မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ဒီနေ့ (၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆၊ ကြာသပတေးနေ့) မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းချက်ကို DMH၊ ECMWF၊ yr.no၊ UK Met Office စတဲ့ ရင်းမြစ် အမျိုးမျိုး ယှဉ်စစ်ပြီး တင်ပြပါတယ်။

တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ ခန့်မှန်းချက်

ဒီနေ့ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှာ အများစု နေသာ/တိမ်ကင်းပွင့်နိုင်ပါတယ်။ အလယ်ပိုင်း မြေပြန့် (မန္တလေး၊ နေပြည်တော်၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) တို့မှာ နေသာပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၃၃–၃၅ ဒီဂရီ၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၆ ဒီဂရီ ခန့်မှန်းပါတယ်။ မိုးရွာနိုင်ခြေ နည်းပါတယ်။

ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနဲ့ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် နေ့လယ်ပိုင်း/ညနေပိုင်းမှာ မိုးရွာနိုင်ပြီး တစ်ချို့နေရာများတွင် မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်နိုင်ပါတယ်။ မိုးရေချိန်ကတော့ ၁–၅ မီလီမီတာ ခန့်မှန်းရပါတယ်။

တိုင်းပြည် တစ်ဝှမ်းလုံး အပူချိန် အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၅ ဒီဂရီ၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၇ ဒီဂရီ ဖြစ်ပြီး လေကတော့ တစ်နာရီ ၇–၁၄ ကီလိုမီတာ လောက်သာ တိုက်ခတ်ပါမယ်။

မနက်ဖြန် (၂၃ အောက်တိုဘာ) မှာ မိုးရွာသွန်းမှုက ပိုမိုလျော့ပါးသွားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး နေသာနိုင်ပါတယ်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက်

DMH (မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန) ၏ ဒီနေ့ မနက် ၇ နာရီ သတင်းအရ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အနောက်တောင်ပိုင်း တမီလ်နာဒူးကမ်းခြေအနီးမှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း (Low Pressure Area) ဆက်လက်တည်ရှိနေပါတယ်။ မြန်မာအတွက် ရေကြီး/ရေလယ်ခေါင် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိပါ။

IMD (အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာန) ခန့်မှန်းချက်အရ အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်ခန့်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့တောင်ပိုင်းမှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း အသစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျား၍ အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းခြေဘက်သို့ ဦးတည်နိုင်ပါတယ် — မြန်မာကမ်းခြေကို ဦးတည်ထားခြင်းမျိုး မရှိပါ။ ၄၈ နာရီအတွင်း မြန်မာကို မုန်တိုင်း ဝင်ရောက်နိုင်ခြေ မရှိပါ။

ရွေ့လျားနေတဲ့ မိုးလေဝသမြေပုံ

ရင်းမြစ်များ

• DMH, Myanmar — moezala.gov.mm (Bay of Bengal Condition bulletin, 07:00 MMT 22 Oct 2026)
• IMD, India — imd.gov.in (outlook 21 Oct 2026)
• Windy.com — windy.com (ECMWF model)
• yr.no — yr.no
• UK Met Office — metoffice.gov.uk
• weather.com, weather25.com, easeweather.com, meteoblue.com — 22 Oct 2026 forecasts

ဆက်ဖတ်ရန် →

တိုင်းပြည် failed state ဖြစ်လာနိုင်လား — သက်သေတွေနဲ့ ကြည့်ခြင်း

တိုင်းပြည် failed state ဖြစ်လာနိုင်လား — သက်သေတွေနဲ့ ကြည့်ခြင်း

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

"မြန်မာပြည် failed state ဖြစ်လာနိုင်လား" — ဒီမေးခွန်း မေးနေကြတာ ငါးနှစ်ကျော်ပါပြီ။ ကျွန်တော့် အဖြေကို အရင်ဆုံး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောပါမယ်။ Failed state ဆိုတာ ဘယ်ဘက်က တိုင်းတာလဲ ဆိုတာပေါ် မူတည်ပါတယ်။ အစိုးရတစ်ရပ်ရဲ့ အခြေခံ အလုပ်တွေ — နယ်မြေ ထိန်းချုပ်တာ၊ လုံခြုံရေး ပေးတာ၊ လမ်းဖောက်တာ၊ မီးပေးတာ၊ ကျောင်းဖွင့်တာ၊ ငွေကြေး စနစ် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းတာ — ဒါတွေနဲ့ တိုင်းရင် မြန်မာပြည်ဟာ failed state ဖြစ်ဖို့ "လာနိုင်" တဲ့ အဆင့် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အဲဒီ အဆင့်ကို ၂၀၂၁–၂၀၂၂ မှာ ရောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အခုမေးခွန်းက "ပြန်ထနိုင်မလား" ဆိုတာပါပဲ။ ဒီဆောင်းပါးမှာ စိတ်ကူးနဲ့ မရေးပါဘူး။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ကိန်းဂဏန်း၊ အစီရင်ခံစာ၊ ရက်စွဲတွေနဲ့ တစ်ပိုင်းချင်း စစ်ဆေးပြပါမယ်။ စာဖတ်သူ ကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်နိုင်အောင် သက်သေကို အရင်ပြပါမယ်။

အဆင့်ဆင့် လျောကျလာတာလား၊ ပြန်တက်နေတာလား — ၂၀၂၁–၂၀၂၆ ကိန်းဂဏန်းများ

ပထမဆုံး အချက်က Fragile States Index — Fund for Peace အဖွဲ့က နှစ်စဉ် ထုတ်ပြန်တဲ့ ပျက်စီးလွယ်မှု ညွှန်းကိန်း ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာရဲ့ အမှတ်က ၂၀၂၀ မှာ ၁၂၀ မှတ်မှာ ၉၄.၀၊ အာဏာသိမ်းနှစ် ၂၀၂၁ ရဲ့ အချက်အလက်ကို ဖတ်တဲ့ ၂၀၂၂ ထုတ်ဝေမှုမှာ ၁၀၀.၀ အထိ ခုန်တက်သွားပါတယ်။ Fund for Peace ရဲ့ ၂၀၂၂ အစီရင်ခံစာအရ ဒီ +၆.၂ မှတ် မြင့်တက်မှုဟာ အဲဒီနှစ် ကမ္ဘာပေါ်မှာ အဆိုးဆုံး တစ်နှစ်တာ ကျဆင်းမှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၃ မှာ ၁၀၀.၂၊ ၂၀၂၄ မှာ ၁၀၀.၀ — "Alert" (သတိပေးချက်) အဆင့်မှာ သုံးနှစ်ဆက်တိုက် ပိတ်နေပါတယ်။ ညွှန်းကိန်း ပုံသဏ္ဍာန်ကို ကြည့်ရင် ဖြည်းဖြည်းချင်း လျောကျလာတာ မဟုတ်ဘူး၊ ၂၀၂၁ မှာ တစ်ဆင့်တည်း ပြိုကျပြီး အဲဒီ အနက်မှာ နှစ်နဲ့ချီ ပိတ်နေတာပါ။ ပြန်တက်လာတဲ့ လက္ခဏာ တစ်နှစ်မှ မရှိပါဘူး။ (သတိထားစရာ — ၂၀၂၄ ထက် နောက်ကျတဲ့ FSI ထုတ်ဝေမှု ရှာမတွေ့သေးပါဘူး။ "၂၀၂၅ FSI" ဆိုပြီး ပြောနေကြရင် အဲဒါ စစ်ဆေး အတည်ပြုထားတာ မဟုတ်ပါ။)

စီးပွားရေးဘက်ကို ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) ရဲ့ Myanmar Economic Monitor အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ ကြည့်ရင် ပုံသဏ္ဍာန်က ဒီလိုပါ။ ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၀/၂၁ မှာ GDP −၉.၀%၊ ၂၀၂၁/၂၂ မှာ −၁၂.၀% ကျဆင်းခဲ့ပြီး ၂၀၂၂/၂၃ မှာ +၄.၀%၊ ၂၀၂၃/၂၄ မှာ +၁.၀% အနိမ့်စား ပြန်တက်ချက်တွေ ရှိခဲ့ပေမယ့် ၂၀၂၄/၂၅ မှာ −၁.၀%၊ ၂၀၂၅/၂၆ မှာ −၂.၀% (ကမ္ဘာ့ဘဏ် ခန့်မှန်း၊ ဇွန် ၂၀၂၆) နဲ့ ပြန်ကျနေပါတယ်။ အရေးကြီးတာ တိုးနှုန်း မဟုတ်ဘဲ အရွယ်အစားပါ — ၂၀၂၅/၂၆ မှာ မြန်မာ့ GDP ဟာ COVID မတိုင်ခင် အဆင့်ထက် ၁၃% ခန့် နိမ့်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ် (ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ ဇွန် ၂၀၂၅)။ ကုလသမဂ္ဂ (UN News, ဇန်နဝါရီ ၃၁၊ ၂၀၂၅) ကတော့ ၂၀၂၀ ကနေ ၂၀၂၄ အတွင်း GDP ၉% ကျုံ့သွားပြီး အရင် ဆယ်စုနှစ်ရဲ့ တိုးတက်မှုတွေ နောက်ပြန် ဆုတ်သွားတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

စစ်ကောင်စီကတော့ ဒီလိုမပြောပါဘူး။ မင်းအောင်လှိုင်က ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့ အစည်းအဝေးမှာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အချက်အလက်တွေကို "မတိကျ၊ မပြည့်စုံ" လို့ပြောပြီး ၂၀၂၅/၂၆ မှာ GDP ၆.၈% တိုးမယ်လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ် (Progressive Voice / Burma News International Coup Watch, ဇူလိုင် ၁၇၊ ၂၀၂၅ မှာ မှတ်တမ်းတင်ထား)။ ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ တကယ့် ခန့်မှန်းက −၂.၀% ဖြစ်ပြီး အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (Asian Development Bank, ဧပြီ ၂၀၂၆) ကလည်း −၂.၂% လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ +၆.၈% ကို ထောက်ခံတဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ခန့်မှန်းချက် တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ Global New Light of Myanmar က တင်ပြတဲ့ "GDP ဒေါ်လာ ၇၆.၄ ဘီလီယံကနေ ၈၁.၆ ဘီလီယံ တိုးမယ်" ဆိုတာကလည်း ၂၀၂၂ ဩဂုတ်ကတည်းက ၂,၁၀၀ ကျပ်မှာ အေးခဲထားတဲ့ တရားဝင် ငွေလဲလှယ်နှုန်းနဲ့ တွက်ထားတော့ ဒေါ်လာ ကိန်းဂဏန်းက အလိုလို ဖောင်းနေတာပါ။ တကယ့် တိုးတက်မှု အတိုင်းအတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အကောင်းဆုံး စကားလုံး (ဇွန် ၂၀၂၆) ကတောင် "tentative stabilization" — မတည်မငြိမ် တည်ငြိမ်လာစပြုတာ — လို့ပဲ သုံးထားပြီး၊ အဲဒါကလည်း နှိမ့်ချထားတဲ့ အဆင့်မှာပါ။

ဆင်းရဲနှုန်းမှာ အထင်မှား အများဆုံး ကိန်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ မကြာခဏ ပြောကြတဲ့ "၆၈%" ဆိုတာ ဘာလဲ ရှင်းပါမယ်။ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ် (UNDP) က ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၈ ရက်နေ့မှာ ထုတ်တဲ့ *Layers of Deprivation* အစီရင်ခံစာအရ လူဦးရေရဲ့ ၃၂.၆% (လူ ၁၇.၉ သန်း) က ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ နေထိုင်မှု ဆိုတဲ့ ရှုထောင့်စုံ ဆင်းရဲမှုမှာ ရှိနေပြီး နောက်ထပ် ၃၅.၅% (လူ ၁၉.၅ သန်း) က ဆင်းရဲတွင်းထဲ ကျဖို့ အန္တရာယ်မှာ ရှိပါတယ်။ ဒီနှစ်ခု ပေါင်းမှ ၆၈% — လူ ၃၇ သန်းကျော် — "ဆင်းရဲနေသူ (သို့) တုန်လှုပ်ချက် တစ်ခုနဲ့ ဆင်းရဲသွားနိုင်သူ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဝင်ငွေ ဆင်းရဲနှုန်း ၆၈% လို့ ရေးရင် မှားပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အမျိုးသားမျဉ်း စားသုံးမှု စစ်တမ်းနည်းနဲ့ တိုင်းတဲ့ ဆင်းရဲနှုန်းကတော့ ၂၀၂၅ မှာ ၂၉.၉% (လူ ၁၆.၄ သန်း) ဖြစ်ပြီး UNDP ရဲ့ People's Pulse စစ်တမ်း (၂၀၂၄ ဧပြီ) နည်းနဲ့ဆို ၂၀၂၃ ကုန်မှာ ၄၉.၇% အထိ ရှိပါတယ်။ နည်းတွေ မတူတော့ ကိန်းဂဏန်းတွေ မတူဘူး — ဘယ်နည်းနဲ့ တိုင်းတိုင်း လမ်းကြောင်းက တစ်ခုတည်းပါ။ ဆင်းရဲမှုက နှစ်ဆလောက် တိုးလာပြီး အောက်ဆင်းတဲ့ အနက်နဲ့ အကျယ်က ၂၀၂၃ ကတည်းက မပြောင်းဘူးလို့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ကိုယ်တိုင် ပြောထားပါတယ်။ အဲဒီ UNDP အစီရင်ခံစာထဲက နောက်တစ်ချက် — ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း လူငယ် အနည်းဆုံး ၁ သန်း တိုင်းပြည်က ထွက်သွားပါပြီတဲ့။ ဒါဟာ နိုင်ငံရဲ့ လူ့စွမ်းအား အနာဂတ် ကိုယ်တိုင် ယိုထွက်နေတာပါ။

ငွေကြေးကို ကြည့်ပါ။ အာဏာမသိမ်းခင် ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ–ဖေဖော်ဝါရီမှာ တစ်ဒေါ်လာ ၁,၃၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင်ပါ။ ဗဟိုဘဏ်က ၂၀၂၂ ဩဂုတ် ၅ ရက်မှာ ၂,၁၀၀ ကျပ်လို့ သတ်မှတ်ပြီး အဲဒီနေရာမှာ အေးခဲ ထားလိုက်တာ ဒီနေ့ထိပါပဲ။ စျေးကွက် အမှန်နှုန်းကတော့ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်လယ်မှာ အနက်‌အကျဆုံး ၇,၅၀၀ ကျပ် အထိ ရောက်ခဲ့ဖူးပြီး (Reuters, ဩဂုတ် ၂၁၊ ၂၀၂၄) ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်နေ့ လမ်းဘေးစျေးက ၄,၅၈၀–၄,၆၁၀ ကျပ်ဝန်းကျင် ရှိနေပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကျပ်ငွေရဲ့ စျေးကွက် တန်ဖိုးဟာ ၂၀၂၁ အစောပိုင်းကနဲ့ နှိုင်းရင် သုံးပုံ နှစ်ပုံကနေ လေးပုံ သုံးပုံအထိ ပျောက်သွားပြီးပါပြီ။ ငွေဖောင်းပွကလည်း ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၂/၂၃ ကနေ သုံးနှစ် ဆက်တိုက် ၂၇–၃၀% အထက်မှာ ရှိခဲ့ပြီး တစ်ခဏ ၂၀% အောက် ဆင်းခဲ့ပေမယ့် ၂၀၂၆ မတ် လောင်စာဆီ အကြပ်အတည်း နောက်မှာ ဧပြီမှာ ၂၄.၆% အထိ ပြန်ခုန်တက်သွားပါတယ် (ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ ဇွန် ၂၀၂၆)။ စျေးနှုန်းတွေ ကျသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး — ကုန်စျေးနှုန်း အဆင့်ကိုယ်က အမြင့် အသစ်မှာ အမြဲတမ်း တည်သွားတာပါ။

လျှပ်စစ်မီးက အထင်ရှားဆုံး သက်သေပါ။ ၂၀၂၂ အစောပိုင်းမှာ အမြင့်ဆုံး ထုတ်လုပ်မှု ၃,၇၁၁ မဂ္ဂါဝပ်ကနေ ၂,၆၆၅ မဂ္ဂါဝပ်အထိ လပိုင်းအတွင်း ကျသွားခဲ့ပါတယ် (ကမ္ဘာ့ဘဏ် Infrastructure Monitoring, ဧပြီ ၂၀၂၂)။ ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီမှာ ထုတ်လုပ်မှုက ပုံမှန် ၄,၀၀၀ မဂ္ဂါဝပ်ဝန်းကျင်အစား ၂,၂၀၀ မဂ္ဂါဝပ်ဝန်းကျင်ပဲ ရှိပြီး ရန်ကုန်ကို ၄ နာရီ ပေး၊ ၈ နာရီ ဖြတ် အချိန်ဇယားနဲ့ ပေးနေရပါတယ် (Reuters, ဇန်နဝါရီ ၁၇၊ ၂၀၂၅)။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ ဆန်းစစ်ချက်အရ ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ၇၅% က မီးပြတ်မှုကို ကြုံတွေ့နေရပြီး လျှပ်စစ် ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ နံပါတ်တစ် အဟန့်အတား ဖြစ်နေဆဲပါ။ ကမ္ဘာ့ဘဏ် ကိုယ်တိုင်က ၂၀၂၄ အစောပိုင်း စွမ်းရည်ဟာ "၂၀၁၅ အဆင့်အထိ နောက်ပြန် ဆုတ်သွားပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာရဲ့ တိုးတက်မှုတွေ လုံးဝ ဆုံးရှုံးသွားတာနဲ့ တူညီတယ်" လို့ ရေးခဲ့ပါတယ်။

နောက်ဆုံး၊ အခိုင်မာဆုံး လမ်းကြောင်းတစ်ခု — အိုးအိမ်မဲ့ ဖြစ်နေရသူတွေ။ လူသားချင်း စာနာမှု လိုအပ်သူ အရေအတွက်က ၂၀၂၁ (အာဏာမသိမ်းခင် အစီအစဉ်) မှာ ၁ သန်းဝန်းကျင်၊ ၂၀၂၂ မှာ ၁၄.၄ သန်း၊ ၂၀၂၃ မှာ ၁၇.၆ သန်း၊ ၂၀၂၄ မှာ ၁၈.၆ သန်း၊ ၂၀၂၅ မှာ ၁၉.၉ သန်း အထိ တက်လာပါတယ် (UNOCHA Humanitarian Needs Overviews)။ ပြည်တွင်း စစ်ရှောင် (IDP) အရေအတွက်က အာဏာမသိမ်းခင် ၃၃၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ကနေ ၂၀၂၆ အလယ်မှာ ၃.၈ သန်း (UNOCHA Update No. 52, ဇူလိုင် ၂၀၂၆)၊ ၂၀၂၆ ကုန်မှာ ၄.၀ သန်း ရောက်မယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ (သတိထားစရာ — UNOCHA ရဲ့ ၂၀၂၆ အစီအစဉ်မှာ "လိုအပ်သူ ၁၆.၂ သန်း" လို့ နည်းသွားတာ အခြေအနေ ကောင်းလာလို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ ရန်ပုံငွေ နည်းလို့ ဦးစားပေး စံနှုန်း တင်းကျပ် လိုက်တာပါ။ အဲဒီ အစီအစဉ် ကိုယ်တိုင်က စစ်ရှောင် ၃.၆ သန်းကနေ ၄.၀ သန်း တိုးမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။) စစ်ရှောင် ကိန်းဂဏန်းဟာ နှစ်တိုင်း၊ ခြွင်းချက်မရှိ၊ တိုးလာနေပါတယ် — အခြား ညွှန်းကိန်းတွေ အနိမ့်မှာ တည်ငြိမ်သွားရင်တောင် ဒီတစ်ခုကတော့ မတည်ငြိမ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အကျဉ်းချုပ် ပြောရရင် — ကျဆင်းမှု ပုံသဏ္ဍာန်က "နှစ်တိုင်း ဖြည်းဖြည်း လျောကျတာ" လည်း မဟုတ်၊ "ပြန်တက်လာတာ" လည်း မဟုတ်။ ၂၀၂၁–၂၂ မှာ တစ်ဆင့် ပြိုကျပြီး အဲဒီ အနိမ့်အဆင့်မှာ ပိတ်နေတာ၊ လူသားချင်း အခြေအနေနဲ့ အခြေခံ အဆောက်အအုံကတော့ ၂၀၂၅ အထိ ဆက်ကျနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်ရေး ၂၀၂၁–၂၀၂၆ နဲ့ အနာဂတ်

နယ်မြေ ထိန်းချုပ်မှုကို ပြောရင် နည်းလမ်းတွေ မတူတဲ့ အဖွဲ့တွေရဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေကို တစ်ခု တည်းအဖြစ် ရောရေးလို့ မရပါဘူး။ တစ်ခုချင်း ရှင်းပြပါမယ်။ မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး လေ့လာရေး အဖွဲ့ ISP-Myanmar ရဲ့ *State of Myanmar 2025–2026* အစီရင်ခံစာ (၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ ထုတ်) အရ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်နေ့ အချက်အလက်မှာ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ (EAO) နှင့် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့များ (PDF) ကိုင်ထားတဲ့ နယ်မြေဟာ တိုင်းပြည် ဧရိယာရဲ့ ၃၇.၈၄% ဖြစ်ပြီး၊ စစ်တပ် မြေပြင် ခြေကုပ်ရှိပေမယ့် အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်မှု မရှိတဲ့ နယ်မြေတွေပါ ထည့်တွက်ရင် တိုင်းပြည်ရဲ့ "ထက်ဝက်နီးပါး" က အစိုးရ ထိန်းချုပ်မှုကနေ လွတ်နေတယ်လို့ အဲဒီ အစီရင်ခံစာက ဆိုပါတယ်။ ဘီဘီစီ (BBC) ရဲ့ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ စုံစမ်းမှုနည်းနဲ့ဆို စစ်ကောင်စီရဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ ထိန်းချုပ်မှုဟာ ၂၁% ဝန်းကျင်ပဲ ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး ကောင်စီ (Council on Foreign Relations) ရဲ့ ၂၀၂၆ ဆန်းစစ်ချက်ကတော့ တော်လှန်ရေး ၄၂%၊ စစ်ကောင်စီ ၂၁%၊ နှစ်ဖက်စလုံး အနိုင်မရဘဲ ရှေ့မတိုးနိုင်တဲ့ ပိတ်ဆို့ အခြေအနေလို့ ဖော်ပြပါတယ်။ ကိန်းတွေ မတူပေမယ့် ဦးတည်ချက်က အတူတူပါ — စစ်ကောင်စီဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အများစုကို မထိန်းချုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။

လမ်းကြောင်းက ဒီလိုပါ။ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ (Operation 1027) နောက်မှာ မြောက်ပိုင်း ရှမ်း ပြိုကျလာတယ်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၃ ရက်မှာ လားရှိုးနဲ့ အရှေ့မြောက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ကျသွားတယ် — တပ်မတော် သမိုင်းမှာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ကျတာ ပထမဆုံး အကြိမ်ပါ။ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ မှာ အနောက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အမ်း) ကျတယ် — ဒုတိယ အကြိမ်ပါ။ ရခိုင် ဘက်မှာ အာရကန် တပ်တော် (Arakan Army — AA) က ၁၇ မြို့နယ်ထဲက ၁၄ မြို့နယ်နဲ့ ပလက်ဝ အထိ ကိုင်ထားပြီး ISP-Myanmar က ရခိုင် ပြည်နယ် ဧရိယာရဲ့ ၉၃% ကျော်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကချင် ဘက်မှာလည်း ကချင် လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (Kachin Independence Army — KIA) က ၂၀၂၄ အတွင်း ဗန်းမော် လေဆိပ် အထိ ချီတက်ခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၅ မှာတော့ စစ်ကောင်စီ ဘက်က ပြန်လည် ချီတက်မှုတွေ ရှိလာပါတယ် — ဒါပေမယ့် အတိုင်းအတာကို သက်သေနဲ့ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ BNI–Myanmar Peace Monitor ရဲ့ ၂၀၂၆ မေ ၁၅ ရက်နေ့ စာရင်းအရ တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေ သိမ်းထားတဲ့ မြို့ စုစုပေါင်း ၁၀၄ မြို့၊ စစ်ကောင်စီ ပြန်သိမ်းနိုင်တာက ၁၇ မြို့ပဲ ရှိပါတယ် (၂၀၂၄ မှာ ၃၊ ၂၀၂၅ မှာ ၉၊ ၂၀၂၆ မှာ ၅)။ မြို့ ၈၇ မြို့ အထိ တော်လှန်ရေး လက်ဝယ် ကျန်နေဆဲပါ။ (ACLED အဖွဲ့ကတော့ လမ်းကြောင်းတွေ ပါဝင်တဲ့ အခြား ရေတွက်နည်းနဲ့ ၂၇ ဝန်းကျင်လို့ ဆိုပါတယ် — နည်းမတူလို့ ရောမရေးပါဘူး။ စစ်ကောင်စီ ပြန်ဝင်တဲ့ မြို့တွေမှာတောင် အုပ်ချုပ်ရေး အပြည့်အဝ ပြန်မထူနိုင်သေးဘူးလို့ ACLED ကိုယ်တိုင် မှတ်ချက်ပေးထားပါတယ်။) လားရှိုး ကိစ္စကလည်း စစ်ပွဲနဲ့ ပြန်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး — ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ တရုတ်က ကြားဖြတ် စည်းဝေးစေတဲ့ ကူမင်း သဘောတူညီချက်အရ MNDAA က ဆုတ်သွားတာဖြစ်ပြီး မြို့အုပ်ချုပ်ရေးကို စစ်ကောင်စီ၊ ပတ်လည်ကျေးလက်ကို MNDAA ကိုင်တဲ့ "Lashio ပုံစံ" ဖြစ်လာပါတယ် (ISP-Myanmar)။ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာကုန်မှာ မိုးကုတ်နဲ့ မိုးမိတ်ကိုပါ TNLA က အဲဒီ ပုံစံအတိုင်း ပြန်ပေးခဲ့ရပါတယ်။

