တဲ့ ၁၀၂၇ ကတော့ လောက်ကိုင်သိမ်း၊ လားရှိုးသိမ်း၊ ရမခသိမ်းအထိ ဖြစ်သွားတယ်။ ရှစ်နှစ်အတွင်း ဘာတွေ ပြောင်းသွားသလဲ။
ပထမ — လက်နက်။ ၂၀၁၅ တုန်းက MNDAA ဟာ တပ်အင်အားရော လက်နက်အရပါ ချို့တဲ့တယ်။ ၂၀၁၅ အပြီး UWSA (ဝ တပ်ဖွဲ့) ရဲ့ လက်နက်ထောက်ပံ့လမ်းကြောင်းကနေ ပြန်လည်တပ်ဆင်ခဲ့တယ်။ MNDAA ကိုယ်တိုင် UWSA က လက်နက်တွေ ရခဲ့တယ်လို့ ဝန်ခံထားတယ် (RFA, 2024)။
ဒုတိယ — ဒရုန်း။ ၂၀၁၅ မှာ ဒရုန်းစစ်ပွဲ မရှိသေးဘူး။ ၂၀၂၃ မှာတော့ သုံးဖွဲ့မဟာမိတ်ဟာ တရုတ်ဈေးကွက်က အရပ်သုံး လယ်ယာဒရုန်းတွေ လအတော်ကြာ အများအပြား ဝယ်စုခဲ့ပြီး၊ ဗုံး အလုံးနှစ်သောင်းကျော် ကြဲချတဲ့ "ဒရုန်းစစ်တပ်" ဖြစ်လာတယ် (LSE, 2026)။
တတိယ — စစ်ကောင်စီ အင်အားချည့်နဲ့မှု။ ၂၀၁၅ မှာ တပ်မတော်ဟာ ကိုးကန့်တစ်ခုတည်းကို အာရုံစိုက်နိုင်တယ်။ ၂၀၂၃ မှာတော့ တစ်နိုင်ငံလုံး PDF တွေ၊ EAO တွေနဲ့ မျက်နှာစာပေါင်းများစွာ ဖွင့်ထားရတယ်။ လားရှိုးကို ကူညီဖို့ တပ်မ မပို့နိုင်ဘူး။
စတုတ္ထ — တရုတ်ရဲ့ သဘောထား။ ဒါဟာ အရေးအကြီးဆုံးအချက်။ ၂၀၁၅ မှာ တရုတ်က MNDAA ကို ထောက်ခံတာ မရှိဘူး။ ၂၀၂၃ မှာတော့ "၁၀/၂၀" လူသတ်မှုအပြီး လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေ ချေမှုန်းဖို့ တရုတ် မီးစိမ်းပြခဲ့တယ်။
တရုတ်ရဲ့ "မီးစိမ်း" — သက်သေများ
တရုတ်က ၁၀၂၇ ကို အမိန့်ပေးခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထား မရှိဘူး။ ဒါပေမယ့် "သဘောတူညီမှု" (tacit approval) ရှိခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ သုံးသပ်ချက်တွေက ခိုင်မာတယ် —
ဆိုလိုတာက — တရုတ်ဟာ စစ်တိုက်ဖို့ အမိန့်မပေးဘူး၊ ဒါပေမယ့် တိုက်ဖို့ ခွင့်ပြုခဲ့တယ်။ "၁၀/၂၀" မှာ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေ အသတ်ခံရတာ၊ လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေ တရုတ်ကို ဒုက္ခပေးနေတာကို ရှင်းချင်တဲ့ တရုတ်အစိုးရရဲ့ အကျိုးစီးပွားနဲ့ MNDAA ရဲ့ ကိုးကန့်ပြန်သိမ်းလိုတဲ့ ဆန္ဒ တိုက်ဆိုင်သွားတာ ဖြစ်တယ်။
တရုတ်ရဲ့ "ဘရိတ်" — ဖိအားပေးနည်း ခုနစ်မျိုး
ဒါပေမယ့် တရုတ်ရဲ့ ခွင့်ပြုချက်ဟာ အကန့်အသတ်နဲ့ ဖြစ်တယ်။ ရမခကျပြီး MNDAA လားရှိုးကို ထိန်းချုပ်ထားတာ တရုတ်အတွက် "လွန်သွားပြီ" ဖြစ်တယ်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်ကစပြီး တရုတ်ဟာ ဖိအားပေးနည်းတွေ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ထုတ်သုံးတယ် —
၁။ နယ်စပ်ဂိတ်တွေ ပိတ်တာ။ ၂၀၂၄ ဇူလိုင် ၁၇ ရက်မှာ ချင်းရွှေဟော်၊ ပန်ဆိုင်း၊ ကြင်စန်းကျော့၊ နောင်တောင်း ဂိတ်တွေ ပိတ်တယ်။ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်မှာ UWSA ထိန်းချုပ်တဲ့ မန်ဟာ ဂိတ်ပါ ပိတ်တယ်။ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်ကစပြီး ဂိတ် ၁၄ ခုထက် မနည်းကို အကန့်အသတ်မရှိ ပိတ်ထားလိုက်တယ်။ ဆန်၊ ဆေး၊ လောင်စာ၊ ကျည်အထိ ဖြတ်တောက်ခံရတယ်။
၂။ လျှပ်စစ်၊ အင်တာနက် ဖြတ်တာ။ နယ်စပ်ဒေသတွေမှာ တရုတ်က ပေးနေတဲ့ လျှပ်စစ်နဲ့ အင်တာနက်တွေ ဖြတ်တောက်ခံရတယ်။
၃။ ဒဏ်ရာရတွေကို ဆေးကုသခွင့် ပိတ်တာ။ တရုတ်ဘက်က ဆေးရုံတွေမှာ MNDAA ဒဏ်ရာရစစ်သားတွေ တက်ရောက်ကုသခွင့် ပိတ်ပင်ခံရတယ်။
၄။ သတိပေးစာတွေ။ ရွှေလီမြို့ လုံခြုံရေးကော်မတီက TNLA ကို ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၃၁ ရက်မှာ "ချက်ချင်းတိုက်ပွဲရပ်၊ မရပ်ရင် အကျိုးဆက်ခံရမယ်" လို့ စာပို့တယ်။ ရွှေလီ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကော်မတီကလည်း အလားတူ သတိပေးတယ်။
၅။ ခေါင်းဆောင်ကို ဖမ်းထိန်းတာ။ ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာနှောင်းပိုင်းမှာ ဖုန်တာရွှင်ကို "ဆေးကုသမှု" အကြောင်းပြပြီး ကူမင်းမှာ ထိန်းသိမ်းထားလိုက်တယ်။
၆။ UWSA ကို ဖိအားပေးတာ။ တရုတ်အထူးကိုယ်စားလှယ် တိန့်ရှီကျွင်း (Deng Xijun) က UWSA ကို တိုက်ရိုက်ပြောတယ် — "တရုတ်ဟာ မြန်မာစစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု အစိုးရပြိုလဲတာ၊ NUG တက်လာတာကို လက်မခံဘူး။ MNDAA ကို စားနပ်ရိက္ခာ၊ လောင်စာ၊ လက်နက် ထပ်မပေးနဲ့" (ISDP, 2026)။
၇။ စစ်ကောင်စီကို လက်နက်ပေးတာ။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်မှာ တရုတ်က စစ်ကောင်စီကို တိုက်လေယာဉ် ၆ စင်းအပါအဝင် စစ်လက်နက်တွေ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့တယ်။
ဒီဖိအားတွေရဲ့ ရလဒ်က — ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ အပစ်ရပ်၊ ၂၀၂၅ ဧပြီ ၂၁ ရက် လားရှိုးပြန်အပ်မှု။ တိန့်ရှီကျွင်းကိုယ်တိုင် လားရှိုးမှာ စောင့်ကြည့်အဖွဲ့နဲ့ ကြီးကြပ်တယ်။ TNLA ကလည်း ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက် အပစ်ရပ်နဲ့ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ်က ဆုတ်ပေးရတယ်။
![]()
မူဆယ်-ရွှေလီ နယ်စပ်ဂိတ် — တရုတ်ရဲ့ ဖိအားပေးနည်းတွေထဲမှာ ဂိတ်ပိတ်တာဟာ အထိရောက်ဆုံး လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ် — ဓာတ်ပုံ: Shansoba / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
မင်းအောင်လှိုင်-တရုတ် ဆက်ဆံရေး — ချစ်ခြင်းမဟုတ်၊ အပေးအယူ
ဒီကိစ္စကြောင့် မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တရုတ်ကြား ဆက်ဆံရေး ဘယ်လို ရှိသလဲ။ အဖြေက ရှင်းတယ် — မဟာမိတ်မဟုတ်၊ အပေးအယူသမားတွေ။
တရုတ်ဘက်က ကြည့်ရင် — "မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ စစ်တပ်ဟာ အရေးအကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်း" (၂၀၂၄ ဩဂုတ် တရုတ်ကြေညာချက်)။ တရုတ် လိုချင်တာက နယ်စပ်တည်ငြိမ်မှု၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ BRI စီမံကိန်းတွေ (ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်း၊ ပိုက်လိုင်းတွေ)၊ လိမ်လည်ဂိုဏ်းနှိမ်နင်းရေး။ ဒါတွေကို စစ်တပ်ကပဲ ပေးနိုင်တယ်လို့ တရုတ် ယူဆတယ်။ ဒါပေမယ့် မင်းအောင်လှိုင်ကို တရုတ် မယုံဘူး — လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေကို နှစ်ချီ ကာကွယ်ပေးခဲ့သူ၊ ၁၀/၂၀ မှာ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေ သေမှ ခေါင်းငုံ့ခဲ့ရသူ။
