တိုကျို လျှို့ဝှက်ပွဲ ဝန်းကျင်က မှတ်တမ်း — အမည်တွေ၊ ရက်စွဲတွေ၊ ဒေါ်လာ သန်းချီ lobby
ရဲရင့်ငယ် — ၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
အမေရိကန်နဲ့ စစ်အစိုးရကြား တိုကျိုမှာ တွေ့ခဲ့တဲ့ လျှို့ဝှက် ဆွေးနွေးပွဲအကြောင်း Reuters သတင်းဌာနက အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်မှာ ထုတ်ပြန်တော့ မေးခွန်း သုံးခု ကျန်ခဲ့တယ် — မြန်မာဘက်က ဘယ်သူတွေ တက်သလဲ၊ ဘာတွေ ဆွေးနွေးသလဲ၊ ဘာတွေ သဘောတူခဲ့သလဲ။ Reuters ကိုယ်တိုင် အဲဒါတွေ မသိရဘူးလို့ ဝန်ခံထားတယ်။ ကျွန်တော် အင်္ဂလိပ်၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ မြန်မာ ရင်းမြစ်တွေ အကုန် လိုက်တူးကြည့်ပြီးပြီ — အဲဒီ မေးခွန်း သုံးခုရဲ့ အဖြေက ကမ္ဘာ့ ဘယ် မီဒီယာမှာမှ မထွက်သေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ အစည်းအဝေး အခန်းထဲက စကားတွေ ဖုံးထားနိုင်ပေမယ့် အခန်း အပြင်ဘက်က မှတ်တမ်းတွေကိုတော့ ဖုံးလို့ မရဘူး။ အဲဒီ မှတ်တမ်းတွေကို တစ်ခု ချင်း စီလိုက်ရင် ကစားကွက် တစ်ခုလုံး မြင်လာရတယ်။
ဂျပန်က အိမ်ရှင် မဟုတ်ဘူး — ကိုယ်ပိုင် ကစားသမား
တိုကျို ဆွေးနွေးပွဲ မတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းအလို၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၂ နာရီ ၃၀ မိနစ်မှာ ဂျပန် ယာယီသံအမတ် Yoshitake Shogo က နေပြည်တော်မှာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနဲ့ တွေ့ခဲ့တယ်လို့ စစ်အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ကိုယ်တိုင် ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။ ဂျပန် နိုင်ငံသားတွေနဲ့ ကုမ္ပဏီတွေ အကာအကွယ် ကိစ္စ ဆွေးနွေးခဲ့တာပါ။ အမေရိကန် ဆွေးနွေးပွဲတွေ အကြောင်း မေးတော့ ဂျပန်ဘက်က ပေးတဲ့ အဖြေက "လိုအပ်သလို ဆက်သွယ်နေပါတယ်" ဆိုတာပဲ ရှိတယ်။
စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက်မှာတော့ ဂျပန် လွှတ်တော်အမတ် Hiromichi Watanabe က ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်ရီနဲ့ တွေ့ပြီး သူ့ခရီးစဉ်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က "နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ပြန်စဖို့နဲ့ အစိုးရ ဖွံ့ဖြိုးရေး အကူအညီ (ODA) စီမံကိန်းတွေ ပြန်စဖို့" ဖြစ်တယ်လို့ ပြောခဲ့တာကို စစ်အစိုးရ သတင်းစာ Global New Light of Myanmar က စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ သီလဝ အထူးစီးပွားရေးဇုန် နာမည်တပ် ပါပါတယ်။ Nippon Foundation ဥက္ကဋ္ဌ Yohei Sasakawa လည်း ဩဂုတ်လမှာ နေပြည်တော် ရောက်ခဲ့တယ်။ ဆိုလိုတာက ဂျပန်က ဝါရှင်တန်ရဲ့ ဆွေးနွေးပွဲကို နေရာ ငှားပေးရုံသက်သက် မဟုတ်ဘူး — ကိုယ်ပိုင် ဆက်ဆံရေး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ရေး လမ်းကြောင်းကို လချီ ကတည်းက ပြေးနေတာ။
