ကယ်တင်ရှင်နတ်ဘုရားတွေ ကိုးကွယ်နေသရွေ့ — Eritrea သင်ခန်းစာ
ကယ်တင်ရှင်နတ်ဘုရားတွေ ကိုးကွယ်နေသရွေ့ — Eritrea သင်ခန်းစာ
ရဲရင့်ငယ် သုံးသပ်ချက်Eritrea — အာဖရိက အရှေ့ပိုင်း၊ ပင်လယ်နီကမ်းခြေက နိုင်ငံငယ်။ "အာဖရိကရဲ့ မြောက်ကိုရီးယား" လို့ ခေါ်ကြတယ်။
လူဦးရေ သုံးသန်းကျော်လောက်ပဲ ရှိတဲ့ ဒီနိုင်ငံငယ်လေးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အဆိုးရွားဆုံး အာဏာရှင်စနစ်နဲ့ အုပ်ချုပ်တဲ့ နိုင်ငံ (၂၀) စာရင်းမှာ နံပါတ် ၁ နေရာမှာ ရှိနေတယ်။ မြန်မာကတော့ နံပါတ် ၃ နေရာမှာ ရှိနေတယ်။ ဒီစာရင်းက ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာ ပျံ့နှံ့နေတဲ့ စာရင်းဖြစ်ပြီး တရားဝင်အဆင့်သတ်မှတ်ချက် မဟုတ်ဘူး — ဒါပေမဲ့ အနှစ်သာရကတော့ မှန်တယ်။ လွတ်လပ်မှုအိမ် (Freedom House)၊ အီကိုနောမစ် ဒီမိုကရေစီညွှန်းကိန်း (Economist Democracy Index) တို့လို ယုံကြည်ရတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေမှာလည်း မြန်မာဟာ ကမ္ဘာ့အဆိုးရွားဆုံး အာဏာရှင်နိုင်ငံတွေထဲမှာ အမြဲပါဝင်နေတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီဆောင်းပါးမှာ ပြောချင်တာက အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မဟုတ်ဘူး။ ပြောချင်တာက Eritrea ရဲ့ သမ္မတ — တော်လှန်ရေးသူရဲကောင်းကနေ အာဏာရှင်ဖြစ်သွားတဲ့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဇာတ်လမ်းပဲ။ ပြီးတော့ အဲဒီဇာတ်လမ်းက ငါတို့မြန်မာ့သမိုင်းနဲ့ ဘယ်လောက်တူနေလဲ ဆိုတာပဲ။
၁။ သူဘယ်သူလဲ — Isaias Afwerki
Britannica နဲ့ Wikipedia တို့ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေအရ အိုင်စေးယတ်စ် အာဖဲဝါကီ (Isaias Afwerki) ဟာ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်မှာ အက်စ်မရာ (Asmara) မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့တယ်။ သူဟာ Eritrea လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲရဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး Eritrea ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (EPLF) ကို ဦးဆောင်ကာ Ethiopia ကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ နှစ် ၃၀ ကြာ စစ်တိုက်ခဲ့တယ်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်မှာ EPLF က အက်စ်မရာမြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့တယ်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီမှာ ကုလသမဂ္ဂ ကြီးကြပ်တဲ့ လွတ်လပ်ရေးဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပခဲ့ပြီး မေလမှာ Eritrea တရားဝင် လွတ်လပ်ရေးရခဲ့တယ်။ အဲဒီနောက် ရွေးကောက်မခံရတဲ့ အသွင်ကူးပြောင်းရေး အမျိုးသားလွှတ်တော်က အာဖဲဝါကီကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့တယ် — ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပနိုင်တဲ့အထိ ယာယီသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူရမယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ပဲ။