မင်းအောင်လှိုင်ဘက်က ကြည့်ရင် — တရုတ်ကို မုန်းပေမယ့် မှီခိုနေရသူ။ တရုတ်က နယ်စပ်ဂိတ်ပိတ်ရင် စစ်ကောင်စီရဲ့ ကုန်သွယ်ရေးဝင်ငွေ ထိတယ်။ တရုတ်က လက်နက်ပေးရင် စစ်ကောင်စီ အသက်ရှူချောင်တယ်။ ဒါကြောင့် မင်းအောင်လှိုင်ဟာ တခြားရွေးချယ်စရာတွေ ရှာတယ် — ၂၀၂၅ ကတည်းက ဝါရှင်တန် lobbying ကုမ္ပဏီ DCI Group ငှားတယ်၊ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာမှာ အမေရိကန်နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုတွေ စတင်တယ် (ရိုက်တာ)။ ဒါဟာ ပေကျင်းကို ပြတဲ့ "ငါ့မှာ တခြားလမ်းရှိတယ်" ကတ် ဖြစ်တယ်။
ဒါပေမယ့် လက်တွေ့ကတော့ — တရုတ်က ကြိုးကိုင်ထားတယ်။ လားရှိုးကို မင်းအောင်လှိုင် တိုက်ယူခဲ့တာ မဟုတ်၊ တရုတ် ပြန်အပ်ခိုင်းလို့ ရတာ။ ဒါဟာ နှစ်ဖက်လုံးကို တရုတ်က ပြသလိုက်တဲ့ သင်ခန်းစာ — "ငါမရှိဘဲ ဘယ်သူမှ အနိုင်မရဘူး။"
NUG/PDF နဲ့ ပြည်သူ — အားကိုးခဲ့ရတဲ့ ၁၀၂၇
၁၀၂၇ ဟာ တော်လှန်ရေးဘက်မှာ မျှော်လင့်ချက်လှိုင်း ထသွားစေခဲ့တယ်။ အချက်အလက်တွေ ကြည့်မယ် —
NUG ကို မတိုင်ပင်ဘဲ စခဲ့တယ်။ IISS ရဲ့ စုံစမ်းချက်အရ ညီနောင်သုံးဖွဲ့ဟာ ထိုးစစ်မစခင် NUG ကို တိုင်ပင်ခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် NUG က ချက်ချင်း ကြိုဆိုတယ် — ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်မှာပဲ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မယ်လို့ ကြေညာတယ်။ "တော်လှန်ရေး ရက် ၁,၀၀၀ ပြည့်ပြီ၊ အမှောင်ထုကို ကျော်လွန်ပြီ၊ အရုဏ်သစ်ရောက်လာပြီ" လို့ NUG က ဆိုတယ်။
တစ်နိုင်ငံလုံး ကူးစက်သွားတယ်။ ၁၀၂၇ ရဲ့ လှုံ့ဆော်မှုနဲ့ — နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်မှာ KIA, AA, PDF တွေ ကောလင်းကို သိမ်းတယ် (အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အလယ်ပိုင်းမှာ ပထမဆုံးကျတဲ့ မြို့)။ ကရင်နီမှာ KNDF ရဲ့ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး။ ၂၀၂၄ ဇွန် ၂၇ ရက်မှာ NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက "ရှမ်းမန်း" စစ်ဆင်ရေး ကြေညာပြီး ၁၀၂၇ ဒုတိယအဆင့်နဲ့ ချိတ်ဆက်တယ်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၆ ရက် အစည်းအဝေးမှာ ဝန်ကြီးချုပ် မန်းဝင်းခိုင်သန်းက ရမခကျဆုံးမှုကို "တော်လှန်ရေးအတွက် ကြီးမားတဲ့ အောင်ပွဲ" လို့ ချီးကျူးတယ်။
ပြည်သူက ငွေထည့်တယ်။ ISP-Myanmar ရဲ့ မှတ်တမ်းအရ ဗမာအရပ်သားအဖွဲ့တွေက MNDAA ကို ကျပ် သိန်း ၅,၀၀၀ (သန်း ၅၀၀) လှူဒါန်းခဲ့တယ်။ ဗမာ-ကိုးကန့် သမိုင်းအရ ဒါဟာ ထူးခြားတဲ့ ယုံကြည်မှု ပြယုဂ် ဖြစ်တယ်။
ပြီးတော့ စိတ်ပျက်မှုလည်း ရောက်လာတယ်။ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာမှာ MNDAA က ကြေညာတယ် — "နယ်မြေထပ်မချဲ့ဘူး၊ တရုတ်-မြန်မာကို ဆန့်ကျင်တဲ့ နိုင်ငံခြားအင်အားစုတွေနဲ့ မပူးပေါင်းဘူး၊ တရုတ်လမ်းညွှန်မှုအောက် အပစ်ရပ်ဖို့ အသင့်" (NIDS)။ ဒါဟာ NUG နဲ့ ပူးပေါင်းမှု ရပ်ဆိုင်းကြောင်း အချက်ပြမှု ဖြစ်တယ်။ ၂၀၂၅ ဧပြီ လားရှိုးပြန်အပ်မှုအပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကြားမှာ "ရောထွေးတဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေ" ရှိခဲ့တယ် (Moe Maka)။
သင်ခန်းစာ
၁၀၂၇ က သင်ပေးသွားတဲ့ သင်ခန်းစာ သုံးခု ရှိတယ်။
ပထမ — တရုတ်မရှိဘဲ MNDAA လားရှိုးထိ မရောက်နိုင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် "တရုတ်က တိုက်ခိုင်းလို့" မဟုတ်ဘူး။ တရုတ်က ခွင့်ပြုခဲ့လို့၊ လက်နက်လမ်းကြောင်း ဖွင့်ပေးထားလို့၊ ပြီးတော့ ကိုယ်တိုင် ဘရိတ်အုပ်နိုင်တဲ့ ကြိုးကို ကိုင်ထားလို့။
ဒုတိယ — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ တရုတ်ရဲ့ အကျဉ်းသား ဖြစ်နေပြီ။ လားရှိုးကို တိုက်ယူတာ မဟုတ်၊ အပ်ခံရတာ။ သူ့အာဏာ တည်ဖို့ ပေကျင်းမျက်နှာ ကြည့်နေရသူ။
တတိယ — တော်လှန်ရေးရဲ့ အောင်ပွဲကို ပေကျင်းရဲ့ စိတ်အခြေအနေပေါ် ပုံအပ်လို့ မရဘူး။ ၁၀၂၇ ဟာ ပြည်သူကို မျှော်လင့်ချက် ပေးခဲ့တယ် — ဒါပေမယ့် အဲဒီမျှော်လင့်ချက်ရဲ့ သော့ဟာ နောက်ဆုံး တရုတ်လက်ထဲမှာ ရှိနေခဲ့တယ်။ MNDAA က "NUG နဲ့ မပူးပေါင်းဘူး" လို့ ကြေညာတဲ့အချိန်မှာ၊ လားရှိုးကို ပြန်အပ်တဲ့အချိန်မှာ ဒါကို ရှင်းရှင်းမြင်ရတယ်။ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးတဲ့ တော်လှန်ရေးသာ ရေရှည်မှာ ယုံကြည်ရမယ့် လမ်း ဖြစ်တယ်။
မှီငြမ်းများ
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး — ကိုးကန့်သမိုင်းအစကနေ ရမခကျဆုံးမှုအထိ
ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် မနက်မှာ စတင်ခဲ့တဲ့ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးဟာ မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်သမိုင်းမှာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းက စစ်စခန်းတွေ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ကျသွားတယ်။ ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ လောက်ကိုင်ကျတယ်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်မှာ လားရှိုးက အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (ရမခ) ကျတယ် — မြန်မာ့တပ်မတော်သမိုင်းမှာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခု ရန်သူ့လက်ထဲ ပထမဆုံးကျဆုံးမှု ဖြစ်တယ်။ ပြီးတော့ ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ လားရှိုးကို စစ်ကောင်စီ ပြန်ရသွားတယ် — တိုက်ယူတာ မဟုတ်ဘူး၊ တရုတ်ဖိအားနဲ့ ပြန်အပ်ခံရတာ။
ဒီဆောင်းပါးမှာ ကိုးကန့်သမိုင်း အစကနေ ယနေ့အထိ ခြုံငုံတင်ပြမယ်။ ပြီးရင် လူတွေ အမေးများတဲ့ မေးခွန်းလေးခု — ရမခကျတာ တရုတ်ဝင်တိုက်လို့လား၊ MNDAA က တရုတ်အပိုင်လား၊ မင်းအောင်လှိုင် ပြန်တိုက်ယူနိုင်လား၊ ကိုးကန့်က တရုတ်နယ်မြေဖြစ်သွားပြီလား — ကို သက်သေအထောက်အထားနဲ့ ဖြေမယ်။
ကိုးကန့်ဆိုတာ ဘယ်သူတွေလဲ