ဒေါ်လာ သန်းချီ lobby လမ်းကြောင်း
စစ်အစိုးရက ဝါရှင်တန်မှာ ငှားထားတဲ့ လှုံ့ဆော်ရေး အဖွဲ့တွေ ကိစ္စက အရင် သိထားတာထက် ပိုကြီး၊ ပို စောတယ်။ DCI Group ရဲ့ စာချုပ်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ မဟုတ်ဘူး — ၂၀၂၅ ဇူလိုင်လကတည်းက ဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃ သန်း တန်ပါတယ်လို့ နိုင်ငံခြား ကိုယ်စားလှယ် မှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေ (FARA) မှတ်တမ်းတွေမှာ ပါတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စာချုပ်ပါ လုပ်ငန်းက "ကုန်သွယ်ရေး၊ သဘာဝ သယံဇာတနဲ့ လူသားချင်း စာနာမှု အကူအညီ" အဓိကထား နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး ပြန်တည်ဆောက်ရေး။ ခြောက်လအတွင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဒေါ်လာ ၁ သန်းခွဲ ပေးပြီးသား ဖြစ်ပြီး ထရန့်ရဲ့ မဟာမိတ်ဟောင်း Roger Stone က ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီမှာ အကောင့်ကို လွှဲယူပြီး တစ်လ ဒေါ်လာ ၅၀,၀၀၀ ရပါတယ်။
နောက်တစ်ဖွဲ့ ရှိသေးတယ် — McKeon Group။ အမေရိကန် လွှတ်တော်အမတ်ဟောင်း Buck McKeon ရဲ့ အဖွဲ့ကို ၂၀၂၅ ဩဂုတ်လကတည်းက တစ်လ ဒေါ်လာ ၆၀,၀၀၀ နဲ့ ငှားထားပြီး လုပ်ရမယ့် အလုပ်က လွှတ်တော်အမတ်တွေနဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အရာရှိတွေဆီ လိုက်လံ စည်းရုံးရေး။ Justice For Myanmar အဖွဲ့က ဒါကို "စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေအတွက် တာဝန်ရှိတဲ့ စစ်အစိုးရဆီက အကျိုးအမြတ် ယူနေတာ" လို့ ဝေဖန်ထားပါတယ်။
အဖမ်းခံရတဲ့ အမေရိကန်သား ဖိုင်
ဆွေးနွေးပွဲတွေ စဖြစ်လာရတဲ့ အနီးဆုံး အကြောင်းက အမေရိကန် စီးပွားရေးသမား Adam Castillo လွတ်မြောက်ရေး။ သူ့ ဖိုင် အပြည့်အစုံက စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတယ်။ Castillo က အမေရိကန် မရိန်းတပ်ဖွဲ့ဝင်ဟောင်း၊ ရန်ကုန်အခြေစိုက် လုံခြုံရေးကုမ္ပဏီ တည်ထောင်သူ၊ အမေရိကန် ကုန်သည်ကြီးများအသင်း (AmCham) မြန်မာ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း။ ၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၁ ရက်မှာ ရန်ကုန် လေဆိပ်မှာ ဖမ်းခံရပြီး စွဲချက်က ယုံကြည်မှု ဖောက်ဖျက်မှု (breach of trust) — အကြောင်းရင်းက သူ ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့ AmCham အတွင်းမှာ ဒေါ်လာ ၃၀၀,၀၀၀ တန် lobby စီမံကိန်း အငြင်းပွားမှု။ ဒီလူက ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ ဒုတိယ သမ္မတ JD Vance ရဲ့ ရုံးထဲအထိ ဝင်ပြီး မြန်မာ့ မြေရှား ကိစ္စကို ကိုယ်တိုင် တင်ပြခဲ့သူလည်း ဖြစ်တယ်လို့ Reuters က ဆိုပါတယ်။ စစ်အစိုးရဘက်က သူ့ကို လွှတ်ပေးတဲ့ ကြေညာချက်ကို သမ္မတရုံး X အကောင့်ကနေ ထုတ်ပြီး အကြောင်းပြချက်က "နှစ်နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေး ဆက်ဆံမှုကို ထောက်ထားလို့" ဆိုတဲ့ စကားပဲ။ ဖမ်းထားတဲ့ လူကလည်း မြေရှား စားပွဲပေါ်က လူ၊ လွှတ်ပေးမှုကလည်း အဲဒီ စားပွဲရဲ့ အခကြေး ဖြစ်နေတာ မြင်သာတယ်။
ပယ်ဖျက်ခံရတဲ့ အမည် တစ်ခုရဲ့ နောက်ကွယ်
အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်မှာ အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့စာရင်းကနေ သိမ့်ဝင်းထက် တစ်ဦးတည်းကို ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့တယ်။ Federal Register မှတ်တမ်းအရ သူက လောင်စာသူဌေး သိန်းဝင်းဇော် (ရွှေဗျိုင်းဖြူ အုပ်စု ပိုင်ရှင်) ရဲ့ သမီး ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ မိသားစုဝင်အဖြစ် စာရင်းသွင်းခံခဲ့ရသူ။ ဒါပေမဲ့ ဒီ ပယ်ဖျက်မှုက သက်သက် လက်ဆောင်တော့ မဟုတ်ဘူး — သူကိုယ်တိုင် ပယ်ဖျက်ရေး တရားစွဲထားတဲ့ အမှု အရင် ရှိခဲ့ပြီး ပယ်ဖျက်ပြီးနောက် အဲဒီ အမှုကို ပြန်ရုပ်သိမ်းလိုက်တာ။ သူ့ ဖခင်၊ မိခင်၊ မောင်နဲ့ အုပ်စု တစ်ခုလုံးကတော့ ပိတ်ဆို့စာရင်းထဲ ဆက်ရှိနေဆဲ။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကတော့ ဒါကို မြန်မာအပေါ် "နည်းလမ်းသစ်" ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းလို့ ထုတ်ပြောထားပါတယ်။
တကယ့် စားပွဲပေါ်က အရာ — ကချင် မြေရှား
အကြမ်းဖျင်း အားဖြင့် သိရတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲ အစီအစဉ်က နှစ်ခုပဲ — ကျားဖြန့် စင်တာတွေ နှိမ်နင်းရေးနဲ့ မြေရှား။ မြေရှား ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ အလေးချိန်ကို နားလည်ဖို့ မြေပုံ ကြည့်ရမယ်။ ကမ္ဘာ့ လေးလံမြေရှား အများစု ထွက်တဲ့ ချစ်ဝှီ ပန်ဝါ ဒေသက ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့စွန့်၊ တရုတ် နယ်စပ်နားမှာ ရှိပြီး ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာကတည်းက ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှာ ရှိနေတာ။ နေပြည်တော်က ဝါရှင်တန်ကို ကမ်းလှမ်းနေတဲ့ ပစ္စည်းက သူ့လက်ထဲမှာ မရှိတဲ့ ပစ္စည်း — အဲဒါ ဒီကစားကွက် တစ်ခုလုံးရဲ့ အဓိက အားနည်းချက်ပဲ။
