ဗဟိုဘဏ်ကနေ ကျပ် ၂.၁ ထရီလီယံ ချေးဖို့ အတည်ပြုတာ — ဘာလို့ချေးလဲ၊ ပြန်ဆပ်မှာလား၊ တိုင်းပြည်ဘာဖြစ်မလဲ
ဗဟိုဘဏ်ကနေ ကျပ် ၂.၁ ထရီလီယံ ချေးဖို့ အတည်ပြုတာ — ဘာလို့ချေးလဲ၊ ပြန်ဆပ်မှာလား၊ တိုင်းပြည်ဘာဖြစ်မလဲ
စစ်အစိုးရက မြန်မာ့ဘဏ်ကနေ ငွေ ဘီလျံ ၂၀၀၀ ကျော် ချေးတယ်၊ ငွေစက္ကူအသစ်တွေ ရိုက်ထုတ်မယ်၊ ငွေစျေး ၄၆၀၀ ကျော်သွားပြီဆိုတဲ့ ပြောဆိုချက်တွေ ပျံ့နေပါတယ်။ စစ်ကြည့်တော့ အချက်တချို့က မှန်တယ်၊ တချို့က မမှန်ဘူး။ ပြီးတော့ နောက်ကွယ်က မေးခွန်းတွေ — ဘာလို့ချေးတာလဲ၊ ပြန်ဆပ်မှာလား၊ ဘဏ်မှာ ဘယ်လောက်ကျန်လဲ၊ တိုင်းပြည် ဘာဖြစ်လာမလဲ — ဆိုတာတွေကို ဆက်ရှင်းပြပါမယ်။
ပထမ — ပြောနေကြတဲ့ သုံးချက်ကို အရင်စစ်ကြည့်မယ်
ချေးငွေ — အတည်ပြုတာ မှန်တယ်၊ ချေးပြီးပြီဆိုတာ မမှန်ဘူး
ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ကနေ ကျပ် ၂.၁ ထရီလီယံ (ဘီလျံ ၂၁၀၀) အထိ ချေးယူဖို့ အစီအစဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့တယ်လို့ Global New Light of Myanmar သတင်းမှာ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်က ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်ထင်က လွှတ်တော်မှာ အခုလို ရှင်းပြထားပါတယ်။ ၂.၁ ထရီလီယံဆိုတာ အသားတင် ချေးယူမှု ခန့်မှန်းချက်သာ ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ဇွန်လအထိ ဗဟိုဘဏ်ကနေ ချေးငွေ တစ်ပြားမှ မယူရသေးဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ အပြည့်အဝ သုံးမှာလည်း မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။
အစိုးရက အရင် လစဉ် အစိုးရငွေတိုက်စာချုပ် (Treasury Bill) နဲ့ ငွေချေးစာချုပ် (Bond) လေလံတွေကနေ ရန်ပုံငွေ ရှာမယ်။ လပြီးတဲ့အခါ လိုငွေကျန်နေမှသာ ဗဟိုဘဏ်ကနေ ချေးမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသက်ထွန်းအောင်ကလည်း ဗဟိုဘဏ်က အစိုးရငွေတိုက်စာချုပ်တွေကို ၄ ရာခိုင်နှုန်း အတိုးနဲ့ ဝယ်ယူပြီး အစိုးရရဲ့ ရန်ပုံငွေ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဗဟိုဘဏ်ချေးငွေက လိုငွေဖြည့်တင်းမှုထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ အချိုးဟာလည်း ၂၀၂၄-၂၅ မှာ ၇၀.၈၁ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၂၀၂၅-၂၆ မှာ ၇.၈၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျဆင်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဆိုလိုတာက "ဘီလျံ ၂၀၀၀ ကျော် ချေးတယ်" ဆိုတာ မမှန်ဘူး။ အမှန်က "၂.၁ ထရီလီယံအထိ ချေးဖို့ အတည်ပြုထားတယ်၊ အခုထိ မချေးရသေးဘူး" ဖြစ်ပါတယ်။
ငွေစက္ကူအသစ် — ကြေညာချက် မတွေ့ဘူး
ငွေစက္ကူအသစ် ရိုက်ထုတ်မယ်ဆိုတဲ့ ကြေညာချက်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်ထဲမှာ ဘယ်သတင်းမှာမှ မတွေ့ရဘူး။
ဗဟိုဘဏ်က အစိုးရငွေတိုက်စာချုပ်တွေ ဝယ်တာဟာ စာရင်းထဲက ငွေဖန်တီးမှု (book-entry) ဖြစ်ပြီး ငွေစက္ကူအသစ် ရိုက်ထုတ်တာနဲ့ မတူပါဘူး။ ဒီနှစ်ခုကို ရောထွေးပြီး ပြောလို့ မရပါဘူး။
ငွေစျေး — ၄၆၀၀ ကို ထိခဲ့တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အခုက ၄၆၀၀ အောက်မှာ