တပ်အင်အားဘက်မှာလည်း ခန့်မှန်းချက်တွေကို အဖွဲ့အလိုက် ခွဲပြောရပါမယ်။ အာဏာမသိမ်းခင် တရားဝင် ကိန်းဂဏန်း (paper figure) က ၃၀၀,၀၀၀–၃၅၀,၀၀၀ ပါ။ ISP-Myanmar ကတော့ အာဏာမသိမ်းခင် စစ်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ကနေ အာဏာသိမ်းနောက်မှာ ၁၀၀,၀၀၀ အောက် အထိ ကျသွားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန် ငြိမ်းချမ်းရေး အင်စတီကျု (United States Institute of Peace) ရဲ့ ၂၀၂၃ မေ ခန့်မှန်းက စုစုပေါင်း ၁၅၀,၀၀၀၊ တိုက်ပွဲဝင် အင်အား ၇၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ပါ။ စစ်ကောင်စီက ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်မှာ ပြည်သူ့ စစ်မှုထမ်း ဥပဒေကို အသက်သွင်းပြီး လစဉ် ၅,၀၀၀ ဦးစွန့်စားခေါ်ယူခဲ့ပါတယ်။ Danish Immigration Service ရဲ့ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာအထိ စစ်မှုထမ်း အသစ် ၇၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် (ခန့်မှန်း) စုဆောင်းထားပြီး ဒီ အင်အားသစ်တွေကြောင့်ပဲ ၂၀၂၅ ပြန်သိမ်း စစ်ဆင်ရေးတွေ ဖြစ်နိုင်လာတာလို့ ISP-Myanmar က ဆန်းစစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရလဒ်ကတော့ အဲဒီ ပိတ်ဆို့နေတဲ့ အခြေအနေက မပြောင်းပါဘူး — ISP ရဲ့ အခြေခံ အနာဂတ် မြင်ကွင်းက စစ်ကောင်စီဟာ "ချုံ့ထားတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခု" (diminished state) ကို ဆက်အုပ်ချုပ်နေရမယ်၊ ရေတိုမှာ ဆုံးရှုံးထားတဲ့ နယ်မြေ အပြည့် ပြန်ရဖို့ မဖြစ်နိုင်ဘူး ဆိုတာပါ။ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ–၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီ ရွေးကောက်ပွဲကို ကြည့်ရင်လည်း မြို့နယ် ၃၃၀ ထဲက ၂၆၅ ခုမှာပဲ မဲပေးနိုင်ခဲ့ပြီး မြို့နယ် ၆၇ ခုမှာ လုံးဝ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ပါဘူး (CSIS, ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆)။ ရခိုင်မှာ ၁၇ မြို့နယ်ထဲက ၃ ခုမှာပဲ မဲရုံဖွင့်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲက မြေပုံကို မပြောင်းပါဘူး — မြေပုံကို ကိုယ်တိုင် ကြေညာပြလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

AA အကုန်ရရင် — ကျောက်ဖြူ ဝင်ငွေ ဘယ်သူ့လက်ထဲ ရောက်မလဲ

ဒီမေးခွန်းက နောင်ရေးကို ဆုံးဖြတ်မယ့် မေးခွန်းထဲက တစ်ခုပါ။ အခု အခြေအနေက စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင်ပဲ စစ်ကောင်စီ လက်ဝယ် ကျန်တော့တယ်။ စစ်တွေနဲ့ ကျောက်ဖြူ နှစ်ခုစလုံး ဝိုင်းရံ ခံနေရပြီး တိုက်ပွဲတွေ မြို့နဲ့ မိုင်ပိုင်းအတွင်း ရောက်နေပြီလို့ Center for Arakan Studies ရဲ့ ၂၀၂၆ ဇွန် အစီရင်ခံစာတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ (ကျသွားပြီလို့ မရေးပါဘူး — ၂၀၂၆ ဇွန် နောက်ဆုံး သတင်းအရ မကျသေးပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် ဝိုင်းရံ ခံနေရတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။)

AA က ကျောက်ဖြူကို ရရင် ဘာပြောင်းမလဲ။ Arakan Oil Watch ရဲ့ ၂၀၂၅ ဧပြီ အစီရင်ခံစာ *Conflict Re-ignites in Kyaukphyu* အရ ကျောက်ဖြူကနေ ဖြတ်သွားတဲ့ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ စီးဆင်းမှုရဲ့ တန်ဖိုးဟာ နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၇ ဘီလီယံဝန်းကျင် ရှိပြီး အဲဒီထဲက စစ်ကောင်စီရဲ့ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ဖြစ်လာတာက နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၅၇၅ သန်းကျော် — Shwe ဓာတ်ငွေ့ ရောင်းချမှုကနေ ၅၅၀ သန်းဝန်းကျင်၊ ရေနံ ဖြတ်သန်း ကြေးကနေ ၂၅ သန်းဝန်းကျင်ပါ။ UN အထူး ကိုယ်စားလှယ်ကလည်း Shwe ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းဟာ အာဏာသိမ်းနောက် နှစ်နှစ်အတွင်း စစ်ကောင်စီအတွက် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ သန်း ၅၀၀ ကျော် ရရှိတဲ့ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး လုပ်ငန်း ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ POSCO International ရဲ့ အကျိုးအမြတ်ကလည်း ၂၀၂၁ မှာ ဒေါ်လာ ၁၈၁ သန်းကနေ ၂၀၂၃ မှာ ၃၈၆ သန်း အထိ နှစ်ဆနီးပါး တက်လာခဲ့ပါတယ်။ (တခြား ခန့်မှန်းချက်တွေမှာ စုစုပေါင်း ၄၄၈ သန်းဝန်းကျင်လို့ ဖော်ပြထားတာလည်း ရှိပါတယ် — ခန့်မှန်းနည်းမတူလို့ ကိန်းဂဏန်း အပိုင်းအခြား အနေနဲ့ သိထားရပါမယ်။) ထူးခြားတာက ပိုက်လိုင်း လမ်းကြောင်း ကိုယ်တိုင်က အခုကတည်းက စစ်ကောင်စီ မကိုင်တဲ့ နယ်မြေတွေကို ဖြတ်နေတာပါ — အမ်း လမ်းကြောင်း တစ်ခုလုံး AA လက်ဝယ်၊ ရှမ်း လမ်းကြောင်း အများစု TNLA လက်ဝယ် ဖြစ်နေပါပြီ (Arakan Oil Watch, ဧပြီ ၂၀၂၅)။

ULA (United League of Arakan — AA ရဲ့ နိုင်ငံရေး အဖွဲ့) ရဲ့ သဘောထားကတော့ ရှင်းပါတယ်။ ULA ရဲ့ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက် ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ရခိုင် ဒေသအတွက် အကျိုးရှိတဲ့ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အားလုံးကို ကြိုဆိုကြောင်း၊ ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မယ့်အကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ AA ပြောခွင့်ရသူ ခိုင်သုခ က ၂၀၂၂ ဇူလိုင်မှာ တရုတ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ကာကွယ်မယ်လို့ဆိုပါတယ် — ဒါပေမယ့် တချို့ သဘောတူညီချက်တွေကိုတော့ AA အုပ်ချုပ်တဲ့ အခါ ပြန်လည် ညှိနှိုင်းရနိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက AA က ဝင်ငွေ စီးဆင်းမှုကို ဖြတ်တောက်မှာ မဟုတ်ဘူး — ဝင်ငွေ ခွဲဝေမှုကို စားပွဲအသစ်မှာ ပြန်ညှိမှာပါ။ တရုတ် ဘက်ကလည်း သူ့ ပုံစံ သူ ရှိပြီးသားပါ။ KIA နဲ့ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ပုံစံအတိုင်း — ဂိတ်တွေ ပိတ်၊ ကူမင်းမှာ ညှိ၊ နောက်ဆုံး လက်တွေ့ ကိုင်ထားတဲ့ အဖွဲ့နဲ့ တိုက်ရိုက် ညှိနှိုင်းတာ (ISP-Myanmar က တရုတ် ကုမ္ပဏီတွေဟာ EAO၊ PDF၊ LDF တွေနဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်လာတာ များလာကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်)။ အိန္ဒိယ အတွက်ဆို Sittwe ဆိပ်ကမ်းနဲ့ Kaladan စီမံကိန်း — Paletwa ကို AA က ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ သိမ်းထားပြီး ဖြစ်လို့ လမ်းကြောင်း တစ်ခုလုံး AA လက်ဝယ် ရှိနေပြီး လမ်းကိုယ်က မပြီးသေးပါဘူး။ ကျောက်ဖြူ ဆုံးရှုံးရင် စစ်ကောင်စီ ဆုံးရှုံးမှာက ဒေါ်လာ ၅၇၅ သန်းကျော် နှစ်စဉ် စီးဆင်းမှု တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး — အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တစ်ခုလုံးနဲ့ ကျောက်ဖြူ အကြောင်း ဘယ်သူနဲ့မှ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ စာချုပ် လက်မှတ်ထိုးနိုင်တဲ့ အနေအထားကိုပါ ဆုံးရှုံးမှာပါ။

တနင်္သာရီနဲ့ ရုရှား — ကြိုဆိုတာက လက်ဗလာ မဟုတ်ဘူး

တောင်ဘက် တနင်္သာရီကို ကြည့်ပါ။ KNLA Brigade 4၊ PDF တပ်ရင်းတွေ၊ ဒေသခံ ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့ ၃၅ ဖွဲ့ကျော်နဲ့ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေတဲ့ ဒေသပါ။ ၂၀၂၃ မှာတင် တိုက်ပွဲတွေက တနင်္သာရီ ၁၀ မြို့နယ်ထဲက ၉ ခုအထိ ရောက်ခဲ့ပြီး (Dawei Watch, ဩဂုတ် ၂၀၂၃) ၂၀၂၅ မေ ၉ ရက်မှာ ထိုင်းနယ်စပ် Htee Khee ဂိတ် စခန်း ကျသွားခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၆ မှာတော့ စစ်ကောင်စီက Mawtaung နယ်စပ် ကုန်သွယ် မြို့ကို ပြန်သိမ်းပြီး Dawei အထူးစီးပွားရေးဇုန် (Dawei SEZ) တစ်ဝိုက်မှာ အင်အား အကြီးစား သုံးနေပါတယ်။

ထားဝယ်ကို ရုရှား ကြိုဆိုတာ အလကား မဟုတ်ပါဘူး — ဒါပေမယ့် သဘောတူညီချက် ကွင်းဆက်ကို တစ်ခုချင်း ကြည့်ရင် အားလုံးက စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ရှိနေတာ တွေ့ရပါတယ်။ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက်မှာ Rosatom မဟုတ်ဘဲ — ရုရှား စီးပွားရေး ဝန်ကြီး Reshetnikov နဲ့ ဆိပ်ကမ်း၊ ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် ကျောက်မီးသွေး စက်ရုံ၊ ရေနံချက် စက်ရုံ ပါဝင်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ချက် သဘောတူညီစာ (MoU) လက်မှတ် ထိုးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ MoU မှာတင် Reshetnikov ကိုယ်တိုင်က ရေနံချက် စက်ရုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး "နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက် မရှိသေးဘူး၊ စီးပွားရေး အရ တွက်ချက်နေဆဲပါ" လို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောခဲ့ပါတယ် (Reuters, ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃၊ ၂၀၂၅)။ ၂၀၂၆ ဇွန် ၅ ရက်မှာ ထားဝယ် ဓာတ်အားစက်ရုံ အတွက် Inter RAO နဲ့ လုပ်ငန်း သဘောတူညီစာ ထိုးခဲ့ပေမယ့် ရန်ပုံငွေ ချိတ်ဆက်မှု တစ်စုံတစ်ရာ မပါဝင်ပါဘူး။ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၈ ရက်မှာ Putin နဲ့ မင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံပြီး လျှပ်စစ်၊ ရေနံနဲ့ ဓာတ်ငွေ့ MoU တွေ ထိုးခဲ့ပါတယ် — ရေနံချက် စက်ရုံက "စဉ်းစားဆဲ" (under consideration) အဆင့်မှာပဲ ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာအထိ စစ်ဆေးချက်အရ ထားဝယ် အတွက် ငွေကြေး သဘောတူညီချက်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် (FID)၊ ရေတပ် အခြေစိုက် သဘောတူညီချက် တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ Rosneft ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍလည်း ရှာမတွေ့ပါဘူး — မှတ်တမ်းထဲ ပေါ်လာတဲ့ ကုမ္ပဏီက Zarubezhneft ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ပို့ဆောင်ပေးထားတာက တစ်ခုတည်းပါ — အင်အား။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ အင်အားက ရုရှား တပ်သားတွေ မဟုတ်ပါဘူး၊ စစ်ကောင်စီ ကိုယ်ပိုင် တပ်သားတွေပါ။ ၂၀၂၆ ဇွန် ၂၄ ရက်မှာ ဒုတိယ တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ကျော်စွာလင်း က တနင်္သာရီကို ဆင်းပြီး Dawei SEZ အပါအဝင် "မဟာဗျူဟာ စီးပွား အဆောက်အအုံတွေ" ကို ကာကွယ်ဖို့နဲ့ အမျိုးသား လမ်းမကြီး ၈ တစ်လျှောက် တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေကို "ရှင်းလင်း သုတ်သင်" ဖို့ အမိန့် ပေးခဲ့ပါတယ် (Fortify Rights, ဩဂုတ် ၃၁၊ ၂၀၂၆)။ ဇူလိုင်ကစပြီး တပ်သား ၇၀၀ ဝန်းကျင် ပါဝင်တဲ့ တပ်စစ်ကြောင်းကြီး ဇုန်တစ်ဝိုက် ရွာတွေကို ရှင်းလင်း ချီတက်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းနဲ့ ရေကြောင်း ထောက်ပံ့မှုပါ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ် (Reuters, ဩဂုတ် ၂၁၊ ၂၀၂၆)။ Fortify Rights ရဲ့ စုံစမ်းမှုအရ ၂၀၂၆ ဇူလိုင်အတွင်း ရေဖြူမြို့နယ်မှာ အရပ်သား အနည်းဆုံး ၅ ဦး — လူသားချင်း စာနာမှု အကူအညီပေး လုပ်သား ၃ ဦး အပါအဝင် — ကို ဖမ်းဆီး ညှဉ်းပန်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ရွာတွေ မီးရှို့၊ လူထောင်ချီ ထွက်ပြေးခဲ့ရပါတယ်။ တိုက်ခိုက် ခံရတဲ့ ရွာတွေမှာ တော်လှန်ရေး အင်အား မရှိခဲ့ဘူးလို့ ရှင်သန်သူတွေက ပြောပြီး Fortify Rights က စစ်ရာဇဝတ်မှု ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဆန်းစစ်ထားပါတယ်။ (ရွာ မီးရှို့မှုနဲ့ သေဆုံးမှု ဆိုင်ရာ တိုင်ကြားချက်တွေကို Reuters က လွတ်လပ်စွာ အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပါဘူး။) အကျဉ်းချုပ် ပြောရရင် — ရုရှားက ပေးတာက လက်နက်နဲ့ သံတမန် အကာအကွယ်ပါ၊ ငွေသား မဟုတ်ပါဘူး။ Su-30SME တိုက်လေယာဉ် ၆ စီး ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ အပြည့် ပို့ဆောင်ပေးပြီး (အမေရိကန် ကုလသမဂ္ဂ အထူး ကိုယ်စားလှယ် စာရင်းအရ ၂၀၂၁–၂၂ ရုရှား လက်နက် တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၄၀၆ သန်း)၊ ၂၀၂၆ ဇူလိုင်မှာ Tiger-2026 ပူးတွဲ စစ်ရေး လေ့ကျင့်ခန်း ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ စစ်ကောင်စီ ပေးရတာကတော့ ကြိုတင် ပေးချေမှုပါ — တောင်ဘက်မှာ ကိုယ့် တပ်သားနဲ့ ကိုယ့် ကမ်းရိုးတန်း ရွာတွေကို ရှင်းလင်းပြီး၊ MoU စာရွက်တွေကို ယုံကြည်စိတ်ချရအောင် မြေပြင်မှာ အရင် ဖြစ်အောင် လုပ်ပေးနေတာပါ။ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံက ကိုယ့် ကမ်းရိုးတန်းကို ရွာလိုက် ရှင်းလင်း တိုက်ပြီး နိုင်ငံခြား စီမံကိန်း တစ်ခု စတင်နိုင်အောင် လုပ်နေရပြီဆိုရင် အဲဒါ အင်အားပြချက် မဟုတ်ပါဘူး — အဲဒါက နိုင်ငံတော် နက်နဲမှု မရှိတော့တာရဲ့ သက်သေပါ။

အညိုရောင် နယ်မြေတွေရဲ့ အနာဂတ်

"အညိုရောင် နယ်မြေ" ဆိုတာ စာရေးသူ တီထွင်တဲ့ စကား မဟုတ်ပါဘူး — တပ်မတော် ကိုယ်ပိုင် ခြေမှုန်းရေး အသုံးအနှုန်းပါ။ တပ်မတော်ရဲ့ နယ်မြေ အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုမှာ အနက် (သူပုန် ထိန်းချုပ်)၊ အညို (အငြင်းပွား နယ်မြေ)၊ အဖြူ (သူပုန် ကင်းစင်) ဆိုပြီး ရှိပါတယ် (Maung Aung Moe 2009; Selth 2001 — *Development and Change* ဂျာနယ် ဆန်းစစ်ချက်မှာ ကိုးကားထား)။ ISP-Myanmar ရဲ့ ၂၀၂၆ ဖော်ပြချက် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပါတယ် — "စစ်တပ် မြေပြင် ခြေကုပ်ရှိပေမယ့် အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး မရှိတဲ့ နယ်မြေတွေပါ ထည့်တွက်ရင် တိုင်းပြည်ရဲ့ ထက်ဝက်နီးပါးဟာ warlordism ပုံစံတစ်မျိုးထဲ လျောကျသွားပြီး အစိုးရ ထိန်းချုပ်မှုကနေ လွတ်နေပြီ" တဲ့။

အညိုရောင် နယ်မြေမှာ အခု ဘယ်သူ အုပ်ချုပ်နေလဲ။ အဖြေက — လမ်းတစ်လမ်းတည်းမှာတောင် အာဏာပိုင် အများအပြား ရှိနေပါတယ်။ Centre for Ah Nyar Studies ရဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်း လေ့လာချက် (*The Price of Passage*) အရ စစ်ကောင်စီ စစ်ဆေးရေးဂိတ် တစ်ခုကို သာမန် ကိုယ်ပိုင် ကားတစ်စီး ဖြတ်ရင် ဂိတ်တစ်ခုကို ၂,၀၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင် ပေးရပြီး ဂိတ် လေးခုဆို တစ်လမ်း ၉,၀၀၀ ကျပ်၊ အသွားအပြန် ၁၈,၀၀၀ ကျပ် ကျသင့်ပါတယ်။ တော်လှန်ရေး ဘက်မှာလည်း ကုန်ပစ္စည်း အခွန် စနစ် ရှိပါတယ် — လောင်စာဆီ တစ်ဂါလံ ၁၀၀ ကျပ်၊ ဘိလပ်မြေ တစ်အိတ် ၅၀၀ ကျပ်၊ အရက်/ဘီယာ တန်ဖိုးရဲ့ ၃% စသဖြင့် အမျိုးအစား ဆယ်မျိုးနဲ့ ပြေစာ ထုတ်ပေးတဲ့ စနစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကုန်ကျစရိတ်တွေ အားလုံး နောက်ဆုံးမှာ ဆန်၊ ဆေး၊ လောင်စာဆီ စျေးနှုန်းတွေထဲ ဝင်သွားပြီး ပြည်သူပဲ ခံရပါတယ်။ ACLED က ဒီ အထပ်ထပ် ခံနေရတဲ့ ဂိတ်တွေနဲ့ အခွန်တွေဟာ ပြည်သူရဲ့ ဝန်ထုပ် ဖြစ်လာပြီး တော်လှန်ရေးအပေါ် ထောက်ခံမှုကိုပါ ထိခိုက်နိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း စစ်ကိုင်းနဲ့ မကွေး တချို့ မြို့နယ်တွေမှာ ပြည်သူ့ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့တွေက မြို့နယ် ဝင်ငွေရဲ့ ၃၀% ကို NUG ဆီ ပို့ပြီး ၇၀% ကို ဒေသ ဝန်ဆောင်မှုတွေအတွက် ထားတဲ့ ဘတ်ဂျက် ပုံစံအထိ တိုးတက်လာတာလည်း ရှိပါတယ်။ PeaceRep ရဲ့ ၂၀၂၆ အကျဉ်းချုပ်အရ အရပ်သားတွေရဲ့ ဘဝက "အထပ်ထပ် ခံနေရတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ အခွန် စနစ်တွေရဲ့ ရောယှက် ဖွဲ့စည်းမှု" ဖြစ်နေပါပြီ။

အနာဂတ် သုံးမျိုး ရှိပါတယ်။ ပထမ — စစ်ကောင်စီ ပြန်သိမ်းတဲ့ လမ်းကြောင်း။ ဒါပေမယ့် ပြန်သိမ်းနှုန်း (BNI စာရင်းအရ ၂ နှစ်ခွဲမှာ ၁၇ မြို့) နဲ့ ပြန်ဝင်တဲ့ မြို့တွေမှာတောင် အုပ်ချုပ်ရေး ပြန်မထူနိုင်တာ (ACLED) ကိုကြည့်ရင် ဒီလမ်းက အင်မတန် နှေးပါတယ်။ ISP ကိုယ်တိုင်က စစ်ကောင်စီဟာ ပြန်သိမ်းမယ့်အစား ဘက်စုံ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး (bilateral ceasefires) တွေနဲ့ EAO တွေကို "ပဋိပက္ခ စီမံခန့်ခွဲသူ" အဖြစ် ပြောင်းပြီး နယ်မြေကို ပြန်ငှားတဲ့ နည်းကို သုံးနေတယ်လို့ ဆန်းစစ်ထားပါတယ် (ISP-Myanmar, *Bilateral Ceasefires*, ဇွန် ၂၀၂၆)။ ဒုတိယ — တော်လှန်ရေး စုစည်းတဲ့ လမ်းကြောင်း။ ရခိုင်မှာ AA က ဌာနဆိုင်ရာတွေ၊ ဆေးရုံတွေကို ကိုယ့် အုပ်ချုပ်ရေးထဲ စုပ်ယူထားတဲ့ ပုံစံ၊ KNU ရဲ့ နှုန်းထား ကြေညာပြီး တစ်ခါတည်း ကောက်တဲ့ နယ်စပ် အခွန် ပုံစံတွေက ဒီလမ်းရဲ့ အဆုံးပုံပါ။ ဒါပေမယ့် Karenni မှာတောင် အုပ်ချုပ်ရေး သုံး ထပ် ခံနေသေးတာမျိုး ရှိပြီး လေကြောင်း အင်အားက စုစည်းမှုရဲ့ အမိုးအကာ အကန့်အသတ် ဖြစ်နေပါတယ် (BTI 2026)။ တတိယ — အခုလက် ရှိအတိုင်း တည်မြဲ ပြိုကွဲနေတဲ့ လမ်းကြောင်း။ ISP ရဲ့ အခြေခံ မြင်ကွင်းက ဒါပဲ ဖြစ်ပါတယ် — ချုံ့ထားတဲ့ အလယ်အစိုးရ၊ ပြိုင်ဘက် အာဏာ ဗဟိုတွေ၊ ကုန်သွယ် လမ်းကြောင်းနဲ့ နယ်စပ် အခွန် အပေါ် ညှိနှိုင်းတဲ့ "transactional federalism" ပုံစံပါ။ Asia Foundation ရဲ့ သုတေသနက သတိပေးသလို မြန်မာပြည်ရဲ့ အငြင်းပွား နယ်မြေတွေမှာ ရောယှက် အာဏာ (mixed authority) ဟာ ဆယ်စုနှစ်တွေချီ တည်ရှိခဲ့ဖူးပါတယ် — အညိုရောင်ဟာ မြန်မာပြည်မှာ အကူးအပြောင်း အရောင် မဟုတ်ဘူး၊ ပုံမှန် အရောင် ဖြစ်နေတာ ကြာပါပြီ။ ဆိုမာလီယာ ပုံစံ လုံးဝ ပြိုကျမှု မဟုတ်ဘဲ ဒီလို အလယ်က ရှင်၊ အစွန်က သူများ အုပ်ချုပ်၊ အလယ်အလတ်က လူတိုင်း ဂိတ်ကြေး ကောက်တဲ့ ပုံစံကပဲ မြန်မာ့ failed state ရဲ့ တကယ့် ပုံသဏ္ဍာန် ဖြစ်ပါတယ်။

