နောက်ဆုံးရ

ရိုဟင်ဂျာသမိုင်း — ဘယ်ကလာပြီး ဘာလို့ နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်နေတာလဲ

ရဲရင့်ငယ် — ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

ဒီဆောင်းပါးက သမိုင်းကိုပဲ ပြောပြတာပါ။ ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉ မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) က မြန်မာနိုင်ငံ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လူမျိုးတုံး ကျူးလွန်တယ်လို့ ၉ မဲနဲ့ ၆ မဲ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ် — ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ သီးခြားလူမျိုးစု ဖြစ်တယ်၊ လျော်ကြေးပေးရမယ်၊ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ပြန်လာခွင့် ပေးရမယ်လို့ အမိန့်ပေးခဲ့တယ်။ အဲဒီစီရင်ချက်က သူ့ဘာသာ တည်နေတယ် — ဒီဆောင်းပါးက အဲဒါကို ဆန့်ကျင်တာ မဟုတ်ဘူး။ လူတွေ မေးနေတဲ့ မေးခွန်းတွေရဲ့ သမိုင်းနောက်ခံကို ပြောပြတာပဲ — DNA၊ ဘာသာစကား၊ ဘယ်ကလာလဲ၊ ဘာလို့ နိုင်ငံသား မဖြစ်ရတာလဲ၊ ဘယ်သူက ပြန်ခေါ်မှာလဲ။

DNA နဲ့ ဘာသာစကား

နိုဝင်ဘာ ၁၈ က ထုတ်ပြန်တဲ့ စာတစ်စောင်မှာ Augustus Linn က ဒီလို ရေးတယ် — ရိုဟင်ဂျာဘာသာစကားက အင်ဒို-အာရိယန်အစုကြီးထဲက ဘင်ဂါလီ-အာသံစကားအုပ်စုဝင် ဖြစ်တဲ့အချက်က DNA စစ်ဆေးစရာတောင် မလိုဘဲ ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲမှုမှာတင် ထင်ရှားနေတယ်တဲ့ (Dr Ko Ko Gyi ရဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်ကို အခြေခံထားတဲ့ စာ — Myanmar Muslims News Network က ပြန်ဖော်ပြတယ်)။

ဘာသာဗေဒအရ ဒါက မှန်တယ်။ Ethnologue (ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားစာရင်း) အရ ရိုဟင်ဂျာဘာသာစကား (Ruáingga) ဟာ အင်ဒို-ဥရောပ၊ အင်ဒို-အီရန်၊ အင်ဒို-အာရိယန်၊ အရှေ့ပိုင်း၊ ဘင်ဂါလီ-အာသံအုပ်စုဝင် ဖြစ်ပြီး၊ အနီးစပ်ဆုံး ဘာသာစကားက စစ်တကောင်းစကား ဖြစ်တယ်။ ၂၀၁၇ စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ ပြောသူ ၄၈၄,၀၀၀၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာ ၉၄၇,၀၀၀၊ အိန္ဒိယမှာ ၄၀,၀၀၀၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှာ စုစုပေါင်း ၂.၅ သန်းလောက် ရှိတယ်။

ဒါပေမဲ့ တစ်ခုသတိထားဖို့ လိုတယ် — ရိုဟင်ဂျာဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ ပြောနေကြတယ်။ ရခိုင်မြောက်ပိုင်းက ရိုဟင်ဂျာတွေကိုယ်တိုင် ပြောတာ။ တခြားမြန်မာလူမျိုးစုတွေက မပြောကြဘူး၊ ရိုဟင်ဂျာတွေပဲ ပြောတယ်။ အဲဒါကြောင့်ပဲ ICJ က ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံထဲက တခြားဘာသာစကားတွေနဲ့ မတူတဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားရှိတဲ့ သီးခြားလူမျိုးစုလို့ ဆုံးဖြတ်တာ။ ICJ က DNA ကို အခြေမခံဘူး — ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် သတ်မှတ်မှု၊ ခွဲခြားဆက်ဆံခံရမှုတွေနဲ့ပဲ ဆုံးဖြတ်တာ။

ဘယ်ကလာလဲ — သမိုင်းအလွှာ သုံးခု

ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ ဇစ်မြစ်က တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး — အလွှာ သုံးခုလောက် ရောနေတယ်။