ETCurrency ရဲ့ မှတ်တမ်းအရ ဒေါ်လာစျေး (အပြင်စျေး / parallel market) ဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက် ၉၀ အတွင်း အမြင့်ဆုံး ၄၆၀၂ အထိ တက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ETCurrency ရဲ့ ကိန်းဂဏန်းအရ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်မှာ ဝယ်စျေး ၄၄၀၁၊ ရောင်းစျေး ၄၅၅၅ ဖြစ်ပြီး ၄၆၀၀ အောက်ကို ပြန်ကျသွားပါတယ်။ ရက် ၉၀ အတွင်း ကျပ်ငွေဟာ ၄.၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပြန်မာလာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အပြင်ဈေးက အရင်းအမြစ်အလိုက် ကွာပါတယ် — Mizzima Primetime (အောက်တိုဘာ ၁၅) ကတော့ အပြင်ဈေး ၄၇၃၀ လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ တရားဝင်ရည်ညွှန်းစျေးကတော့ ၂၁၀၀ ဖြစ်ပါတယ်။
အစိုးရအပ်ငွေဆိုတာဘာလဲ
အစိုးရအပ်ငွေဆိုတာ အစိုးရရဲ့ ဘဏ်အကောင့်ပဲ။ ဗဟိုဘဏ်မှာ အစိုးရက အကောင့် ဖွင့်ထားတယ်။
အခွန်၊ လိုင်စင်ကြေး၊ သတ္တုတွင်း/ဓာတ်ငွေ့ ဝင်ငွေ၊ ပြည်ပ အကူအညီ၊ ချေးငွေတွေ ဝင်လာပြီး ဝန်ထမ်းလစာ၊ စစ်တပ်စရိတ်၊ ဆေးရုံ/ကျောင်း၊ လမ်းတံတား၊ ရုံးစရိတ်တွေ ထွက်သွားတယ်။ လတစ်လ ပြီးတဲ့အခါ ထွက်တာက ဝင်တာထက် များနေရင် အကောင့်ထဲမှာ လိုငွေ (deficit) ဖြစ်တယ်။ အဲဒီလိုငွေကို ဗဟိုဘဏ်ကနေ ချေးပြီး ဖြည့်မယ်ဆိုတဲ့ အစီအစဉ်က အခု ၂.၁ ထရီလီယံ ကိစ္စပဲ။
မှတ်ထားဖို့က — ဒါက "စုထားတဲ့ ငွေ" မဟုတ်ဘူး။ နေ့စဉ် ဝင်-ထွက် လုပ်နေတဲ့ အလုပ်အကောင့်ပဲ။ ပြည်သူတွေ ကုန်သွယ်ရေးဘဏ်တွေမှာ အပ်ထားတဲ့ ငွေနဲ့လည်း မတူဘူး။
ဘာလို့ချေးတာလဲ
ရိုးရိုးပြောရင် အစိုးရက သုံးတာက ဝင်တာထက် များနေလို့ပဲ။
ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) ရဲ့ ၂၀၂၆ ဇွန်လ အစီရင်ခံစာအရ ဘဏ္ဍာရေးလိုငွေက ၂၀၂၆ မတ်လကုန်မှာ ဂျီဒီပီ (GDP) ရဲ့ ၆.၉ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်မှာ အသုံးစရိတ်က GDP ရဲ့ ၃၁.၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဝင်ငွေက ၂၅.၄ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။
လိုငွေရဲ့ အကြောင်းရင်းတွေက:
**စစ်စရိတ် တက်လာတာ** — Special Advisory Council for Myanmar / Sean Turnell ရဲ့ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ အစီရင်ခံစာအရ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက စစ်တပ်အတွက် နှစ်စဉ် ခွဲဝေမှု (appropriations) ဟာ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး တက်လာပြီး ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေးစရိတ်တွေက ကျဆင်းခဲ့ပါတယ်။
**အခွန်ဝင်ငွေ ပြိုလဲတာ** — Lowy Institute / Turnell ရဲ့ အဆိုအရ "ကျဆင်းနေတဲ့ အခွန်ဝင်ငွေနဲ့ တက်လာတဲ့ စစ်စရိတ်တွေကြောင့် ကြီးထွားလာတဲ့ ဘတ်ဂျက်လိုငွေကို ဗဟိုဘဏ်ကနေ ချေးမှသာ ဖြည့်နိုင်တော့တယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။
**ပြည်ပ အကူအညီနဲ့ ချေးငွေ ပြတ်သွားတာ** — Coface ရဲ့ အဆိုအရ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ဘက်စုံအကူအညီနဲ့ ချေးငွေတွေ သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားလို့ လိုငွေကို ဗဟိုဘဏ်ငွေကြေးနဲ့ပဲ ဖြည့်နေရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
**ငလျင်** — ၂၀၂၅ မတ် ငလျင်အပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် ကျပ် ၂.၈ ထရီလီယံ သုံးရမယ်လို့ အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (ADB) က ခန့်မှန်းထားပါတယ်။
အဲဒီ ၂.၁ ထရီလီယံဟာ တိကျတဲ့ စီမံကိန်းတစ်ခုအတွက် မဟုတ်ဘဲ အစိုးရအပ်ငွေစာရင်းထဲက လိုငွေကို ဖြည့်ဖို့ပဲ ဆိုတာကို သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။ ၂.၁ ထရီလီယံဆိုတာ ဗဟိုဘဏ်ချေးငွေရဲ့ အထက်ကန့်သတ်ချက်သာ ဖြစ်ပြီး လိုငွေအပြည့်အဝ မဟုတ်ပါဘူး။
ပြန်ဆပ်မှာလား
စာရွက်ပေါ်မှာတော့ ပြန်ဆပ်မယ်လို့ ရေးထားပါတယ်။ ဗဟိုဘဏ် ဥပဒေ (၂၀၁၃) ပုဒ်မ ၉၁ အရ ဗဟိုဘဏ်က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အတည်ပြုချက်နဲ့ အစိုးရကို ချေးငွေပေးနိုင်ပြီး ချေးငွေတွေဟာ သက်တမ်း အများဆုံး ၉၂ ရက်ရှိတဲ့ အတိုးပါတဲ့ အစိုးရငွေတိုက်စာချုပ်တွေနဲ့ အာမခံထားရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပုဒ်မ ၉၃ အရ အဲဒီစာချုပ်တွေ ပြန်ဆပ်ဖို့ လုပ်ထုံးကို ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနနဲ့ ဗဟိုဘဏ် ညှိနှိုင်းဆုံးဖြတ်ရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အခု ၄ ရာခိုင်နှုန်း အတိုးနဲ့ စာချုပ်တွေအတွက် "ပြန်ဆပ်မယ့် အချိန်ဇယားကို ညှိနှိုင်းနေတယ်" လို့ GNLM သတင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာတော့ အဲဒီစာချုပ်တွေကို သက်တမ်း ထပ်တိုးပြီး အကြိမ်ကြိမ် လှိမ့်ပေးနေတာပါ။ JICA အစီရင်ခံစာအရ ဗဟိုဘဏ်ကိုင်ထားတဲ့ စာချုပ်တွေရဲ့ ပြန်ဆပ်ရမယ့်ရက်ကို ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေပေါ် မူတည်ပြီး ၃ လ ထပ်တိုးနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ကလည်း လိုငွေဖြည့်တင်းမှုဟာ ဗဟိုဘဏ်ကနေပဲ အဓိက ဆက်ဖြစ်နေမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။
ဆိုတော့ "ပြန်ဆပ်မှာမဟုတ်ဘူး" ဆိုတဲ့ ထင်မြင်ချက်ဟာ အထောက်အထားတွေနဲ့ အကြမ်းဖျင်း ကိုက်ညီပါတယ်။ စာရွက်ပေါ်မှာ ၉၂ ရက်စာ စာချုပ်တွေကို ပြန်ဆပ်ရမယ်လို့ ရေးထားပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ လှိမ့်ပေးနေပြီး ချေးငွေစုစုပေါင်းက ၂၀၂၁ ကတည်းက ကြီးထွားလာနေတာပါ။ တကယ့် သဘောအရ အကြွေးကို ပြန်ဆပ်တာမဟုတ်ဘဲ ငွေတန်ဖိုး ကျဆင်းမှုနဲ့ ပျောက်ပျက်သွားအောင် လုပ်နေတာပါ။
ဒါပေမဲ့ တိကျဖို့ ပြောရရင် — အခု ၂.၁ ထရီလီယံကို အခုထိ မချေးရသေးဘူးဆိုတော့ "ပြန်မဆပ်ဘူး" ဆိုတာ ခန့်မှန်းချက်သာ ဖြစ်ပြီး အခုထိ ဖြစ်ရပ်မှန် မဟုတ်သေးပါဘူး။
ဘဏ်မှာ ဘယ်လောက်ကျန်လဲ
ဒီမေးခွန်းကို ဖြေဖို့ အရင် သုံးခုကို ခွဲထားဖို့ လိုပါတယ်။ နိုင်ငံခြားငွေ အရန်ငွေ (FX reserves) နဲ့ အစိုးရအပ်ငွေ (government deposits) နဲ့ ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ မတည်ငွေ (capital) တို့ဟာ မတူပါဘူး။
**နိုင်ငံခြားငွေ အရန်ငွေ:** နောက်ဆုံး ခိုင်မာတဲ့ ကိန်းဂဏန်းက IMF အခြေပြု အချက်အလက်အရ ၂၀၂၄ မတ်လမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၈.၅ ဘီလျံခန့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ Sean Turnell ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ တကယ်သုံးလို့ရတဲ့ အရန်ငွေက ၂၀၂၄ ဇူလိုင်လောက်မှာ ဒေါ်လာ ၃.