မြေရှား ပိုက်ဆံ ဘယ်ရောက်သွားလဲ

အခု ကျွန်တော် အရင်တစ်ခါ မေးခဲ့တဲ့ မေးခွန်းကို သက်သေနဲ့ ဖြေပါမယ် — KIA က မြေရှား ကိုင်နိုင်တာ ၂၀၂၄ မှလား၊ အရင်က မအလ ပိုင်တာလား၊ ဝင်ငွေ ဘယ်လောက် ပြောင်းသွားလဲ။ အချိန်မှတ် အရင် ပြောပါမယ်။ KIA က ချီဖွေ (Chipwi) ကို ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်မှာ သိမ်းပါတယ်။ ပန်ဝါ (Pangwa) ကိုတော့ KIA ပြောခွင့်ရသူ ဗိုလ်မှူးကြီး နော်ဘူ က Reuters ကို ပြောတဲ့အရ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်မှာ သိမ်းပါတယ် (Reuters, အောက်တိုဘာ ၂၃၊ ၂၀၂၄)။ (နောက်ပိုင်း အရင်းအမြစ်တချို့မှာ အောက်တိုဘာ ၂၀ လို့ ရေးထားတာ ရှိပါတယ် — တစ်ရက် ကွဲလွဲမှုပါ။ အဓိက အရင်းအမြစ် ဖြစ်တဲ့ Reuters ကိုးကားချက်အတိုင်း ၁၉ ရက်လို့ ယူပါတယ်။) နိုဝင်ဘာမှာ ကမ်ပိုင်တီ ကျပြီး ကချင် အထူးဒေသ (၁) ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပါတယ်။

အရင်က ကိုင်ထားတာက KIA လည်း မဟုတ်၊ နေပြည်တော် အစိုးရ တိုက်ရိုက်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ တပ်မတော် လက်အောက်ခံ New Democratic Army–Kachin (NDA-K) — ၂၀၀၉ မှာ ကချင် နယ်ခြားစောင့်တပ် (Border Guard Force — BGF) အဖြစ် ပြောင်းထားတဲ့ အဖွဲ့ — က ဇာခွန်တင်းယင်း (Zahkung Ting Ying) ဦးဆောင်ပြီး ကိုင်ထားတာပါ။ သတ္တုတွင်း ၁၀၀ ကျော်ကို တရုတ် ကုမ္ပဏီတွေဆီ ငှားရမ်း လည်ပတ်ခဲ့ပါတယ် (Reuters, အောက်တိုဘာ ၂၃၊ ၂၀၂၄; Jamestown Foundation)။ ISP-Myanmar ရဲ့ စာရင်းအရ ချီဖွေနဲ့ မော်မောက်မှာ သတ္တုတွင်း နေရာ အနည်းဆုံး ၃၇၀ ခု ရှိပြီး အဲဒီထဲက ၆၆% က အာဏာသိမ်းပြီး နောက်မှ တိုးလာတာပါ။

ကုန်သွယ် အရွယ်အစားက ISP-Myanmar ရဲ့ တရုတ် အကောက်ခွန် အချက်အလက် (GACC) အခြေပြု စာရင်းအရ ၂၀၁၇–၂၀၂၄ အတွင်း မြန်မာက တရုတ်ဆီ မြေရှား တင်ပို့မှု ဒေါ်လာ ၄.၂ ဘီလီယံကျော် (တန်ချိန် ၂၉၀,၀၀၀ ကျော်) ရှိပြီး အဲဒီထဲက ၃.၆ ဘီလီယံ (~၈၅%) က အာဏာသိမ်းနောက် လေးနှစ်အတွင်း တင်ပို့ခဲ့တာပါ။ အမြင့်ဆုံး ၂၀၂၃ တစ်နှစ်တည်းမှာ ၁.၄ ဘီလီယံ (တန်ချိန် ၇၂,၀၀၀ ကျော်) ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉–၂၀၂၄ အတွင်း မြန်မာဟာ တရုတ်ရဲ့ မြေရှား တင်သွင်းမှု တန်ဖိုးရဲ့ ၆၀% ကျော်ကို ထောက်ပံ့တဲ့ နံပါတ်တစ် နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ် (ISP-Myanmar; Stimson Center, ဇွန် ၂၄၊ ၂၀၂၅)။

ဒါဆို မေးခွန်းကြီး — စစ်ကောင်စီက ဘာမှ မရဘဲ ခွင့်ပြုထားတာ ဟုတ်လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ပေးချေမှုက နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ထဲ ရောက်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး — မီလစ်ရှာ စနစ်ထဲကနေ ဖြတ်သွားတာပါ။ Global Witness ရဲ့ *Myanmar's Poisoned Mountains* စုံစမ်းမှု (၂၀၂၂) အရ အထူးဒေသ (၁) ဟာ ဇာခွန်တင်းယင်း မိသားစုနဲ့ မီလစ်ရှာ ခေါင်းဆောင်တွေ ဗဟိုပွဲစား အဖြစ် လည်ပတ်တဲ့ ကိုယ်ပိုင် နယ်မြေ (fiefdom) ဖြစ်ပြီး မြန်မာ အမည်ခံ မျက်နှာဖုံး ကုမ္ပဏီ ကွန်ရက်က အမြတ်ရဲ့ ဝေစုကို ဖြတ်ယူခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာ ဥပဒေအရ အလတ်စားနဲ့ အငယ်စား သတ္တု ထုတ်လုပ်မှုမှာ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဟာ တရားမဝင်ဘဲ ခွင့်ပြုချက် ထုတ်ပေးထားတာ တစ်ခုမှ မရှိခဲ့ပါဘူး — ဒါပေမယ့် မီလစ်ရှာတွေက သိမ်းထားတဲ့ မြေပေါ်မှာ တူးဖော် ခွင့် ပေးခဲ့၊ တရုတ် အလုပ်သမားတွေကို တရားမဝင် ဝင်ခွင့်ကတ် ထုတ်ပေးခဲ့၊ လမ်းကြောင်း ဂိတ်တွေမှာ ဖြတ်ခွန် ကောက်ခဲ့၊ နယ်စပ် ကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်ပြီး မြေရှား တင်ပို့မှုအပေါ် တရားမဝင် အခွန် ကောက်ခဲ့ပါတယ် (Global Witness)။ BGF တပ်ဖွဲ့တွေဟာ ဥပဒေအရ တပ်မတော် အမိန့် ကွင်းဆက်ထဲက တပ်ရင်းတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် အမြတ်ငွေတွေဟာ စစ်တပ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်တဲ့ မီလစ်ရှာတွေဆီ မညီမညာ စီးဝင်ခဲ့ပြီး အထက် အမိန့် ကွင်းဆက်ကို တက်ပြီး စစ်ဆင်ရေး ရန်ပုံငွေ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တယ်လို့ Global Witness က သတိပေးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် — နေပြည်တော် ဘတ်ဂျက်ဆီ အတိအကျ ဘယ်လောက် ရောက်ခဲ့လဲ ဆိုတဲ့ ကိန်းဂဏန်း လူသိရှင်ကြား တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ ISP-Myanmar ကိုယ်တိုင်က ဒီ ခွဲဝေမှုဟာ မရှင်းလင်းဘူးလို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောထားပါတယ်။ အကြီးဆုံး အောက်ပိုင်း အမြတ်ကို ယူသွားတာကတော့ တရုတ် သန့်စင်ရေး ကုမ္ပဏီကြီးတွေပါ — မြန်မာမှာ ထုတ်လုပ်မှုက အခြား နေရာတွေထက် ၇ ဆ စျေးချိုတာက အမြတ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ပါ (Benchmark Mineral Intelligence က Neha Mukherjee — Reuters, ဇွန် ၁၂၊ ၂၀၂၅ မှာ ကိုးကားထား)။ ဒေသခံ ပြည်သူတွေ ရတာကတော့ အနည်းဆုံး — မြေ ဆုံး၊ ရေ အဆိပ်သင့်၊ လျော်ကြေး မရှိသလောက် ပါပဲ (ISP-Myanmar; Warwick သုတေသန)။

၂၀၂၄ နောက်ပိုင်း ပြောင်းသွားတာက ဝင်ငွေ အာဏာကိုယ်ပါ။ တရုတ်က ဂိတ်တွေ ပိတ်ပြီး တင်ပို့မှု ရပ်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ ကူမင်း တွေ့ဆုံမှု နောက် KIA က တင်ပို့ ကုန်ကြမ်းအပေါ် ၂၀% အခွန် ကောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ တစ်တန်ကို ယွမ် ၃၅,၀၀၀ (~ဒေါ်လာ ၄,၈၃၀) ပုံသေ နှုန်းနဲ့ သဘောတူ ခဲ့ပါတယ် (Stimson Center, ဇွန် ၂၄၊ ၂၀၂၅)။ အဲဒီ နှုန်းနဲ့ တင်ပို့ ပမာဏပေါ် မူတည်ပြီး KIA ရဲ့ နှစ်စဉ် ဝင်ငွေဟာ ဒေါ်လာ သန်း ၂၀၀ ကျော် ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ အမေရိကန် ငြိမ်းချမ်းရေး အင်စတီကျု (USIP) ခန့်မှန်းချက်ကို Stimson က ကိုးကားထားပါတယ်။ ၂၀၂၅ မေလမှာ တရုတ်က ဗန်းမော် တိုက်ပွဲ ရပ်မှ ကုန်ဝယ်မယ်လို့ ခြိမ်းခြောက် ခဲ့ပေမယ့် KIA က မဆုတ်ပါဘူး — ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ကုန်မှာ တရုတ်ကိုယ်က KIA ထိန်းချုပ်တဲ့ နယ်စပ် ဂိတ် လေးခုကို KIA ဘက်က အလျှော့အတင်း မရှိဘဲ ပြန်ဖွင့်ခဲ့ပါတယ် (ISP-Myanmar, နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)။ တင်ပို့ ပမာဏကတော့ ထိခိုက်ခဲ့ပါတယ် — ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ–စက်တင်ဘာမှာ ဒေါ်လာ ၆၂၄ သန်း၊ အရင်နှစ် အဲဒီကာလထက် ဒေါ်လာ သန်း ၁၀၀ ဝန်းကျင် လျော့ပါတယ် (ISP-Myanmar)။ ဒီဇာတ်လမ်းက failed state ဆွေးနွေးချက်ရဲ့ အခိုင်ဆုံး သက်သေပါ — နိုင်ငံ့ဝင်ငွေ ဖြစ်ရမယ့် ၄.၂ ဘီလီယံတန် လုပ်ငန်းက နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ထဲ ဘယ်တော့မှ မဝင်ခဲ့ဘူး။ အရင်က မီလစ်ရှာ ကွန်ရက်၊ အခုတော့ KIA — လက်နက်ကိုင်တွေကြားမှာပဲ လက် ပြောင်းနေတာပါ။ "စစ်ကောင်စီ ဝင်ငွေ ဘယ်လောက် ဆုံးရှုံးလဲ" လို့ တိတိကျကျ ဖြေလို့ မရတာကိုက အဖြေပါ — ဘတ်ဂျက်ထဲ မဝင်ခဲ့တဲ့ ငွေကို ဘတ်ဂျက်ကနေ ဆုံးရှုံးတယ်လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။

နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး — အထီးကျန် မဟုတ်၊ ပြန်လည် အသိအမှတ်ခံနေရတာ

Failed state ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်နဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် အချက်တစ်ခုကို ရှင်းရှင်း ပြောရပါမယ် — စစ်ကောင်စီက နိုင်ငံတကာမှာ အထီးကျန် မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၂၆ ငါးလအတွင်း မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ဘေဂျင်း နိုင်ငံတော် အလည်အပတ်နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရေးသား ထောက်ခံတဲ့ ပူးတွဲ ထုတ်ပြန်ချက် (ဇွန် ၁၇၊ ၂၀၂၆ — တရုတ်–မြန်မာ ပူးတွဲ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဘေဂျင်းက မြန်မာ့ ရွေးကောက်ပွဲကို "ကြိုဆို" တယ်လို့ ဖော်ပြထားပြီး MoU ၁၈ ခု လက်မှတ် ထိုးခဲ့၊ Li Qiang က အစိုးရသစ်ကို "ခိုင်မာစွာ ထောက်ခံမယ်" လို့ ပြောခဲ့)၊ New Delhi ပထမဆုံး တရားဝင် အလည်အပတ် (မေ ၃၀–ဇွန် ၃၊ ၂၀၂၆)၊ ရုရှားနဲ့ နှစ်ရှည် စစ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက်နဲ့ ပထမဆုံး ပူးတွဲ စစ်ရေး လေ့ကျင့်ခန်း Tiger-2026၊ ဘီလာရုစ်နဲ့ ၂၀၂၆–၂၀၂၈ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လမ်းပြမြေပုံ — ဒါတွေ အားလုံး ရခဲ့ပါတယ်။ အာဆီယံ (ASEAN) ကတော့ စစ်ကောင်စီကို ထိပ်သီး စားပွဲတွေကနေ ဖယ်ထားဆဲ ဖြစ်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲကို စုပေါင်း အသိအမှတ်ပြုဖို့ သဘောတူညီချက် မရှိသေးပါဘူး (စင်ကာပူ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂၊ ၂၀၂၆)။ ဝါရှင်တန် ဘက်မှာလည်း ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့မှုတွေ ဆက်ရှိနေပေမယ့် အတွင်းရေးလမ်းကြောင်း တစ်ခု ပွင့်လာပါတယ် — လက်ထောက် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Michael Vance က ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၅–၁၆ ရက်မှာ နေပြည်တော်မှာ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ခဲ့ပြီး ထိန်းသိမ်း ခံထားရတဲ့ အမေရိကန် နိုင်ငံသား Adam Castillo ကို စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်မှာ လွှတ်ပေးခဲ့ပါတယ် (Reuters, အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆)။ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဝါရှင်တန် လော်ဘီ လုပ်ငန်းကိုလည်း FARA မှတ်တမ်းအရ DCI Group (နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၃ သန်း စာချုပ်)၊ Roger Stone၊ McKeon Group တို့ ဆောင်ရွက် နေပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ မှာတောင် စစ်ကောင်စီက ပုံမှန် အဖွဲ့ဝင် အစိုးရအဖြစ် ဆက်ရှိနေပြီး သူတို့ရဲ့ သံအမတ် အဆိုပြုချက်ကိုလည်း Credentials Committee က ဆုံးဖြတ်ချက် ရွှေ့ဆိုင်းထားတဲ့ အခြေအနေပါ။

တော်လှန်ရေး ဘက်ကတော့ ဆန့်ကျင်ဘက်ပါ။ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အစိုးရ (National Unity Government — NUG) ကို ကမ္ဘာ့ ဘယ်နိုင်ငံကမှ အစိုးရအဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်မပြုထားပါဘူး။ ဥရောပ ပါလီမန်ရဲ့ ၂၀၂၁ နဲ့ ၂၀၂၅ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ၊ ပြင်သစ် ဆီနိတ် ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ နိုင်ငံရေး ထောက်ခံမှု ဖြစ်ပြီး အသိအမှတ်ပြုမှု မဟုတ်ပါဘူး။ NUG ရဲ့ နိုင်ငံခြား ရုံးတွေဟာ ဆက်ဆံရေး ရုံး (liaison office) အဆင့်ပဲ ရှိပါတယ်။ အမေရိကန် အကူအညီကလည်း ၂၀၂၅ မှာ သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် ဖြတ်တောက် ခံခဲ့ရပါတယ် — USAID တာဝန် ချထားမှုက ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၄ ကနေ ၂၀၂၅ အတွင်း ၆၈% ကျသွားပြီး (Center for Global Development အချက်အလက်) အမေရိကန် အစိုးရက ၂၀၂၅ မတ်မှာ မြန်မာအတွက် ချထားပေးထားတဲ့ အကူအညီ စီမံကိန်း ၂၃ ခု၊ တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၅၆၉ သန်း ဖျက်သိမ်း ခဲ့တယ်လို့ ကွန်ဂရက်ကို အစီရင်ခံ ခဲ့ပါတယ် (Congressional Research Service)။ NUG က ကိုယ်ပိုင် အခိုင်အမာ ပြောထားတဲ့ တစ်ခုကတော့ People's Revolution Supply Family (PRF) လို့ ခေါ်တဲ့ NUG ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ရန်ပုံငွေ အစီအစဉ်ကနေ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း PDF ဆီ ဒေါ်လာ ၂၄.၉ သန်းဝန်းကျင် စီးဝင်ခဲ့တယ်ဆိုတာပါ — ဒါဟာ NUG ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ကြေညာချက် ဖြစ်ပြီး လွတ်လပ်စွာ စစ်ဆေးထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဖယ်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး လမ်းညွှန် ကောင်စီ (Steering Council for the Emergence of a Federal Democratic Union — SCEF) ကို ၂၀၂၆ မတ်လ ၃၀ ရက်မှာ NUG၊ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီ (CRPH) နဲ့ အဓိက တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေ ပူးပေါင်း ဖွဲ့စည်း ခဲ့ပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်တွေက စစ်အုပ်ချုပ်မှု အဆုံးသတ်ရေး၊ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ဖျက်သိမ်း‌ရေး၊ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့တွေကို အရပ်သား အမိန့်အောက် ထားရှိရေးနဲ့ ဖယ်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးပါ။ နိုင်ငံခြား လက်ခံမှုမှာတော့ တိုးတက်မှု ရှိပါတယ် — ၂၀၂၆ ဇွန်မှာ ဘန်ကောက်မှာ နိုင်ငံနဲ့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ၂၄ ခုပါတဲ့ ရှင်းလင်းပွဲ၊ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်မှာ Canberra မှာ သြစတြေးလျ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Penny Wong နဲ့ တွေ့ဆုံမှု အထိပါ။ ဒါပေမယ့် အသိအမှတ်ပြုမှု ကတော့ သုညပဲ ရှိပါသေးတယ်။ (တိတိကျကျ မှတ်ရမှာတစ်ခုက — ဒေါ် ဇင်မာအောင် ဟာ NUG နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဖြစ်ပြီး SCEF အတွင်းမှာလည်း အတွင်းရေးမှူး အဖွဲ့ဝင် (Secretariat member) အဖြစ် အတည်ပြုထားတာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် "SCEF နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး" လို သီးခြား ရာထူး အမည်ကို ဘယ်အရင်းအမြစ်ကမှ အတည်ပြုထားခြင်း မရှိပါဘူး။) အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင် — နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းက စစ်ကောင်စီကို "အစိုးရ" အဖြစ် လက်တွေ့ ပြန်လည် ဆက်ဆံလာနေပေမယ့် တော်လှန်ရေးကို "လက်ခံ တွေ့ဆုံ" အဆင့်မှာပဲ ထားပါတယ်။ ဒီ မညီမျှမှုကိုက နိုင်ငံတော် ပျက်စီးမှုရဲ့ သံတမန် ရုပ်ပုံပါ။

Investment ရှိမရှိ — စာရွက်ပေါ်က MoU နဲ့ မြေပြင်က အမှန်တရား

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကိန်းဂဏန်းက အရှင်းဆုံးပါ။ ကုလသမဂ္ဂ ကုန်သွယ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု ညီလာခံ (UNCTAD) စာရင်းအရ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဝင်ရောက်မှု (FDI inflows) က ၂၀၁၉ မှာ ဒေါ်လာ ၂,၅၀၉ သန်း၊ ၂၀၂၄ မှာ ၁,၀၉၅ သန်း၊ ၂၀၂၅ မှာ ၁,၀၆၇ သန်း — တစ်ဝက်ကျော် ကျသွားပါပြီ။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု မြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာန (DICA) ခွင့်ပြုချက် စာရင်းကတော့ ပိုဆိုး ပါတယ် — ကမ္ဘာ့ဘဏ် (ဇွန် ၂၀၂၆) အရ ၂၀၂၅/၂၆ ဒုတိယ နှစ်ဝက်မှာ ကတိကဝတ် ဒေါ်လာ ၂၂၄ သန်းပဲ ရှိပြီး အရင်နှစ်ထက် ၅၂% ကျသွားပါတယ်။ ISP-Myanmar ရဲ့ တွက်ချက်မှုအရ အာဏာသိမ်းပြီး နောက် FDI ဟာ ၇၄% ကျသွားပြီး ၂၀၁၆–၂၀၂၀ မှာ ဒေါ်လာ ၂၈.၇ ဘီလီယံ ဝင်ခဲ့တာ ၂၀၂၁–၂၀၂၅ မှာ ၇.၄ ဘီလီယံပဲ ကျန်ပါတော့တယ်။ အနောက် ကုမ္ပဏီကြီးတွေ အစုလိုက် ထွက်သွားခဲ့ပါတယ် — Telenor (ရောင်းချမှု ၂၀၂၂ မတ် ၂၅ ရက်မှာ ပြီးစီး)၊ TotalEnergies (၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၂၀ ရက်မှာ လျော်ကြေး မရဘဲ ထွက်ခွာ — PTTEP က လုပ်ငန်း လွှဲပြောင်း ယူခဲ့)၊ Woodside (၂၀၂၂)၊ Chevron (သူ့ရဲ့ Yadana အစု ၄၁.၁% ကို ၂၀၂၄ ဧပြီ ၁ ရက်က စပြီး PTTEP နဲ့ MOGE ဆီ ပြန်လည် ခွဲဝေ သွားခဲ့တယ် — ဆိုလိုတာက Chevron ထွက်သွားတာနဲ့ စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်တဲ့ MOGE ရဲ့ အစုက ၃၇.၀၄% အထိ တက်လာတာပါ)၊ Mitsubishi၊ Petronas၊ ENEOS၊ Kirin တို့လည်း အစဉ်လိုက် ထွက်သွားခဲ့ပါတယ် (Human Rights Watch, ဇူလိုင် ၂၀၂၂)။

ကျန်နေတဲ့ သူတွေကတော့ နစ်မြုပ် ကုန်ကျစရိတ် (sunk cost) ရှိတဲ့ သူတွေပါ။ PTTEP က Yadana မှာ ၂၀၂၅ ပျမ်းမျှ ထုတ်လုပ်မှု ၃၄၃ mmscfd ရှိပေမယ့် ထိုင်းဆီ ပို့ဆောင်မှုက ၂၀၂၁ မှာ ၄၃၄ mmscfd ကနေ ၂၀၂၆ မေမှာ ၁၅၀ mmscfd ဝန်းကျင် အထိ ၆၅% နီးပါး ကျသွားပါပြီ။ Yadana ဓာတ်ငွေ့ ရောင်းချရေး သဘောတူညီချက် (GSA) က ၂၀၂၈ ဇူလိုင် ကုန်မှာ သက်တမ်း ကုန်မှာဖြစ်ပြီး လက်မှတ် ထိုးထားတဲ့ သက်တမ်း တိုးချက် ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာအထိ ရှာမတွေ့သေးပါဘူး။ Zawtika ကတော့ Phase 1E ပလက်ဖောင်းတွေ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ပြီးပြီး ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း ထုတ်လုပ် နေပါတယ်။ POSCO ရဲ့ Shwe Phase 4 က ၂၀၂၄ ဇူလိုင်ကစပြီး တည်ဆောက် နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ် — ဒါတွေက "အသစ် ဝင်လာတာ" မဟုတ်ပါဘူး၊ ရှိပြီးသားတွေ ထိန်းထားတာပါ။ တယ်လီကွန်းမှာ Telenor နဲ့ Ooredoo နှစ်ခုစလုံး ထွက်သွားပြီး ATOM နဲ့ U9 အဖြစ် ပြည်တွင်း/စစ်တပ် နွယ်ဝင် လက်ထဲ ရောက်သွားပါတယ်။ အထည်ချုပ် ကဏ္ဍမှာ မြန်မာ အထည်ချုပ် ထုတ်လုပ်သူများ အသင်း (MGMA) အရ ၂၀၂၅ ဩဂုတ်မှာ အသင်းဝင် စက်ရုံ ၅၈၉ ရုံထဲက ၅၆ ရုံ ရပ်နား ထားပြီး အမေရိကန် အခွန်က ၂၀% ကနေ ၄၀% အထိ တက်လာပါတယ်။ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ကုန်မှာ Teng Hui စက်ရုံ ၅ ရုံ ပိတ်ပြီး အလုပ်သမား ၃,၀၀၀ ကျော် အလုပ် ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာအတွင်း ရွှေပြည်သာနဲ့ မှော်ဘီက နောက်ထပ် စက်ရုံ ၄ ရုံ ပိတ်ဖို့ ပြင်ဆင်နေပြီး အလုပ်သမား ၁၀,၀၀၀ နီးပါး အန္တရာယ်မှာ ရှိနေပါတယ် (The Irrawaddy, အောက်တိုဘာ ၂၁၊ ၂၀၂၆; မြန်မာနိုင်ငံ စက်မှုလက်မှု အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် — MICS-TUsF ထုတ်ပြန်ချက်)။ (မျှတအောင် ပြောရရင် UMFCCI ကတော့ စက်ရုံ ၅၀၀ ကျော် ဆက်လည် နေပြီး နေရာလွတ်တွေ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ် — ဒါပေမယ့် ပိတ်သိမ်းတဲ့ လမ်းကြောင်းက ရှင်းနေပါတယ်။) အသစ် "ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု" ဆိုပြီး ကြေညာတာတွေကတော့ အများစုက ငွေ မရောက်သေးတဲ့ MoU တွေပါ — တရုတ် MoU ၁၈ ခု၊ ရုရှား MoU တွေ၊ ဘီလာရုစ် လမ်းပြမြေပုံပေါ်က MTZ/MAZ တပ်ဆင် စက်ရုံတွေ အားလုံး စာရွက် အဆင့်မှာပဲ ရှိပါသေးတယ်။ Lukashenko ကိုယ်တိုင်က ၂၀၂၆ ဇူလိုင်မှာ စီမံကိန်းတွေ "စာရွက် အဆင့်ကနေ မြေပြင် အကောင်အထည် ဖော်မှု" ကို ၂၀၂၇ မှာ ကူးရမယ်လို့ ပြောခဲ့ရပါတယ်။ ဘဏ်လုပ်ငန်းမှာလည်း MFTB နဲ့ MICB ဘဏ်နှစ်ခုက ၂၀၂၃ ဇွန် ၂၁ ရက်ကတည်းက အမေရိကန် ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့စာရင်းမှာ ရှိနေပါတယ်။ အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင် — ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု သုည မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အရွယ်အစား ထက်ဝက် ကျပြီး အနောက် အရင်းအနှီးတွေ ပျောက်ကွယ်သွားကာ အသစ် ဝင်ရောက်မှုဆိုတာ ကတိကဝတ် စာရွက်တွေနဲ့ တရုတ် ဦးဆောင်တဲ့ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အငယ် စားတွေပဲ ကျန်ပါတော့တယ်။