ကိုးကန့်လူမျိုးတွေဟာ တရုတ်ဟန် (Han Chinese) အနွယ်ဝင်တွေ ဖြစ်တယ်။ ၁၇ ရာစုမှာ မင်မင်းဆက်ကို သစ္စာခံခဲ့သူတွေ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း တောင်ကြောတွေဆီ ထွက်ပြေးခိုလှုံလာရာက အခြေချခဲ့ကြတယ်လို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေက ဆိုတယ်။ ၁၈ ရာစုကစပြီး ယန် (Yang) မိသားစုက မြို့စားအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့တယ်။ ဗြိတိသျှခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းမှာ ကိုးကန့်ဒေသဟာ ကိုယ်ပိုင်အထောက်အထားနဲ့ ရပ်တည်ခဲ့တယ်။
၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPB) က ကိုးကန့်ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့တယ်။ ဖုန်ကြားရှင် (တရုတ်: 彭家声, Peng Jiasheng) ဟာ CPB ရဲ့ ကိုးကန့်တပ်ရင်းမှူး တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့တယ်။
၁၉၈၉ — ဖုန်ကြားရှင် ခွဲထွက်ပြီး MNDAA တည်ထောင်မှု
၁၉၈၉ မတ်မှာ CPB ပြိုကွဲတယ်။ ဗမာလူမျိုး ခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို လူမျိုးစု တပ်ရင်းတွေက ပုန်ကန်ကြတယ်။ ဖုန်ကြားရှင်ဟာ ပထမဆုံး ခွဲထွက်သူ ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၉ မတ် ၁၁/၁၂ ရက်မှာ မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA) ကို တည်ထောင်တယ်။ အဲဒီနောက် စစ်အစိုးရ (နဝတ) နဲ့ အပစ်ရပ်စာချုပ် ချုပ်တယ်။ ကိုးကန့်ဟာ "ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ (၁)" အဖြစ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နဲ့ ရပ်တည်ခွင့်ရခဲ့တယ်။ ဖုန်ကြားရှင်ဟာ "ကိုးကန့်ဘုရင်" လို့ အမည်ကျော်ကြားခဲ့တယ်။
၂၀၀၉ — ကိုးကန့်အရေး
၂၀၀၉ ဩဂုတ်မှာ တပ်မတော်က ကိုးကန့်ကို ဝင်တိုက်တယ်။ ဖုန်ကြားရှင် ပြုတ်ကျပြီး ထွက်ပြေးရတယ်။ သူ့နေရာမှာ တပ်မတော်နဲ့ ပေါင်းသွားတဲ့ "မိသားစုလေးစု" — ပယ် (Bai), ဝေ (Wei), လျို (Liu), မင် (Ming) — တက်လာတယ်။ ပယ်ဆောက်ချိန် (Bai Suocheng) ဟာ ကိုးကန့်ဒေသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာတယ်။ တိုက်ပွဲတွေကြောင့် လူသောင်းချီ တရုတ်ဘက်ကို ထွက်ပြေးရတယ် — နန်းဆန်လို နယ်စပ်မြို့တွေမှာ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေ ပေါ်ခဲ့တယ်။
![]()
၂၀၀၉ ကိုးကန့်အရေးအပြီး တရုတ်ဘက် နန်းဆန်မြို့မှာ ခိုလှုံနေကြတဲ့ ဒုက္ခသည်များ — ဓာတ်ပုံ: David and Jessie Cowhig / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
၂၀၁၅ — ထိုးစစ်ပျက်ကွက်မှု
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီမှာ MNDAA က ကိုးကန့်ကို ပြန်သိမ်းဖို့ ထိုးစစ်ဆင်တယ်။ လအတော်ကြာ တိုက်ပွဲတွေဖြစ်ပြီး MNDAA အရေးနိမ့်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် MNDAA မပျက်ဘူး — UWSA (ဝ တပ်ဖွဲ့) ရဲ့ အကူအညီနဲ့ လက်နက်တွေ ပြန်စုတယ်၊ တပ်ပြန်ဖွဲ့တယ်။ ၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်မှာ ဖုန်ကြားရှင် မိုင်းလားမှာ ကွယ်လွန်တယ် (အသက် ၉၀)။ သားဖြစ်သူ ဖုန်တာရွှင် (Peng Daxun) ဦးဆောင်မှုကို ဆက်ခံတယ်။
ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက် တစ်ခု ဖြတ်ပြောမယ်။ တချို့က "ရမခထဲမှာ သိမ်းထားတဲ့ ဖုန်ကြားရှင်ကို တရုတ်ကို လွှဲပေးလိုက်ရတယ်" လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါဟာ မမှန်ဘူး။ ဖုန်ကြားရှင်ဟာ ၂၀၂၂ မှာတင် ကွယ်လွန်ခဲ့တာ — ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး မစခင်ကတည်းက မရှိတော့ဘူး။ တရုတ်ကို တကယ်လွှဲပေးခံရတာက ပယ်ဆောက်ချိန်နဲ့ ကိုးကန့်သူဌေး ၉ ဦး — ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက် ညမှာ စစ်ကောင်စီရဲတပ်ဖွဲ့က နေပြည်တော်မှာ တရုတ်ရဲတွေကို လွှဲပေးခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။
လိမ်လည်ဂိုဏ်းခေတ်နဲ့ ၁၀/၂၀ လူသတ်မှု
ဖုန်ကြားရှင်ခေတ်က မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ ကျော်ကြားခဲ့ရင်၊ မိသားစုလေးစုခေတ်က အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု (scam) နဲ့ ကျော်ကြားခဲ့တယ်။ လောက်ကိုင်မှာ ကာစီနိုအဆောက်အအုံတွေဟာ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေကို ပစ်မှတ်ထားတဲ့ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေ ဖြစ်လာတယ်။ လူကုန်ကူးခံရသူတွေ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသူတွေ မနည်းဘူး။
၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်မှာ မင်းမိသားစုရဲ့ အစောင့်တပ်တွေက ထွက်ပြေးဖို့ ကြိုးစားတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ် — "၁၀/၂၀" အမှုလို့ လူသိများတယ်။ တရုတ်ရဲတွေက အလောင်းတွေ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့တယ်။ ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်မှာ တရုတ်က မင်းရွှယ်ချန် (Ming Xuechang), မင်းကွေ့ဖိန် (Ming Guoping), မင်းကျူလန် (Ming Julan), မင်းကျန်းကျန်း (Ming Zhenzhen) တို့ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်တယ်။ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်မှာ သုံးဦး (ရွှယ်ချန်ကတော့ ဖမ်းဆီးစဉ်မှာ သေဆုံး) ကို တရုတ်ကို လွှဲပေးခဲ့တယ်။
ဒီ "၁၀/၂၀" အမှုဟာ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးရဲ့ မီးစာဖြစ်ခဲ့တယ် — တရုတ်အစိုးရဟာ ကိုးကန့်က လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး စတင်မှု
၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် — ညီနောင်သုံးဖွဲ့ (MNDAA, TNLA, AA) က ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်တယ်။ ကြေညာထားတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေက လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေ ချေမှုန်းရေး၊ စစ်အာဏာရှင်စနစ် ဖြုတ်ချရေး။ ဒါပေမယ့် MNDAA ရဲ့ တကယ့်ရည်မှန်းချက်က ရှင်းတယ် — ကိုးကန့်ကို ပြန်သိမ်းဖို့။
စစ်ဆင်ရေးရဲ့ အထင်ရှားဆုံး လက္ခဏာက ဒရုန်းစစ်ပွဲ ဖြစ်တယ်။ LSE ရဲ့ လေ့လာမှုအရ ၁၀၂၇ မှာ ဗုံး အလုံးနှစ်သောင်းကျော် ဒရုန်းနဲ့ ကြဲချခဲ့တယ်လို့ ခန့်မှန်းတယ်။ မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင် ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာမှာ "နိုင်ငံခြား ဒရုန်းပညာရှင်တွေ ကူညီနေတယ်၊ ဒရုန်းဗုံး ၂၅,၀၀၀ ကျော် ကြဲချခံရတယ်" လို့ ပြောခဲ့တယ်။