၅ ဘီလျံခန့်သာ ကျန်တော့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီကိန်းဂဏန်း နှစ်ခု ကွာခြားနေရတဲ့ အကြောင်းက ခေါင်းစဉ်တပ် ကိန်းဂဏန်းထဲမှာ ရွှေ၊ အေးခဲထားတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ၊ ငွေဖြစ်လွယ်မှုမရှိတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ပါနေလို့ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ယုံကြည်ရတဲ့ အရန်ငွေ ကိန်းဂဏန်း မရှိပါဘူး — စစ်အစိုးရက ထုတ်ပြန်တာ မရှိဘူး။
**အေးခဲထားတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု:** အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အမေရိကန် နယူးယောက်ဗဟိုဘဏ် (Federal Reserve Bank of New York) မှာ ရှိတဲ့ ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ အရန်ငွေ ဒေါ်လာ ၁ ဘီလျံကျော် အေးခဲခံထားရတယ်လို့ Reuters က ၂၀၂၁ မတ်လမှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ အခုထိ အေးခဲနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
**အစိုးရအပ်ငွေစာရင်း လက်ကျန်:** ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိပါဘူး။ မသိရပါဘူး။ ၂.၁ ထရီလီယံ ချေးဖို့ အစီအစဉ် ရှိရတာကပဲ ဒီအကောင့်ထဲမှာ လိုငွေ ဖြစ်မယ်လို့ မျှော်လင့်လို့ ဖြစ်ပါတယ်။
**ဗဟိုဘဏ် မတည်ငွေ:** ဗဟိုဘဏ် ဥပဒေအရ ခွင့်ပြုထားတဲ့ မတည်ငွေ ကျပ် ၃၀၀ ဘီလျံ၊ ထည့်ဝင်ပြီး မတည်ငွေ ကျပ် ၁၀၀ ဘီလျံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက မတည်ငွေသာ ဖြစ်ပြီး သုံးလို့ရတဲ့ ငွေမဟုတ်ပါဘူး။
စစ်တပ်အတွက် ဘယ်လောက်သုံးမှာလဲ
ဒီ ၂.၁ ထရီလီယံထဲက "စစ်တပ်အတွက် ဘယ်လောက်" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အဲဒီချေးငွေက တိကျတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ခွဲဝေထားတာ မဟုတ်လို့ စစ်တပ်အတွက် ဘယ်နှုန်း ဆိုပြီး ပြောတဲ့ အရင်းအမြစ်ဟာ မရှိပါဘူး။
၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အတွက် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ခွဲဝေမှု ကိန်းဂဏန်းကိုလည်း ယုံကြည်ရတဲ့ သတင်းမှာ မတွေ့ရပါဘူး။ စစ်အစိုးရက အသေးစိတ် ကာကွယ်ရေးဘတ်ဂျက် ထုတ်ပြန်တာ မရှိပါဘူး။
စစ်စရိတ် ခန့်မှန်းချက်တွေကိုယ်တိုင်ကလည်း အရင်းအမြစ်အလိုက် ကွာခြားနေပါတယ်။ SIPRI အချက်အလက်ကို အခြေခံတဲ့ ခန့်မှန်းချက်တွေက ၂၀၂၅ မှာ ဒေါ်လာ ၂.၁ ဘီလျံခန့်လို့ ဆိုပြီး တခြား အချက်အလက်တွေက ၂၀၂၄ မှာ ဒေါ်လာ ၅ ဘီလျံလို့ ဆိုပါတယ်။ ကွာခြားရတဲ့ အကြောင်းတွေထဲမှာ နှစ်ကွာတာ၊ ငွေလဲနှုန်း ကွာတာ (တရားဝင် ၂၁၀၀ နဲ့ အပြင်စျေး ၄၄၀၀ သုံးတာက ဒေါ်လာကိန်းဂဏန်းကို နှစ်ဆလောက် ပြောင်းလဲစေတယ်)၊ MEHL/MEC လို စစ်တပ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေကနေ ဘတ်ဂျက်ပြင်ပ ငွေကြေးစီးဆင်းမှုတွေ ရှိနေတာ ပါဝင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အချက်က ငွေဆိုတာ အစားထိုးလို့ရတယ်ဆိုတာပဲ။ လိုငွေကို ချေးငွေနဲ့ ဖြည့်ပေးလိုက်တာဟာ အခြားဝင်ငွေတွေကို စစ်တပ်အပါအဝင် ဘယ်နေရာမှာမဆို သုံးနိုင်အောင် လွတ်ပေးလိုက်တာနဲ့ အတူတူပဲ။ Turnell ရဲ့ အဆိုအရ ဗဟိုဘဏ်ဟာ "စစ်ကောင်စီကို စစ်ပွဲတွေ ဆင်နွှဲဖို့ ဘဏ္ဍာရေးအရင်းအမြစ်တွေ ပေးနေတဲ့ အဓိက ပြုမူသူ" ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်တပ်အတွက် ခွဲဝေမှုက အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက နှစ်ဆလောက် တက်လာတယ်ဆိုတာကလည်း အဲဒီ အစီရင်ခံစာတွေမှာ ပါပါတယ်။
အချုပ်ပြောရရင် — ဒီချေးငွေထဲက စစ်တပ်အစုကို ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ လိုငွေကို ဖြည့်ပေးတဲ့ ချေးငွေဟာ စစ်ပွဲကို သွယ်ဝိုက်ပြီး ထောက်ပံ့နေတာတော့ အမှန်ပါပဲ။