Failed state ဆိုပေမယ့် ဒေါ်လာ ဘီလျံနာတွေ ရှိတယ်

အခု ကျွန်တော် အစကတည်းက ပြောချင်တဲ့ အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီနိုင်ငံမှာ ပြည်သူ့ ဝန်ဆောင်မှုအတွက် ငွေ မရှိဘူးလို့ ပြောနေတဲ့ အချိန်မှာ ပုဂ္ဂလိက ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုတွေက ဘယ်လောက် ရှိနေလဲ ကြည့်ပါ။ အရင် စည်းကမ်း တစ်ခု ရှင်းပါမယ် — Forbes မဂ္ဂဇင်းရဲ့ ကမ္ဘာ့ ဘီလျံနာ စာရင်းမှာ မြန်မာ နိုင်ငံသား တစ်ဦးမှ တစ်ခါမှ မပါဝင်ဖူးပါဘူး။ မြန်မာ လုပ်ငန်းစုကြီးတွေက စာရင်းစစ် မခံတဲ့ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် ခရိုနီ တစ်ဦးချင်းရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု အတိအကျကို ဘယ်သူမှ အတည်မပြုနိုင်ပါဘူး။ အင်တာနက် စာရင်းတွေမှာဆို ဇော်ဇော် ကိုပဲ တစ်နှစ်မှာ ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံ၊ နောက်တစ်နှစ်မှာ ၄၉၆ သန်းလို့ ဆယ်ဆ ကွာပြီး ရေးထားတာမျိုးတွေ ရှိပါတယ် — အဲဒါတွေ ဂဏန်း မဟုတ်ပါဘူး၊ မှန်းဆချက်တွေပါ။ ဒါပေမယ့် စာရွက်စာတမ်း သက်သေ ရှိတာကတော့ ထိန်းချုပ်မှုပါ — ဘယ်သူက ဘဏ်တွေ၊ ဆိပ်ကမ်းတွေ၊ တင်သွင်းခွင့် လိုင်စင်တွေကို ကိုင် ထားသလဲနဲ့ ဘယ်လောက် စီးဝင်နေသလဲ ဆိုတာပါ။

မှတ်တမ်း သက်သေ ရှိတာတွေကို ပြောပါမယ်။ မြန်မာ့ စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက် (Myanma Economic Holdings Limited — MEHL) ရဲ့ စာရွက် ယိုစိမ့်လာတဲ့ ရှယ်ယာရှင် မှတ်တမ်းတွေအပေါ် အခြေခံပြီး Amnesty International က ၂၀၂၀ စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်မှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့တာ — MEHL ရဲ့ ရှယ်ယာရှင် ၃၈၁,၆၃၆ ဦး အားလုံးဟာ စစ်မှုထမ်း (သို့) အငြိမ်းစား စစ်မှုထမ်းတွေဖြစ်ပြီး အဖွဲ့အစည်း ရှယ်ယာရှင် ၁,၈၀၃ ခုက တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တွေ၊ တပ်မတွေ၊ တပ်ရင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၉၀ ကနေ ၂၀၁၁ အထိ ပေးချေခဲ့တဲ့ အမြတ်ဝေစု စုစုပေါင်းက ကျပ် ၁၀၇.၈၇ ဘီလီယံ ဖြစ်ပြီး အဲဒီထဲက ကျပ် ၉၅ ဘီလီယံက စစ်တပ် ယူနစ်တွေဆီ ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ (Amnesty ရဲ့ ခေါင်းစီးမှာ ဒေါ်လာ ၁၈ ဘီလီယံလို့ ဖော်ပြတာက အဲဒီခေတ်ရဲ့ အတု တရားဝင် နှုန်းနဲ့ တွက်ထားတာပါ — စျေးကွက် နှုန်းနဲ့ဆို ဒေါ်လာ ၁.၈ ဘီလီယံဝန်းကျင် ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်လိုတွက်တွက် ဒါဟာ လွှတ်တော်က စစ်ဆေးလို့ မရတဲ့ ဘတ်ဂျက် အပြင်ဘက် ငွေပါ။) ဒုတိယ လုပ်ငန်းစု MEC ကတော့ ဘဏ္ဍာရေး ထုတ်ပြန်ချက် လုံးဝ မရှိပါဘူး — အရွယ်အစားကို ဘယ်သူမှ စာရင်းစစ် မပေးနိုင်ပါဘူး။

အုပ်ချုပ်သူရဲ့ မိသားစုကို ကြည့်ပါ။ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၁ မတ် ၁၀ ရက်မှာ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ သား အောင်ပြည့်စုံနဲ့ သမီး ခင်သီရိသက်မွန် (Khin Thiri Thet Mon) တို့ကို ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့ပြီး သူတို့ရဲ့ ကုမ္ပဏီ ၆ ခုကို စာရင်းသွင်းခဲ့ပါတယ် — "ဖခင်ရဲ့ ရာထူးနဲ့ မလိုလားအပ်တဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကနေ တိုက်ရိုက် အကျိုးခံစားခဲ့ရတဲ့ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေ" လို့ဆိုပါတယ်။ Reuters စုံစမ်းမှုအရ အောင်ပြည့်စုံက ၂၀၁၃ မှာ ပြည်သူ့ဥယျာဉ် မြေနေရာကို ပြိုင်ဘက် တင်ဒါ မရှိဘဲ၊ စျေးကွက် နှုန်းရဲ့ ၁% အောက်ပဲ ပေးပြီး နှစ် ၃၀ အငှား ရခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာမှာ ထိုင်း ရဲတပ်ဖွဲ့က လက်နက် ပွဲစား ထွန်းမင်းလတ်ရဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ရှာဖွေရာမှာ ဘန်ကောက် Belle Rama 9 က အခန်းကျယ် ကွန်ဒို ပိုင်ဆိုင်မှု စာချုပ်က အောင်ပြည့်စုံ အမည်နဲ့၊ ခင်သီရိသက်မွန်ရဲ့ ထိုင်း ဘဏ်စာအုပ်တွေကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ် (Justice For Myanmar, ဇန်နဝါရီ ၁၁၊ ၂၀၂၃)။ Justice For Myanmar ရဲ့ နောက် စုံစမ်းမှု တစ်ခုအရ — မူကြမ်း စာချုပ်တွေနဲ့ သတင်းစကားတွေကို အခြေခံတဲ့ စွပ်စွဲချက် ဖြစ်ပြီး တရားရုံး အတည်ပြုထားတာ မဟုတ်ပါ — သူတို့ဟာ ရွှေ ၈၀၀ ကီလိုဂရမ် (ဒေါ်လာ ၄၈ သန်းဝန်းကျင် တန်ဖိုး) ကို ထိုင်း၊ လာအို၊ ဟောင်ကောင် ကနေ ရောင်းချဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ဖူးပါတယ်။

ခရိုနီ ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုလည်း နည်းနည်းဖြည့်ပြီး ပြောရပါမယ်။ Reuters ရဲ့ ၂၀၁၂ အထူး အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာ့ ခရိုနီ အရင်းရှင်တွေဟာ သန်းရွှေ လက်ထက်မှာ ကြီးပွားလာတဲ့ မိသားစု ၂၀ ထက် မပိုတဲ့ အစုအဖွဲ့ ငယ်လေးပါ — အဲဒီ အဝန်း အခု အထိ စီးပွားရေးရဲ့ ထိပ်မှာ ဆက်ထိုင် နေပါတယ်။ တေဇ ရဲ့ Htoo Group — ယိုစိမ့်လာတဲ့ ၂၀၀၇ အမေရိကန် သံတမန် ကြေးနန်းမှာ "အစိုးရရဲ့ နံပါတ်တစ် ခရိုနီ" လို့ ဖော်ပြခံရသူ (Justice For Myanmar, စက်တင်ဘာ ၂၇၊ ၂၀၂၁) — ရဲ့ နှစ်စဉ် ဝင်ငွေကို ဒေါ်လာ သန်း ၅၀၀ ဝန်းကျင်လို့ ခန့်မှန်း ကိုးကား ကြပါတယ် (ခန့်မှန်းချက် ဖြစ်ပါတယ်၊ စာရင်းစစ် ကိန်းမဟုတ်ပါ)။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာတောင် Htoo Group က လောင်စာဆီ တင်သွင်းခွင့် လိုင်စင် အထူး အခွင့်အရေး ရခဲ့တယ်လို့ UNDP ရဲ့ ၂၀၂၄ မေ အစီရင်ခံစာမှာ မှတ်တမ်းတင် ထားပါတယ်။ ဇော်ဇော်ရဲ့ Max Myanmar / AYA Bank — AYA Bank ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် နှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာ (၂၀၂၂–၂၃) အရ ပိုင်ဆိုင်မှု ကျပ် ၇ ထရီလီယံ ရှိပါတယ်။ အောင်ကိုဝင်းရဲ့ KBZ Bank ဟာ ၂၀၁၀ နှစ်လယ်ပိုင်းမှာ ပိုင်ဆိုင်မှု ဒေါ်လာ ၈ ဘီလီယံဝန်းကျင် ရှိတဲ့ နိုင်ငံရဲ့ အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂလိက ဘဏ် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဘဏ် ပိုင်ဆိုင်မှုက ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သိပါတယ် — ဒါပေမယ့် ပြိုကျနေတဲ့ ဘဏ်စနစ် တစ်ခုထဲမှာ ဘယ်လောက် ကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂလိက ငွေကြေး အင်ပါယာတွေ လည်ပတ်နေလဲ ဆိုတာကိုတော့ တိုင်းတာပေးပါတယ်။ မြေရှား ဘက်မှာလည်း ဇာခွန်တင်းယင်းကို Global Witness က "အံ့သြဖွယ် ချမ်းသာ" (phenomenally rich) သွားသူလို့ ရေးခဲ့ပါတယ် — သူ့ နယ်မြေခံ ပြည်သူတွေ ချောင်းရေ အဆိပ်သင့်ပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်နေချိန်မှာပါ။

ဆန့်ကျင်ဘက် နှစ်ခုကို ယှဉ်ပြပါမယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ Fiscal Monitoring အရ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေး ပေါင်း အသုံးစရိတ်ဟာ GDP ရဲ့ ၃.၆% (ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၀) ကနေ ၁.၈% (၂၀၂၃) အထိ ထက်ဝက် ကျသွားခဲ့ပါတယ်။ BTI 2026 အစီရင်ခံစာအရ ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်က ၂၀၂၃/၂၄ မှာ ဘတ်ဂျက် တစ်ခုလုံးရဲ့ ၁၇% ဖြစ်ပြီး ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေး ပေါင်းထားတာထက် နှစ်ဆနီးပါး များပါတယ်။ လူတစ်ဦး ပျမ်းမျှ ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၁,၂၀၀ ဝန်းကျင်၊ လူ ၃၇ သန်းကျော် ဆင်းရဲ (သို့) ဆင်းရဲရန် အန္တရာယ်မှာ ရှိတဲ့ နိုင်ငံမှာ လက်နက် ဝယ်ဖို့ ငွေ ရှိတယ်၊ လော်ဘီ လုပ်ဖို့ ဒေါ်လာ သန်းချီ ရှိတယ်၊ ဘန်ကောက် ကွန်ဒို ဝယ်ဖို့ ငွေ ရှိတယ် — ကျောင်းနဲ့ ဆေးရုံအတွက်ပဲ မရှိတာပါ။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော့် နောက်ဆုံး အဖြေက ဒီလိုပါ။ မြန်မာပြည်ဟာ ဆင်းရဲလို့ ပျက်တဲ့ နိုင်ငံ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်စိမ်း၊ ဓာတ်ငွေ့၊ မြေရှား၊ ကျွန်း၊ ပတ္တမြား — သယံဇာတ ပေါများတဲ့ နိုင်ငံပါ။ ပြဿနာက နိုင်ငံတော်ကို လုယူ ထားကြတာပါ။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေ ပြိုကျသွားတဲ့ အချိန်မှာ အုပ်ချုပ်သူ ကွန်ရက်ကတော့ ပိုချမ်းသာ လာပါတယ်။ အစိုးရ ဘတ်ဂျက်ထဲ မဝင်တဲ့ အမြတ်ဝေစုတွေ၊ တင်ဒါ မရှိတဲ့ အငှားချုပ်တွေ၊ ဘတ်ဂျက် အပြင်ဘက် မီလစ်ရှာ စီးပွားရေးတွေ — ဒါတွေ အားလုံးက "failed state" ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ နောက်ကွယ် အမှန်တရားပါ။ နိုင်ငံတော်က လူတိုင်းအတွက် မပျက်ပါဘူး။ အုပ်ချုပ်သူတွေ အတွက်ဆိုရင် ဒီနိုင်ငံတော်က အခုအထိ အလွန် ကောင်းစွာ အလုပ်လုပ် နေပါတယ် — သူတို့ရဲ့ ဘဏ်စာရင်းတွေအတွက်ပေါ့။ Failed state ဆိုပေမယ့် ဒေါ်လာ ဘီလျံနာတွေ ရှိနေတာကိုက ဒီနိုင်ငံရဲ့ ရောဂါ လက္ခဏာကို အတိအကျ ပြောပြနေတာပါ — နိုင်ငံ ပျက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ နိုင်ငံကို လုယူထားကြတာပါ။

ဆက်ဖတ်ရန် →

နှုတ်ခမ်းပဲ့ချင်းချင်း မီးမှုတ်ခိုင်း — ဘယ်လာရုစ်နဲ့ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဆက်ဆံရေး

နှုတ်ခမ်းပဲ့ချင်းချင်း မီးမှုတ်ခိုင်း — ဘယ်လာရုစ်နဲ့ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဆက်ဆံရေး

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ စကားပုံ တစ်ခု ရှိတယ် — "နှုတ်ခမ်းပဲ့ချင်းချင်း မီးမှုတ်ခိုင်း" တဲ့။ ကိုယ်တိုင်လည်း မစွမ်းနိုင်တဲ့သူက အလားတူ မစွမ်းနိုင်တဲ့ နောက်တစ်ယောက်ကို အကူအညီ တောင်းတဲ့ အခါ သုံးတဲ့ စကားပုံ။ နှုတ်ခမ်းပဲ့နေတဲ့ လူနှစ်ယောက် မီးမှုတ်ကြည့်လေ — လေက နှုတ်ခမ်း အပေါက်ကနေ ယိုထွက်သွားပြီး မီးက ပိုတောင် ငြိမ်းသွားမယ့် ပုံစံမျိုး။ စစ်ကောင်စီနဲ့ ဘယ်လာရုစ်ရဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ကြည့်ရင် ဒီ စကားပုံပဲ သတိရမိတယ်။

ဆက်ဆံရေးက တကယ် တိုးနေတယ်

အရင်ဆုံး ငြင်းလို့ မရတာက — ဆက်ဆံရေးက အမှန် တိုးတက်နေတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် တစ်ခုတည်းမှာပဲ မင်းအောင်လှိုင်က ဘယ်လာရုစ်ကို နှစ်ကြိမ် သွားခဲ့တယ် — မတ်လမှာ လူကာရှန်ကိုနဲ့ တွေ့ခဲ့ပြီး ဇွန်လမှာလည်း မင့်စ်ခ်မြို့ကို သွားပြီး လက်နက် ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ တွေ့ခဲ့တယ်။ ဘယ်လာရုစ် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ကရန်နင်ကလည်း နေပြည်တော်ကို လာပြီး စစ်ဘက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။ လူကာရှန်ကို ကိုယ်တိုင်လည်း ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာမှာ မြန်မာပြည်ကို လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၆–၂၀၂၈ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး လမ်းပြမြေပုံကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။ အခု အောက်တိုဘာလထဲမှာတောင် အမျိုးသား လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အောင်လင်းဒွေး ဦးဆောင်တဲ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ ဘယ်လာရုစ်မှာ ရောက်နေတယ်။

ဘယ်လာရုစ် ပေးနိုင်တာ — လက်နက်

ဘယ်လာရုစ် ပေးနိုင်တာ တကယ် ရှိတယ် — လက်နက်နဲ့ စစ်ဘက် နည်းပညာ။ Justice For Myanmar ရဲ့ ၂၀၂၅ ဇွန် စုံစမ်းချက်အရ ဘယ်လာရုစ်က စစ်ကောင်စီကို လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်မှု ကွပ်ကဲရေး စနစ် (MADOC)၊ ရေဒါ နည်းပညာ၊ မြေပြင်အခြေစိုက် ဒုံးကျည် စနစ်တွေ ထောက်ပံ့နေပြီး မြန်မာ စစ်ဘက် အရာရှိတွေကိုလည်း ဘယ်လာရုစ် တက္ကသိုလ်တွေမှာ လေ့ကျင့် သင်ကြားပေးနေတယ်။ မင်းအောင်လှိုင်က မျက်နှာပြင် အလင်းနဲ့ အီလက်ထရောနစ် ပစ္စည်းတွေ ထုတ်တဲ့ BelOMO ကုမ္ပဏီနဲ့လည်း တွေ့ခဲ့တယ်။ လယ်ယာ စက်ယန္တရား၊ ထွန်စက် စတဲ့ ပစ္စည်းတွေလည်း ရောင်းနိုင်တယ်။ နိုင်ငံရေး အရဆိုလည်း "ရွေးကောက်ပွဲ" အတွက် အသိအမှတ်ပြု ထောက်ခံမှု ပေးနိုင်တယ်။

မပေးနိုင်တာ — ပိုက်ဆံ

ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းက ဒီမှာပဲ — ဘယ်လာရုစ်က မြန်မာကို ပိုက်ဆံ ချေးပေးနိုင်သလား။ အဖြေက ရှင်းတယ် — မချေးနိုင်ဘူး။ သူကိုယ်တိုင်က ချေးရမယ့် အခြေအနေ ဖြစ်နေလို့။

ဘယ်လာရုစ်ရဲ့ ဆန်ရှင် အခြေအနေက မြန်မာထက်တောင် ပိုဆိုးတယ် လို့ ပြောကြတယ် — အဲဒါ အမှန်ပဲ။ ၂၀၂၀ ကတည်းက နိုင်ငံတကာ ဘဏ္ဍာရေး ဈေးကွက်ကနေ အဖြတ်ခံထားရတယ်။ အဓိက ဘဏ်ကြီးတွေဖြစ်တဲ့ Belagroprombank၊ Bank Dabrabyt၊ Development Bank of Belarus တို့ကို SWIFT စနစ်ကနေ ထုတ်ပယ်ထားတယ်။ Visa နဲ့ Mastercard ကတ်တွေလည်း ဥရောပမှာ သုံးမရတော့ဘူး — ၂၀၂၆ မတ်လမှာတောင် ကန့်သတ်ချက်တွေ ထပ်တိုးလာတယ်။ ဒေါ်လာနဲ့ ယူရို ဝင်လမ်း ထွက်လမ်း မရှိတဲ့ နိုင်ငံက သူများကို ဒေါ်လာ ဘယ်ကနေ ချေးပေးမှာလဲ။ ဘယ်လာရုစ် စီးပွားရေးကိုယ်နှိုက်က ရုရှား ထောက်ပံ့မှုနဲ့ ရပ်တည်နေရတာ — ရုရှားဆီက ချေးငွေ နောက်ဆုတ်ပေးဖို့ကိုတောင် တောင်းခံနေရတယ်။ အဲဒီ ရုရှားကိုယ်နှိုက်ကလည်း ယူကရိန်း စစ်ပွဲနဲ့ ဆန်ရှင်တွေကြားမှာ ကိုယ့် ဘဏ္ဍာရေး ကိုယ်နှိုက် တင်းကြပ်နေတယ်။

ငွေ ပေးချေရေး လမ်းကြောင်းကလည်း အဲဒီလိုပဲ ပိတ်နေတယ်။ စစ်ကောင်စီ ဘက်ကလည်း သူ့ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ် ဘဏ်တွေ အမေရိကန် ဆန်ရှင် ထိထားတယ်။ ရောင်းသူကလည်း ဒေါ်လာ မရနိုင်၊ ဝယ်သူကလည်း ဒေါ်လာ မပေးနိုင်တဲ့ အခြေအနေမှာ ကျန်တာက ပစ္စည်း အပြန်အလှန် လဲလှယ်တာ၊ တတိယနိုင်ငံ ကြားခံတွေ ရှာတာပဲ။ လက်နက် အရောင်းအဝယ်က ရပ်မသွားပေမဲ့ ငွေသား အရောင်းအဝယ်ပုံစံနဲ့ မဟုတ်တော့ဘူး။

မီးက ဘယ်တော့ တောက်မှာလဲ

နိဂုံးအနေနဲ့ ပြောရရင် စစ်ကောင်စီရဲ့ ကမ္ဘာက အရမ်း ကျဉ်းသွားပြီ ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ။ သွားလို့ရတဲ့ နိုင်ငံ လက်ချိုး ရေလို့ ရတယ်။ ကျန်တဲ့ "မိတ်ဆွေ" တွေကလည်း ရုရှား၊ ဘယ်လာရုစ်၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ အီရန် — အားလုံး ကိုယ်တိုင် အရေးယူခံ၊ ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခရောက်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေ။ ဓာတ်ပုံ အတူ ရိုက်လို့ ရတယ်။ လက်နက် ရောင်းဝယ် လုပ်လို့ ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ စီးပွားရေး ကယ်တင်မှုဆိုတာ အဲဒီ အသိုက်အဝန်းထဲမှာ မရှိဘူး။ ဘယ်သူမှာမှ ဖွင့်ပေးစရာ အိတ် မရှိလို့။

နှုတ်ခမ်းပဲ့ လူနှစ်ယောက် မီးမှုတ်ကြတဲ့အခါ မီးက တောက်မလာဘူး။ လေ ယိုထွက်သွားတာပဲ ရှိတယ်။ စစ်ကောင်စီနဲ့ ဘယ်လာရုစ်ရဲ့ ချစ်ကြည်ရေးကို မြင်ရင် အဲဒီ ပုံကို မြင်တာပါပဲ။

ရင်းမြစ်များ: Justice For Myanmar — Belarus supplying Myanmar air defence operational command system (၂၀၂၅ ဇွန် ၂၈); Global New Light of Myanmar (၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၉) — Myanmar–Belarus Development Cooperation Roadmap 2026–2028; EU Council — sanctions against Belarus (SWIFT disconnections, ၂၀၂၂ မတ်လ ၂၀ မှ အကျုံး); Interfax (၂၀၂၆ မတ်) — Visa restrictions on Belarusian bank cards.