ဒီနေရာမှာ အမှန်ကို ခွဲခြားဖို့ လိုတယ်။ တချို့က "တရုတ်က ဒရုန်း ထောင်သောင်းချီ ပံ့ပိုးပေးတယ်" လို့ ပြောကြတယ်။ သက်သေအထောက်အထားတွေက ပြောတာက — သုံးဖွဲ့မဟာမိတ်ဟာ တရုတ်ဈေးကွက်က အရပ်သုံး လယ်ယာဒရုန်းတွေ (ဟက်စ်ကాప்டာခြောက်လုံးပါ ကုန်တင်ဒရုန်း) ကို လအတော်ကြာ အများအပြား ဝယ်ယူစုဆောင်းခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။ တရုတ်အစိုးရက စစ်သုံးဒရုန်း ထောင်သောင်းချီ ပေးပို့ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထား မရှိဘူး။ စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတာက — ၂၀၂၄ နှစ်လယ်ပိုင်းကစပြီး တရုတ်ဒရုန်း ထောင်ချီ ဝယ်ယူတပ်ဆင်ခဲ့တာက စစ်ကောင်စီဘက် ဖြစ်တယ် (အလုံး ၂,၀၀၀–၃,၀၀၀ အစီအစဉ်)။
လောက်ကိုင်ကျဆုံးမှု
စစ်ဆင်ရေး စပြီး နှစ်လခွဲအကြာ၊ ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၅ ရက်မှာ လောက်ကိုင်ကျတယ်။ MNDAA ဟာ ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ "ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ (၁)" ကို ပြန်လည်ထူထောင်ကြောင်း ကြေညာတယ် — ဒါပေမယ့် မြန်မာအစိုးရ (ဘယ်အစိုးရမှ) အသိအမှတ်မပြုဘူး။ ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ တရုတ်ကြားဝင်စေ့စပ်မှုနဲ့ ဟိုက်ဂန် (Haigeng) အပစ်ရပ်စာချုပ် ချုပ်တယ်။
![]()
လောက်ကိုင်မြို့ ရှုခင်း — ဓာတ်ပုံ: Phyo WP / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
လားရှိုးတိုက်ပွဲနဲ့ ရမခကျဆုံးမှု
၂၀၂၄ ဇွန်မှာ ဟိုက်ဂန်အပစ်ရပ် ပျက်ပြယ်တယ်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်မှာ MNDAA က လားရှိုးကို စတိုက်တယ်။ ဇူလိုင် ၂၅ ရက်မှာ ရမခဌာနချုပ်ဝင်းအတွင်းကို ဝင်ရောက်တယ်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၃ ရက်မှာ ရမခဌာနချုပ် အလုံးစုံ ကျသွားတယ် — မြန်မာ့တပ်မတော်သမိုင်းမှာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခု ပထမဆုံးအကြိမ် ရန်သူ့လက်ထဲ ကျဆုံးမှု။
အဖမ်းခံရတဲ့ အရာရှိကြီးတွေထဲမှာ ရမခတိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်စိုးတင့် (ဇူလိုင် ၁၈ ရက်မှာ အစားထိုးခံထားရသူ), ဗိုလ်မှူးချုပ်သန့်ထင်စိုး, ဗိုလ်မှူးချုပ်မျိုးမင်းထွေး တို့ ပါဝင်တယ်။ စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရသူ ဇော်မင်းထွန်းက ဩဂုတ် ၅ ရက်မှာ အရာရှိကြီးတွေ အဖမ်းခံရကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ရတယ်။
ဒီနေရာမှာလည်း အမှန်ကို ဖြတ်ပြောမယ်။ တချို့က "မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ တပည့် စိုးထွဋ်ကို ဟန်ပြအရေးယူလိုက်ရတယ်" လို့ လားရှိုးအရေးနဲ့ ဆက်စပ်ပြောကြတယ်။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ် (ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဟောင်း) ဟာ ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာမှာ ရာထူးက ဖယ်ရှားခံရပြီး ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာမှာ အဂတိမှုနဲ့ ထောင် ၅ နှစ် ချမှတ်ခံရတာ — လားရှိုးမကျခင် တစ်နှစ်နီးပါးက ဖြစ်တယ်။ လားရှိုးအရေးနဲ့ မဆိုင်ဘူး။ လားရှိုးကျပြီးနောက် အရေးယူခံရတာတွေက တခြားသူတွေ — BBC မြန်မာပိုင်းရဲ့ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၈ ရက် သတင်းအရ ထိပ်တန်းအရာရှိ ၅၀ ကျော် ရာထူးက ဖယ်ရှားခံခဲ့ရတယ်။
![]()
လားရှိုးမြို့ — ရမခဌာနချုပ် တည်ရှိရာ (၂၀၂၄ ဩဂုတ်မှာ MNDAA သိမ်းပိုက်) — ဓာတ်ပုံ: Go-Myanmar / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
တရုတ်ရဲ့ ဖိအား — လားရှိုးပြန်အပ်ရမှု
ရမခကျပြီးနောက် တရုတ်ရဲ့ သဘောထား ပြောင်းသွားတယ်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်မှာ တရုတ်က "မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ စစ်တပ်ဟာ အရေးအကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်း" လို့ ကြေညာပြီး၊ တိုက်ပွဲတွေ မရပ်ရင် အကူအညီအားလုံး ဖြတ်တောက်မယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်တယ်။ ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာနှောင်းပိုင်းမှာ ဖုန်တာရွှင်ကို "ဆေးကုသမှု" အကြောင်းပြပြီး ကူမင်းမှာ ထိန်းသိမ်းထားလိုက်တယ် — အပြင်လူတွေက အကျယ်ချုပ်လို့ ခေါ်ကြတယ်။
၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီမှာ အပစ်ရပ်စာချုပ် ထပ်ချုပ်တယ်။ ၂၀၂၅ ဧပြီ ၂၁ ရက်မှာ MNDAA က လားရှိုးကို ပြန်အပ်တယ်။ နောက်တစ်နေ့ (ဧပြီ ၂၂) မှာ စစ်ကောင်စီတပ်တွေ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ် တိန့်ရှီကျွင်း (Deng Xijun) အပါအဝင် တရုတ်စောင့်ကြည့်အဖွဲ့ရဲ့ ကြီးကြပ်မှုအောက်မှာ မြို့ထဲ ပြန်ဝင်တယ်။
ဆိုလိုတာက — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ လားရှိုးကို တိုက်ယူခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။ တရုတ်ဖိအားနဲ့ ပြန်အပ်ခံရတာ ဖြစ်တယ်။ ရမခဌာနချုပ်ကိုလည်း လားရှိုးမှာ ပြန်မတည်တော့ဘူး — ၂၀၂၄ ဩဂုတ်ကတည်းက မိုင်းရယ် (Mongyai) ကို ပြောင်းရွှေ့ထားတယ်။ ကရင်နီဘက်မှာ တည်တာမျိုး မဟုတ်ဘူး။
တရားမျှတမှု — ဝင်ကျိုးတရားရုံးနဲ့ ကွပ်မျက်မှုများ
၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ဝင်ကျိုး (Wenzhou) အလယ်တန်းတရားရုံးမှာ မင်းမိသားစု ၃၉ ဦးကို ရုံးတင်တယ်။ ၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်မှာ စီရင်ချက်ချတယ် — မင်းကွေ့ဖိန်၊ မင်းကျန်းကျန်း အပါအဝင် ၁၁ ဦးကို သေဒဏ်၊ ၅ ဦးကို သေဒဏ် (၂ နှစ် ဆိုင်းငံ့), ၁၁ ဦးကို တစ်သက်တစ်ကျွန်း။ အယူခံတွေ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်မှာ ပယ်ချခံရတယ်။ အမြင့်တရားရုံး (SPC) အတည်ပြုပြီးနောက် ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်မှာ ၁၁ ဦးလုံးကို ကွပ်မျက်တယ် — တရုတ်မှာ သေဒဏ်ကို ဆေးထိုးသတ်တဲ့ နည်းနဲ့ စီရင်လေ့ရှိတယ်။ ဒါဟာ လတ်တလောက လူတွေ ပြောနေကြတဲ့ "တရုတ်က ဆေးထိုးသတ်လိုက်တာ" ပဲ ဖြစ်တယ်။
မေးခွန်းလေးခု — အဖြေများ
၁။ ရမခကျသွားတာ တရုတ်ဝင်တိုက်/ပံ့ပိုးခဲ့လို့လား?