ပထမအလွှာက မြောက်ဦးခေတ် (၁၅–၁၈ ရာစု)။ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံမှာ ဘင်္ဂလား မွတ်ဆလင် ကုန်သည်၊ စစ်သား၊ အရာရှိတွေ နေထိုင်ခဲ့တယ်။ ကမန်တွေဆိုရင် မိုဂူးခေတ် စစ်သားတွေက ဆင်းသက်လာပြီး တိုင်းရင်းသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရတယ်။ ရခိုင်က မွတ်ဆလင်အသိုင်းအဝိုင်းက ဗြိတိသျှခေတ် မတိုင်ခင်ကတည်းက ရှိခဲ့တယ်။

ဒုတိယအလွှာက ကိုလိုနီခေတ်။ မြန်မာက ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယရဲ့ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ် — ၁၉၃၇ မှ သီးခြားကိုလိုနီ ဖြစ်တာ။ အဲဒီကာလမှာ အိန္ဒိယစစ်သား၊ ရဲ၊ အလုပ်သမား၊ ကုန်သည်တွေ အများကြီး ဝင်လာတယ်။ ၁၉၃၁ သန်းခေါင်စာရင်းမှာ မြန်မာပြည်ထဲက အိန္ဒိယလူမျိုး တစ်သန်းကျော် ရှိခဲ့တယ်။ ၁၉–၂၀ ရာစုမှာ စစ်တကောင်းက လယ်ယာအလုပ်သမားတွေ မောင်တော-ဘူးသီးတောင်ဘက်ကို အလုံးအရင်းနဲ့ လာလုပ်ကိုင်ကြတယ်။ ရိုဟင်ဂျာဘာသာစကားက စစ်တကောင်းစကားနဲ့ အနီးစပ်ဆုံးဆိုတာ ဒီဇစ်မြစ်ကို ညွှန်ပြနေတယ်။

တတိယအလွှာက ဒုတိယကမ္ဘာစစ်။ ၁၉၄၂ ဂျပန်ဝင်လာတော့ အိန္ဒိယလူမျိုး အများစု ထွက်ပြေးခဲ့ရတယ် — လမ်းမှာ သောင်းချီ သေခဲ့တယ်။ ၁၉၄၂ ရခိုင်အရေးအခင်းမှာ ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေနဲ့ မွတ်ဆလင်တွေ အပြန်အလှန် သတ်ဖြတ်ခံရတယ်။ ကျန်ခဲ့သူ၊ ပြန်လာသူတွေ ရှိတယ်။ "စစ်ပြီးတော့ ကျန်နေခဲ့ကြတာ" ဆိုတာ တစ်ပိုင်းပဲ — ထွက်ပြေးတာ၊ သေတာ၊ ပြန်လာတာ အားလုံး ရောနေတယ်။

၁၉၈၂ ဥပဒေနဲ့ ၁၈၂၃ စည်းမျဉ်း

ရိုဟင်ဂျာတွေ နိုင်ငံသား မဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းက ၁၉၈၂ နိုင်ငံသားဥပဒေ ဖြစ်တယ်။ ဒီဥပဒေက နိုင်ငံသားအပြည့်အဝ ဖြစ်ခွင့်ကို ၁၈၂၃ မတိုင်ခင် နေထိုင်ခဲ့တဲ့ "တိုင်းရင်းသား" လူမျိုးစုတွေနဲ့ ချည်ထားတယ် — တရားဝင် စာရင်းမှာ လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုး ပါတယ်၊ ရိုဟင်ဂျာက အဲဒီစာရင်းထဲ မပါဘူး။ မြန်မာအစိုးရရဲ့ ရပ်တည်ချက်က ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ ၁၈၂၃ နောက်ပိုင်း ကိုလိုနီခေတ်မှာ ဝင်လာတဲ့ ဘင်္ဂါလီ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတွေ ဖြစ်တယ်တဲ့။