ဆက်ဖတ်ရန် →

အလှူလား၊ ကွန်ရက်လား — တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းရဲ့ "ပရဟိတ" ပုံစံ

အလှူလား၊ ကွန်ရက်လား — တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းရဲ့ "ပရဟိတ" ပုံစံ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းတွေနဲ့ ဆက်ဆံဖူးသူတိုင်း သတိထားမိတာ တစ်ခုရှိတယ်။ သူတို့ဆီမှာ "ပရဟိတ" လို့ ခေါ်ရမယ့် လုပ်ငန်းတွေ ရှိတယ် — ဘုံကျောင်း အလုပ်၊ ဆွေစု အသင်း၊ ကုန်သည်ကြီးများ အသင်း၊ ကျောင်း ဆောက်တာ၊ ဘေး ဖြစ်ရင် လှူတာ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါတွေကို အနီးကပ် ကြည့်လိုက်ရင် မြန်မာတွေ နားလည်ထားတဲ့ ပရဟိတနဲ့ မတူဘူး။ အတွင်းမှာ လည်နေတာက စေတနာ သက်သက် မဟုတ်ဘူး — စီးပွားရေး ကွန်ရက် တစ်ခုရဲ့ လည်ပတ်မှု ဖြစ်တယ်။

ဆက်ဆံရေး ဆိုတဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု

တရုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ "guanxi" — ဆက်ဆံရေး ကွန်ရက် — ဆိုတာ စီးပွားရေးရဲ့ အခြေခံ အဆောက်အအုံပဲ။ ယုံကြည်မှုကို ဥပဒေနဲ့ စာချုပ်နဲ့ မတည်ဆောက်ဘဲ လူအချင်းချင်း အပြန်အလှန် အကူအညီ၊ အပြန်အလှန် အကြွေး တွေနဲ့ တည်ဆောက်တယ်။ အလှူအတန်း ဆိုတာ အဲဒီ စနစ်ထဲမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တစ်မျိုးပဲ — ဒီနေ့ ကိုယ်က ကူထားရင် နက်ဖြန် ကိုယ့် အလှည့် ပြန်ရမယ်။

သမိုင်းကို ကြည့်ရင် ရှင်းတယ်။ ရှေးခေတ် တရုတ်ပြည်မှာ ဆွေစုတွေက တည်ထောင်တဲ့ ပရဟိတ မြေယာတွေ ရှိခဲ့တယ် — ၁၁ ရာစုက ဖန့်ကျုံးယန် တည်ထောင်တဲ့ ပရဟိတ အိမ်ရာဆိုရင် နာမည်ကြီးတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အကူအညီရဲ့ နယ်နမိတ်က ရှင်းတယ် — ကိုယ့် ဆွေစု အတွင်း။ ပြည်ပရောက် တရုတ် အသိုက်အဝန်းတွေရဲ့ မွေးရပ်တူ အသင်းတွေ (huiguan) ကလည်း ဒီအတိုင်းပဲ — တည်းခိုခန်း၊ သုသာန်၊ ကျောင်း၊ နာရေး အကူအညီ စီစဉ်ပေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝန်ဆောင်မှုက အသင်းဝင်၊ မွေးရပ်တူ၊ ဆွေမျိုး အသိုက်အဝန်း အတွင်းပိုင်း အတွက်ပဲ။ အဲဒါ လူသား စာနာမှု မဟုတ်ဘူးလား မေးရင် — ဟုတ်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒါ "ကိုယ့်လူ ကိုယ်ကူ" စနစ်။ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ အသင်းက စီးပွားရေး ယုံကြည်မှု၊ အလုပ်သမား ကွန်ရက်၊ အကာအကွယ် အားလုံးကို ပြန်ရတယ်။

ခေတ်သစ် — အစိုးရ ဦးဆောင်တဲ့၊ ကုမ္ပဏီ ဦးဆောင်တဲ့ အလှူ

ဒီနေ့ တရုတ်ပြည်ထဲမှာလည်း ပုံစံက ဒီအတိုင်းပဲ — ပိုကြီးတဲ့ ပုံစံနဲ့။ Jet Li ရဲ့ One Foundation လို၊ Tencent ရဲ့ "99 Giving Day" အွန်လိုင်း အလှူ လှုပ်ရှားမှုလို ကြီးမားတဲ့ အလှူ လုပ်ငန်းတွေ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ခု သတိထားရမယ်။ တစ်ခု — ၂၀၁၆ ပရဟိတ ဥပဒေ နောက်ပိုင်း အလှူ လုပ်ငန်းအားလုံး အစိုးရ မှတ်ပုံတင်၊ အစိုးရ ကြီးကြပ်မှုအောက်မှာပဲ လည်ရတယ်။ လူထု ကိုယ်ထူကိုယ်ထ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အဖွဲ့ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရပ်တည်ဖို့ နေရာ ကျဉ်းတယ်။ နောက်တစ်ခု — ကုမ္ပဏီကြီးတွေ လှူတဲ့အခါ အလှူဟာ အမှတ်တံဆိပ် တန်ဖိုး၊ အစိုးရနဲ့ ဆက်ဆံရေး ဆိုတဲ့ အပြန်အလှန် အကျိုး တွက်ချက်မှုနဲ့ တွဲပြီး လာတာ များတယ်။ ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်ရင် ဘယ်ကုမ္ပဏီက ဘယ်လောက် လှူတယ်ဆိုတာ သတင်းခေါင်းစဉ်မှာ ချက်ချင်း ပြိုင်ကြတယ် — အဲဒါ ကြော်ငြာ တန်ဖိုးလည်း ဖြစ်တယ်။

ဆိုလိုတာက တရုတ် ပုံစံမှာ အလှူဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ သီးခြား ကိုယ်ပိုင် နယ်ပယ် မဟုတ်ဘူး။ စီးပွားရေးနဲ့ အာဏာ ဆက်ဆံရေးတွေရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်း တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်တယ်။

မြန်မာ ပုံစံနဲ့ ဘာကွာလဲ

မြန်မာ့ ပရဟိတက ဆန့်ကျင်ဘက် နီးပါး ဖြစ်တယ်။ နာရေးကူညီမှု အသင်းတွေက မသိတဲ့ မိသားစုရဲ့ နာရေးကို အခမဲ့ ဆောင်ရွက်ပေးတယ်။ သွေးလှူ ကွန်ရက်တွေက ကိုယ်နဲ့ ဘာမှ မတော်တဲ့ လူနာအတွက် ည သန်းခေါင် ထလာပေးတယ်။ ငလျင် လှုပ်တော့၊ ရေကြီးတော့ ပထမဆုံး ရောက်လာတာက ကုမ္ပဏီ မဟုတ်ဘူး၊ အစိုးရ မဟုတ်ဘူး — ရပ်ကွက်ထဲက စေတနာ့ဝန်ထမ်း လူငယ်တွေပဲ။ ဒီ ပရဟိတရဲ့ ထူးခြားချက်က — အကျိုးပြန်ရဖို့ တွက်ချက်မှု မပါဘူး။ ကုသိုလ် စေတနာ တစ်ခုတည်းနဲ့ သူစိမ်း အတွက် လုပ်တာ။ ကွန်ရက် မဟုတ်ဘူး။ ပြန်မျှော်လင့်ချက် မရှိဘူး။

ဒါကြောင့် မြန်မာ လူတစ်ယောက်က တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းကို ကြည့်ပြီး "ပရဟိတ မရှိဘူး" လို့ ခံစားရတာ မဆန်းဘူး။ ရှိတော့ ရှိတယ် — ဒါပေမဲ့ သူ ရှာနေတဲ့ "စေတနာ သက်သက်" အမျိုးအစား မဟုတ်ဘူး။

မြန်မာအတွက် သတိထားရမယ့် အချက်

ဒီ ကွာခြားချက်ကို နားလည်ထားဖို့ မြန်မာတွေအတွက် လက်တွေ့ အရေးကြီးတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ "အလှူ" ဆိုတဲ့ အမည်နဲ့ ဝင်လာတဲ့ အရာတိုင်းကို စေတနာလို့ အလိုအလျောက် မှတ်ယူလို့ မရလို့ပဲ။ ကုန်သွယ် လမ်းကြောင်း တစ်လျှောက် ပေးတဲ့ အလှူ၊ အာဏာပိုင်တွေနဲ့ ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ဖို့ ပေးတဲ့ အလှူ၊ စီမံကိန်း ခွင့်ပြုချက်နဲ့ ယှဉ်တွဲ ပါလာတဲ့ အလှူ — ဒါတွေဟာ ကွန်ရက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖြစ်တယ်။ အလှူ တစ်ခုကို အကဲဖြတ်ချင်ရင် မေးရမယ့် မေးခွန်းက တစ်ခွန်း — ဒီငွေက ဘယ်သူ့ နယ်ပယ်ထဲမှာ ပြန်လည် နေတာလဲ။ ပေးသူရဲ့ စီးပွားရေး နယ်ပယ် အတွင်းမှာပဲ လည်နေရင် အဲဒါ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု။ မသိတဲ့ သူစိမ်းဆီ ရောက်ပြီး ဘာမှ ပြန်မမျှော်ရင် အဲဒါ ပရဟိတ။

ရှင်းအောင် ပြောရရင် — ဒါဟာ လူမျိုး တစ်မျိုးရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို ဆုံးဖြတ်တာ မဟုတ်ဘူး။ တရုတ်တွေထဲမှာလည်း စိတ်ရင်းနဲ့ လှူတဲ့သူ ရှိတယ်။ မြန်မာတွေထဲမှာလည်း အမည်ခံဖို့ လှူတဲ့သူ ရှိတယ်။ ဆုံးဖြတ်နေတာက လူတွေ မဟုတ်ဘူး — စနစ် နှစ်ခုရဲ့ မတူညီတဲ့ လည်ပတ်ပုံကို ထောက်ပြနေတာ ဖြစ်တယ်။ စနစ်ကို မြင်တတ်မှ အလှူ အယောင်ဆောင်ထားတဲ့ အကျိုးစီးပွား တွက်ချက်မှုတွေကို လည်း ခွဲခြား မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်တယ်။

ရင်းမြစ်များ: တရုတ် ပရဟိတ ဥပဒေ (၂၀၁၆); Tencent 99 Giving Day (၂၀၁၅ မှ စတင်); One Foundation (၂၀၀၇ မှ စတင်); ဖန့်ကျုံးယန် ပရဟိတ အိမ်ရာ (၁၁ ရာစု) ဆိုင်ရာ သမိုင်း မှတ်တမ်းများ; မွေးရပ်တူ အသင်းများ (huiguan) ဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ။

ဆက်ဖတ်ရန် →

ဒေါ်လာစျေး နှစ်မျိုး — ကွာဟချက်က ပြည်သူကို ဘယ်လို ဒဏ်ခတ်နေလဲ

ဒေါ်လာစျေး နှစ်မျိုး — ကွာဟချက်က ပြည်သူကို ဘယ်လို ဒဏ်ခတ်နေလဲ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာနိုင်ငံမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်ဒေါ်လာအတွက် စျေး တစ်မျိုး မဟုတ်ဘူး။ ငါးမျိုးလောက် ရှိတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုဘဏ် (Central Bank of Myanmar, CBM) ရဲ့ တရားဝင် သတ်မှတ်စျေး (reference rate) က တစ်ဒေါ်လာကို ကျပ် ၂,၁၀၀။ ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ အွန်လိုင်း ရောင်းဝယ်ရေး ပလက်ဖောင်းစျေးက ကျပ် ၃,၅၅၀ မှ ၃,၆၀၀ ခန့်။ ဘဏ်ဖောက်သည် စျေးက ၃,၅၈၆။ ငွေလဲကောင်တာ စျေးက ၃,၆၇၀။ ပြည်ပအလုပ်သမားတွေ လွှဲပို့ငွေအတွက် အထူးစျေးက ၃,၉၇၅။ ပြင်ပပေါက်စျေး (လမ်းဘေးစျေး) ကတော့ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ နှောင်းပိုင်းမှာ တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၄,၄၅၀ မှ ၄,၆၀၀ ကြား။

ဆိုလိုတာက အစိုးရ သတ်မှတ်စျေးထက် တကယ့်ပေါက်စျေးက ထက်ဝက်ကျော် — ၁၁၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် — ပိုမြင့်နေတယ်။ ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့က မဇ္ဈိမ (Mizzima) ထုတ်ပြန်တဲ့ ဇယားမှာလည်း သတ်မှတ်စျေး ၂,၁၀၀၊ ပေါက်စျေး ၄,၈၀၀ လို့ ပါခဲ့တယ်။ နှစ်နှစ်ကြာတဲ့အထိ ဒီကွာဟချက်က ပိတ်မသွားသေးဘူး။ ဒီကွာဟချက်က စာရွက်ပေါ်က ကိန်းဂဏန်း ကွာဟချက် မဟုတ်ဘူး။ ပြည်သူလူထု တစ်ရပ်လုံးအပေါ် နေ့တိုင်း ဒဏ်ခတ်နေတဲ့ စနစ်တစ်ခုရဲ့ အကာ ဖြစ်တယ်။

စျေးနှစ်မျိုး ဘယ်လို ဖြစ်လာတာလဲ

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီလမှာ ဗဟိုဘဏ်က အမိန့်ထုတ်တယ် — နိုင်ငံခြားငွေ ရရှိသူတိုင်း လုပ်ငန်းရက် တစ်ရက်အတွင်း သတ်မှတ်စျေးနဲ့ ကျပ်ငွေ လဲရမယ်။ အဲဒီတုန်းက သတ်မှတ်စျေးက ၁,၈၅၀။ ၂၀၂၂ သြဂုတ်လ ၅ ရက်မှာ ၂,၁၀၀ ကို တိုးလိုက်တယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်း လေးနှစ်ကျော် ကြာတဲ့အထိ ၂,၁၀၀ က မရွေ့တော့ဘူး။ ပြင်ပစျေးကတော့ ရွေ့နေတယ် — ၂၀၂၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လမှာ လမ်းဘေးစျေး တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၇,၅၀၀ အထိ ထိုးတက်ခဲ့ဖူးတယ် (Reuters, ၂၀၂၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်)။

ဗဟိုဘဏ်ကိုယ်တိုင်လည်း ၂,၁၀၀ က တကယ့်စျေး မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သိတယ်။ ဒါကြောင့် ၂၀၂၃ ဒီဇင်ဘာမှာ ဘဏ်တွေ စျေးကွက်စျေးနဲ့ ရောင်းဝယ်နိုင်တဲ့ အွန်လိုင်း ပလက်ဖောင်းကို ဖွင့်ပေးလိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သတ်မှတ်စျေး ၂,၁၀၀ ကိုတော့ မဖျက်ဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ အဲဒီစျေးက စစ်ကောင်စီအတွက် ငွေရှာစက် ဖြစ်နေလို့ပဲ။

ဆိုးကျိုး ၁ — ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်တွေအပေါ် လျှို့ဝှက် အခွန်

ပို့ကုန် တင်ပို့သူ ဝင်ငွေကို ဘဏ်မှာ အပ်ပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို သတ်မှတ်စျေး ၂,၁၀၀ နဲ့ အတင်းအကျ လဲလှယ်ရတယ်။ စစချင်းမှာ ဝင်ငွေ အားလုံးရဲ့ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း။ ပြီးတော့ ၆၅၊ ၅၀၊ ၃၅၊ ၂၅ အဆင့်ဆင့် လျှော့ချလာပြီး ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းပဲ ကျန်တော့တယ်။ ငါးကြိမ်တိတိ လျှော့ချခဲ့ရတာကိုက ဒီစနစ် ဘယ်လောက် ဒဏ်ခတ်ခဲ့လဲဆိုတဲ့ ဝန်ခံချက် ဖြစ်တယ်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အစားအသောက်မူဝါဒ သုတေသန အင်စတီကျု (International Food Policy Research Institute, IFPRI) ရဲ့ လေ့လာချက်အရ ဒီစနစ်က ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်တွေအပေါ် ပျမ်းမျှ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျှို့ဝှက် အခွန် ကောက်နေသလို ဖြစ်တယ်။ အပြင်းဆုံး အချိန် ၂၀၂၄ သြဂုတ်လမှာ ပို့ကုန်သမား ရတဲ့ တကယ့်စျေးက ပေါက်စျေးထက် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး လျော့နေခဲ့တယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) ကလည်း ၂၀၂၂ နှစ်ကုန်မှာ ဒီစနစ်ကို ပို့ကုန် အခွန် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး လို့ ခန့်မှန်းခဲ့တယ် လို့ ဆိုပါတယ်။

အကျိုးဆက်က ရှင်းတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံကို ဆန် တင်ပို့မှု ၂၀၂၃ အစောပိုင်းမှာ လုံးဝနီးပါး ရပ်သွားခဲ့တယ်။ လုပ်ငန်းတွေ မရှုံးအောင် တင်ပို့စျေး လိမ်ရေးတာ (mis-invoicing) ကို အသက်ကယ် နည်းလမ်းအဖြစ် သုံးလာကြတယ် လို့ အရှေ့တောင်အာရှ လေ့လာမှု အင်စတီကျု (Institute of Southeast Asian Studies, ISEAS) ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် သုံးသပ်ချက်မှာ ဖော်ပြထားတယ်။

ဆိုးကျိုး ၂ — ပြည်ပ အလုပ်သမားတွေ နှစ်ခါရိုက် ခံရခြင်း

၂၀၂၄ သြဂုတ်လကစပြီး ပြည်ပမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ မြန်မာ အလုပ်သမားတွေ လစာရဲ့ အနည်းဆုံး ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင် လမ်းကြောင်းကနေ လွှဲပို့ရတယ်။ မလွှဲရင် ခရီးသွား စာရွက်စာတမ်း အခက်အခဲ ရှိမယ်။ တရားဝင် လမ်းကြောင်းက ပေးတဲ့ စျေးက ပေါက်စျေးထက် နိမ့်တယ် — အထူး လွှဲပို့စျေး ၃,၉၇၅ တောင် ပေါက်စျေး ၄,၅၈၀ ထက် ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့် နိမ့်နေဆဲ။

ရလဒ်က တရားဝင် လွှဲပို့ငွေ ကျဆင်းသွားတာပဲ။ ၂၀၂၀ မှာ ဒေါ်လာ ၂.၆၇ ဘီလီယံ ရှိခဲ့တဲ့ တရားဝင် လွှဲပို့ငွေက ၂၀၂၂ မှာ ၁.၉ ဘီလီယံပဲ ကျန်တယ် — ပြည်ထွက် အလုပ်သမား ပိုများလာတဲ့ ကာလမှာပဲ။ ကျန်တာတွေက ဟွန်ဒီ (hundi) လမ်းကြောင်းကို ရောက်သွားတယ်။ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား အဖွဲ့ (International Labour Organization, ILO) ရဲ့ စစ်တမ်းအရ မြန်မာ ရွှေ့ပြောင် အလုပ်သမားရဲ့ ၂ ရာခိုင်နှုန်းပဲ တရားဝင် ငွေလွှဲ ဝန်ဆောင်မှုကို သုံးပြီး ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းက ဟွန်ဒီကို သုံးနေတယ်။ စျေးနှစ်မျိုး ကွာဟချက် ကြီးလေလေ လူတွေကို အမှောင်စျေးကွက်ထဲ တွန်းပို့လေလေပဲ လို့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က သုံးသပ်ပါတယ်။

ဆိုးကျိုး ၃ — ဈေးချိုတဲ့ ဒေါ်လာကို လက်ဝါးကြီး အုပ်ထားခြင်း

သတ်မှတ်စျေးနဲ့ ဒေါ်လာ ဝယ်ခွင့်ရတာက လူတိုင်း မဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံခြားငွေ ကြီးကြပ်ရေး ကော်မတီ (Foreign Exchange Supervisory Committee, FESC) ဆိုတဲ့ စစ်တပ် ဦးဆောင်တဲ့ အဖွဲ့က ခွင့်ပြုချက်ပေးမှ ဝယ်ခွင့်ရတယ်။ လောင်စာဆီ၊ ဆီ၊ ဆေးဝါး စတဲ့ မဖြစ်မနေ ကုန်တွေအတွက် ဦးစားပေးတယ် လို့ ဆိုပေမဲ့ ခွင့်ပြုချက် ရောင်းစားလို့ရတဲ့ စနစ်တိုင်းမှာ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှု ပါလာစမြဲပဲ။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း လေ့လာမှုအဖွဲ့ (International Crisis Group) က ၂၀၂၂ ကတည်းက ဒီစနစ်ဟာ လောင်စာဆီ၊ စားသုံးဆီ၊ ဆေးဝါး စတဲ့ အခြေခံကုန်တွေတောင် ပြတ်လပ်မှု ဖြစ်စေတယ် လို့ ထောက်ပြခဲ့တယ်။

ပိုဆိုးတာက ISEAS ရဲ့ FULCRUM သုံးသပ်ချက်အရ စစ်ကောင်စီက ဒီစနစ်နဲ့ ပို့ကုန် ဝင်ငွေရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ပေါက်စျေးရဲ့ ထက်ဝက်ခန့်နဲ့ ရယူနေပြီး အဲဒီ နိုင်ငံခြားငွေ အများစုကို စစ်ကောင်စီ ကိုယ်တိုင်ပဲ သုံးနေတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကွာဟချက်ဆိုတာ ပို့ကုန်သမားတွေ၊ အလုပ်သမားတွေဆီကနေ စစ်ကောင်စီ အိတ်ထဲကို တိုက်ရိုက် ငွေလွှဲပေးနေတဲ့ ပိုက်လိုင်း ဖြစ်တယ်။

ဆိုးကျိုး ၄ — ကုန်စျေးနှုန်းတွေ ပေါက်စျေးနောက် လိုက်ရခြင်း

ခွင့်ပြုချက် မရတဲ့ တင်သွင်းသူ၊ သာမန် ဝယ်သူ အားလုံးက ပေါက်စျေးနဲ့ ဝယ်ရတယ်။ ဆိုင်တွေ စျေးသတ်မှတ်တဲ့အခါ ၂,၁၀၀ ကို မကြည့်ဘူး — ပေါက်စျေးကို ကြည့်တယ်။ ဒါကြောင့် ကုန်စျေးနှုန်း ဖောင်းပွမှုက ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ ၃၃.၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ ၂၀၂၆ ဧပြီမှာ ၂၄.၆ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရောက်ခဲ့တယ် လို့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ ၂၀၂၆ ဇွန်လ မြန်မာ စီးပွားရေး စောင့်ကြည့်အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားတယ်။ ရွှေစျေးတောင် ပေါက်စျေး နဲ့ တွက်တယ် — ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့ တရားဝင် ကိုးကားစျေးအရ ရွှေတစ်ကျပ်သား ကျပ် ၇၁ သိန်း။

နိုင်ငံကူးငွေ လဲလှယ်မှုတောင် ခြွင်းချက် မရှိဘူး။ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations, UN) ကိုယ်တိုင်က မြန်မာအတွက် လုပ်ငန်းသုံး ငွေလဲစျေးကို ၂၀၂၅ မေလမှာ တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၄,၁၈၀ သတ်မှတ်ထားတယ် — အကူအညီ ပေးတဲ့ အဖွဲ့တွေတောင် ၂,၁၀၀ ကို မသုံးဘူး၊ မသုံးနိုင်ဘူး။ ၂၀၀၈ နာဂစ် တုန်းကလည်း ကယ်ဆယ်ရေး ဒေါ်လာတွေကို အာဏာပိုင် စျေးနဲ့ အတင်းလဲခိုင်းလို့ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့ဖူးတဲ့ သာဓက ရှိတယ်။

ဆိုးကျိုး ၅ — ပြင်ပ စျေးကွက်ကို ရာဇဝတ်မှု ဖြစ်အောင် လုပ်ခြင်း

စျေးနှစ်မျိုး မပျောက်အောင် ထိန်းတဲ့ နောက်ဆုံး နည်းလမ်းက ဖမ်းဆီးရေးပဲ။ ၂၀၂၄ ဇွန်မှာ ငွေလဲသူတွေ ဒါဇင်နဲ့ချီ အဖမ်းခံရတယ်။ ၂၀၂၅ ဇွန်မှာ စျေးနှုန်း တင်တဲ့ လူမှုကွန်ရက် အကောင့်တွေရဲ့ ဘဏ်အကောင့်တွေ အေးခဲ၊ ဆင်းမ်ကတ်တွေ ပိတ်ခံရတယ်။ ရွှေ အသင်း သတ်မှတ်စျေးထက် ပိုရောင်းလို့ ၂၀၂၅ မှာ မန္တလေး ရွှေကုန်သည် ၇ ဦး အဖမ်းခံရတယ်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီနဲ့ မတ်လမှာ ရန်ကုန် ရွှေအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ အတွင်းရေးမှူးတွေ အဖမ်းခံရပြီး လုပ်အားဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခံရတယ်။ တကယ့်စျေးအတိုင်း ရောင်းဝယ်တာကို ရာဇဝတ်မှု ဖြစ်အောင် လုပ်တဲ့ စီးပွားရေး စနစ်ဟာ ကျန်းမာတဲ့ စနစ် မဟုတ်ဘူး။

အချုပ်အားဖြင့်

စျေးနှစ်မျိုး စနစ်ရဲ့ ဒဏ်ကို ခံနေရသူတွေက — ဝင်ငွေ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အတင်းဖြတ်ခံရတဲ့ ပို့ကုန်သမား၊ ပေါက်စျေးထက် လျော့ရတဲ့ ပြည်ပ အလုပ်သမား၊ ကုန်စျေးနှုန်း တက်သမျှ ခံနေရတဲ့ သာမန် စားသုံးသူ။ အကျိုးခံစားနေရသူက — ဈေးချို ဒေါ်လာကို ဖြန့်ချိ ခွင့်ပြုခွင့် ကိုင်ထားသူနဲ့ အဲဒီ ဒေါ်လာတွေကို ကိုယ်တိုင် သုံးနေတဲ့ စစ်ကောင်စီ။

၂,၁၀၀ ဆိုတဲ့ ကိန်းဂဏန်းက စီးပွားရေး ကိန်းဂဏန်း မဟုတ်တော့ဘူး။ အဲဒါ အာဏာရှင် စနစ်တစ်ခုရဲ့ ထိန်းချုပ်မှု ကိန်းဂဏန်း ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ကိန်းဂဏန်း ရှိနေသရွေ့ မြန်မာ့ စီးပွားရေးက နှစ်ပိုင်း ကွဲနေပြီး အောက်ပိုင်းက လူတွေ အမြဲ ရှုံးနေမှာ ဖြစ်တယ်။

ရင်းမြစ်များ: Central Bank of Myanmar / Central Statistical Organization (အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆); World Bank, Myanmar Economic Monitor (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅; ဇွန် ၂၀၂၆); IFPRI လေ့လာချက် (၂၀၂၆); ISEAS Perspective 2026/47 နှင့် FULCRUM သုံးသပ်ချက်; Reuters (၂၀၂၄ သြဂုတ် ၂၁); Mizzima (၂၀၂၄ အောက်တိုဘာ ၃); International Crisis Group (၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ); ILO စစ်တမ်း.