တရုတ်တပ်တွေ တိုက်ရိုက်ဝင်တိုက်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထား မရှိဘူး။ တိုက်ခဲ့တာက MNDAA, TNLA, AA ညီနောင်သုံးဖွဲ့ပဲ။
ဒါပေမယ့် တရုတ်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်ခဲ့တယ် — တခြားနည်းနဲ့။ ပထမ၊ မီးစိမ်းပြခဲ့တယ် — ၁၀/၂၀ လူသတ်မှုအပြီး လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေ ချေမှုန်းဖို့ ၁၀၂၇ ကို တရုတ် ကန့်ကွက်မထားဘူး။ ရိုက်တာသတင်းဌာနရဲ့ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်အရ အမေရိကန်သံအမတ်ဟောင်း စကော့မာရှယ်က "တရုတ်က သူတို့ကို တိုက်ရိုက်ခိုင်းစေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဒါပေမယ့် လိမ်လည်ဂိုဏ်းတွေကို တိုက်တာကိုတော့ တရုတ် စိတ်မဆိုးဘူး" လို့ ဆိုတယ်။ ဂျပန်ကာကွယ်ရေးသုတေသန (NIDS) ကလည်း "တရုတ်ရဲ့ သဘောတူညီမှုမပါဘဲ ဒီအရွယ်အစား စစ်ဆင်ရေး မဖြစ်နိုင်ဘူး" လို့ သုံးသပ်တယ်။ လက်နက်တွေကလည်း UWSA လမ်းကြောင်းကနေ ရောက်လာတာ — MNDAA ကိုယ်တိုင် ဝန်ခံထားတယ်။
ဒုတိယ၊ ဘရိတ်အုပ်ခဲ့တယ် — ရမခကျပြီးနောက် တရုတ်က ခြိမ်းခြောက်တယ်၊ ဖုန်တာရွှင်ကို ကူမင်းမှာ ထိန်းတယ်၊ လားရှိုးကို ပြန်အပ်ခိုင်းတယ်။
အတိုချုပ်ပြောရရင် — တရုတ် မဝင်တိုက်ဘူး၊ ဒါပေမယ့် စစ်ပွဲရဲ့ အစနဲ့ အဆုံး နှစ်ခုလုံးကို တရုတ်က ပုံဖော်ခဲ့တယ်။
၂။ MNDAA က တရုတ်အပိုင်လား?
မဟုတ်ဘူး။ MNDAA ဟာ ဖုန်မိသားစုရဲ့ ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ — မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုးကန့်လူမျိုးတွေရဲ့ တပ်ဖွဲ့။ ရည်မှန်းချက်က ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပြန်ရဖို့။
ဒါပေမယ့် တရုတ်နဲ့ ဆက်ဆံရေးက နက်ရှိုင်းတယ် — လက်နက်၊ ငွေ၊ ဆေးကုသမှု၊ ယွမ်ငွေသုံး စီးပွားရေး။ ဒါကို "အပိုင်" လို့ ခေါ်လို့ မရဘူး။ သက်သေက — တရုတ်က တားနေတဲ့ကြားက MNDAA ဟာ လားရှိုးကို ဆက်တိုက်ခဲ့တယ်။ တရုတ်စကားတောင် အပြည့်အဝ နားမထောင်တဲ့ အခိုက်အတန့်တွေ ရှိခဲ့တယ်။ "ဩဇာအောက်မှာ ရှိတဲ့ ကိုယ်ပိုင်တပ်ဖွဲ့" လို့ ပြောရင် ပိုမှန်မယ်။
၃။ မင်းအောင်လှိုင် ပြန်တိုက်ယူနိုင်/တိုက်ရဲသေးလား?
လားရှိုးကို သူ တိုက်ယူခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး — တရုတ် ပြန်အပ်ခိုင်းလို့ ပြန်ရတာ။ ဒါဟာ အဖြေပဲ။
ကိုးကန့်ကို စစ်အင်အားနဲ့ ပြန်သိမ်းဖို့ကတော့ လက်တွေ့မှာ မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အကြောင်းသုံးချက် — (၁) တရုတ် ခွင့်မပြုဘူး၊ နယ်စပ်မှာ စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်မှာ တရုတ် အလိုမရှိဘူး။ (၂) တပ်မတော်ဟာ မျက်နှာစာပေါင်းများစွာမှာ အင်အားချည့်နဲ့နေတယ်။ (၃) MNDAA ဟာ လောက်ကိုင်မှာ ခိုင်ခိုင်မာမာ အခြေချနေပြီ၊ UWSA ရဲ့ ကျောထောက်နောက်ခံလည်း ရှိတယ်။ "တိုက်ရဲလား" ဆိုရင် — ပေကျင်းကို ဆန့်ကျင်ပြီး တိုက်ရဲတဲ့ သတ္တိ မင်းအောင်လှိုင်မှာ မရှိဘူး။ သူ့အာဏာ တည်ဖို့ တရုတ်အကူအညီ လိုနေတဲ့သူ ဖြစ်တယ်။
၄။ ကိုးကန့်ဒေသဟာ တရုတ်နယ်မြေပိုင် ဖြစ်သွားပြီလား?
မဖြစ်သေးဘူး။ ကိုးကန့်ဟာ ယနေ့ထိ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပိုင်နက် ဖြစ်တယ်။ MNDAA က ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ "ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ (၁)" ပြန်ထူထောင်ကြောင်း ကြေညာပေမယ့် ဘယ်အစိုးရမှ အသိအမှတ်မပြုဘူး။ လက်တွေ့ကတော့ MNDAA ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်နေတယ်၊ တရုတ်ယွမ်ငွေ သုံးတယ်၊ တရုတ်ဖုန်းလိုင်းတွေ မိတယ်၊ တရုတ်စီးပွားရေးနဲ့ တွယ်ဆက်နေတယ်။ ဒါဟာ "နယ်မြေသိမ်း" မဟုတ်ဘူး — "ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု" ဖြစ်တယ်။ တရုတ်အစိုးရကိုယ်တိုင်က မြန်မာ့အချုပ်အခြာကို လေးစားတယ်လို့ တရားဝင် ပြောထားတယ်။ နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု ပြောင်းသွားတာမျိုး မရှိဘူး။
လက်ရှိအခြေအနေ (၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ)
MNDAA ဟာ ကိုးကန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားတယ်။ လားရှိုးကတော့ ၂၀၂၅ ဧပြီ ၂၂ ရက်ကတည်းက စစ်ကောင်စီလက်ထဲ ပြန်ရောက်နေတယ်။ ရမခဌာနချုပ်က မိုင်းရယ်မှာ ရှိနေတယ်။ TNLA ဟာ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ်တို့မှာ ရှိနေတယ် (၂၀၂၅ နှောင်းပိုင်းမှာ စစ်ကောင်စီကို ပြန်လွှဲပေးဖို့ သဘောတူညီမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်)။ တရုတ်ဟာ ရှမ်းမြောက်မှာ နောက်ထပ်တိုက်ပွဲကြီးတွေ မဖြစ်ဖို့ နှစ်ဖက်လုံးကို ဖိအားပေးနေတယ်။
၁၀၂၇ ဟာ ပြသွားတာက ဒါပဲ — မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်မှာ အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်တာ လက်နက်ချည်း မဟုတ်ဘူး၊ ပေကျင်းရဲ့ သဘောထားပဲ ဖြစ်တယ်။
မှီငြမ်းများ
ဒုတိယပိုင်း ဆက်ဖတ်ရန်: MNDAA နောက်က တရုတ် — ၁၀၂၇ ကို ဘယ်သူ တွန်းခဲ့သလဲ၊ ဘယ်သူ ဘရိတ်အုပ်ခဲ့သလဲ
ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း — သမိုင်း၊ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၊ လက်ရှိ အခြေအနေ
ရဲရင့်ငယ် — ၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
အငြင်းပွားနေသည့် သမိုင်း
ရိုဟင်ဂျာဆိုသည်မှာ မည်သူများ ဖြစ်သနည်း ဆိုသည့် မေးခွန်းကို သမိုင်းပညာရှင်များပင် အငြင်းပွားနေကြတုန်း ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် မွတ်စလင် အသိုင်းအဝိုင်း ရာစုနှစ်များစွာ ရှိခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ မှတ်တမ်းရှိသည်။ သို့သော် ယနေ့ ရိုဟင်ဂျာဟု မိမိကိုယ်ကို ခေါ်ဆိုသူများက ထိုရှေးဟောင်း အသိုင်းအဝိုင်းများ၏ တိုက်ရိုက် အဆက်အနွယ် ဖြစ်သလား၊ သို့မဟုတ် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ၏ အဓိက အဆက်အနွယ် ဖြစ်သလား ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များကြား သဘောထား ကွဲလွဲနေဆဲ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းပညာရှင် တချို့က မြောက်ဦးခေတ် (တစ်ဆယ့်ငါးရာစုမှ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရာစု) ကတည်းက ရခိုင်တွင် မွတ်စလင် ကုန်သည်များ၊ စစ်သားများ၊ အမှုထမ်းများ ရှိခဲ့ပြီး၊ ယနေ့ ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်းသည် ထိုသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အခြား သမိုင်းပညာရှင် တချို့က ယနေ့ ရိုဟင်ဂျာ အထောက်အထားသည် ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေး ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ အများစုသည် ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂလားမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ "ရိုဟင်ဂျာ" ဆိုသည့် အမည်ကိုယ်တိုင်က ဘယ်အချိန်က စတင် အသုံးပြုခဲ့သလဲ ဆိုသည်ကိုလည်း အငြင်းပွားနေကြသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ထိုအငြင်းပွားမှုကို အဆုံးအဖြတ် မပေးဘဲ၊ နှစ်ဖက်စလုံး၏ ရပ်တည်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။
အငြင်းပွားမှု မရှိသည့် အချက်တစ်ခုမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရပ်တည်ချက် ဖြစ်သည်။ ရိုဟင်ဂျာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသားစာရင်း (၁၃၅ မျိုး) တွင် မပါဝင်ပေ။ မြန်မာအစိုးရ အဆက်ဆက်က "ရိုဟင်ဂျာ" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို တရားဝင် သုံးစွဲခြင်း မရှိဘဲ၊ ဘင်္ဂါလီဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
၁၉၈၂ နိုင်ငံသားဥပဒေ
