ဒေါ်လာစျေး နှစ်မျိုး — ကွာဟချက်က ပြည်သူကို ဘယ်လို ဒဏ်ခတ်နေလဲ

ဒေါ်လာစျေး နှစ်မျိုး — ကွာဟချက်က ပြည်သူကို ဘယ်လို ဒဏ်ခတ်နေလဲ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာနိုင်ငံမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်ဒေါ်လာအတွက် စျေး တစ်မျိုး မဟုတ်ဘူး။ ငါးမျိုးလောက် ရှိတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုဘဏ် (Central Bank of Myanmar, CBM) ရဲ့ တရားဝင် သတ်မှတ်စျေး (reference rate) က တစ်ဒေါ်လာကို ကျပ် ၂,၁၀၀။ ဗဟိုဘဏ်ရဲ့ အွန်လိုင်း ရောင်းဝယ်ရေး ပလက်ဖောင်းစျေးက ကျပ် ၃,၅၅၀ မှ ၃,၆၀၀ ခန့်။ ဘဏ်ဖောက်သည် စျေးက ၃,၅၈၆။ ငွေလဲကောင်တာ စျေးက ၃,၆၇၀။ ပြည်ပအလုပ်သမားတွေ လွှဲပို့ငွေအတွက် အထူးစျေးက ၃,၉၇၅။ ပြင်ပပေါက်စျေး (လမ်းဘေးစျေး) ကတော့ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ နှောင်းပိုင်းမှာ တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၄,၄၅၀ မှ ၄,၆၀၀ ကြား။

ဆိုလိုတာက အစိုးရ သတ်မှတ်စျေးထက် တကယ့်ပေါက်စျေးက ထက်ဝက်ကျော် — ၁၁၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် — ပိုမြင့်နေတယ်။ ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့က မဇ္ဈိမ (Mizzima) ထုတ်ပြန်တဲ့ ဇယားမှာလည်း သတ်မှတ်စျေး ၂,၁၀၀၊ ပေါက်စျေး ၄,၈၀၀ လို့ ပါခဲ့တယ်။ နှစ်နှစ်ကြာတဲ့အထိ ဒီကွာဟချက်က ပိတ်မသွားသေးဘူး။ ဒီကွာဟချက်က စာရွက်ပေါ်က ကိန်းဂဏန်း ကွာဟချက် မဟုတ်ဘူး။ ပြည်သူလူထု တစ်ရပ်လုံးအပေါ် နေ့တိုင်း ဒဏ်ခတ်နေတဲ့ စနစ်တစ်ခုရဲ့ အကာ ဖြစ်တယ်။

စျေးနှစ်မျိုး ဘယ်လို ဖြစ်လာတာလဲ

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီလမှာ ဗဟိုဘဏ်က အမိန့်ထုတ်တယ် — နိုင်ငံခြားငွေ ရရှိသူတိုင်း လုပ်ငန်းရက် တစ်ရက်အတွင်း သတ်မှတ်စျေးနဲ့ ကျပ်ငွေ လဲရမယ်။ အဲဒီတုန်းက သတ်မှတ်စျေးက ၁,၈၅၀။ ၂၀၂၂ သြဂုတ်လ ၅ ရက်မှာ ၂,၁၀၀ ကို တိုးလိုက်တယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်း လေးနှစ်ကျော် ကြာတဲ့အထိ ၂,၁၀၀ က မရွေ့တော့ဘူး။ ပြင်ပစျေးကတော့ ရွေ့နေတယ် — ၂၀၂၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လမှာ လမ်းဘေးစျေး တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၇,၅၀၀ အထိ ထိုးတက်ခဲ့ဖူးတယ် (Reuters, ၂၀၂၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်)။

ဗဟိုဘဏ်ကိုယ်တိုင်လည်း ၂,၁၀၀ က တကယ့်စျေး မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သိတယ်။ ဒါကြောင့် ၂၀၂၃ ဒီဇင်ဘာမှာ ဘဏ်တွေ စျေးကွက်စျေးနဲ့ ရောင်းဝယ်နိုင်တဲ့ အွန်လိုင်း ပလက်ဖောင်းကို ဖွင့်ပေးလိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သတ်မှတ်စျေး ၂,၁၀၀ ကိုတော့ မဖျက်ဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ အဲဒီစျေးက စစ်ကောင်စီအတွက် ငွေရှာစက် ဖြစ်နေလို့ပဲ။