ဘီလာရုစ်က ချေးငွေ — သီးသန့် နောက်တစ်ခု
အတည်ပြုခဲ့တာက ဗဟိုဘဏ်ချေးငွေတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီလွှတ်တော် အစည်းအဝေးမှာပဲ ဘီလာရုစ်က ပို့ကုန်ချေးငွေ (export credit loan) ယူဖို့ကိုလည်း အတည်ပြုခဲ့တယ်လို့ Global New Light of Myanmar သတင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ချေးပေးမယ့်ဘဏ်တွေက ဘီလာရုစ်ရဲ့ DBRB နဲ့ Belinvestbank JSC ဖြစ်ပါတယ်။ သက်တမ်း အများဆုံး ၅ နှစ်ဖြစ်ပြီး ငွေကြေး ၅ မျိုးနဲ့ ရနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဘီလာရုစ်နဲ့ နိုင်ငံပိုင် ဘဏ် သုံးခု (မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်၊ မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်၊ မြန်မာ့ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေးဘဏ်) အကြား ဘဏ်လုပ်ငန်း သဘောတူညီချက်တွေကို ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာနဲ့ ၂၀၂၆ မေလမှာ လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်ထင်က နိုင်ငံခြားငွေချေးငွေတွေမှာ ငွေလဲနှုန်းနဲ့ အတိုးနှုန်း အန္တရာယ်တွေ ရှိတယ်လို့ လွှတ်တော်မှာ ပြောထားပါတယ်။ ချေးငွေနဲ့ ဝယ်မယ့် ကုန်ပစ္စည်းနဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ တကယ့် လိုအပ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီပြီး ပြည်သူအတွက် အကျိုးရှိရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ငွေကြေးနဲ့ ငွေပေးချေမှု လမ်းကြောင်းတွေဟာ ပိတ်ဆို့ဒဏ် မထိတဲ့ ဟာတွေ ဖြစ်ရမယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။
BBC မြန်မာရဲ့ ဖော်ပြချက်မှာတော့ ဒီချေးငွေကို အတိုးနှုန်း များတယ်လို့ ဝေဖန်ခံနေရတယ်လို့ ရေးထားပါတယ်။ ချေးငွေပမာဏနဲ့ အတိုးနှုန်း အတိအကျကိုတော့ Global New Light of Myanmar သတင်းမှာ မဖော်ပြထားပါဘူး။
သုံးသပ်ချက် — ဘီလာရုစ်ချေးငွေ ပြန်ဆပ်နိုင်ပါ့မလား
ပြန်ဆပ်နိုင်မယ်လို့ မထင်ပါဘူး။
ပထမ — ဒါက နိုင်ငံခြားငွေနဲ့ ချေးတဲ့ ကြွေးပါ။ ဗဟိုဘဏ်က ကျပ်ငွေချေးတာနဲ့ မတူဘူး — ကျပ်ငွေကြွေးကို ငွေရိုက်ပြီး လှိမ့်ပေးလို့ရတယ်။ ဘီလာရုစ်ကြွေးကိုတော့ တကယ့် နိုင်ငံခြားငွေ ရှာပြီး ပြန်ဆပ်ရမယ်။ သုံးလို့ရတဲ့ အရန်ငွေက ၃.၅ ဘီလျံခန့်ပဲ ရှိတယ်။
ဒုတိယ — သက်တမ်း ၅ နှစ်ဆိုတာ အစိုးရချေးငွေအတွက် တိုပါတယ်။ ပြန်ဆပ်ရမယ့်ရက် မြန်မြန် ရောက်မယ်။
တတိယ — ဘတ်ဂျက်ကိုက GDP ရဲ့ ၆.၉% လိုငွေ ဖြစ်နေတဲ့အထဲကနေ ထပ်ဆပ်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်လည်း ရှိပါတယ်။ ချေးငွေပမာဏနဲ့ အတိုးနှုန်း အတိအကျ မသိရသေးဘူး — နည်းရင် ဆပ်နိုင်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ချေးပေးသူက စီးပွားရေးဘဏ် မဟုတ်ဘဲ မဟာမိတ် ဘီလာရုစ် — နိုင်ငံရေးအရ သက်တမ်း ထပ်တိုးပေးတာ၊ ပြန်ညှိတာမျိုး လုပ်နိုင်ပါတယ်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ အများဆုံးကတော့ ပြန်ဆပ်ဖို့ ခက်မယ်၊ ပြန်မဆပ်နိုင်ရင်တောင် "ပျက်ကွက်" လို့ ကြေညာတာမျိုး မဖြစ်ဘဲ ရုရှား/ဘီလာရုစ်အပေါ် မှီခိုမှု ပိုကြီးသွားတဲ့ ပုံစံ ဖြစ်ဖို့ များပါတယ်။ အဲဒါက ပိုဆိုးပါတယ် — ကြွေးနဲ့ ချည်နှောင်ခံရတာပဲ။
တိုင်းပြည်ဘာဖြစ်လာမလဲ — အကျိုးဆက်တွေ