မှတ်ချက်: ပြင်ပပေါက်စျေး ကိန်းဂဏန်းများသည် ETCurrency P2P ညွှန်းကိန်း (၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀) နှင့် NCH Stats (၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၇) အပေါ် အခြေခံသည် — မြို့အလိုက်၊ ငွေစက္ကူ အခြေအနေအလိုက် ကွာခြားနိုင်သည်။

ဆက်ဖတ်ရန် →

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၁ ရက်

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၁ ရက်

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၁ ရက်

အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် (ဗုဒ္ဓဟူးနေ့) မြန်မာသတင်းချုပ်ကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဂျပန် အထူးကိုယ်စားလှယ် ဆာဆာကာဝ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့သလို၊ မကွေးတိုင်း မြိုင်မြို့နယ် ရေနံခွင်ဒေသမှာ စစ်ကောင်စီရဲ့ ထိုးစစ်ကြောင့် ထောင်နဲ့ချီတဲ့ ဒေသခံတွေ ထွက်ပြေးနေရပါတယ်။ ပလက်ဝ၊ ဘုတလင်၊ စဉ့်ကူးတို့မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ဆက်ဖြစ်နေပြီး၊ ကင်မ် အဲရစ်က The Times ကို ဘုရင်ရဲ့ စာအုပ်လက်ဆောင်နဲ့ပတ်သက်ပြီး တုံ့ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုနဲ့ သုံးဖက်ကစားကွက် — ဆက်စပ်ဆောင်းပါးထုပ်ပိုး

မနေ့က ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှု ဆန်းစစ်ချက် ဆောင်းပါးထုပ်ပိုးကို ဒီမှာ စုစည်းဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။ အချုပ်အားဖြင့် — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ တရုတ်၊ ရုရှား၊ အမေရိကန် သုံးဖက်အကြား ဟက်ဂျင်း (hedging) ကစားနေပြီး ဘက်ပြောင်းနေတာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဆန်းစစ်ထားပါတယ်။ ဝါရှင်တန် အလိုချင်ဆုံး ရှားပါးသတ္တုက စစ်ကောင်စီလက်ထဲမှာ မရှိဘဲ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ချစ်ဝှီ–ပန်ဝါ ဒေသမှာ ရှိတယ်။ အတည်ပြုမှတ်တမ်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာ သုံးသန်းတန် ဝါရှင်တန် လှုံ့ဆော်ရေးစာချုပ်နဲ့ ရှားပါးသတ္တုတူးဖော်မှုရဲ့ အဆိပ်အတောက်က ကုတ်၊ ဆိုင် မြစ်တွေကတစ်ဆင့် ထိုင်းဘက်ကို စီးဝင်နေတာတွေ ပါဝင်တယ်။

• လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုနဲ့ သုံးဖက်ကစားကွက် — မင်းအောင်လှိုင် ဘယ်ဘက် ယိမ်းမလဲ (မြန်မာ ဆန်းစစ်ချက်)
• တိုကျို လျှို့ဝှက်ပွဲ ဝန်းကျင်က မှတ်တမ်း — အမည်တွေ၊ ရက်စွဲတွေ၊ ဒေါ်လာ သန်းချီ lobby (မြန်မာ မှတ်တမ်း၊ ကချင် မြေရှားမြေပုံနှင့် ထိုင်းဘက် အဆိပ်မြစ်အကြောင်း ပါဝင်)
• Secret Talks and a Three-Way Game — Which Way Will Min Aung Hlaing Lean? (English analysis)
• The Record Around the Tokyo Secret Meeting — Names, Dates and a Million-Dollar Lobby (English record)

ကင်မ် အဲရစ် — ဘုရင်ရဲ့ စာအုပ်လက်ဆောင်ကို ကျေးဇူးတင်ပေမဲ့ စစ်ကောင်စီကို အခွင့်မပေးသင့်

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ သား ကင်မ် အဲရစ်က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ်ရက်မှာ The Times သတင်းစာနဲ့ အင်တာဗျူးမှာ ဗြိတိန် ချားစ်ဘုရင်ရဲ့ စာအုပ်လက်ဆောင်ကို ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပေမဲ့၊ စစ်ကောင်စီကို ရွေးချယ်ထုတ်ဖော်မှုတွေနဲ့ ပုံမှန်အခြေအနေ ယောင်ဆောင်/နိုင်ငံတကာ တရားဝင်မှု ရယူခွင့် မပေးသင့်ဘူးလို့ တုံ့ပြန်ခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ သူ့အမေရဲ့ အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးတွေ ဆက်လက် ချိုးဖောက်ခံနေရတုန်းပဲလို့လည်း ဆိုပါတယ်။

စာအုပ်ပေးပို့မှုကို ထုတ်ဖော်တဲ့ အချိန်ကိုင်တွယ်မှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး သူက သံသယရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ် — စုထားပြီး အကျိုးရှိချိန်မှာ ထုတ်သုံးတာဖြစ်ပြီး၊ မင်းအောင်လှိုင်ကို "သနားကြင်နာတတ်တဲ့ ထိန်းသိမ်းသူ" ပုံရိပ် ဖန်တီးပေးနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဗားမား ကမ်ပိန်း ယူကေ (Burma Campaign UK) ရဲ့ မတ် ဖာမာနာ (Mark Farmaner) ကတော့ စစ်တပ်ဟာ နှစ်နာရီခွဲတိုင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ တစ်ကြိမ် လုပ်နေပြီး၊ ကလေးတစ်ဦးဟာ နှစ်ဆယ့်ကိုးနာရီတိုင်း ပျမ်းမျှ သေဆုံးနေရတယ်လို့ ထောက်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဗြိတိန်ရဲ့ အမြင့်ဆုံး သံတမန်ကြိုးပမ်းမှုဟာ စာအုပ်နှစ်အုပ် ညှိနှိုင်းရရှိမှုသာ ဖြစ်တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ တစ်ကိုးကိုးဝန်းကျင်နှစ်တွေတုန်းက ဒေါ်စုကိုယ်တိုင် ဗြိတိသျှသံရုံးကို ပစ္စည်းတွေ မပို့ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ဖူးတယ်လို့ ဆိုပါတယ် — စစ်တပ်က ဝါဒဖြန့်ဖို့ အသုံးချခံရလို့ပါပဲ။ ဘတ်ကင်ဟမ် နန်းတော်ကတော့ မှတ်ချက်ပေးဖို့ ငြင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကင်မ် အဲရစ်ဟာ ဧပြီလ ၂၀၂၆ ကတည်းက "အသက်ရှင်ကြောင်း သက်သေပြ" (Proof of Life) လှုပ်ရှားမှုကို လုပ်ဆောင်နေပြီး၊ ဇွန်လမှာ "၈၁ အတွက် ၈၁" (81 for 81) စိန်ခေါ်မှုကို လုပ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေအသက်ရှင်ကြောင်း သက်သေပြဖို့က အဓိက တောင်းဆိုချက်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံး ရည်မှန်းချက်က ချက်ချင်း ခြွင်းချက်မရှိ လွှတ်ပေးရေးပဲလို့ ဆိုပါတယ်။ ဘုရင်ပေးပို့ခဲ့တာက စာအုပ်နှစ်အုပ်နဲ့ ဘုရင်ရဲ့ အလုံပိတ် စာတစ်စောင် ဖြစ်တယ်။ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ကင်မ် အဲရစ် အမေ့ဆီ စာတွေပို့ခဲ့ပေမဲ့ မိသားစုစာတစ်စောင်မှ မရောက်ခဲ့ဘဲ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ သုံးနှစ်နီးပါးက ဆင်ဆာဖြတ်ထားတဲ့ ပြန်စာတစ်စောင်သာ ရရှိခဲ့ဖူးတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဂျပန် အထူးကိုယ်စားလှယ် ဆာဆာကာဝ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံ

ဂျပန် ပရဟိတသမား ယိုဟဲ ဆာဆာကာဝ (Yohei Sasakawa) ဟာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ်ရက် အင်္ဂါနေ့က နေပြည်တော်မှာ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ်လို့ နိုင်ငံပိုင် Global New Light of Myanmar သတင်းစာက အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှာ ဖော်ပြခဲ့တယ်လို့ ရွိုက်တာ သတင်းဌာန (Reuters) က ရေးသားခဲ့ပါတယ်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ သံတမန်အထီးကျန်မှုနောက် မြန်မာနဲ့ နိုင်ငံတကာ ပြန်လည်ထိတွေ့မှု အရှိန်မြင့်လာနေချိန်မှာ ဒီတွေ့ဆုံမှု ဖြစ်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ယိုဟဲ ဆာဆာကာဝ (Yohei Sasakawa) — ဓာတ်ပုံ: Wikimedia Commons

ဆာဆာကာဝဟာ နိပွန် ဖောင်ဒေးရှင်း (Nippon Foundation) ရဲ့ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာ့အမျိုးသား ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးဆိုင်ရာ ဂျပန်အထူး ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တွေ့ဆုံမှုမှာ မြန်မာ့ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်အတွက် ဆာဆာကာဝရဲ့ အကူအညီပေးရေး အစီအစဉ်တွေနဲ့ ဖောင်ဒေးရှင်းက လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ထောက်ပံ့မှုတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ သတင်းစာက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ဆာဆာကာဝဟာ မြန်မာ့စစ်တပ်နဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေအကြား ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးရာမှာ နှစ်ရှည်လများ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၂ မှာ မြန်မာ့စစ်တပ်နဲ့ ရခိုင့်တပ်တော် (AA) အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့တယ်လို့ နိပွန် ဖောင်ဒေးရှင်းက ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဟာ နောက်ပိုင်းမှာ ပြိုကွဲသွားပြီး တိုက်ပွဲတွေ ပြန်ဖြစ်နေတယ်လို့ ရွိုက်တာက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်ကလည်း မြန်မာနဲ့ ဒီလအတွင်း တိုကျိုမှာ ဆွေးနွေးမှုတွေ လုပ်ခဲ့ပြီးပြီလို့ ဆိုပါတယ်။ ဂျပန်ရဲ့ မြန်မာဆိုင်ရာ ယာယီကိုယ်စားလှယ်ဟာလည်း အောက်တိုဘာလမှာ မြန်မာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ ပထမဆုံး လူသိရှင်ကြား တွေ့ဆုံမှုကို လုပ်ခဲ့ပြီး၊ စက်တင်ဘာလတုန်းက ဂျပန် အာဏာရပါတီ လွှတ်တော်အမတ် ဟီရိုမိချိ ဝါတာနာဘေ (Hiromichi Watanabe) နေပြည်တော်ကို လာရောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဂျပန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကတော့ ဆာဆာကာဝရဲ့ ခရီးစဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မှတ်ချက်ပေးဖို့ တောင်းဆိုမှုကို ချက်ချင်း တုံ့ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

မကွေးတိုင်း မြိုင်မြို့နယ် ရေနံခွင်ဒေသမှာ စစ်ကောင်စီ ထိုးစစ်ပြင်း — ထောင်ချီ ထွက်ပြေး

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားတဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်တွေဟာ မကွေးတိုင်း မြိုင်မြို့နယ်ထဲကို ဝင်ရောက်လာနေပြီး "အညာ ဒူဘိုင်း" လို့ အမည်ပေးထားတဲ့ ရေနံထွက်ဒေသကို သိမ်းပိုက်ဖို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတာကြောင့် ဒေသခံ ထောင်နဲ့ချီပြီး ထွက်ပြေးနေရတယ်လို့ ဧရာဝတီ သတင်းဌာန (The Irrawaddy) က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ရေနံတူးစင် (ပုံဥပမာ) — ဓာတ်ပုံ: Wikimedia Commons

တောင်ဘက် တစ်နာရီခန့်အကွာ ပခုက္ကူက ခြေလျင်တပ်မ (တပ်မ) က အားဖြည့်တပ်တွေဟာ ၂၀၂၂ ကတည်းက တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဒီဒေသကနေ အရေးပါတဲ့ ဝင်ငွေရလမ်းကို ဖြတ်တောက်ဖို့ ထိုးစစ်ဆင်နေတာလို့ ဆိုပါတယ်။ မေလ နှစ်ဆယ့်လေးရက်တုန်းက တပ်အင်အား တစ်ထောင်ပါ ထိုးစစ်နဲ့ တေးကြီးရွာက Well-2 ရေနံကွင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ နောက်ဆုံး တွန်းအားကို အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက်မှာ စတင်ခဲ့ပြီး ပခုက္ကူမြို့နယ် ကမ္မမြို့ကို အားဖြည့်တပ်တွေ ရောက်ရှိလာကာ အနီးက အုန်းတောရွာကို ဂျိုင်ရိုကော့ပ်တာတွေနဲ့ ဗုံးကြဲခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီ တိုက်ခိုက်မှုမှာ ကလေးတွေအပါအဝင် လူငါးဦး သေဆုံးပြီး လေးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ရွာသားတွေ အလောင်းတွေ ပြန်ကောက်နေတုန်း ဒရုန်းတွေနဲ့ ထပ်တိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရွာသားတွေ ထွက်ပြေးခဲ့ရတယ်လို့လည်း မိုးမခ သတင်း (m.CDM) က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

တနင်္သာရီ ကမ်းလွန် ရေနံနှင့် ရုရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ — အတည်ပြုချက်များ

တနင်္သာရီ ကမ်းလွန်ဒေသက စွမ်းအင်စီမံကိန်းတွေမှာ စစ်ကောင်စီက ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နေပြီး ရုရှားရဲ့ ပါဝင်မှုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အတည်ပြုထားတဲ့ အချက်တွေကို စုစည်းဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။ ရွိုက်တာ သတင်းဌာန (၂၀၂၆ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်) ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ ၂၀၂၆ ဇူလိုင်လကတည်းက စစ်တပ်ဟာ တပ်အင်အား ခုနစ်ရာခန့် ချထားပြီး ထားဝယ် အထူးစီးပွားရေးဇုန် ဧရိယာကို ရှင်းလင်းနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒုတိယ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် စိုးဝင်းရဲ့ လက်ထောက်ဖြစ်သူ ကျော်စွာလင်း (ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး) ဟာ ၂၀၂၆ ဇွန်လနှောင်းပိုင်းမှာ အဲဒီကို သွားရောက်ပြီး "မဟာဗျူဟာ စီမံကိန်းတွေ" ကာကွယ်ဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

၂၀၂၆ ဩဂုတ်လ ပူတင်–မင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံမှုမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနဲ့ ရေနံ-ဓာတ်ငွေ့ဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာတွေ လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပြီး၊ ရုရှားရဲ့ RC-Investments ရန်ပုံငွေနဲ့ မြန်မာ လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနအကြား ရေရှည် LNG ထောက်ပံ့ရေးဆိုင်ရာ ပရိုတိုကောတစ်ရပ် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့တယ်လို့ ကရင်မလင် ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ပါရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပူတင်က တောင်ပိုင်း မြန်မာမှာ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံနဲ့ ရေနံချက်စက်ရုံ တည်ဆောက်ရေးကို "စဉ်းစားနေဆဲ" ဖြစ်ပြီး၊ ရုရှား ကုမ္ပဏီတွေဟာ ကမ်းလွန် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ရှာဖွေထုတ်လုပ်ရေးမှာ "ပါဝင်ရန် အသင့်" ဖြစ်တယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ရေနက်ဆိပ်ကမ်း တစ်ခု တည်ဆောက်ရေးကိုလည်း "ဆွေးနွေးခဲ့" တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မင်းအောင်လှိုင်ကတော့ ဩဂုတ်လ ၁၇–၁၉ ရက် ခရီးစဉ်အတွင်း စာချုပ် တစ်ဆယ့်နှစ်ခု လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ရုရှားနဲ့ မြန်မာဟာ ထားဝယ် အထူးစီးပွားရေးဇုန်မှာ ဆိပ်ကမ်း၊ ကျောက်မီးသွေးဓာတ်အားပေးစက်ရုံနဲ့ ရေနံချက်စက်ရုံ တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပေမဲ့ ရေနံချက်စက်ရုံမှာ နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက် မရှိသေးဘူးလို့ ရွိုက်တာက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ မူရင်း စာရွက်စာတမ်းတွေမှာ အမည်တပ် ဖော်ပြခံရတဲ့ တစ်ခုတည်းသော ရုရှား ရေနံကုမ္ပဏီက Zarubezhneft ပဲ ဖြစ်ပြီး Rosneft နာမည် မပါဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ မြန်မာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန (၂၀၂၆ ဇွန်) က တနင်္သာရီ ရေနက်ပိုင်းမှာ ကိုးဆယ့်ငါး ထရီလီယံ ကုဗပေ (၉၅ TCF) ခန့် ရှိနိုင်တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပေမဲ့ ဒါဟာ P90 အဆင့် မျှော်မှန်းချက်သာ ဖြစ်ပြီး သက်သေပြထားတဲ့ အရန်ပမာဏ မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ် — စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်ဖို့ နောက်ထပ် တူးဖော်စူးစမ်းမှုတွေ လိုအပ်တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ Block M-15 (ကမ်းလွန် တနင်္သာရီ) ရဲ့ လုပ်ကိုင်သူက ရုရှား ကုမ္ပဏီ မဟုတ်ဘဲ Canadian Foresight Group (CFG) ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ထိုင်းသို့ ဓာတ်ငွေ့ရောင်းချမှု — ရတနာစာချုပ် ၂၀၂၈ မှာ သက်တမ်းကုန်

ထိုင်းနိုင်ငံကို ဓာတ်ငွေ့ရောင်းချတဲ့ စာချုပ်တွေထဲက ရတနာ (Yadana) ဓာတ်ငွေ့ရောင်းချရေး စာချုပ်ဟာ ၁၉၉၈ ဇူလိုင်ကနေ အနှစ် သုံးဆယ် သက်တမ်းရှိပြီး ၂၀၂၈ ဇူလိုင် လကုန်မှာ သက်တမ်းကုန်ဆုံးမယ်လို့ Frontier Myanmar Energy Monitor က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ထိုင်း PTTEP ကုမ္ပဏီက ခြောက်ဆယ့်နှစ် ဒသမ ကိုး ခြောက် သုံး ရာခိုင်နှုန်း၊ မြန်မာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း (MOGE) က သုံးဆယ့်ခုနစ် ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ထိုင်းကို ပို့တဲ့ ပမာဏက ၂၀၂၁ မှာ တစ်ရက် ကုဗပေ သန်း လေးရာသုံးဆယ့်လေး (434 mmscfd) ကနေ ၂၀၂၆ မေလမှာ သန်း တစ်ရာ့ငါးဆယ်ခန့်အထိ ကျဆင်းသွားပြီး၊ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာအထိ သက်တမ်းတိုး လက်မှတ်ထိုးထားတာ မရှိသေးဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ PTTEP ရဲ့ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်က ၂၀၂၃ မှာ ရတနာ (၂၀၂၈ ကုန်) နဲ့ ဇောတိက (နောက် အနှစ် နှစ်ဆယ်ခန့် ကျန်) စာချုပ်နှစ်ခုစလုံးကို သက်တမ်းတိုးဖို့ ကြိုးစားနိုင်တယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ရွိုက်တာက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ သက်တမ်းတိုးဖို့ အဆင့်တွေအနေနဲ့ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ SET တင်ပြချက် (၂၀၂၅ မှာ ရတနာ တွင်းအသစ် တစ်တွင်း)၊ ၂၀၂၅ ဧပြီ MOGE နဲ့ မူကြမ်း သဘောတူစာချွန်၊ ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ဝန်ကြီးအဆင့် တွေ့ဆုံမှုနဲ့ ၂၀၂၆ မေ ပိုက်လိုင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပြင်ဆင်ချက် တစ်ခု — ရည်ဂွန် (Yetagun) ကွင်းဟာ ၂၀၂၈ သက်တမ်းကုန်ကွင်း မဟုတ်ပါဘူး။ ထုတ်လုပ်မှု ၂၀၂၁ ဧပြီမှာ ရပ်သွားပြီးသား ဖြစ်တယ်။ ဇောတိက ကွင်းကတော့ နောက် အနှစ် နှစ်ဆယ်ခန့် သက်တမ်းကျန်သေးတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ၂၀၂၈ ကို ရည်မှန်းထားတဲ့ ထိုင်းဆက်စပ် ထောက်ပံ့မှုအသစ်တွေအနေနဲ့ Block M10 (မင်းရဲသူ) — ၂၀၂၅ မေ နှစ်ဆယ့်ကိုးရက်မှာ MOGE နဲ့ Gulf Petroleum Myanmar အကြား ထုတ်လုပ်မှု ခွဲဝေရေး စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ၂၀၂၈ မှာ ပထမဆုံး ဓာတ်ငွေ့ထုတ်ဖို့ ရည်မှန်းထားတယ်။ Block M3 (အောင်စင်္ကာ) — PTTEP က ၂၀၂၆ ဧပြီမှာ နောက်ဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့ပြီး ၂၀၂၈ မှာ ပထမဆုံး ဓာတ်ငွေ့ထွက်ဖို့ ရှိကာ ပြည်တွင်းဈေးကွက်အတွက် ရည်ရွယ်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သုံးသပ်သူတွေရဲ့ အမြင်အရ ဘန်ကောက်ဟာ ကြီးမားတဲ့ သက်တမ်းတိုးညှိနှိုင်းမှုထက် ကျဆင်းမှုကို စီမံခန့်ခွဲနေတာဖြစ်ပြီး၊ LNG က တကယ့် အစားထိုးနည်းလမ်းဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စစ်ကောင်စီအတွက်တော့ ထိုင်းဆက်စပ် ဓာတ်ငွေ့ဟာ အရေးပါတဲ့ နိုင်ငံခြားငွေ ဝင်ငွေရလမ်း ဖြစ်နေဆဲမို့ ဘန်ကောက်မှာ တိတ်တဆိတ် ဖိအားပေးနိုင်စွမ်း ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ — ပလက်ဝ၊ ဘုတလင်၊ စဉ့်ကူး၊ မြင်းမူ

ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်မှာ စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ကိုးဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒီဗွီဘီ သတင်းဌာန (DVB) က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ မိုးမခ သတင်း (m.CDM) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ်ရက် သတင်းအရတော့ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရက်မှာ ပလက်ဝမြို့နယ် ချောင်းဆုံရွာ ဆိပ်ကမ်းအနီး စက်လှေဆိပ်ကို စစ်လေယာဉ်တွေက ဗုံးကြဲခဲ့ရာမှာ ကလေးတစ်ဦးအပါအဝင် အရပ်သား နှစ်ဆယ်ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဗုံး အလုံးနှစ်ဆယ်ခန့် ကြဲချခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ကိုးရက်မှာလည်း နောက်ထပ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လူစီးယာဉ်တွေ၊ ကုန်သည်တွေနဲ့ အလုပ်သမားတွေ စီးနင်းတဲ့ ယာဉ်တွေကိုလည်း လေယာဉ်တွေက ပစ်ခတ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ (သေဆုံးသူ အရေအတွက်မှာ ရင်းမြစ်နှစ်ခုအကြား ကွာခြားမှု ရှိပါတယ်။)

စစ်ကိုင်းတိုင်း ဘုတလင်မြို့နယ် ကွမ်းခြံကျေးရွာကို ဗုံးကြဲခဲ့ရာမှာ အမျိုးသမီး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဒီဗွီဘီက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ မန္တလေးတိုင်း စဉ့်ကူမြို့နယ်မှာ ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အမျိုးသားတစ်ဦးနဲ့ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး သေဆုံးပြီး အသက် ငါးနှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦးအပါအဝင် အမျိုးသမီး လေးဦး ပြင်းထန် ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း မြင်းမူမြို့နယ်မှာ အမြောက်ပစ်ခတ်မှုကြောင့် အမျိုးသမီး သုံးဦး ဒဏ်ရာရပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ နေအိမ်တွေနဲ့ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်တွေ ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ရခိုင်ရှေ့တန်းမှာ စစ်မှုထမ်းများ သတ်သေမှု — ဖမ်းဆီးခံရသူများ ထွက်ဆို

ရခိုင်ရှေ့တန်းမှာ စစ်မှုထမ်းတပ်သားတွေ သတ်သေမှုတွေ ရှိနေတယ်လို့ ဖမ်းဆီးခံရသူတွေက ထွက်ဆိုခဲ့တယ်လို့ ဒီဗွီဘီ သတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြန်မာဘက်ကို ပို့မယ့် တစ်ပတ်ရစ် အက်ပဲလ် (Apple) ဖုန်း အလုံး တစ်ထောင်ကို မဲဆောက်မှာ ဖမ်းဆီးခဲ့တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

စီးပွားရေး — အထည်ချုပ်စက်ရုံပိတ်သိမ်းမှုနဲ့ စားအုန်းဆီခွဲတမ်း

အထည်ချုပ်စက်ရုံတွေ ပိတ်သိမ်းမှုကြောင့် အလုပ်သမား တစ်သောင်းခန့် အလုပ်ဆုံးရှုံးနိုင်တယ်လို့ ဒီဗွီဘီ သတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ရန်ကုန်မှာ စားအုန်းဆီခွဲတမ်း တစ်အိမ်ထောင် သုံးပိဿာ မရဘူးဆိုတဲ့ ကိစ္စကို လွှတ်တော်မှာ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