ချစ်ဝှီ ပန်ဝါ မြေရှားဒေသ တည်နေရာ — ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း၊ တရုတ် နယ်စပ်။ မြေပုံ အခြေခံ: Wikimedia Commons (EmeraldRange)၊ CC BY-SA 4.0 လိုင်စင်။
အဆိပ်မြစ်နဲ့ ခုနစ်ဆ ပိုသက်သာတဲ့ အကြောင်းရင်း
မြေရှား ကိစ္စမှာ နောက်ထပ် ထိခိုက်သူ တစ်ဦး ပေါ်လာပြီ — ထိုင်း။ ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းက စည်းမဲ့ တူးဖော်မှုတွေကြောင့် ကော့မြစ်၊ စိုင်မြစ်တွေထဲ အာဆင်းနစ်၊ ကက်ဒ်မီယမ် အပါအဝင် လေးလံ သတ္တု အဆိပ်တွေ ရောက်နေပြီး ၂၀၂၅ မတ်လကတည်းက စမ်းသပ်မှုတွေမှာ ထိုင်း စမ်းသပ်နေရာ အားလုံးမှာ အဆိပ်တွေ တွေ့ရတယ်လို့ Stimson Center ရဲ့ လေ့လာချက်မှာ ပါပါတယ်။ ချင်းမိုင်၊ ချင်းရိုင် ဒေသတွေမှာ ကော့မြစ် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း လုံးဝ ရပ်သွားပြီး ဒေသခံ စိုက်ခင်းထွက်ကုန်တွေကိုပါ ဝယ်သူ မရှိတော့ဘူး။ ထိုင်း လွှတ်တော်အမတ်တွေက ရှမ်းပြည်နယ်ထဲမှာ စည်းမျဉ်း မရှိတဲ့ မိုင်း ၁,၀၀၀ ကျော် ရှိနေတယ်လို့ ထောက်ပြနေပြီး ရှမ်းလူ့အခွင့်အရေး ဖောင်ဒေးရှင်းက အဲဒီ မိုင်းတချို့ကို တရုတ် ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ဆက်စပ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဘာလို့ မြန်မာမှာ တူးကြသလဲ ဆိုတဲ့ အဖြေက ဂဏန်း တစ်ခုတည်းနဲ့ ရှင်းတယ် — ခုနစ်ဆ။ Benchmark Mineral Intelligence က သုတေသီ Neha Mukherjee က Reuters ကို ပြောတာက တရုတ် ကုမ္ပဏီတွေဟာ စည်းမျဉ်း လျော့ရဲတဲ့ မြန်မာမှာ တခြား ဒေသတွေထက် ခုနစ်ဆ သက်သာပြီး လေးလံမြေရှား ထုတ်နိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သက်သာရတဲ့ အကြောင်းရင်းက နည်းပညာ မဟုတ်ဘူး — တရုတ်မှာ လိုက်နာရတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကို မြန်မာမှာ လိုက်နာစရာ မလိုလို့ပဲ။
တရုတ်မှာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မြေရှား စီမံခန့်ခွဲမှု စည်းမျဉ်း အရ quota မရှိဘဲ တူးခွင့် မရှိ၊ လိုင်စင် မရှိဘဲ သန့်စင်ခွင့် မရှိ၊ ပတ်ဝန်းကျင် သက်ရောက်မှု ဆန်းစစ်ချက် (EIA) မဖြစ်မနေ လုပ်ရတယ်၊ စွန့်ပစ် စံချိန် ကိုက်ရတယ်၊ ထုတ်ကုန် ခြေရာခံ စနစ်မှာ လစဉ် အစီရင်ခံရတယ်၊ တူးပြီးမြေကို ပြန်ပြုပြင်ရတယ်။ ပေကျင်းက အဲဒီ စည်းမျဉ်းတွေ ဘာလို့ ကြပ်မတ်ထားသလဲ ဆိုတာလည်း မှတ်တမ်း ရှိတယ် — ကျန်းရှီးပြည်နယ် Ganzhou မှာ စည်းမဲ့ တူးခဲ့တဲ့ အပျက်အစီးကို သန့်ရှင်းဖို့ ယွမ် ၃၈ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၅.