**ငွေကြေးဖောင်းပွမှု (Inflation):** ကမ္ဘာ့ဘဏ်အရ ၂၀၂၆ ဧပြီလမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုက တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ၂၄.၆ ရာခိုင်နှုန်း ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တလျှောက် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိနေမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ IMF ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်ကလည်း ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပြည်သူတွေရဲ့ ငွေဟာ တစ်နှစ်ကို ငါးပုံတစ်ပုံခန့် တန်ဖိုး ဆုံးရှုံးနေတာပါ။
**ကျပ်ငွေ တန်ဖိုးကျဆင်းမှု:** Turnell / Lowy ရဲ့ အဆိုအရ ကျပ်ငွေဟာ ၂၀၂၁ ကတည်းက တန်ဖိုး ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ကျဆင်းခဲ့ပါပြီ။
**ငွေရိုက်ထုတ်မှု ပမာဏ:** Turnell / Lowy / SAC-M ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ဗဟိုဘဏ်က ကျပ် ၃၀ ထရီလီယံခန့် ထုတ်ခဲ့ပြီး ဒါဟာ ၂၀၂၀ မှာ ထုတ်ခဲ့တဲ့ ကျပ် ၃ ထရီလီယံခန့်ရဲ့ ၁၀ ဆဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက ခန့်မှန်းချက်သာ ဖြစ်ပြီး စစ်ဆေးထားတဲ့ ဗဟိုဘဏ် အချက်အလက် မဟုတ်ပါဘူး။ Turnell ရဲ့ အဆိုအရ စာရင်းမဝင်တဲ့ (shadow) ငွေရိုက်ထုတ်မှုကလည်း တရားဝင် ငွေစက္ကူပမာဏနဲ့ ခန့်မှန်းခြေ တူညီတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
**ဗဟိုဘဏ် လွတ်လပ်မှု ပျောက်ဆုံးမှု:** Turnell / Lowy ရဲ့ အဆိုအရ ဗဟိုဘဏ်ဟာ စစ်တပ်ရဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်လာပြီး ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သုံးနေရာလုံးကို အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်တွေ ယူထားကာ မူဝါဒနဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု ဌာနတွေမှာ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတွေ ထိုင်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဥပဒေမှာ လွှတ်တော် အတည်ပြုချက် လိုတယ်လို့ ရေးထားပေမဲ့ လွှတ်တော်ကိုယ်တိုင်က စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်ထားလို့ တကယ့် ထိန်းကျောင်းမှု မဖြစ်ပါဘူး။
**ဒါပေမဲ့ — တစ်ဖက်သတ် ပြိုလဲနေတာတော့ မဟုတ်ဘူး:** ဗဟိုဘဏ်ချေးငွေရဲ့ လိုငွေဖြည့်တင်းမှုထဲက အချိုးဟာ ၇၀.၈၁ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၇.၈၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျဆင်းခဲ့တယ်လို့ GNLM သတင်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အပြင်စျေး ဒေါ်လာစျေးကလည်း အခု ပြန်ကျနေပါတယ်။ ဒါက ချက်ချင်း ပြိုလဲမယ့် အခြေအနေ မဟုတ်ဘဲ နာတာရှည် ငွေတန်ဖိုး ကျဆင်းမှု၊ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးမှုပါ။ တိကျဖို့ ပြောရရင် မြန်မာနိုင်ငံဟာ ဇင်ဘာဘွေ သို့မဟုတ် ဗင်နီဇွဲလား လို hyperinflation (တစ်လကို ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထက်) အခြေအနေမှာ မရှိပါဘူး။ တစ်နှစ်ကို ၂၀-၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပြင်းထန်တဲ့ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု ဖြစ်နေတာပါ။
၂၀၂၀ နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မယ်