တစ်ထောင်ကိုးရာ ရှစ်ဆယ့်နှစ်ခု နိုင်ငံသားဥပဒေသည် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို သုံးဆင့် ခွဲခြားထားသည်။ ပြည့်ဝနိုင်ငံသား၊ ဧည့်နိုင်ငံသား၊ နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရ နိုင်ငံသား ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ပြည့်ဝနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်သည် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသားများ (၁၃၅ မျိုး) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ရိုဟင်ဂျာသည် ထိုစာရင်းတွင် မပါဝင်သဖြင့်၊ ဥပဒေအရ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ရရှိရန် လမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ ဤဥပဒေသည် ရိုဟင်ဂျာအများစုကို နိုင်ငံမဲ့ ဖြစ်စေခဲ့သည့် အဓိက ဥပဒေဘောင် ဖြစ်သည်ဟု ကုလသမဂ္ဂနှင့် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့များက ဆိုကြသည်။
၂၀၁၂ မှ ၂၀၁၇ အထိ
နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခုတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီး လူတစ်သိန်းလေးသောင်းကျော် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။ အများစုမှာ နေရပ်စွန့်ခွာ ပြည်တွင်း ဒုက္ခသည် စခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ငါးခုတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် လှေဖြင့် ထွက်ပြေးသူများ အကျပ်အတည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ခုနစ်ခု ဩဂုတ် နှစ်ဆယ့်ငါးရက်တွင် ရခိုင် ကယ်တင်ရေးတပ် (အာဆာ) က ရဲကင်းစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ စစ်တပ်က ရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် လအနည်းငယ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာ ခုနစ်သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက် ရှာဖွေရေး မစ်ရှင် (နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ရှစ်ခု အစီရင်ခံစာ) က စစ်တပ်၏ လုပ်ရပ်များတွင် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ရည်ရွယ်ချက် တွေ့ရသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ကိုးခု နိုဝင်ဘာတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (အိုင်စီဂျေ) တွင် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကွန်ဗင်းရှင်း ချိုးဖောက်မှုဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကို တရားစွဲခဲ့သည်။ အိုင်စီဂျေက နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ်ခု ဇန်နဝါရီ နှစ်ဆယ့်သုံးရက်တွင် ကြားဖြတ် အစီအမံများ ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ အရည်အချင်း စစ်ဆေးမှု ကန့်ကွက်ချက်များကို နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်နှစ်ခု ဇူလိုင်တွင် ပယ်ချခဲ့သည်။ အကြောင်းအရာ အနှစ်သာရ ကြားနာမှုများကို နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခု ဇန်နဝါရီတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ အပြီးသတ် စီရင်ချက် မထွက်သေးပေ။ မှတ်သားရန် — အိုင်စီဂျေသည် မြန်မာနိုင်ငံ လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သည်ဟု အပြီးသတ် စီရင်ချက် ချမှတ်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ ကြားဖြတ် အစီအမံများသည် အပြီးသတ် စီရင်ချက် မဟုတ်ပေ။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား
![]()
ကောက်စ်ဘဇား ဒုက္ခသည်စခန်း (Camp 26) — ဓာတ်ပုံ: RockyMasum / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ) ၏ နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခု စက်တင်ဘာ အချက်အလက်များအရ ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည် တစ်သန်း နှစ်သိန်းကျော် (ကောက်စ်ဘဇား တစ်သန်း တစ်သိန်းခုနစ်သောင်းကျော်၊ ဘာဆန်ချား ကျွန်း သုံးသောင်းသုံးထောင်ကျော်) နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်လေးခု အစောပိုင်းမှစ၍ ရိုဟင်ဂျာ တစ်သိန်းငါးသောင်းဝန်းကျင် အသစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရက သူတို့ကို တရားဝင် "ရိုဟင်ဂျာ" ဟု မခေါ်ဘဲ၊ "အတင်းအကျပ် နေရပ်စွန့်ခွာရသော မြန်မာနိုင်ငံသားများ" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မပေးဘဲ၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့ရန် တွန်းအားပေးလျက် ရှိသည်။ နေရပ်ပြန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ (နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ရှစ်ခု၊ နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ကိုးခု) သည် ဒုက္ခသည်များ လုံခြုံမှု အာမခံချက် မရသဖြင့် ပြန်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သောကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
အိန္ဒိယတွင် ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ ခန့်မှန်းချက်အရ ရိုဟင်ဂျာ နှစ်သောင်းသုံးထောင်ကျော် ရှိသည်။ အိန္ဒိယ အစိုးရက သူတို့ကို ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်မပြုဘဲ၊ တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ တစ်ချို့ကို ဖမ်းဆီး၊ ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားတွင် ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ ခန့်မှန်းချက်အရ ရိုဟင်ဂျာ နှစ်ထောင်ငါးရာဝန်းကျင် ရှိသည်။ အဓိက လက်ခံမှုမှာ အာချေးပြည်နယ်က တံငါသည်များနှင့် ဒေသခံများ၏ ပင်လယ်ပြင် ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် အစ္စလာမ် ညီအစ်ကို စိတ်ဓာတ်မှ လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဂျာကာတာ အစိုးရ၏ တရားဝင် တံခါးဖွင့် မူဝါဒကြောင့် မဟုတ်ပေ။ နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်သုံးခု ဒီဇင်ဘာတွင် ဘန်ဒါအာချေးမြို့၌ ကျောင်းသားများက ခိုလှုံရာ စခန်းကို ဝင်စီးပြီး နှင်ထုတ်ရန် ဆန္ဒပြခဲ့ဖူးသည်။
လက်ရှိ — AA ထိန်းချုပ်မှုအောက်က ရခိုင်
နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်သုံးခု နိုဝင်ဘာမှစ၍ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) က ရခိုင်ပြည်နယ် အများစုကို ထိန်းချုပ်လာခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများ ပြန်လည် ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ရိုဟင်ဂျာ တစ်သိန်းငါးသောင်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထပ်မံ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်ဟု ယူအန်အိပ်ချ်စီအာက ဆိုသည်။
အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ ဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ — ရသေ့တောင် အနောက်ပြင်ကျေးရွာက ရိုဟင်ဂျာ ခြောက်ရာကျော်ကို AA တပ်မှူးတစ်ဦးက အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်နေ့ထိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထွက်သွားရန် အမိန့်ပေးသည်ဟု ဒေသခံ ရွာသားများကို ကိုးကား၍ ရိုဟင်ဂျာ ခိုဘော်၊ Bay of Bengal Post၊ Arakan Journal တို့က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရွာသား ငါးဆယ့်တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံရပြီး တစ်ဦး သေဆုံးကာ အလောင်းပြန်ပေးသည်ဟုလည်း စွပ်စွဲချက်များ ပါရှိသည်။ မှတ်သားရန် — ဤစွပ်စွဲချက်များသည် ရွာသားများ၏ ပြောဆိုချက်များကို ကိုးကားထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သီးခြား အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ AA ၏ တုံ့ပြန်ချက်လည်း ဖော်ပြခြင်း မရှိသေးပေ။ အမိန့်ကို အမှန်တကယ် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သလား၊ မိသားစုများ ထွက်ခွာခဲ့သလား ဆိုသည်မှာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက် ညပိုင်းအထိ အတည်ပြုထားသော သတင်း မရှိသေးပေ။
မေးခွန်း