အဲဒီ "ယာယီ" သမ္မတဟာ ဒီနေ့အထိ — သုံးဆယ်နှစ်ကျော် — သမ္မတရာထူးမှာ ရှိနေတုန်းပဲ။
အချက်အလက်တွေ (မှတ်တမ်းတင်ထားချက်များ):- Eritrea လွတ်လပ်ရေးရပြီးကတည်းက အမျိုးသားရွေးကောက်ပွဲ တစ်ခါမှ မကျင်းပဖူးဘူး (လွတ်လပ်မှုအိမ် — Freedom House)။ - ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှာ ရေးဆွဲခဲ့တဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဘယ်တော့မှ အကောင်အထည် မဖော်ခဲ့ဘူး။ ၁၉၉၇ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ဖျက်သိမ်းခဲ့တယ်။ - အမျိုးသားလွှတ်တော်ဟာ ၂၀၀၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း တစ်ခါမှ အစည်းအဝေး မကျင်းပဖူးဘူး။ - ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှာ လွတ်လပ်တဲ့ သတင်းမီဒီယာတွေကို ပိတ်ပစ်ခဲ့တယ် (ဗြိတိန်စွယ်စုံကျမ်း — Britannica)။ - နိုင်ငံတော်ဝန်ထမ်းစနစ် (national service) — ဥပဒေအရ ၁၈ လ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမယ်ဆိုပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ သတ်မှတ်ကာလမရှိ၊ လူအများစုက နှစ်ပေါင်းများစွာ၊ တချို့က ဆယ်စုနှစ်ချီ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေရတယ် (လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်အဖွဲ့ — HRW)။ - ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင် (၂၀၁၆) က Eritrea အစိုးရဟာ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ရာဇဝတ်မှုတွေ (crimes against humanity) ကျူးလွန်ခဲ့တယ်လို့ ယုံကြည်ဖို့ ခိုင်လုံတဲ့အကြောင်းပြချက်ရှိတယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်။ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမှု၊ ကျွန်ပြုမှု၊ အတင်းပျောက်ဆုံးစေမှု၊ နှိပ်စက်မှုတွေ ပါဝင်တယ်။ - ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကုန်မှာ Eritrea ဒုက္ခသည် ငါးသိန်းရှစ်သောင်းကျော် နိုင်ငံခြားမှာ ရှိနေတယ်။ အများစုက သတ်မှတ်ကာလမရှိ စစ်မှုထမ်းစနစ်ကြောင့် ထွက်ပြေးခဲ့ကြတာဖြစ်တယ် (ကုလသမဂ္ဂ အထူးအစီရင်ခံစာရေးသူ)။ - HRW က Eritrea ကို "ရွေးကောက်မခံရတဲ့ သမ္မတတစ်ဦးတည်းရဲ့ အာဏာရှင်စနစ်" လို့ ဖော်ပြခဲ့တယ်။
တော်လှန်ရေးသူရဲကောင်း။ လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီး။ ပြီးတော့ — ရွေးကောက်ပွဲမရှိ၊ ဖွဲ့စည်းပုံမရှိ၊ လွှတ်တော်မရှိ၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်မရှိ၊ လူငယ်တွေကို သတ်မှတ်ကာလမရှိ စစ်မှုထမ်းခိုင်းတဲ့ အာဏာရှင်။
၂။ ပုံစံ — သူရဲကောင်းကနေ အာဏာရှင်အထိ
(ဒီအပိုင်းက သုံးသပ်ချက်ဖြစ်ပါတယ် — သမိုင်းဖြစ်ရပ်တွေကို အခြေခံတဲ့ စာရေးသူရဲ့ ယူဆချက်ပါ)
ဒါက Eritrea တစ်နိုင်ငံတည်းရဲ့ ဇာတ်လမ်း မဟုတ်ဘူး။ သမိုင်းမှာ ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်နေတဲ့ ပုံစံပဲ။