အာဏာမသိမ်းခင် ၂၀၂၀ နဲ့ အခု နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ပုံက ပိုရှင်းပါတယ်။
**ဒေါ်လာစျေး:** ၂၀၂၀ ပျမ်းမျှ ၁၃၈၂ ကျပ် → အခု အပြင်စျေး ဝယ်စျေး ၄၄၀၁ ကျပ်။ ကျပ်ငွေဟာ ၂၀၂၀ ပျမ်းမျှနဲ့ နှိုင်းရင် တန်ဖိုး ၆၉ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့ပါပြီ။
**ငွေကြေးဖောင်းပွမှု:** ၂၀၂၀ မှာ ၃.၈ ရာခိုင်နှုန်း → ၂၀၂၆ ဧပြီမှာ ၂၄.၆ ရာခိုင်နှုန်း။
**ငွေရိုက်ထုတ်မှု:** ၂၀၂၀ မှာ ကျပ် ၃ ထရီလီယံခန့် → အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ကျပ် ၃၀ ထရီလီယံခန့် (Turnell / Lowy ခန့်မှန်း)။
**အရန်ငွေ:** ၂၀၂၀ နှစ်ကုန် ၇.၆၇ ဘီလျံ ဒေါ်လာ → အခု သုံးလို့ရတာ ၃.၅ ဘီလျံခန့် (ခန့်မှန်း)။
အောက်က ဂရပ်ဖစ်မှာ ဒီနှိုင်းယှဉ်မှုကို တစ်စုတည်း ကြည့်နိုင်ပါတယ်။
ဂရပ်ဖစ် — မြန်မာ: ၂၀၂၀ နှင့် အခု နှိုင်းယှဉ်မှု
အချုပ်
ချေးငွေ၊ ငွေစက္ကူအသစ်၊ ငွေစျေးဆိုတဲ့ သုံးချက်ကို ဆက်စပ်ပြီး "ချေးလို့၊ ရိုက်လို့၊ စျေးတက်တယ်" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ အမှန်က — ချေးဖို့ အတည်ပြုထားတယ်၊ မချေးရသေးဘူး။ ငွေစက္ကူအသစ် ကြေညာချက် မရှိဘူး။ ငွေစျေးကလည်း ETCurrency ရဲ့ ကိန်းဂဏန်းအရ ၄၆၀၀ အောက်မှာ ပြန်ကျနေပေမဲ့၊ Mizzima ကတော့ ၄၇၃၀ လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ နောက်ကွယ်က ပုံက ပိုကြီးပါတယ်။ အစိုးရက ဝင်တာထက် သုံးတာ များနေတယ်။ စစ်စရိတ် နှစ်ဆတက်တယ်၊ အခွန်ဝင်ငွေ ပြိုလဲတယ်၊ ပြည်ပ အကူအညီ ပြတ်တယ်၊ ငလျင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးပါ ရှိတယ်။ အဲဒီလိုငွေကို ဗဟိုဘဏ်ကနေ ချေးပြီး ဖြည့်နေတာ ၂၀၂၁ ကတည်းက ဖြစ်နေပြီး စာရွက်ပေါ်မှာ ပြန်ဆပ်မယ်လို့ ရေးထားပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ လှိမ့်ပေးနေတာပါ။ အကျိုးဆက်က တစ်နှစ်ကို ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု၊ ၂၀၂၁ ကတည်းက တန်ဖိုး ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းခဲ့တဲ့ ကျပ်ငွေ၊ ပြည်သူတွေရဲ့ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးမှုပါ။
ဒါ့အပြင် အဲဒီလွှတ်တော် အစည်းအဝေးမှာပဲ ဘီလာရုစ်က ပို့ကုန်ချေးငွေကိုလည်း အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။ သက်တမ်း ၅ နှစ်၊ အတိုးများတယ်လို့ ဝေဖန်ခံနေရတဲ့ နိုင်ငံခြားငွေချေးငွေ — ပြန်ဆပ်ဖို့ ခက်မယ့် နောက်ထပ် ဝန်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
Sources
Global New Light of Myanmar (state newspaper), "Pyidaungsu Hluttaw discusses taxation, loans, budgets" (Oct 15, 2026): https://www.gnlm.com.mm/pyidaungsu-hluttaw-discusses-taxation-loans-budgets/
ETCurrency, USD to MMK parallel-market history (Oct 15, 2026 — buy 4,401 / sell 4,555; 90-day high 4,602): https://etcurrency.com/usd-to-mmk-black-market/history
Mizzima Primetime (Oct 15, 2026) — အပြင်ဈေး ၄၇၃၀: https://www.youtube.com/live/Zf8Zwww37TI
Central Bank of Myanmar reference rate 2,100: https://www.cbm.gov.mm/
Central Bank of Myanmar Law 2013 (§§91, 93): https://www.myanmartradeportal.gov.mm/attachment/280/download