ဆိုးကျိုး ၁ — ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်တွေအပေါ် လျှို့ဝှက် အခွန်

ပို့ကုန် တင်ပို့သူ ဝင်ငွေကို ဘဏ်မှာ အပ်ပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို သတ်မှတ်စျေး ၂,၁၀၀ နဲ့ အတင်းအကျ လဲလှယ်ရတယ်။ စစချင်းမှာ ဝင်ငွေ အားလုံးရဲ့ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း။ ပြီးတော့ ၆၅၊ ၅၀၊ ၃၅၊ ၂၅ အဆင့်ဆင့် လျှော့ချလာပြီး ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းပဲ ကျန်တော့တယ်။ ငါးကြိမ်တိတိ လျှော့ချခဲ့ရတာကိုက ဒီစနစ် ဘယ်လောက် ဒဏ်ခတ်ခဲ့လဲဆိုတဲ့ ဝန်ခံချက် ဖြစ်တယ်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အစားအသောက်မူဝါဒ သုတေသန အင်စတီကျု (International Food Policy Research Institute, IFPRI) ရဲ့ လေ့လာချက်အရ ဒီစနစ်က ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်တွေအပေါ် ပျမ်းမျှ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျှို့ဝှက် အခွန် ကောက်နေသလို ဖြစ်တယ်။ အပြင်းဆုံး အချိန် ၂၀၂၄ သြဂုတ်လမှာ ပို့ကုန်သမား ရတဲ့ တကယ့်စျေးက ပေါက်စျေးထက် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး လျော့နေခဲ့တယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) ကလည်း ၂၀၂၂ နှစ်ကုန်မှာ ဒီစနစ်ကို ပို့ကုန် အခွန် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး လို့ ခန့်မှန်းခဲ့တယ် လို့ ဆိုပါတယ်။

အကျိုးဆက်က ရှင်းတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံကို ဆန် တင်ပို့မှု ၂၀၂၃ အစောပိုင်းမှာ လုံးဝနီးပါး ရပ်သွားခဲ့တယ်။ လုပ်ငန်းတွေ မရှုံးအောင် တင်ပို့စျေး လိမ်ရေးတာ (mis-invoicing) ကို အသက်ကယ် နည်းလမ်းအဖြစ် သုံးလာကြတယ် လို့ အရှေ့တောင်အာရှ လေ့လာမှု အင်စတီကျု (Institute of Southeast Asian Studies, ISEAS) ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် သုံးသပ်ချက်မှာ ဖော်ပြထားတယ်။

ဆိုးကျိုး ၂ — ပြည်ပ အလုပ်သမားတွေ နှစ်ခါရိုက် ခံရခြင်း

၂၀၂၄ သြဂုတ်လကစပြီး ပြည်ပမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ မြန်မာ အလုပ်သမားတွေ လစာရဲ့ အနည်းဆုံး ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင် လမ်းကြောင်းကနေ လွှဲပို့ရတယ်။ မလွှဲရင် ခရီးသွား စာရွက်စာတမ်း အခက်အခဲ ရှိမယ်။ တရားဝင် လမ်းကြောင်းက ပေးတဲ့ စျေးက ပေါက်စျေးထက် နိမ့်တယ် — အထူး လွှဲပို့စျေး ၃,၉၇၅ တောင် ပေါက်စျေး ၄,၅၈၀ ထက် ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့် နိမ့်နေဆဲ။

ရလဒ်က တရားဝင် လွှဲပို့ငွေ ကျဆင်းသွားတာပဲ။ ၂၀၂၀ မှာ ဒေါ်လာ ၂.၆၇ ဘီလီယံ ရှိခဲ့တဲ့ တရားဝင် လွှဲပို့ငွေက ၂၀၂၂ မှာ ၁.၉ ဘီလီယံပဲ ကျန်တယ် — ပြည်ထွက် အလုပ်သမား ပိုများလာတဲ့ ကာလမှာပဲ။ ကျန်တာတွေက ဟွန်ဒီ (hundi) လမ်းကြောင်းကို ရောက်သွားတယ်။ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား အဖွဲ့ (International Labour Organization, ILO) ရဲ့ စစ်တမ်းအရ မြန်မာ ရွှေ့ပြောင် အလုပ်သမားရဲ့ ၂ ရာခိုင်နှုန်းပဲ တရားဝင် ငွေလွှဲ ဝန်ဆောင်မှုကို သုံးပြီး ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းက ဟွန်ဒီကို သုံးနေတယ်။ စျေးနှစ်မျိုး ကွာဟချက် ကြီးလေလေ လူတွေကို အမှောင်စျေးကွက်ထဲ တွန်းပို့လေလေပဲ လို့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က သုံးသပ်ပါတယ်။