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ ဒါမှမဟုတ် တော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က အာဏာရသွားတယ်။ အစပိုင်းမှာ လူတွေက သူ့ကို ကယ်တင်ရှင်အဖြစ် ကိုးကွယ်ကြတယ်။ ပြီးတော့ သူက အာဏာကို မလွှတ်ချင်တော့ဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲကို ရွှေ့ဆိုင်းတယ်။ ဖွဲ့စည်းပုံကို အကောင်အထည် မဖော်ဘူး။ ဝေဖန်တဲ့သူတွေကို ဖမ်းတယ်။ သတင်းမီဒီယာကို ပိတ်တယ်။ နောက်ဆုံး တော်လှန်ရေးသူရဲကောင်းက အာဏာရှင်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတယ်။
မေးခွန်းက ဒါပဲ — လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့ လူတစ်ယောက်က ဘာကြောင့် ကိုယ်တိုင်တိုက်ထုတ်ခဲ့တဲ့ ဖိနှိပ်မှုမျိုးကို ပြန်ဖန်တီးရတာလဲ။ အဖြေက ရှင်းတယ် — ပြဿနာက လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ဓာတ်မဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာက စစ်ဆေးထိန်းချုပ်မှုမရှိတဲ့ အာဏာ ပဲ။ ဘယ်သူမှ စစ်ဆေးလို့မရတဲ့ အာဏာဟာ ဘယ်သူ့လက်ထဲရောက်ရောက် အာဏာရှင်ဆန်သွားတာပဲ။ တော်လှန်ရေးသူရဲကောင်းဖြစ်ဖြစ်၊ သာမန်လူဖြစ်ဖြစ် အတူတူပဲ။
ဥရောပနိုင်ငံတွေ၊ ကနေဒါ အပါအဝင် နိုင်ငံအများကြီးက ဒီအမှန်တရားကို သင်ခန်းစာအဖြစ် သင်ယူပြီးသွားပြီ။ အာဏာကို လူတစ်ယောက်တည်း ဒါမှမဟုတ် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့တည်း လက်ထဲမှာ အကြာကြီး မထားရဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲ ရှိရမယ်။ ဖွဲ့စည်းပုံ ရှိရမယ်။ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ရှိရမယ်။ အာဏာကို စစ်ဆေးနိုင်တဲ့ စနစ် ရှိရမယ်။ ဒါတွေဟာ လက်ရှိ လူ့ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ အခြေခံစံနှုန်းတွေ ဖြစ်နေပြီ။
၃။ မြန်မာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ချက်
(ဒီအပိုင်းက သုံးသပ်ချက်ဖြစ်ပါတယ်)
ဒီပုံစံကို မြန်မာ့သမိုင်းမှာ ကြည့်ရင် — မစိမ်းဘူး။
၁၉၆၂ — နေဝင်း အာဏာသိမ်း: ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဟာ တိုင်းပြည်ကို "ကယ်တင်မယ်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ အာဏာသိမ်းခဲ့တယ်။ အဲဒီနောက် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်အာဏာရှင်စနစ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ခဲ့တယ်။ သန်းရွှေခေတ်: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ ဦးဆောင်တဲ့ စစ်အစိုးရဟာလည်း တိုင်းပြည်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းထားတယ်ဆိုတဲ့ ပုံစံနဲ့ အာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ခဲ့တယ်။ ၂၀၂၁ — မင်းအောင်လှိုင် အာဏာသိမ်း: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာလည်း ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲမသမာမှုရှိတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ အာဏာသိမ်းခဲ့တယ်။ ဒီနေ့အထိ တိုင်းပြည်ကို စစ်အာဏာနဲ့ အုပ်ချုပ်နေတုန်းပဲ။ပုံစံကို သတိထားမိလား။ ခေါင်းဆောင်တိုင်းက "ကယ်တင်ရှင်" အဖြစ် ပေါ်လာတယ်။ ပြီးတော့ အာဏာကို မလွှတ်ဘူး။ နေဝင်းခေတ်ကနေ ဒီနေ့အထိ — နှစ် ၆၀ ကျော် — မြန်မာပြည်သူတွေက စစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို ကယ်တင်ရှင်နတ်ဘုရားတွေလို ကိုးကွယ်နေသရွေ့ တိုင်းပြည်က ကမ္ဘာမှာ နောက်ဆုံးရောက်နေမှာပဲ။ ဒါက ပြင်းထန်တဲ့ စကားဖြစ်ပေမဲ့ သမိုင်းက သက်သေပြနေတဲ့ အမှန်တရားပဲ။
စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းတိုင်း ပေးတဲ့ အကြောင်းပြချက်က အတူတူပဲ — တိုင်းပြည် မတည်ငြိမ်ဘူး၊ ငါတို့က ကယ်တင်မယ်။ ပြီးတော့ ကယ်တင်ပြီးသွားရင် အာဏာကို ပြန်မပေးဘူး။ Eritrea ရဲ့ အာဖဲဝါကီနဲ့ ဘာကွာလဲ။ သူလည်း လွတ်လပ်ရေးသူရဲကောင်း။ သူလည်း "ယာယီ" သမ္မတ။ သုံးဆယ်နှစ်ကြာပြီ — ယာယီကာလက မပြီးသေးဘူး။
၄။ နိုးထသင့်ပြီ — အထူးသဖြင့် လက်နက်ကိုင်ထားသူတွေ
(ဒီအပိုင်းက စာရေးသူရဲ့ အမြင်သက်သက်ဖြစ်ပါတယ်)
ဒီဆောင်းပါးရဲ့ အဓိက သတင်းစကားက ဒါပဲ — ငါတို့နိုင်ငံကလူတွေ အတိတ်မှာပဲ အိပ်မနေပဲ နိုးထသင့်ပြီ။
"ကယ်တင်ရှင်" ဆိုတဲ့ အတွေးအခေါ်ကိုက ပြဿနာပဲ။ လူတစ်ယောက်တည်း၊ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့တည်း၊ စစ်တပ်တစ်ရပ်တည်းက တိုင်းပြည်ကို ကယ်တင်မယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုမျိုး။ ဒီအတွေးအခေါ်ဟာ လက်ရှိ လူ့ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆန့်ကျင်ဖက်ပဲ။ ဥရောပနိုင်ငံတွေ၊ ကနေဒါလို နိုင်ငံတွေက ဒီအမှန်တရားကို သင်ယူပြီးသွားပြီ — ဘယ်သူမှ ကယ်တင်ရှင်မဟုတ်ဘူး။ စနစ်ကသာ ကယ်တင်နိုင်တယ်။ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်၊ အာဏာခွဲဝေမှု — ဒါတွေကသာ တိုင်းပြည်ကို ကယ်တင်နိုင်တယ်။
အထူးသဖြင့် လက်နက်ကိုင်ထားသူတွေ ဒါကို နားလည်သင့်တယ်။ လက်နက်ကိုင်ထားတဲ့ လူတစ်ယောက်က "ငါက တိုင်းပြည်ကို ကယ်တင်နေတာ" လို့ ထင်နေသ၍ သူက ကယ်တင်ရှင်မဟုတ်ဘဲ နောက်ထပ် အာဏာရှင်တစ်ယောက် ဖြစ်လာဖို့ လမ်းပေါ်ရောက်နေတာပဲ။ သမိုင်းက ဒါကို ထပ်ခါထပ်ခါ သက်သေပြနေတယ် — Eritrea မှာရော၊ မြန်မာမှာရော။
လက်ရှိတော်လှန်ရေးမှာလည်း ဒီပုံစံမျိုး ဖြစ်နေသူတွေ ရှိနေတယ်။ သတိထားရမယ့် အချက်ပဲ။ တော်လှန်ရေးအောင်မြင်သွားရင် အာဏာကို ဘယ်သူ့လက်ထဲ ပေးမလဲ။ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပမလား။ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေးစားမလား။ ဒါမှမဟုတ် "ယာယီ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ အာဏာကို ဆက်ထိန်းထားမလား။ ဒီမေးခွန်းတွေကို ဒီနေ့ကတည်းက မေးရမယ်။ မနက်ဖြန်မှ မေးရင် နောက်ကျသွားနိုင်တယ်။
Eritrea ရဲ့ သင်ခန်းစာက ရှင်းတယ် — တော်လှန်ရေးသူရဲကောင်းကို ကယ်တင်ရှင်နတ်ဘုရားလို ကိုးကွယ်မိရင် နောက်ဆုံး ရလာတာက အာဏာရှင်ပဲ။ မြန်မာပြည်သူတွေ ဒီသင်ခန်းစာကို သင်ယူဖို့ အချိန်တန်ပြီ။