အခြားသတင်းတိုများ

• ရုရှားနဲ့ စစ်ကောင်စီတို့ရဲ့ စစ်ရေးနဲ့ အာကာသဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ ပိုမိုတိုးချဲ့လာနေတယ်လို့ အမ်ပီအေ သတင်း (MPA) က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
• ထိုင်း ချင်းမိုင်ဘူတာမှာ ဖမ်းခံရတဲ့ မြန်မာ နှစ်ဆယ့်ခုနစ်ဦးဟာ ပွဲစားတွေက အလုပ်ရှာပေးမယ်ဆိုပြီး ငွေသိန်းချီယူပြီး ခေါ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်တယ်လို့ အမ်ပီအေက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
• ပဲခူးတိုင်း ရွှေကျင် ခမရ ၃၅၀ တပ်ပိုင်မြေမှာ ယာယီတပ်ရင်းမှူးက ရွှေတူးပြီး အိတ်ထဲထည့်နေလို့ အောက်ခြေအဆင့်တွေ ဒေါသထွက်နေတယ်လို့ အမ်ပီအေက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
• ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှာ မုန်တိုင်းဖြစ်နိုင်တဲ့ အလားအလာတွေ ရှိနေတယ်လို့ အမ်ပီအေက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
• စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေဟာ သာသနာ့အလံကို ကားပေါ်တင်ပြီး စစ်ရေးသတင်းလိုက်ယူနေတယ်လို့ အမ်ပီအေက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
• ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးမြို့မှာ တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် တေးသီချင်းပြိုင်ပွဲအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ထားတဲ့ သီချင်းတွေကို အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ပဏာမ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ အပြီးသတ် ရွေးချယ်မယ်လို့ ကမ္ဘောဇတိုင်း သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ရင်းမြစ်များ

• Reuters — Japan envoy Sasakawa meets Myanmar's Min Aung Hlaing, state media says (Oct 21, 2026): reuters.com
• The Irrawaddy (via VIF Neighbourhood News Digest, Oct 21, 2026) — Thousands Flee as Regime Troops Push Into Myanmar's Oil Hub: vifindia.org
• DVB Digital ညနေ ၃ နာရီ သတင်း (၂၁ ရက် အောက်တိုဘာလ ၂၀၂၆): youtube.com
• DVB Digital ည ၇ နာရီ သတင်း (၂၁ ရက် အောက်တိုဘာလ ၂၀၂၆): youtube.com
• MPA 7 AM News Update (October 21, 2026): youtube.com
• m.CDM Domestic News (October 20, 2026): moemaka.net
• တန်ဆောင်တိုင် တေးသီချင်းပြိုင်ပွဲ ပဏာမ ရွေးချယ် (ကမ္ဘောဇတိုင်း၊ အောက်တိုဘာ ၂၁): kbztainews.com
• Reuters — Myanmar military offensive targets land Russia-backed port project (Aug 21, 2026): reuters.com
• Reuters — Russia signs memorandum to build port, oil refinery in Myanmar (Feb 23, 2025): reuters.com
• Kremlin — talks with Min Aung Hlaing (Aug 18, 2026): en.kremlin.ru
• Frontier Myanmar Energy Monitor — PTTEP reports 2024 production, Yadana/Zawtika: energy.frontiermyanmar.com
• Reuters — Thai oil firm PTTEP may seek extension of Myanmar gas fields (Oct 3, 2023): reuters.com
• The Times (Oct 20, 2026) — Kim Aris interview on King Charles's book delivery (paywalled; cross-verified via RFA reporting)
• လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှု ဆောင်းပါးထုပ်ပိုး — မြန်မာ ဆန်းစစ်ချက် | မြန်မာ မှတ်တမ်း | English analysis | English record

ဆက်ဖတ်ရန် →

ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ — အပိုင်း ၄: သန်းရွှေ အာဏာစုဆောင်းပုံနှင့် ဦးနေဝင်းနှင့် အကွဲအပြဲ (၁၉၈၉–၂၀၀၁)

ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ — အပိုင်း ၄: သန်းရွှေ အာဏာစုဆောင်းပုံနှင့် ဦးနေဝင်းနှင့် အကွဲအပြဲ (၁၉၈၉–၂၀၀၁)

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မူရင်းမှတ်တမ်း: Network for Democracy and Development (NDD), Documentation and Research Department, Mae Sot, Thailand

သုတေသနနှင့် မှတ်တမ်း — ရဲရင့်ငယ်

အပိုင်း ၃ ကို ဒီမှာ ဖတ်နိုင်ပါတယ်

အပိုင်း ၄ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။

တပ်မတော်က ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကြာနေတဲ့ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး သူရဲကောင်းကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ သူ့မိသားစုအပေါ် သူ့ပိုင်ဖက် (စကင်န်တွင် "သုံးပိုင်ဖက်" ဟု ရိုက်နှိပ်ထားသည်) ဖြစ်ခဲ့တဲ့ စစ်အာဏာရှင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းနဲ့ သူ့မိသားစုက မနာလိုမှုန်တိမ်တိတ်တွေ ရိခဲ့ပြတာကို မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း အကြောင်း လေ့လာသီရိဒါသူတွေအနေနဲ့ ကြိုးစားပြီး နားလည်ပေးလို့ ရကောင်းရင်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အသက်(၁၅)နှစ်သား အရွယ်သာရှိသေးတဲ့ အညွှန်းသား မောင်သန်းရွှေက ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးတွေအပေါ်မှာ ဂုဏ်ပြုလေစား အားကျရမွန်မသီတဲ့ မနာလိုမှုန်တိမ်တိတ်တွေ ဒီလောက်အထိ ပြင်းထန်နေတာကိုတော့ ဘယ်လိုသမိုင်းပညာရှင်မှ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်ကြမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ပညာရှင်တွေအနေနဲ့ သမိုင်းပညာရှင်တွေထက်စာရင် တစုံတရာ ပိုပြီး နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြပါလိမ့်မယ်။

အမှန်ကတော့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေနဲ့ သူ့မိသားစုက ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ သူ့ချစ်ဇနီးအပေါ် ဒီလောက်အထိ နာကျည်းမှုန်းတိန်းနေကြတာဟာ အာဏာရှင်ရောဂါကြောင့်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

စောမောင်ကို ဖယ်ထုတ်ပုံ — အာဏာတစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် လွှဲပြောင်းယူခြင်း

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်ဟာ ၁၉၈၈ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းလောက်ကစပြီး စိတ်ဝေဒနာခံစားလာရတဲ့အတွက် ၃ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ ဦးဆောင်တဲ့ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) အဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာတွေကို တဖြည်းဖြည်းချင်း သမ်းယူခဲ့တယ်။

NDD မှတ်တမ်းအရ (ရက်စွဲများ စကင်န်အတိုင်း) —

• နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတာဝန်ကို ဦးအုံးကျော်ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း
• ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးတာဝန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေက လွှဲပြောင်းရယူခြင်း
• ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို လွှဲပြောင်းယူခြင်း
• ဧပြီလ(၂၃)ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြ အနားပေးလိုက်ပြီး နဝတ ဥက္ကဌရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေက လွှဲပြောင်းယူခြင်း
• ဧပြီလ(၂၄)ရက်နေ့တွင် နဝတ စစ်အစိုးရရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုပါ တပါတည်း လွှဲပြောင်းရယူခြင်း

တကယ်တော့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ဟာ အထက်ကပေးတဲ့အမိန့်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့ စစ်သားတစ်ဦးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့မှာ အာဏာကို ရေရှည်ဆုပ်ကိုင်ထားလိုတဲ့ဆန္ဒနဲ့ ကြီးမားတဲ့နိုင်ငံရေးရည်မှန်းချက် မရှိဘူးဆိုတာ သူပြောခဲ့တဲ့မိန့်ခွန်းတွေနဲ့ သူလုပ်ရပ်တစ်ချို့မှာ အထင်အရှား တွေ့နိုင်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ရပ် ကျင်းပပြုလုပ်ပေးပြီးရင် တပ်မတော်က စစ်တန်းလျားကို ပြန်မယ်လို့ ပြောခဲ့ဘူးသလို၊ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေရေးဆွဲဖို့ဆိုတာ သူ့အလုပ်မဟုတ်ဘူး၊ သမိုင်းတရားခံအဖြစ်မခံနိုင်ဘူးလို့လည်း လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုခဲ့ဘူးပါတယ်။ တကယ်လည်း ၁၉၉၀ မေလ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတအောင် ကျင်းပပြုလုပ်ပေးခဲ့တာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) က အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိသွားတဲ့အခါ အာဏာကို လက်မလွှတ်ချင်ကြတဲ့ နဝတ ဗိုလ်ချုပ်တွေက ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို ဝိုင်းဝန်းကန့်ကွက် ဖိအားပေးလာကြပါတယ်။ စစ်သားပီပီ ကိုယ်ပြောခဲ့တဲ့ စကား၊ ကိုယ်ပေးခဲ့တဲ့ကတိကို မပျက်ချင်တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ဟာ အဓိပ္ပါယ် မရှိတော့တဲ့ စိတ်ပီစိမှုဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရပါတယ်။

၁၉၉၀ — သံဃာ့သပိတ်နှင့် ပတ္တနိကုဇ္ဇနကံဆောင်

သူ့ရဲ့စိတ်ဝေဒနာကို ပိုမိုဆိုးဝါးစေတာကတော့ ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ(၂၇)ရက်နေ့မှာ မန္တလေးမြို့ရှိ သံဃာ့သမဂ္ဂအဖွဲ့ချုပ် ကိုင်းဆောင်ပြီး နဝတ စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေအပါအဝင် အာဏာရပိုင်အားလုံးကို "ပတ္တနိကုဇ္ဇန" ကံဆောင် သပိတ်မှောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ မန္တလေးကစလိုက်တဲ့ ဒီကံဆောင်သပိတ်တိုက်ပွဲဟာ စစ်ကိုင်း၊ မုံရွာနဲ့ ရန်ကုန်မြို့တွေ အပါအဝင် တပြည်လုံးကို တောမီးလို ချက်ချင်းပြန့်နှံ့သွားတဲ့အတွက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် အပါအဝင် နဝတစစ်အုပ်စု တစ်ခုလုံးကို အထူး တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားသွားစေခဲ့ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်းမှာ ကျောင်းသားပြည်သူ ရဟန်းရှင်လူ တွေကို ကာယကံမြောက် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြရတဲ့ တပ်မတော်ရဲ့အောက်ခြေပိုင်းကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ ပိုမိုထိခိုက် စေခဲ့တာတွေရပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်အနေနဲ့ ဒီကိစ္စကို သိမ်သိမ်မွေ့မွေ့နဲ့ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းလိုတဲ့ဆန္ဒ ရှိပေမဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ ဦးဆောင်တဲ့ ခေါင်းမာဂိုဏ်းက အာဏာစက်နဲ့ ခပ်ပြတ်ပြတ်ကိုင်တွယ်ဖို့ အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးတောင်းဆိုလာတာကြောင့် သွေးထွက်သံယို ဖိနှိပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ရတဲ့အပေါ်မှာလည်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ရဲ့ စိတ်ဝေဒနာဟာ ပိုမို ဆိုးဝါးခဲ့ရပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေကတော့ နိုင်ငံတော်ရဲ့အာဏာတွေ အားလုံး သူ့လက်ထဲကို ရောက်ရှိလာတဲ့အချိန်ကစပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် တာဝန်ခံလုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ လုပ်ငန်းမှန်သမျှ သူနဲ့ဘာမှမဆိုင်သလို သဘောထားခဲ့ပါတယ်။ သူ့လက်ထဲ အာဏာကို အဓိကခြိမ်းခြောက်သူဖြစ်လာတဲ့ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ကိုလည်း ဘယ်တော့မှ အာဏာလွှဲမပေးဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ကို လွှဲပြောင်းယူတဲ့နေ့မှာဘဲ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒရေးဆွဲဖို့ အမျိုးသားညီလာခံခေါ်ယူတဲ့ကြေငြာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

"ရတ်ရတ် ရတ်ရတ်တော့ ဗမာလိုပဲ" — စစ်တိုင်းမှုးသုံးယောက်

စစ်တိုင်းမှုးတွေအပါအဝင် နဝတ စစ်ကောင်စီဝင်(၁၉)ဦးလုံးဟာ မဆလ စစ်အာဏာရှင်ဟောင်းကြီး ဦးနေဝင်း ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်တာဝန်ပေးထားခဲ့သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မဆလ စစ်အစိုးရခေတ်မှာ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးက ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရကျော်ထင်ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင် ဖြစ်ပေမဲ့ တကယ်တော့ သူတို့(၂)ယောက်လုံးဟာ မြန်မာ့တပ်မတော်တစ်ခုလုံးအပေါ်မှာ ဦးနေဝင်းလောက် ဩဇာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပါဘူး။ သူတို့ဟာ ရုပ်ပြသဘောလောက်သာဖြစ်ပြီး အာဏာအားလုံးကို ဦးနေဝင်းကသာ ချုပ်ကိုင်ထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အာဏာရှင်ကြီး ဦးနေဝင်းဟာ စစ်တပ်က သူ့ကို အဘခံပုန်ကန်လိုမရအောင်လည်း တပ်မတော်ရဲ့ ထိပ်တန်းတပ်မှူးကြီးတွေအတွင်းမှာ သွေးခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့စနစ်ကို ကျင့်သုံးထားတာကြောင့် ၁၉၈၈ခုနှစ်အတွင်း စစ်တပ်က အာဏာလွှဲပြောင်းယူခဲ့ရတဲ့အချိန်မှာ စစ်တိုင်းမှုးအများစုဟာ ၃ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေကို မသိထားနဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ကိုတောင် ရှိသေလေးစားမှုမရှိတာကို အထင်အရှား တွေ့ရပါတယ်။

ခပ်မိုက်မိုက် စစ်တိုင်းမှုးတွေဖြစ်ကြတဲ့ နမခ (ယှ၊ လပခ) တိုင်းမှုး ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းကြည်၊ မပခ တိုင်းမှုး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ဘ နဲ့ လပခ တိုင်းမှုး ဗိုလ်ချုပ် အေးသောင်း တို့ဟာ စစ်ရုံးချုပ်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေကို သိပ်ဂရုမစိုက်ပဲ သူတို့လုပ်ချင်ရာတို့ကို လုပ်တတ်သူတွေလို့ဘဲ အဲဒီအချိန်က နာမည်ကြီးခဲ့ပါတယ်။ "ရတ်ရတ် ရတ်ရတ်တော့ ဗမာလိုပဲ၊ ဒို့ (၃)ယောက်ပေါင်းလိုက်ရင် မြန်မာနိုင်ငံကို နှစ်ပိုင်းခွဲပစ်လို့ရတယ်" လို့ (၄)လပတ်အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ စစ်ရုံးချုပ်ကိုတောင် ခပ်ပြောင်ပြောင် ခြိမ်းခြောက်ရဲတဲ့သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို စစ်တိုင်းမှုးမျိုးတွေ ရှိနေသရွေ့ တပ်မတော်တစ်ခုလုံးကို သူ့လက်သူခြေ ထင်သလို ချုပ်ကိုင် လိုမရနိုင်ဘူးဆိုတာ ကြိုတင်သိရှိ သဘောပေါက်နေတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေကလည်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ရဲ့ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ဆိုးလာတဲ့အချိန်ကစပြီး ခပ်စွာစွာ ဗိုလ်ချုပ်တွေကို တပ်မဗိုလ်ချုပ်တွေဖြစ်လာအောင် စနစ်တကျ စတင်လုပ်ဆောင်လာခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။

၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ(၅)ရက်နေ့မှာ စစ်ရေးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မြင့်အောင်ကို လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး၊ နပခ တိုင်းမှုး ဗိုလ်ချုပ် မြသင်းကို သမဝါယမဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။ စစ်ရေးချုပ် ဗိုလ်ချုပ် မြင့်အောင် ဆိုသူကလည်း ခေသူ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှစ်လေးလုံးကာလအတွင်း နတခ တိုင်းမှုးအဖြစ်နဲ့ ဧရာဝတီတိုင်း ပုသိမ်မြို့မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် "တပြည်လုံး ဒီမိုကရေစီရရင်တောင် ငါ့တိုင်းမှုးတော့ မရမယ့်လင့်၊ ငါ့တစ်သက် ဘယ်တော့မှမပေးဘူး" လို့ တင်းတင်းမာမာ ပြောဆိုခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၉၂ စက်တင်္ဘာ — "သုံးယောက်ပေါင်းလောင်းကျော်" ကို တပ်နဲ့အဆက်ဖြတ်

ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းရွှေဟာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို တာဝန်အားလုံးက လုံးဝ ဖယ်ရှားပစ်လိုက်ပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာ "သုံးယောက်ပေါင်းလောင်းကျော်" စစ်တိုင်းမှုးတွေဖြစ်တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းကြည်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဘ နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်အေးသောင်း တို့ကိုလည်း ဝန်ကြီးတွေအဖြစ်နဲ့ ကန်တင်လိုက်ပြီး တပ်နဲ့အဆက်ဖြတ်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။

• ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းကြည် → ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီး
• ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဘ → ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းဝန်ကြီး
• ဗိုလ်ချုပ်အေးသောင်း → အလုပ်သမားဝန်ကြီး

၁၉၉၂ ခုနှစ် စက်တင်္ဘာ(၂၅)ရက်နေ့မှာ ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်တိုင်းမှုးတာဝန်တွေကနေ ရပ်သိမ်းပြီး တပ်နဲ့အဆက်ဖြတ်ခံရပေမဲ့ ဗိုလ်ချုပ်အဆင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူးတွေကို ဆက်လက်ပေးထားတဲ့အပြင် အဲဒီအချိန်က ချိုးချိုးမြက်မြက်လေးစားရတဲ့ ဝန်ကြီးဌာနတွေကိုပေးပြီး နှစ်သိမ့်လိုက်တဲ့အတွက် ခပ်စွာစွာ စစ်တိုင်းမှုးတစ်စု အငိုက်မိသွားခဲ့ကြပါတယ်။

အဲဒီနေ့မှာဘဲ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ခင် နဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း တို့ကိုလည်း ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်တွေအဖြစ်နဲ့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားလိုက်ပြီး လေတပ်၊ ရေတပ်တွေနဲ့ အဆက်ဖြတ်ပစ်လိုက်ပါတယ်။

လစ်လပ်သွားတဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)နဲ့ စစ်တိုင်းမှုးတွေနေရာမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းရွှေ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတွေနဲ့ အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။ တပ်မမှုးနေရာတွေနဲ့ စစ်ရုံးချုပ်က အရေးကြီးတဲ့နေရာတွေမှာလည်း သူ့ရဲ့တပည့်ရင်းတွေကို တာဝန်ပေးခန့်အပ်မှုတွေ ချက်ချင်းပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

၁၉၉၃ မတ်လ(၂၇) — သန်းရွှေ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဖြစ်လာပုံနှင့် မောင်အေး

တပ်နဲ့အဆက်ဖြတ်ခံရပြီး အထက်ကို ကန်တင်ခံလိုက်ရတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်တွေကို နှစ်သိမ့်ဖို့ကြိုးပမ်းတဲ့အနေနဲ့ ၁၉၉၃ ခုနှစ် မတ်လ(၂၇)ရက်နေ့မှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ အဖြစ် ရာထူးတွေတိုးပေးခဲ့ပြီး သူကိုယ်တိုင်လည်း အဲဒီနေ့မှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးရာထူးကို တိုးမြှင့်ရယူလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီနေ့မှာပဲ တစ်နှစ်နီးပါးလောက် လစ်လပ်ထားခဲ့တဲ့ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကိုလည်း အရှေ့ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှုး ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေးကို တိုးမြှင့်ပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာ့တပ်မတော်ရဲ့ စစ်ဘက်တာဝန်တွေနဲ့ ရာထူးတွေကို W.E (War Establishment) အရ လိုအပ်ချက်နဲ့အညီ ရေးဆွဲပြောင်းထားတာဖြစ်တဲ့အတွက် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နေရာကို ဒီလောက်အကြာကြီး လစ်လပ်ထားစရာ အကြောင်းမရှိပါဘူး။ ဒီရာထူးကို ဒီလောက်ကြာကြာ လစ်လပ်ထားခဲ့ရတာဟာ နဝတစစ်ကောင်စီအတွင်းမှာ ဒီတာဝန်၊ ဒီရာထူးအတွက် အုပ်စုကွဲဂိုဏ်းတိုက်ပွဲတွေ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားနေခဲ့တာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

NDD မှတ်တမ်းအရ — ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေအနေနဲ့ ဒီတာဝန်ကို ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေးကို သိပ်မပေးချင်ပေမဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေးနဲ့ စစ်တက္ကသိုလ် (DSA) အပတ်စဉ်တစ်ခုတည်းဖြစ်တဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးထွန်းကြည်၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးကျော်ဘ တို့အုပ်စုရဲ့ ထောက်ခံမှုတွေကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေးဟာ ကောက်ကောင်းပြသွားပြီး ဒီရာထူးကို ရရှိသွားခဲ့ရတာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းကြည်၊ ကျော်ဘ တို့ကလည်း သူတို့ကို တပ်နဲ့အဆက်ဖြတ်ခံလိုက်ရပေမဲ့ သူတို့နဲ့ စစ်တက္ကသိုလ် တစ်ခုတည်း၊ အပတ်စဉ်တစ်ခုတည်းဆင်းတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေးသာ တပ်မတော်အကြီးအကဲဖြစ်လာခဲ့ရင် သူတို့အတွက်လည်း အာမခံချက်နဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ပိုမိုရရှိလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေးကို ပုံအောထောက်ခံခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ သူတို့ယံုကြည်မျှော်လင့်ထားသလို ဖြစ်မလာဘဲ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမောင်အေးက ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေကိုကျော်ပြီး ဘာမှမလုပ်ရဲတဲ့အပြင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ အကြိုက်ကိုသာ လိုက်နာလုပ်ဆောင်ပေးလေ့ရှိတဲ့အတွက် ယူကျုံးမရ ဖြစ်ခဲ့ကြရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

၁၉၉၇ နိုဝင်ဘာ(၁၅) — နဝတမှ နအဖသို့၊ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၃) ဦး ဖြတ်ထုတ်ရှင်း

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၊ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်တို့ပေါင်းပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ(၁၅)ရက်နေ့မှာ နဝတ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး(၁၃)ဦး (ဘုန်းမြင့်၊ အောင်ရဲကျော်၊ စိန်အောင်၊ ချစ်ဆွေ၊ မြသင်း၊ မြင့်အောင်၊ ကျော်ဘ၊ ထွန်းကြည်၊ ဖြိုးသွန်း၊ မောင်သင့်၊ အေးသောင်း၊ ကျော်မင်း) တို့ကို အနားလိုက်အပြင်လိုက် ဖြတ်၊ ထုတ်၊ ရှင်း လုပ်ခဲ့ခြင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမောင်အေးက တစုံတရာ ဝင်ရောက်အကာအကွယ်ပေးခြင်း မရှိခဲ့တဲ့အပေါ်မှာလည်း ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးထွန်းကြည်၊ ကျော်ဘ တို့အုပ်စက ရင်ထုမနာ ဖြစ်ခဲ့ကြရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ၁၉၉၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ(၁၅)ရက်နေ့မှာ နဝတ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် တပြတမကြီးကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး နဝတကို နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) လို့ အမည်ပြောင်းလိုက်တာဟာ နဝတ စစ်အုပ်စုတွင်းက အဖျက်ဂိုဏ်းတိုက်ပွဲ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေနဲ့အဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်နဲ့ သူ့ရဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို အသုံးချပြီး လက်ဦးမှုရယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေအနေနဲ့ ဒီအာဏာသိမ်းပွဲကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုအပြည့်နဲ့လုပ်ခဲ့တဲ့ သဘောမျိုးတော့ မတွေ့ရပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဖြတ်ထုတ်ဖယ်ရှားခံလိုက်ရတဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး(၁၃)ဦးနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်စိုးမြင့်တို့ကို အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်တဲ့ နအဖ စစ်ကောင်စီရဲ့ အကြံပေးအဖွဲ့အနေနဲ့ တာဝန်ပေးကြောင်း အဲဒီနေ့ရက်စွဲနဲ့ ကြေငြာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့လို့ဖြစ်ပါတယ်။ နဝတ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး(၁၃)ဦးကို အနားလိုက်အပြင်လိုက် ဖယ်ရှားခဲ့ရတဲ့နောက်ကွယ်မှာ တပ်တွင်းမငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုတွေနဲ့ တပ်တွင်းပုန်ကန်မှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာမလာဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုကြောင့်သာ သူတို့ကို အကြံပေးအဖွဲ့အဖြစ် ဟန်ပြတာဝန်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဖြတ်ထုတ်ဖယ်ရှားခံလိုက်ရတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေအတွက် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွင်းရဲ့ ဘယ်တပည့်၊ တပန်းကမှ ရာထူးတစ်ဆင့်တိုးတာပေါ့လို့ယူဆပြီး ဝမ်းသာကျေနပ်နေသူတွေသာ ရှိခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တော့ မြန်မာ့တပ်မတော်အတွင်းမှာ ရဲဘော်ရဲဘက်စိတ်ဓာတ် ဆိုတာမရှိပါဘူး။ အမျိုးကျက်အမျိုးစား၊ ခေါင်းကျက်ခေါင်းစား၊ စိတ်ဓာတ်မျိုးတွေသာ ရှိပါတယ်။ စစ်တပ်ထဲမှာ အထက်အကြီးအကဲအပေါ် ရှိသေလေးစားရမယ်၊ သစ္စာစောင့်သိရမယ်ဆိုတာတွေက ရာထူးလက်ကိုင်ရှိနေစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ဝန်ကတော်သေ တဖက်ကျ၊ ဝန်မင်းသေ တမတ်" ဆိုတာမျိုးလို ကိုယ့်မှာ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာရှိနေစဉ် အခိုက်အတန့်လေးအတွက်သာ တပည့်တပန်းတွေ၊ ခြေရင်းသင်းပင်းတွေ ဝိုင်းဝိုင်းလည်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေကို အနားလိုက်အပြင်လိုက် ဖယ်ရှားလိုက်ပေမဲ့ တပ်မတော်အတွင်းမှာ တစုံတရာ ရိုက်ခတ်မှု ဘာမှမရှိတဲ့အတွက် (၇)လအကြာ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇွန်လ(၅)ရက်နေ့မှာ အကြံပေးအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ကြောင်း နအဖမှ ကြေငြာခဲ့ပါတယ်။ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်တဲ့ နအဖ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် (၁၅)ဦးထဲမှာ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စက်တင်္ဘာ(၁၈)ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ နဝတစစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်တွေအနက် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းရွှေ၊ ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေး၊ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်တင်ဦး တို့ (၄)ဦးသာ ဆက်လက်ပါဝင်တော့ပြီး ကျန်တဲ့အဖွဲ့ဝင်အများစုက ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ထားသူတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။