ဆိုးကျိုး ၃ — ဈေးချိုတဲ့ ဒေါ်လာကို လက်ဝါးကြီး အုပ်ထားခြင်း

သတ်မှတ်စျေးနဲ့ ဒေါ်လာ ဝယ်ခွင့်ရတာက လူတိုင်း မဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံခြားငွေ ကြီးကြပ်ရေး ကော်မတီ (Foreign Exchange Supervisory Committee, FESC) ဆိုတဲ့ စစ်တပ် ဦးဆောင်တဲ့ အဖွဲ့က ခွင့်ပြုချက်ပေးမှ ဝယ်ခွင့်ရတယ်။ လောင်စာဆီ၊ ဆီ၊ ဆေးဝါး စတဲ့ မဖြစ်မနေ ကုန်တွေအတွက် ဦးစားပေးတယ် လို့ ဆိုပေမဲ့ ခွင့်ပြုချက် ရောင်းစားလို့ရတဲ့ စနစ်တိုင်းမှာ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှု ပါလာစမြဲပဲ။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း လေ့လာမှုအဖွဲ့ (International Crisis Group) က ၂၀၂၂ ကတည်းက ဒီစနစ်ဟာ လောင်စာဆီ၊ စားသုံးဆီ၊ ဆေးဝါး စတဲ့ အခြေခံကုန်တွေတောင် ပြတ်လပ်မှု ဖြစ်စေတယ် လို့ ထောက်ပြခဲ့တယ်။

ပိုဆိုးတာက ISEAS ရဲ့ FULCRUM သုံးသပ်ချက်အရ စစ်ကောင်စီက ဒီစနစ်နဲ့ ပို့ကုန် ဝင်ငွေရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ပေါက်စျေးရဲ့ ထက်ဝက်ခန့်နဲ့ ရယူနေပြီး အဲဒီ နိုင်ငံခြားငွေ အများစုကို စစ်ကောင်စီ ကိုယ်တိုင်ပဲ သုံးနေတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကွာဟချက်ဆိုတာ ပို့ကုန်သမားတွေ၊ အလုပ်သမားတွေဆီကနေ စစ်ကောင်စီ အိတ်ထဲကို တိုက်ရိုက် ငွေလွှဲပေးနေတဲ့ ပိုက်လိုင်း ဖြစ်တယ်။

ဆိုးကျိုး ၄ — ကုန်စျေးနှုန်းတွေ ပေါက်စျေးနောက် လိုက်ရခြင်း

ခွင့်ပြုချက် မရတဲ့ တင်သွင်းသူ၊ သာမန် ဝယ်သူ အားလုံးက ပေါက်စျေးနဲ့ ဝယ်ရတယ်။ ဆိုင်တွေ စျေးသတ်မှတ်တဲ့အခါ ၂,၁၀၀ ကို မကြည့်ဘူး — ပေါက်စျေးကို ကြည့်တယ်။ ဒါကြောင့် ကုန်စျေးနှုန်း ဖောင်းပွမှုက ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ ၃၃.၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ ၂၀၂၆ ဧပြီမှာ ၂၄.၆ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရောက်ခဲ့တယ် လို့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ ၂၀၂၆ ဇွန်လ မြန်မာ စီးပွားရေး စောင့်ကြည့်အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားတယ်။ ရွှေစျေးတောင် ပေါက်စျေး နဲ့ တွက်တယ် — ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့ တရားဝင် ကိုးကားစျေးအရ ရွှေတစ်ကျပ်သား ကျပ် ၇၁ သိန်း။

နိုင်ငံကူးငွေ လဲလှယ်မှုတောင် ခြွင်းချက် မရှိဘူး။ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations, UN) ကိုယ်တိုင်က မြန်မာအတွက် လုပ်ငန်းသုံး ငွေလဲစျေးကို ၂၀၂၅ မေလမှာ တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၄,၁၈၀ သတ်မှတ်ထားတယ် — အကူအညီ ပေးတဲ့ အဖွဲ့တွေတောင် ၂,၁၀၀ ကို မသုံးဘူး၊ မသုံးနိုင်ဘူး။ ၂၀၀၈ နာဂစ် တုန်းကလည်း ကယ်ဆယ်ရေး ဒေါ်လာတွေကို အာဏာပိုင် စျေးနဲ့ အတင်းလဲခိုင်းလို့ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့ဖူးတဲ့ သာဓက ရှိတယ်။