ဒီနေရာမှာ Augustus Linn ရဲ့ စာက ခွဲခြားပြထားတဲ့ အချက်တစ်ခု ရှိတယ် — လူမျိုးရှိမရှိ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ဆိုတဲ့ မေးခွန်းက မတူဘူးတဲ့။ လူမျိုးတစ်မျိုးရှိတယ်လို့ လက်ခံတာက အဲဒီလူမျိုးက လူတိုင်း နိုင်ငံသား အလိုအလျောက် ဖြစ်လာမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး — နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်က ဥပဒေပေါ်မှာ မူတည်တယ်၊ ဥပဒေကို ပြင်လို့ရတယ်တဲ့။ ဒါက သူ့ရဲ့ အမြင်ဖြစ်ပြီး၊ အခြားဘက်က အမြင်က ရိုဟင်ဂျာဟာ တိုင်းရင်းသားမဟုတ်ဘူး၊ ဘင်္ဂါလီ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူပဲ ဆိုတာပဲ။

အချက်အလက်အရ ပြောရရင် — ၁၈၂၃ စည်းမျဉ်းက ရိုဟင်ဂျာတွေကို ဖယ်ထုတ်တဲ့ ဥပဒေကိရိယာ ဖြစ်တယ်။ အဲဒီစည်းမျဉ်းကို ပြင်မပြင်ဆိုတာ နိုင်ငံရေးဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်တယ်၊ သမိုင်းက ဆုံးဖြတ်တာ မဟုတ်ဘူး။

အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ချက်

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာ မရမာတွေ (ရခိုင်အနွယ်တွေ) က နိုင်ငံသားအပြည့်အဝ ရှိတယ်၊ လွှတ်တော်အမတ်လည်း ရှိတယ် — ဘန်ဒါဘန်က ဘီရ်ဘဟာဒူး ဦးရွှေစင် ဆိုတဲ့ မရမာအမတ်ဆို ဝန်ကြီးအထိ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ၁၉၉၇ ဒီဇင်ဘာ ၂ စစ်တကောင်း တောင်တန်းဒေသ ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်နဲ့ ဒေသဆိုင်ရာကောင်စီမှာ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ် ၁၄ ဦး (ချက်မာ ၅၊ မရမာ ၃၊ တြိပူရ ၂ အပါအဝင်) ပါဝင်ပြီး၊ တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာနကို တိုင်းရင်းသားတစ်ဦးက ဦးဆောင်ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ သဘောတူညီချက်က အပြည့်အဝ အကောင်အထည် မဖော်ရသေးဘူး — မြေပြန်ပေးတာ၊ စစ်တပ်ဆုတ်ခွာတာ တွေက ကျန်နေတုန်း။

ဒါပေမဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာရှိတဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေကျတော့ နိုင်ငံသား မရဘူး — ကော့စ်ဘဇားမှာ ဒုက္ခသည် ၁.၂ သန်းလောက် ခိုလှုံနေရတယ် (၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃၁ စာရင်း ၁,၂၀၈,၀၁၈ ဦး)။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရဲ့ မူဝါဒက "ပြန်လာကြ" မဟုတ်ဘူး၊ "မြန်မာပြည်ကို ပြန်သွားကြ" ပဲ — ၁၉၇၈၊ ၁၉၉၂၊ ၂၀၁၇–၁၈ သဘောတူညီချက်တွေနဲ့ ပြန်ပို့ဖို့ ကြိုးစားတယ်၊ ပြန်ရောက်သူက လက်ချိုးရေလို့ရတယ်။

အိန္ဒိယကျတော့ ဘင်္ဂလီလူမျိုး သန်း ၁၀၀ လောက် နိုင်ငံသား ဖြစ်တယ်၊ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားက တရားဝင်ဘာသာစကားတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အိန္ဒိယမှာရှိတဲ့ ရိုဟင်ဂျာ ၄ သောင်းလောက်ကိုတော့ တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတွေလို့ သတ်မှတ်ပြီး ဖမ်းတာ၊ ပြန်ပို့တာ လုပ်နေတယ်။