အဲဒီအချိန်ကစပြီး နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာတွေအားလုံးဟာ စစ်အာဏာရှင်လက်သစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေရဲ့လက်ထဲကို လုံးလုံးလျားလျား ရောက်ရှိသွားတယ်လို့ဆိုနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်တင်ပြလိုက်ရပါတယ်။

"Bad Cadet" — သန်းရွှေရဲ့ ဘဝဇာတ်ကြောင်း

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေဟာ ၁၉၃၃ ခုနှစ်မှာ မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်တဲ့အတွက် မြန်မာပြည် ပြည်တွင်းစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှာ (၁၅)နှစ်သားအရွယ်လောက်သာ ရှိပါသေးတယ်။ ကိုသန်းရွှေဟာ ပြည်တွင်းစစ်မီး ပြင်းထန်နေချိန်မှာ စစ်ထဲကိုမဝင်သေးပဲ စာတိုက်စားရေးလေးအဖြစ် (ကိုရွှေမောင်လို့) အမှုထမ်းခဲ့ကြောင်း သိရပါတယ်။ ပြည်တွင်းစစ်အရှိန် အထိုက်အလျောက် လျော့ကျသွားခဲ့တဲ့ ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှာ ကိုသန်းရွှေဟာ စာတိုက်စားရေးဘဝနဲ့ သူဘဝတိုးတက်လမ်း မရှိနိုင်ဘူးလို့တွက်ဆပြီး စစ်ထဲကိုဝင်ရောက်ကာ ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ်(၉)ကို တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေနဲ့အတူ ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ်(၉)ကို တက်ရောက်ခဲ့သူတွေထဲမှာ မိတ္ထီလာမြို့နယ် ရွှေစင်သံဃကျောင်းသား ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး စိုးညွန့် (ဒီလာစစ်သူ) (နအဖ ဒုတိယပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း)၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြသင်း (နဝတ အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း) နဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဘုန်းမြင့် (နဝတ အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း) တို့လည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်(၁၁)ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်သင်တန်းဆင်းတဲ့အခါ ဗိုလ်လောင်း စိုးညွန့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်က (ကြည်း/၅၅၉၀)၊ ဗိုလ်လောင်း မြသင်းရဲ့ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်က (ကြည်း/၆၆၀၅)၊ ဗိုလ်လောင်း ဘုန်းမြင့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်က (ကြည်း/၆၆၅၂) ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်လောင်း သန်းရွှေ ကတော့ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ် (ကြည်း/၆၇၁၀) နဲ့ နောက်ဆုံးပတ်အဆင့်က အောင်မြင်ခဲ့တာတွေရပါတယ်။ ဗိုလ်သန်းရွှေဟာ အားအားရှိရင် စစ်ဘောင်းဘီအိတ်ထဲကို လက်နှစ်ဖက်လုံးနှိုက်ပြီး ချေထိုင်စည်းစားနေလေ့ရှိတဲ့အပြင် ဗိုလ်သင်တန်းမှာလည်း နောက်ဆုံးအဆင့်ကနေ အောင်မြင်ခဲ့တာတွေကြောင့် (Bad Cadet — အိုင်ဗှိုက်သန်းရွှေ) ဆိုပြီး လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်သူငယ်ချင်းတွေရဲ့ လှောင်ပြောင်ခေါ်ဝေါ်တာကို ခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းမှာ နောက်ဆုံးအဆင့်ကအောင်ခဲ့တဲ့ ဗိုလ်လောင်းသန်းရွှေဟာ ခုအချိန်မှာတော့ ရဲဘော်တွေအားလုံးကိုဖြတ်ကျော်ပြီး မြန်မာ့တပ်မတော်ရဲ့ထိပ်ဆုံးနေရာကို ရအောင်ယူနိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေဟာ အာဏာ၊ နေရာ၊ ပတ်သက်လာရင် ဘယ်သူ့ကိုမှမညှာဘူးဆိုတာ သူ့အတွ ဗိုလ်သင်တန်းတက်ခဲ့ဘူးတဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြသင်းနဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဘုန်းမြင့် တို့ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ(၁၅)ရက်နေ့မှာ ဖြတ်ထုတ်ရှင်း လုပ်ခဲ့တဲ့ဖြစ်ရပ်ကိုကြည့်ရင်ဖြစ်စေ၊ နဝတ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ(၂၅)ရက်နေ့မှာ ဖြတ်ထုတ်ရှင်း လုပ်ခဲ့တာကိုကြည့်ရင်ဖြစ်စေ၊ သိနိုင်ပါတယ်။

တိုက်ပွဲမပါဝင်ခဲ့တဲ့ တပ်မှူး

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေရဲ့ စစ်မှုထမ်းမှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာကြည့်ရင် သူဟာ တိုက်ခိုက်ရေးမှာ ထူးချွန်တဲ့ တပ်မှူး မဟုတ်ဘူးဆိုတာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေဟာ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းရဲ့ မြေတောင်မြှောက်ပေးမှုအရ စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးဘက်မှာတော့ နှံ့စပ်ခဲ့တာကို တွေ့ရပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်နဲ့ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ပထမဆုံးရယူခဲ့တဲ့အချိန် ၁၉၅၈ ခုနှစ် စက်တဘ်ာလမှာ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေဟာ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးညွှန်ကြားရေးမှုးရုံး (ကက/ပြည်)ရဲ့ စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ဌာနမှာ တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေဟာ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းရဲ့ စစ်အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်ရေး စီမံကိန်းကြီးမှာ အရေးကြီးတဲ့အခန်းကဏ္ဍကနေ စတင်ပါဝင်လာခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

NDD မှတ်တမ်းက ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးရဲ့ စစ်မှုထမ်းမှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာကြည့်တဲ့အခါ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇော ခေါင်းဆောင်တဲ့ မြန်မာ့တပ်မတော် တပ်ဖွဲ့တွေက တရုတ်ဖြူတပ်တွေကို ၁၉၅၄ခုနှစ် မတ်လကစပြီး တိုက်ခိုက်မောင်းထုတ်ခဲ့တဲ့ "ဘုရင့်နောင်စစ်ဆင်ရေး"မှာ ပါဝင်ခဲ့တာကိုလည်း မတွေ့ရ၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ် မတ်လမှာစတင်ခဲ့တဲ့ "ရန်ကြီးအောင်စစ်ဆင်ရေး"မှာ ပါဝင်ခဲ့တာကိုလည်း မတွေ့ရပါဘူး။ အဲဒီတိုက်ပွဲစဉ်တွေမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇောနဲ့အတူ တလျောက်လုံး လက်တွဲတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သူကတော့ ယခုအထိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ခံနေရတဲ့ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ဒုဥက္ကဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း သူရိန်တင်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုလ်ကြီးတင်ဦးဟာ ဂျပန်တော်လှန်ရေးမှာသာမက တရုတ်ဖြူတွေကို မောင်းထုတ်တဲ့တိုက်ပွဲတွေမှာပါ ရွတ်ရွတ်ချွံချွံ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့အတွက် နိုင်ငံတော်ကချီးမြှင့်တဲ့ "သူရ" ဘွဲ့ကို ထိုက်ထိုက်တန်တန် ရရှိခဲ့ပါတယ်။

နေဝင်းရဲ့ မြေတောင်မြှောက်မှုနဲ့ စင်တော်ကောက်ခံရပုံ

ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဟာ အိမ်စောင့်အစိုးရရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်နဲ့ အခိုက်အတန့်အာဏာရခဲ့တဲ့ အချိန်တိုကာလ လေးမှာ မကြာခင် သူအကောင်အထည်ဖော်တော့မဲ့ စစ်အာဏာရှင်စနစ်အတွက် ရေခံမြေခံတွေကို စနစ်တကျ စတင်ပြင်ဆင် တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ ဝါဒဖြန့်ချိရေး၊ စတဲ့ နယ်ပယ်အသီးသီးမှာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ပြင်ဆင်တည်ဆောက်မှုတွေထဲမှာ "နိုင်ငံတော်ကြံ့ခိုင်ရေးအသင်း"လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ဒီအသင်းကြီးဟာ ပါတီနိုင်ငံရေးနဲ့ ဆက်စပ်ပတ်သက်မှုလုံးဝမရှိတဲ့ သာမန်လူမှုရေးအသင်းအဖွဲ့တစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်လို့ ဝါဒဖြန့်ကာ ဝန်ထမ်းတွေနဲ့အရပ်သားတွေကို အတင်းအကျတ် ဝင်ရောက်ခိုင်းခဲ့ပါတယ်။

လူမှုရေးအသင်းလို့ အမည်ခံထားပေမဲ့ အသင်းကြီးရဲ့ဗဟိုကော်မတီ ဒုဥက္ကဌနေရာနဲ့ အတွင်းရေးမှုးနေရာတွေမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းရဲ့ ညာလက်ရုံးနဲ့ ဘယ်လက်ရုံးတွေဖြစ်ခဲ့ကြတဲ့ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီးနဲ့ ဗိုလ်မှူးချုပ်မောင်မောင်တို့က ရယူထိမ်းချုပ်ထားခဲ့တာကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒီအသင်းဟာ စစ်တပ်ခါးပိုက်ဆောင် နိုင်ငံရေး အင်အားစုတစ်ခုသာဖြစ်တယ်ဆိုတာ လူတိုင်း နားလည်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေဟာ ဒီကြံ့ခိုင်ရေးအသင်းကြီးကို ဖွဲ့စည်းထူထောင်ရာမှာ အစအဆုံး ပါဝင်ခဲ့ရတဲ့အတွက် သူကိုယ်တိုင် စစ်အာဏာရှင်ဖြစ်လာတဲ့အခါမှာလည်း စစ်တပ်လက်ကိုင်တုတ် နိုင်ငံရေးအင်အားစုအဖြစ်အသုံးချဖို့ ကြုံဖှေ့ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်းကြီးကို ဖွဲ့စည်းဖို့ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ(၂)ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်တဲ့ တော်လှန်ရေးကောင်စီက နိုင်ငံတော်အာဏာကို အပြီးအပိုင်သိမ်းပိုက်လိုက်ချိန်မှာ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေဟာ တပ်မဟာ(၁)မှာ စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး အရာရှိ အဖြစ်နဲ့ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရပါတယ်။ စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဟာ နိုင်ငံရေးကို လုံးဝစိတ်ဝင်စားသူ မဟုတ်ပေမဲ့ အဲဒီခေတ်၊ အဲဒီအချိန်က လူတိုင်းစိတ်ဝင်စားနေတဲ့ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို ပန်းပြပြီး မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန်ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ အမည်ခံ အာဏာရှင်ဝါဒတစ်ခုကို သွတ်သွင်းဖို့အတွက် ဦးဘငြိမ်း၊ ဦးချစ်လှိုင် တို့ကို ဆရာတင်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ် အတွင်းမှာ ပထမနိုင်ငံရေးတက္ကသိုလ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးအရာရှိအဖြစ် နှစ်အတန်းကြာ အတွေ့အကြုံရှိနေပြီဖြစ်တဲ့ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေကိုလည်း အဲဒီတက္ကသိုလ်ကို နည်းပြဆရာတစ်ဦးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တယ်။

စစ်အာဏာရှင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းနဲ့ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေ တို့ဟာ အဲဒီအချိန်ကစပြီး တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး မကွာခေတ တွေ့ဆုံရဖို့ အကြောင်းဖန်လာခဲ့ပါတယ်။ လူတွေရဲ့စိတ်အကြောင်း နားလည်ထားတဲ့ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေဟာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အပါအဝင် တပ်မတော်ထိပ်ပိုင်းအရာရှိကြီးတွေရဲ့ အားနည်းချက်ကို ရရှိအောင် နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ကြိုးစားအားထုတ် ပြင်ခဲ့ပါတယ်။ တဖြေးဖြေးနဲ့ လူကြီးတွေရဲ့အားနည်းချက်ကို ရရှိလာခဲ့တဲ့ ဗဟိုနိုင်ငံရေးတက္ကသိုလ်နည်းပြဆရာ ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေ အတွက် ၁၉၆၇ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းကစပြီး စင်တော်ကောက်ခံရမှုအခွင့်အလမ်းတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။ ကက/ကြည်း က ဗိုလ်ကြီးသန်းရွှေကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လအတွင်းမှာ ခမရ(၁၀၁)ကို ဌာနချုပ်တပ်ခွဲမှုးတာဝန်နဲ့ ယာယီပြောင်းရွှေ့ပေးခဲ့ပါတယ်။ (၃)လကျော်အကြာ အဲဒီနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ ဗိုလ်မှုးအဆင့်ကို တိုးမြှင့်ပေးလိုက်ပြီး စစ်ဦးစီးမှုး (ဒုတိယတန်း) အဖြစ်နဲ့ ကက/ကြည်းကို ခေါ်ယူတာဝန်ပေးအပ်တာ ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဗိုလ်မှုးသန်းရွှေဟာ ကက/ကြည်းမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် အထက်လူကြီးတွေသဘောကျအောင် နေထိုင်ပြင်ခဲ့တဲ့အတွက် နောက်ပိုင်းမှာ ခလရ(၁) တပ်ရင်းမှုး၊ စစ်ဦးစီးမှုး (ပထမတန်း)၊ တပ်မ(၈၁) စစ်ဗျူဟာမှုး၊ တပ်မ(၈၁) တပ်မမှုး၊ နတခ တိုင်းမှုး၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် စတဲ့ ထိပ်ပိုင်းရာထူးတွေကို တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့်ရရှိလာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးနေဝင်းနှင့် အကွဲအပြဲ

ဒုဗိုလ်လေးဘဝကနေ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်တဲ့ကာလအထိ တလျောက်လုံး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေဟာ သူ့လက်ထဲကို နိုင်ငံတော်အာဏာတွေ ရောက်ရှိလာတဲ့ ၁၉၉၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကစပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်က ရုန်းထွက်နိုင်ဖို့အတွက် အမျိုးမျိုး ကြိုးပမ်းအားထုတ်လာတာ တွေ့ရပါတယ်။

ဦးနေဝင်းနဲ့သူမိသားစုကို ပေးအပ်ထားတဲ့အခွင့်အရေးတွေကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့တဲ့အပြင် ဦးနေဝင်းရဲ့ မကောင်းကြောင်းတွေကိုလည်း အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ (၄)လပတ်အစည်းအဝေးတွေမှာ တရားဝင် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုတာတွေ ပြုလုပ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေရဲ့ တော်ဝင်မိသားစုကလည်း သူတို့အပေါ် တစ်ချိန်က ဦးနေဝင်းနဲ့ သူမိသားစုရဲ့ မောက်မောက်မာမာ ဆက်ဆံခဲ့ပုံတွေနဲ့ ဦးနေဝင်းရဲ့ မြေးတွေဖြစ်ကြတဲ့ အေးနေဝင်း၊ ကျော်နေဝင်း၊ ဇွဲးနေဝင်း တို့ရဲ့ ဆိုးသွမ်းရမ်းကားမှုသတင်းတွေကို သူတို့နဲ့ရင်းနှီးတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကတော်တွေကို မကြာခေတ ပြောပြလေ့ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေဂိုဏ်းသား ဗိုလ်ချုပ်တွေကလည်း သူ့စကားတွေကို သံယောင်လိုက်ပြီး ဦးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်တဲ့ မဆလအစိုးရရဲ့ မှားယွင်းတဲ့ပေါ်လစီတွေနဲ့၊ ညံ့ဖျင်းတဲ့စီမံခန့်ခွဲမှုတွေကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဟာ တိုးတက်သင့်သလောက် မတိုးတက်ခဲ့တာဖြစ်တယ်ဆိုပြီး သူတို့ရဲ့မိန့်ခွန်းတွေမှာပါ ထည့်သွင်း ဝေဖန်ပြောဆိုလာကြတာ တွေ့ရပါတယ်။ စစ်အစိုးရထိမ်းချုပ်ထားတဲ့ စာနယ်ဇင်းတွေကလည်း နောက်ပိုင်းမှာ ဒီအကြောင်းအရာတွေကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ရေးသားဖော်ပြလာကြတာ တွေ့ရပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေနဲ့ သူ့ရဲ့ခေါင်းမာဂိုဏ်းဟာ သူတို့ရဲ့ အာဏာတည်ဆောက်မှု ခိုင်မာလာတာနဲ့အမျှ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့် အပါအဝင် ဦးနေဝင်းမိသားစုနဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ရင်းနှီးကြတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်တွေရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေကိုလည်း တစတစနဲ့ ထိမ်းချုပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ ပိုမို လက်ရဲကော်ရဲဖြစ်လာပြီး တစ်ဦးချင်းအလိုက်ဖြစ်စေ၊ အုပ်စုလိုက်ဖြစ်စေ၊ ဖြတ်ထုတ်ရှင်းတာတွေကိုပါ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

၂၀၀၁ — ဦးနေဝင်းရဲ့ (၉၁) နှစ်မြောက်မွေးနေ့နှင့် အရိပ်ခိုးကြည့်မှုများ

၁၉၉၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ နဝတ အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တာဝန်လောက် အနားလိုက်အပြင်လိုက် ဖြတ်ထုတ်ရှင်း ခံလိုက်ရပြီးနောက်ပိုင်းမှာ တပ်မတော်အတွင်း ကျားသေကို အသက်ပြန်သွင်းပေးဖို့ရည်ရွယ်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတချို့ စတင်ပေါ်ပေါက်လာတာ တွေ့ရပါတယ်။ ပထမဆုံး ထင်သာမြင်သာ လုပ်ရှားလာခဲ့သူကတော့ တစ်ချိန်က စစ်အာဏာရှင်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းရဲ့ ညာလက်ရုံးဖြစ်ခဲ့ဘူးတဲ့ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကြီးဟာ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်း အမေရိကန်ကိုသွားရောက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံမှာခိုလှုံနေတဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဗိုလ်မှူးချုပ်မောင်မောင် နဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ရောက်ရှိနေစဉ် VOA, RFA စတဲ့ အသံလွှင့်ဌာနတွေနဲ့တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး လက်ရှိ နအဖ စစ်အစိုးရနဲ့ NLD ပါတီ တို့ကို ပြစ်ပြစ်နှစ်နှစ် ဝေဖန်ပြောဆိုတာတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအခြေအနေတွေကို ဝင်ရောက်ထိမ်းသိမ်းပေးနိုင်သူဟာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း တစ်ဦးတည်းသာရှိကြောင်းနဲ့ အချိန်မီဝင်ရောက်ထိမ်းသိမ်းပေးဖို့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းကို မေတ္တာရပ်ခံကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီနောက်မှာ နှစ်အတန်ကြာ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်နေခဲ့တဲ့ စစ်အာဏာရှင်ဟောင်းကြီး ဦးနေဝင်းရဲ့ လှုပ်ရှားမှု တချို့ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာ တွေ့ရှိရပါတယ်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ(၂၁)ရက်နေ့မှာ ဦးနေဝင်းရဲ့ (၉၁)နှစ်မြောက် မွေးနေ့ အခမ်းအနားကို ရန်ကုန်မြို့ အင်းယားကန်စောင်းက ဆိမ့်နာဟိုတယ်မှာ တခန်းတနား ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့တဲ့အပြင် အဲဒီမွေးနေ့ပွဲကို ရိုက်ကူးထားတဲ့ ဗီဒီယိုခွေတွေဟာလည်း ပြည်တွင်းပြည်ပမှာ ချက်ချင်းပြန့်နှံ့သွားခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။ ဗီဒီယိုခွေတွေထဲမှာ ဦးနေဝင်းဟာ ကျန်းမာစွာနဲ့ စည်စည်တို့ကို ပြုံးပြုံးရွှင်ရွှင် ဧည့်ခံနှုတ်ဆက်နေပုံတို့ကို ဖော်ပြထားတယ်။ အဲဒီနှစ် အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းမှာ ဦးနေဝင်းရဲ့ စင်္ကာပူနိုင်ငံကိုဆေးကုဖို့ သွားရောက်ခဲ့တဲ့သတင်း၊ ဆေးကုရာကပြန်လာပြီးနောက် ကျန်းမာရေးအခြေအနေ အရမ်းကောင်းမွန်နေတဲ့သတင်းနဲ့ မကြာခင် ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ်နဲ့ တွေ့ဆုံဖို့ ထိုင်းနိုင်ငံကို လာရောက်ဖို့ရှိတဲ့သတင်းတွေ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွက်လာတာကိုလည်း တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

ဦးနေဝင်းရဲ့မွေးနေ့အခမ်းအနားကို နအဖ စစ်အစိုးရကိုယ်တိုင် ကမကထလုပ်ပြီး ကျင်းပပေးခဲ့သယောင် ထင်ရပေမဲ့ လက်တွေ့မှာတော့ ဆိမ့်နာဟိုတယ်မှာ ကျင်းပတဲ့အခမ်းအနားကို နအဖ ထိပ်တန်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေနဲ့ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်တွေ အပါအဝင် အစိုးရအရာရှိကြီးတွေအားလုံး မတက်ရောက်ဖို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက အမိန့်ထုတ် ညွှန်ကြားခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါတယ်။ သတင်းယူဖို့အတွက် အလယ်အလတ်အဆင့်ရှိတဲ့ နအဖစစ်ဗိုလ်(၂)ဦးသာ တက်ရောက်ခဲ့တာ တွေ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်တွေကို လေ့လာကြည့်မယ်ဆိုရင် အသက်အရွယ်လည်းကြီး နိုင်ငံရေးလည်းသေနေပြီဖြစ်တဲ့ စစ်အာဏာရှင် ဟောင်းကြီး ဦးနေဝင်းကို ပြန်လည်အသက်သွင်းဖို့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ အင်အားစုတစ်ခုက စနစ်တကျ ပြင်ဆင်လုပ်ရှားခဲ့တာ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေကလည်း ဒီလုပ်ရပ်တွေရဲ့နောက်ကွယ်က ရည်ရွယ်ချက်ကို သတိထားမိလိမ့်မယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ အကြောင့် ဦးနေဝင်းမိသားစုနဲ့ သူတို့အသွင်းအဝန်းက ပုဂ္ဂိုလ်များကို မျက်ခြေမပြတ်စောင့်ကြည့်ဖို့ သူရဲ့လူယုံတော် စစ်ထောက်လှမ်းရေး ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှုး ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဝင်းကို သီးသန့်တာဝန်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဦးနေဝင်း မိသားစုနဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနီးစပ်မှုရှိတဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပြည့်အဝ ပေးထားသယောင် လူမြင်ကွင်းမှာပြသထားပေမဲ့ လူမလိုမရအောင် အထက်အောက်ညှိပြီး ထိမ်းထားတဲ့ အတွက် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ဟာ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး နှုတ်ထွက်ဖို့အထိ စဉ်းစားခဲ့ဘူးကြောင်း၊ ဒါပေမဲ့ သူ့ကိုအားကိုးပြီး —

（မှတ်ချက်: စကင်န် စာမျက်နှာ ၁၇ သည် ဤနေရာတွင် စာပိုဒ်အလယ်၌ ပြတ်နေသည်။ နောက်အပိုင်းအတွက် စာ ၁၈ မှစ၍ ဆက်လက်ထုတ်ယူပါမည်။）

နောက်အပိုင်း (အပိုင်း ၅) တွင်

ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကို အားကိုးပြီး ဆက်လက်တိုးဝင်လာတဲ့ ဦးနေဝင်းမိသားစုရဲ့ လှုပ်ရှားမှုများ၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဦးနေဝင်း ကျဆုံးခန်းဆုံး၊ နေဝင်းမိသားစုအပေါ် အရေးယူမှုများနှင့် နေဝင်းခေတ်ကို အပြီးတိုင် ပိတ်သိမ်းလိုက်ပုံ — အပိုင်း ၅ တွင် ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။

မူရင်းမှတ်တမ်း: Network for Democracy and Development (NDD), Documentation and Research Department, Mae Sot, Thailand — "ကြတ်ပြေး နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံ" စာအုပ်၊ စကင်န် စာမျက်နှာ ၁၂–၁၇

ဆက်ဖတ်ရန် →