မြန်မာနိုင်ငံက သူတို့ကို တိုင်းရင်းသားအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုပေ။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က သူတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မပေးပေ။ အိန္ဒိယက တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အိုင်စီဂျေ အမှုမှာ အပြီးသတ် စီရင်ချက် မထွက်သေးပေ။ နေရပ်ပြန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ မအောင်မြင်သေးပေ။ ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း၏ ရင်းမြစ်သည် သမိုင်းဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုသာမက၊ မည်သည့်နိုင်ငံမှ သူတို့ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မပေးသည့် လက်ရှိ နိုင်ငံရေး အခြေအနေလည်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာနှင့် ယှဉ်ကြည့်ခြင်း
ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်းသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံတည်း၏ ပြဿနာ မဟုတ်တော့ပေ။ ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ ခန့်မှန်းချက်အရ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အတင်းအကျပ် နေရပ်စွန့်ခွာရသူ သန်း ၁၂၀ ဝန်းကျင် ရှိနေချိန်တွင်၊ လက်ခံလိုစိတ် ကျဆင်းနေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဝင်မှု ဖမ်းဆီးရေး (ICE) လုပ်ဆောင်မှုများ မြင့်တက်နေပြီး၊ ယာယီ အကာအကွယ်ပေးမှု (TPS) ကဲ့သို့ အစီအစဉ်များ ရုပ်သိမ်းခံနေရသည် — မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် TPS ကို နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခု ဩဂုတ်တွင် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ကနေဒါက လူဝင်မှု ဦးတည်ချက်များကို လျှော့ချနေပြီး၊ ဥရောပတွင်လည်း ခိုလှုံခွင့် စည်းမျဉ်းများ တင်းကျပ်လာနေသည်။
နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လမ်းကြောင်းများသည် ဥပဒေအရ စာရွက်ပေါ်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် တဖြည်းဖြည်း ကျဉ်းမြောင်းလာနေသည်။ "America First"၊ "Canada First" ကဲ့သို့ ဆောင်ပုဒ်များသည် နိုင်ငံတိုင်းတွင် မိမိနိုင်ငံကို ဦးစားပေးသည့် ခေတ်ရေစီးကြောင်း ဖြစ်လာနေသည်ကို ပြနေသည်။
ရိုဟင်ဂျာများသည် ဤကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှု၏ အစောဆုံး ခံစားရသူများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ မည်သည့်နိုင်ငံမှ ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မပေးသော လူများသည်၊ နိုင်ငံတိုင်း တံခါးပိတ်နေချိန်တွင် ပထမဆုံး ထိခိုက်ကြသည်
မှီငြမ်းများ (ရင်းမြစ်များ):
- ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) — ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အချက်အလက်၊ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆
- ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက် ရှာဖွေရေး မစ်ရှင် — မြန်မာနိုင်ငံ အစီရင်ခံစာ၊ ၂၀၁၈
- အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) — ဂမ်ဘီယာ နှင့် မြန်မာ အမှု၊ ကြားဖြတ် အစီအမံ အမိန့်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃၊ ၂၀၂၀
- ၁၉၈၂ မြန်မာနိုင်ငံသား ဥပဒေ (စာသား)
- လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (Human Rights Watch) — ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ဇူလိုင် ၂၀၂၆
- ရိုဟင်ဂျာ ခိုဘော်၊ Bay of Bengal Post၊ Arakan Journal — ရသေ့တောင် စွပ်စွဲချက်၊ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (အတည်မပြုနိုင်သေးသော စွပ်စွဲချက်)
ဘယ်သူက ဘယ်မြို့တွေ ရထားလဲ — အာဏာမသိမ်းခင်၊ သိမ်းပြီး နှစ်အလိုက်၊ အခု
ရဲရင့်ငယ် — ၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
လူတွေ သိချင်နေတာ ဒီမေးခွန်း သုံးခုပဲ — အာဏာမသိမ်းခင်က ဘယ်သူက ဘာပိုင်ထားလဲ၊ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တစ်နှစ်ချင်း ဘယ်လို ပြောင်းသွားလဲ၊ ဘယ်မြို့တွေ ရထားလဲ။ အောက်က စာရင်းက သတင်းမှတ်တမ်းနဲ့ တိုက်စစ်ထားတဲ့ မြို့တွေပဲ။
★ = မြို့နယ်ရုံးစိုက်မြို့။ ★ မပါတာက ရုံးစိုက်မြို့ မဟုတ်တဲ့ တခြားမြို့။
အာဏာမသိမ်းခင်
အာဏာမသိမ်းခင်က နိုင်ငံတော်က မြို့နယ်ရုံးစိုက်မြို့ ၃၃၀ နီးပါးလုံးကို ထိန်းထားခဲ့တယ်။ EAO ထိန်းထားတဲ့ ရုံးစိုက်မြို့က ၄ မြို့ပဲ — ၄ မြို့လုံး UWSA (ဝ) ရဲ့ မြို့တွေ၊ ၁၉၈၉ ကတည်းက — ★ပန်ဆန်း၊ ★မုံ့မော်၊ ★ပန်ဝိုင်၊ ★နမ့်ဖန်။ ကျန် EAO ကြီးတွေ (KNU၊ KIA၊ AA၊ TNLA၊ MNDAA) က အာဏာမသိမ်းခင်က ရုံးစိုက်မြို့ တစ်မြို့မှ မထိန်းထားဘူး — ကျေးလက်/နယ်စပ်ဒေသတွေပဲ ထိန်းထားခဲ့တာ။
သိမ်းပြီး နှစ်အလိုက်
ဇယားက ဗီဒီယိုထဲက နှစ်ကုန် အခြေအနေတွေပဲ။ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ (လက်ရှိ) — အပြာ ၄၃၊ အစိမ်း ၁၊ လိမ္မော် ၉၅၊ မီးခိုး ၁၉၁။
အခု ဘယ်သူက ဘယ်မြို့တွေ ရထားလဲ
(၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ အခြေအနေ)
AA (ရက္ခိုင့်တပ်တော်) — ၁၅ မြို့
★ပလက်ဝ (ချင်းပြည်နယ်၊ ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ★ပေါက်တော (၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ★မြောက်ဦး (၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ★ကျောက်တော် (၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ★မြေပုံ (၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ★ပုဏ္ဏားကျွန်း (၄ မတ် ၂၀၂၄)၊ ★ရမ်းဗြဲ (၁၁ မတ် ၂၀၂၄)၊ ★ရသေ့တောင် (၁၇ မတ် ၂၀၂၄)၊ ★ဘူးသီးတောင် (၁၈ မေ ၂၀၂၄)၊ ★သံတွဲ (၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄)၊ ★တောင်ကုတ် (၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)၊ ★မောင်တော (၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)၊ ★အမ်း (၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)၊ ★ဂွ (၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)၊ ★မင်းပြား (၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅)။
ရခိုင်မှာ စစ်ကောင်စီ လက်ထဲ ကျန်တာ စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင်ပဲ။
KIA (ကချင်) — ၁၀ မြို့
★အင်ဂျန်းယန် (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃)၊ ★ဆွမ္ပရာဘွမ် (၅ မေ ၂၀၂၄)၊ ★ချီဖွေ (၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄)၊ ★ဆော့လော် (၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄)၊ ★မန်စီ (၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅)၊ မဘိမ်း (၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ဆင်ဘို (၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၄)၊ လွယ်ဂျယ် (၂၉ မတ် ၂၀၂၄)၊ ပန်ဝါ (အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄)၊ ကန်ပက်တီး (နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄)။
TNLA (တအာင်း) — ၆ မြို့
★နမ့်ခမ်း၊ ★မန်တုံ၊ ★နမ့်တူ၊ ★နမ့်ဆန်၊ မုံ့ငှော်၊ မုံ့လုံ။
MNDAA (ကိုးကန့်) — ၄ မြို့
★လောက်ကိုင် (၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ★ကုန်းကြမ်း (၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃)၊ ချင်းရွှေဟော် (၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃)၊ မော်တိုက်။
KNU/KNLA (ကရင်) — ၁ မြို့
★ဖာပွန် (၂၈ မတ် ၂၀၂၄)။
ချင်း — ၆ မြို့
ချင်းညီနောင် (Chin Brotherhood): ★မတူပီ (၂၉ ဇွန် ၂၀၂၄)၊ ★မင်းတပ် (၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)၊ ★ကန်ပက်လက် (၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄)၊ လိုင်လန်ပီ၊ ကျိန္ဒွေး။
ချင်းကောင်စီ (Chinland Council): တွန်းဇန်မြို့နယ် အုပ်ချုပ်နေတယ်။
ကရင်နီ (KNDF + မဟာမိတ်များ) — ၄ မြို့
★မယ်စဲ့ (၂၄ ဇွန် ၂၀၂၃)၊ ★ရှားတော (၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄)၊ မော်ချီး (၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)၊ ရွာသစ်။
PDF (ပူးပေါင်း) — ၁ မြို့