အစ္စရေးနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ပိုထင်ရှားတယ်။ အစ္စရေးက ၁၉၅၀ ဇူလိုင် ၅ မှာ ပြန်လာခွင့်ဥပဒေ (Law of Return) ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တယ် — ဂျူးတိုင်းက အစ္စရေးကို ပြောင်းလာပြီး နိုင်ငံသား ဖြစ်ခွင့်ရှိတယ်။ ၁၉၈၄ Operation Moses နဲ့ အီသီယိုးပီးယား ဂျူး ၈,၀၀၀ လောက်၊ ၁၉၉၁ မေ Operation Solomon နဲ့ ၁၄,၀၀၀ ကျော် (၃၆ နာရီအတွင်း)၊ ၁၉၈၉–၉၁ မှာ ဆိုဗီယက်ဂျူး တစ်သန်းလောက် ဝင်လာခဲ့တယ်။ ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက် အဲဒီလို ပြန်ခေါ်တဲ့ ဥပဒေ၊ ပြန်ခေါ်တဲ့ နိုင်ငံ ဘာမှ မရှိဘူး — ဘယ်နိုင်ငံကမှ ရိုဟင်ဂျာကို "ငါတို့လူမျိုး" လို့ မသတ်မှတ်ဘူး။ ပြီးတော့ ရိုဟင်ဂျာတွေကိုယ်တိုင်ကလည်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို "အိမ်" လို့ မမြင်ဘူး — ရခိုင်က သူတို့အိမ်လို့ ပြောတယ်။

အခု ရခိုင်မှာ ဘယ်သူထိန်းထားလဲ — ပြန်လာခွင့် ဘယ်သူ့လက်ထဲမှာလဲ

အခုအချိန်မှာ ရခိုင်ပြည်နယ် ၁၇ မြို့နယ်ထဲက ၁၄ မြို့နယ်လောက် (၉၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်) ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) က ထိန်းထားတယ်။ စစ်ကောင်စီ လက်ထဲမှာ စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင် သုံးမြို့ပဲ ကျန်တယ် (၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၃ မှာ AA က အဲဒီသုံးမြို့ကို ပြည်သူတွေလက်ထဲ လွှဲပေးမယ်လို့ ကတိပေးခဲ့တယ်)။ စစ်ပွဲ ဆက်ဖြစ်နေသေးတယ်။

စစ်ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ အကြီးအကျယ် ပြန်လာမှု ဘာမှ မရှိသေးဘူး။ AA က နေရပ်စွန့်ခွာသူတွေ ပြန်လာနိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့ပေမဲ့၊ ရိုဟင်ဂျာတွေကို တရားဝင် ပြန်ခေါ်ဖို့ အစီအစဉ် မထုတ်ပြန်သေးဘူး။ ၂၀၂၄ မှာ AA က ရိုဟင်ဂျာရွာတွေကို တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေက စွပ်စွဲခဲ့တယ် — AA က အရပ်သားတွေကို ရည်ရွယ်တိုက်ခိုက်တာ မဟုတ်ဘူးလို့ ငြင်းတယ်။ ဘယ်ဘက်က မှန်လဲဆိုတာ သီးခြား စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု လိုတယ်။

ICJ က ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ၊ မိမိဆန္ဒအလျောက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာ ပြန်လာခွင့် ပေးရမယ်လို့ အမိန့်ပေးခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအမိန့်ကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့က လုံခြုံရေးကောင်စီကနေတဆင့် ဖြစ်ရမယ် (တရုတ်နဲ့ ရုရှားက ဗီတိုသုံးပြီး တားနိုင်တယ်) — ပြီးတော့ မြေပြင်မှာက ရခိုင်ကို AA က ထိန်းထားတာ၊ စစ်ကောင်စီ မဟုတ်ဘူး။ စစ်ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ AA က ပြန်ခေါ်မယ်လို့ မျှော်လင့်ဖို့ ခက်တယ် — နောက် နှစ် ၁၀၀ ကြာရင်တောင် ပြန်လာခွင့် ရပါ့မလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းရဲ့ အဖြေက အခုအချိန်မှာ ဘယ်သူမှ မပေးနိုင်သေးဘူး။

ရင်းမြစ်များ — https://hugo-ess.ethnologue.a2hosted.com/language/rhg/၊ https://myanmarmuslim.news/en/2026/11/19/asking-whether-ethnic-groups-kokang-rohingya-or-monewun-bamar-exist-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%81%8A-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9F%E1%80%84/၊ https://en.wikipedia.org/wiki/Chittagong_Hill_Tracts_Peace_Accord၊ https://catalog.archives.gov.il/site/en/chapter/jewish-immigration-ingathering-exiles/၊ https://www.other-news.info/myanmar-committed-genocide-against-rohingya-minority-worlds-top-court-rules/

မျှဝေရန် — Facebook · X · Telegram ·

မှတ်ချက်များ

Post a Comment