ဆိုးကျိုး ၅ — ပြင်ပ စျေးကွက်ကို ရာဇဝတ်မှု ဖြစ်အောင် လုပ်ခြင်း

စျေးနှစ်မျိုး မပျောက်အောင် ထိန်းတဲ့ နောက်ဆုံး နည်းလမ်းက ဖမ်းဆီးရေးပဲ။ ၂၀၂၄ ဇွန်မှာ ငွေလဲသူတွေ ဒါဇင်နဲ့ချီ အဖမ်းခံရတယ်။ ၂၀၂၅ ဇွန်မှာ စျေးနှုန်း တင်တဲ့ လူမှုကွန်ရက် အကောင့်တွေရဲ့ ဘဏ်အကောင့်တွေ အေးခဲ၊ ဆင်းမ်ကတ်တွေ ပိတ်ခံရတယ်။ ရွှေ အသင်း သတ်မှတ်စျေးထက် ပိုရောင်းလို့ ၂၀၂၅ မှာ မန္တလေး ရွှေကုန်သည် ၇ ဦး အဖမ်းခံရတယ်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီနဲ့ မတ်လမှာ ရန်ကုန် ရွှေအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ အတွင်းရေးမှူးတွေ အဖမ်းခံရပြီး လုပ်အားဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခံရတယ်။ တကယ့်စျေးအတိုင်း ရောင်းဝယ်တာကို ရာဇဝတ်မှု ဖြစ်အောင် လုပ်တဲ့ စီးပွားရေး စနစ်ဟာ ကျန်းမာတဲ့ စနစ် မဟုတ်ဘူး။

အချုပ်အားဖြင့်

စျေးနှစ်မျိုး စနစ်ရဲ့ ဒဏ်ကို ခံနေရသူတွေက — ဝင်ငွေ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အတင်းဖြတ်ခံရတဲ့ ပို့ကုန်သမား၊ ပေါက်စျေးထက် လျော့ရတဲ့ ပြည်ပ အလုပ်သမား၊ ကုန်စျေးနှုန်း တက်သမျှ ခံနေရတဲ့ သာမန် စားသုံးသူ။ အကျိုးခံစားနေရသူက — ဈေးချို ဒေါ်လာကို ဖြန့်ချိ ခွင့်ပြုခွင့် ကိုင်ထားသူနဲ့ အဲဒီ ဒေါ်လာတွေကို ကိုယ်တိုင် သုံးနေတဲ့ စစ်ကောင်စီ။

၂,၁၀၀ ဆိုတဲ့ ကိန်းဂဏန်းက စီးပွားရေး ကိန်းဂဏန်း မဟုတ်တော့ဘူး။ အဲဒါ အာဏာရှင် စနစ်တစ်ခုရဲ့ ထိန်းချုပ်မှု ကိန်းဂဏန်း ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ကိန်းဂဏန်း ရှိနေသရွေ့ မြန်မာ့ စီးပွားရေးက နှစ်ပိုင်း ကွဲနေပြီး အောက်ပိုင်းက လူတွေ အမြဲ ရှုံးနေမှာ ဖြစ်တယ်။

ရင်းမြစ်များ: Central Bank of Myanmar / Central Statistical Organization (အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆); World Bank, Myanmar Economic Monitor (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅; ဇွန် ၂၀၂၆); IFPRI လေ့လာချက် (၂၀၂၆); ISEAS Perspective 2026/47 နှင့် FULCRUM သုံးသပ်ချက်; Reuters (၂၀၂၄ သြဂုတ် ၂၁); Mizzima (၂၀၂၄ အောက်တိုဘာ ၃); International Crisis Group (၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ); ILO စစ်တမ်း.

မှတ်ချက်: ပြင်ပပေါက်စျေး ကိန်းဂဏန်းများသည် ETCurrency P2P ညွှန်းကိန်း (၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀) နှင့် NCH Stats (၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၇) အပေါ် အခြေခံသည် — မြို့အလိုက်၊ ငွေစက္ကူ အခြေအနေအလိုက် ကွာခြားနိုင်သည်။

မျှဝေရန် — Facebook · X · Telegram ·