★ပင်လယ်ဘူး (၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄) — KIA + PDF + မဟာမိတ် အဖွဲ့ ၅၀ ကျော် ပူးပေါင်း သိမ်းခဲ့တဲ့ မြို့။
UWSA (ဝ) — ၆ မြို့
★ပန်ဆန်း၊ ★မုံ့မော်၊ ★ပန်ဝိုင်၊ ★နမ့်ဖန် (အာဏာမသိမ်းခင်ကတည်းက)၊ ★ဟိုပန်၊ ပန်လုံ (၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ မှာ လွှဲပြောင်း ရရှိခဲ့)။ UWSA က စစ်ကောင်စီကို မတိုက်ဘူး — ကြားနေ။ ဟိုပန်/ပန်လုံက တိုက်ပွဲနဲ့ ရခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး၊ လွှဲပြောင်း ရခဲ့တာ။
စုစုပေါင်း: လက်ရှိ ရထားတဲ့ မြို့ ၅၃ မြို့၊ အဲထဲက ရုံးစိုက်မြို့ ၃၈ မြို့။
မှတ်ချက်
စစ်ကောင်စီ ပြန်သိမ်းတာ / ပြန်ပေးလိုက်ရတာ: လားရှိုး (MNDAA က ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၅ ပြန်လွှဲ)၊ မိုးကုတ် + မိုးမိတ် (TNLA က ၃၀ နိုဝင်ဘာ / ၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ ပြန်လွှဲ)၊ နောင်ချို၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ စဉ့်ကူး (၂၀၂၅ စစ်ကောင်စီ ထိုးစစ်)၊ ကွတ်ခိုင် (TNLA လက်ထဲက ထွက်)၊ မြဝတီ (KNLA က ၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၄ ဆုတ်၊ စစ်ကောင်စီ ပြန်ရ)၊ ကော့လင်း (၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ ပြန်သိမ်း)၊ ဒီးမော့ဆို (၁၉–၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ ပြန်သိမ်း)၊ မိုဘိုင်း (၂၀၂၅ အလယ် ပြန်သိမ်း)၊ ဖလမ်း (၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ ပြန်သိမ်း)၊ ထီးချိုင့် (၂၆ မတ် ၂၀၂၆)၊ ကသာ (၂၉ မတ် ၂၀၂၆)၊ အင်းတော် (၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၆)၊ မော်လူး (၅ မေ ၂၀၂၆)၊ ဘန်းမောက်၊ စီးဆိုင်း၊ သပိတ်ကျင်း၊ တောင်း (ပြန်သိမ်းခံရတယ်လို့ သတင်းတွေက ဆိုတယ်)။ သူရ ကိုယ်ရ ဖြစ်နေမှာပဲ — ဒီစာရင်းက အခု လက်ရှိ အခြေအနေပဲ။
တိုက်စစ်ထားတဲ့ အချက်များ: ဗီဒီယိုက လက်နက်ကိုင် ထိန်း ရုံးစိုက်မြို့ ၄၄ မြို့ (EAO ၄၃ + PDF ၁) လို့ ပြထားပေမယ့်၊ သတင်းမှတ်တမ်းနဲ့ အတည်ပြုနိုင်တာ ၃၈ မြို့ပဲ — ၆ မြို့ ကွာတယ်။ ဗီဒီယိုက မြို့ အမည်တွေ မဖော်ပြလို့ အဲဒီ ၆ မြို့ကို အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးဘူး။ KNU က မြို့ ၃ မြို့ သိမ်းထားတယ်လို့ သတင်းတစ်ပုဒ်က ဆိုပေမယ့်၊ ဖာပွန်ကလွဲပြီး ကျန် ၂ မြို့ကို သီးခြား အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးဘူး။ ပီကင် (ကရင်နီ) ရဲ့ လက်ရှိ အခြေအနေ မသေချာဘူး — စာရင်းထဲ မထည့်ထားဘူး။ ဗီဒီယိုရဲ့ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ frame က အပြာ ၅ ပြထားပေမယ့်၊ အာဏာမသိမ်းခင် အတည်ပြုနိုင်တာ ၄ မြို့ပဲ — ၅ မြောက်မြို့က ဘာလဲ မသိရသေးဘူး။
မှီငြမ်းများ: Matthew Laphai ဗီဒီယို (၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆)၊ ISP-Myanmar၊ Myanmar Peace Monitor၊ The Irrawaddy၊ DVB၊ ACLED၊ Transnational Institute၊ IISS Myanmar Conflict Map၊ Crisis Group၊ Reuters၊ CSIS၊ Myanmar Now၊ RFA၊ KNDF၊ NUG၊ BNI–Myanmar Peace Monitor၊ Defence Journal BD၊ Moemaka၊ BorderLens၊ Wikipedia (Rakhine offensive၊ Kachin offensive၊ Operation 1027၊ Operation Chin Brotherhood၊ Operation 1111၊ Battle of Demoso၊ Kawlin၊ UWSA၊ Kokang၊ Konkyan၊ Pinlebu — တခြား သတင်းနဲ့ တိုက်စစ်ပြီး)။
မြန်မာ့မိုးလေဝသ — အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်၊ ၂၀၂၆ (တောင်သူတွေအတွက်)
ထုတ်ပြန်သည့်ရက်: ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက် (တနင်္ဂနွေနေ့)၊ မြန်မာစံတော်ချိန် နံနက်
ခန့်မှန်းချက် အခြေခံ: ရင်းမြစ် ၃ ခု သဘောတူသော အချက်များ (weather.com / weather25 / weather2travel + yr.no) + DMH + IMD ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စစ်ဆေးချက်
ရွေ့လျားနေသော မိုးလေဝသ မြေပုံ (Live)
တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ
အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး နွေးပြီး နေရာကွက်၍ မိုးရွာမည်။ နေ့လယ်ပိုင်းနှင့် ညနေပိုင်းတွင် နေရာကွက်၍ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကျရောက်နိုင်သည်။
- အမြင့်ဆုံး အပူချိန် ၃၀–၃၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ခန့်၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၅ ဒီဂရီ ခန့်။
- မိုးရေချိန် — နေရာအများစုတွင် ၁–၅ မီလီမီတာ ခန့်။
- လေပြင်းတိုက်ခတ်မှု မရှိပါ။ လေညှင်းသာ တိုက်ခတ်မည် (တစ်နာရီ ၅–၁၁ ကီလိုမီတာ ခန့်)။ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကျရောက်ချိန်တွင် လေပြင်း တစ်ခဏ တိုက်ခတ်နိုင်သည်။
ထူးခြားဖြစ်စဉ်
အောက်တိုဘာ ၁၄–၁၇ ရက်က ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းသည် အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားနေပြီး၊ အောက်တိုဘာ ၁၈–၁၉ ရက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) တို့တွင် မိုးဆက်ရွာနိုင်သည်။ တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် မိုးရွာသွန်းမှု တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာမည်။
တစ်နိုင်ငံလုံး နေ့လယ်ပိုင်းနှင့် ညနေပိုင်းတွင် နေရာကွက်၍ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကျရောက်နိုင်သည်။
မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်း၊ ရေကြီးခြင်း၊ အပူလှိုင်း စသည့် အရေးပေါ် ထူးခြားဖြစ်စဉ် မရှိပါ။
မနက်ဖြန် (အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်)
မိုးရွာသွန်းမှု ပိုလျော့နည်းလာပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး တိမ်အသင့်အတင့် ဖြစ်မည်။ အပူချိန် ၃၂–၃၄ ဒီဂရီ ခန့် ရှိမည်။ နေရာအများစုတွင် မိုးရွာနိုင်ခြေ နည်းပါးမည်။
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက် (မုန်တိုင်းသတိပေးချက် မဟုတ်ပါ)
- ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် အမည်ပေးထားသော မုန်တိုင်း မရှိပါ။
- အောက်တိုဘာ ၁၄–၁၇ ရက်က လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းသည် အားကောင်းလာခြင်း မရှိဘဲ အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားနေသည်။ မြန်မာကမ်းခြေဘက်သို့ မုန်တိုင်းအဖြစ် ဦးတည်နေခြင်း မရှိပါ။
- အောက်တိုဘာ လကုန်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်အော်တွင် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း အသစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းချက်များ ရှိသည်။ လက်ရှိခန့်မှန်းချက်များအရ မြန်မာဘက်သို့ ဦးတည်သည်ဟု မခန့်မှန်းထားပါ။ အခြေအနေ ပြောင်းလဲနိုင်သဖြင့် ဆက်လက် စောင့်ကြည့်နေသည်။
- JTWC: ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် လက်ရှိ အသက်ဝင်သော မုန်တိုင်းသတိပေးချက် မရှိပါ။
- ၄၈ နာရီအတွင်း ကုန်းတွင်းဝင်မည့် မုန်တိုင်း မရှိသဖြင့် သီးခြား အရေးပေါ် မုန်တိုင်းသတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိပါ။
ရင်းမြစ်မှတ်ချက်
DMH ၏ moezala.gov.mm နေ့စဉ်ခန့်မှန်းချက်စာမျက်နှာကို ယနေ့ တိုက်ရိုက်ဖွင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး၊ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် တိမ်အခြေအနေ (အလယ်ပိုင်းတွင် တိမ်အသင့်အတင့်မှ တိမ်ထူထပ်၊ ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်နှင့် ကျန်ပင်လယ်အော်တွင် တိမ်အနည်းငယ်မှ တိမ်အသင့်အတင့်) ကိုသာ ဖော်ပြထားသည်။ အသေးစိတ် ဒေသအလိုက် ခန့်မှန်းချက်စာသား အပြည့်အစုံကို စာမျက်နှာတွင် ဖတ်ရှုနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပါ — ဤခန့်မှန်းချက်သည် ရင်းမြစ် ၃ ခု သဘောတူသော အချက်များအပေါ် အခြေခံထားသည်။ DMH တစ်ခုတည်းကို အားမကိုးပါ။