၅ ဘီလီယံခန့်) ကုန်မယ်လို့ တရုတ် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနက ကိုယ်တိုင် ခန့်မှန်းထားပြီး အဲဒါက လုပ်ငန်း တစ်နှစ်စာ အမြတ်ထက်တောင် များတယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင် ပြန်ကောင်းဖို့ နှစ် ၅၀ ကနေ ၁၀၀ အထိ ကြာနိုင်တယ်။ ၂၀၁၆ နောက်ပိုင်း ပေကျင်းက ကိုယ့်နိုင်ငံထဲမှာ မိုင်းတွေ ပိတ်၊ စည်း ကြပ်လိုက်တယ် — ပြီးတော့ အဲဒီ အဆိပ် လုပ်ငန်းက မြန်မာ နယ်စပ်ကို ရွေ့သွားတယ်။ မြန်မာမှာ စွန့်ပစ်ရေကို ကုသစရာ မလိုဘူး၊ မြစ်ထဲ တန်းမျှောရုံပဲ — ကုန်ကျစရိတ်ကို မပေးဘဲ မြန်မာ ရွာတွေနဲ့ ထိုင်း မြစ်ကမ်း ပြည်သူတွေ ခေါင်းပေါ် တင်လိုက်တာ။
မဟာဗျူဟာ အရတော့ ဒါက တရုတ်အတွက် နောက်ထပ် အားနည်းချက် တစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။ အဆိပ်က ရန်ကုန်ကိုပဲ ထိတာ မဟုတ်ဘူး — အိမ်နီးချင်း ထိုင်းကိုပါ ငါး မစားရဲတဲ့ အခြေအနေ ရောက်အောင် ထိနေတာ။ ဘန်ကောက်က ဒီကိစ္စကို ပေကျင်းနဲ့ စကားပြောတဲ့ အခါ မြေရှားဟာ ကုန်သွယ်ရေး ကိစ္စ သက်သက် မဟုတ်တော့ဘူး — ကိုယ့်ပြည်သူရဲ့ ကျန်းမာရေး ကိစ္စ ဖြစ်သွားပြီ။
တရုတ်ဘက် တုံ့ပြန်မှုကိုလည်း မှတ်တမ်း တင်ထားရမယ် — တရုတ်ဘာသာနဲ့ ကိုယ်တိုင် လိုက်ရှာကြည့်ပြီးပြီ၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရသူ မှတ်ချက်၊ Xinhua၊ Global Times ဆောင်းပါး၊ တစ်ခုမှ မရှိဘူး။ လုံးဝ ငြိမ်သက်နေတာ။ အဲဒီ ငြိမ်သက်မှုက ဂရုမစိုက်လို့ မဟုတ်ဘူး — ပေကျင်းက သူ့လက်နက်တွေကို စကားနဲ့ မသုံးဘူး၊ နယ်စပ်ဂိတ်နဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ သုံးတာ။ စကား မထွက်တာကိုက သတိပေးချက် ဖြစ်နိုင်တယ်။
နောက်ဆုံး အနေနဲ့ မှတ်တမ်းအတိုင်း ရိုးရိုးသားသား ပြောရရင် — တိုကျို အခန်းထဲမှာ ဘယ်သူတွေ ထိုင်ခဲ့သလဲ၊ ဘာတွေ ကတိပေးခဲ့သလဲ ဆိုတာက ဒီနေ့ထိ လျှို့ဝှက်ချက် အဖြစ် ကျန်နေဆဲပါ။ ဒါပေမဲ့ အခန်း အပြင်ဘက်က မှတ်တမ်းတွေက ပြနေတာ ရှင်းတယ် — ဂျပန်က ကိုယ်ပိုင် လမ်းကြောင်း ပြေးနေတယ်၊ စစ်အစိုးရက ဒေါ်လာ သန်းချီပြီး ဝါရှင်တန်မှာ အသံ ဝယ်နေတယ်၊ စားပွဲပေါ်က အဓိက ပစ္စည်းက သူ့လက်ထဲ မရှိတဲ့ ကချင် မြေရှား ဖြစ်နေတယ်။ လျှို့ဝှက်ချက်က အခန်းထဲမှာပဲ ရှိတော့တယ် — ကျန်တာ အကုန် မြင်နေရပြီ။
မှတ်ချက်များ
Post a Comment