World Bank, Myanmar Economic Monitor (June 2026) — deficit 6.9% of GDP, inflation 24.6% y/y April 2026: https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061526075033335/pdf/P507203-a497789a-01dd-4d79-bb47-faaf34d61123.pdf
World Bank, Myanmar Poverty Outlook / MPO — inflation ~20% projected: https://thedocs.worldbank.org/en/doc/c6aceb75bed03729ef4ff9404dd7f125-0500012021/related/mpo-mmr.pdf
IMF World Economic Outlook (Oct 2026) — Myanmar inflation 20% for 2026: https://www.imf.org/external/datamapper/PCPIPCH@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD?year=2026
Sean Turnell / Lowy Institute, "How Myanmar's central bank facilitates the junta's oppression" (July 12, 2024): https://www.lowyinstitute.org/external-publications/how-myanmars-central-bank-facilitates-juntas-oppression
Sean Turnell / Lowy Institute, "The Chance to Save Myanmar" — 30 trillion kyat printed, kyat down 80% since 2021: https://www.lowyinstitute.org/external-publications/chance-save-myanmar
Special Advisory Council for Myanmar / Sean Turnell, "Military Money: Myanmar Nexus" (Feb 2025) — military appropriations up ~100%, ~70% financed by printing money: https://specialadvisorycouncil.org/2025/02/military-money-myanmar-nexus-sean-turnell/
Coface, Myanmar country risk file — deficit, monetary financing: https://www.coface.com/news-economy-and-insights/business-risk-dashboard/country-risk-files/myanmar
ADB, Asian Development Outlook (April 2026) — MK2.8 trillion earthquake recovery: https://www.adb.org/sites/default/files/publication/1135881/mya-ado-april-2026.pdf
Reuters, "U.S. blocked Myanmar junta attempt to empty $1 bln New York Fed account" (March 4, 2021): https://www.reuters.com/world/asia-pacific/exclusive-us-blocked-myanmar-junta-attempt-empty-1-bln-new-york-fed-account-2021-03-04/
CEIC / IMF — Myanmar foreign-exchange reserves US$8,473.8M (March 2024): https://www.ceicdata.com/en/indicator/myanmar/foreign-exchange-reserves
JICA report — CBM-held T-bill redemption extension: https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12128492_02.pdf
BBC မြန်မာ — ဘီလာရုစ် ပို့ကုန်ချေးငွေ ဖော်ပြချက် (အတိုးနှုန်း များတယ်လို့ ဝေဖန်ခံနေရ)
World Bank, Official exchange rate (PA.NUS.FCRF) — Myanmar 2020 average ~1,382: https://data.worldbank.org/indicator/PA.NUS.FCRF?locations=MM
Focus Economics, Myanmar inflation 2020 (3.8%): https://www.focus-economics.com/country-indicator/myanmar/inflation/
Reuters, "Myanmar central bank sees currency stabilising with new measures" (Oct 7, 2021) — reserves end-2020 $7.67B: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-central-bank-sees-currency-stabilising-new-measures-2021-10-07/
မှတ်ချက်များ
Post a Comment