လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုနဲ့ သုံးဖက်ကစားကွက် — မင်းအောင်လှိုင် ဘယ်ဘက် ယိမ်းမလဲ
ရဲရင့်ငယ် — ၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့မှာ Reuters သတင်းဌာနက အထူးသတင်းတစ်ပုဒ် ထုတ်လိုက်တယ်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေးနှင့် သုတေသနဗျူရို အကြီးအကဲ မိုက်ကယ် ဗန့်စ် (Michael Vance) က စက်တင်ဘာလ ၁၅–၁၆ ရက်တွေမှာ နေပြည်တော်ကို လာပြီး မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါက ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အမေရိကန်နဲ့ စစ်အစိုးရကြား အဆင့်အမြင့်ဆုံး ထိတွေ့မှုပဲ။
အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့မှာ Reuters က နောက်တစ်ပုဒ် ထပ်ထုတ်တယ် — တိုကျိုမှာ နောက်ဆက်တွဲ တွေ့ဆုံမှု ရှိခဲ့တယ်၊ အဲဒီ တွေ့ဆုံမှုက အဲဒီအပတ် အစောပိုင်းမှာ ဖြစ်ခဲ့တာ (၁၆ ရက်နေ့က သတင်းထုတ်တဲ့ ရက်စွဲပဲ၊ တွေ့ဆုံတဲ့ ရက် မဟုတ်ဘူး)။ ဗန့်စ် ဦးဆောင်တဲ့ အမေရိကန် အရာရှိ ၁၂ ယောက်ကျော် တက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ မြန်မာဘက်က ဘယ်သူတွေ တက်သလဲ၊ ဘာတွေ ဆွေးနွေးသလဲ — Reuters ကိုယ်တိုင် မသိရဘူး၊ နှစ်ဖက်စလုံးကလည်း ဘာမှ မပြောဘူး။
လျှို့ဝှက်မှုကိုယ်တိုင်က ဒီသတင်းရဲ့ အဓိက အချက်ပဲ။ ဆွေးနွေးပွဲကို ဒေသဆိုင်ရာ သံတမန် မဟုတ်ဘဲ ထောက်လှမ်းရေး အကြီးအကဲက ဦးဆောင်တာ၊ သတင်းရင်းမြစ်တွေ အမည်မဖော်တာ၊ မြို့တော် နှစ်ခုစလုံး နှုတ်ဆိတ်နေတာ — ဒါတွေက ပုံမှန် ဆက်ဆံရေး ပြန်စတာ မဟုတ်သေးဘူး၊ အစွန်းစမ်း ထိုးစစ်ဆင်နေတာ ဆိုတာ ပြနေတယ်။
ဖြစ်ပွားရတဲ့ အနီးဆုံး အကြောင်းတွေက ဒီလိုပါ။ အမေရိကန် စီးပွားရေးသမား အဒမ် ကက်စတီလို (Adam Castillo) ကို ဇွန်လ ၁၁ ရက်မှာ ရန်ကုန် လေဆိပ်မှာ ဖမ်းထားပြီး စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်မှာ လွှတ်ပေးပြီး ပြည်နှင်ဒဏ် ချလိုက်တယ် — ဗန့်စ် ခရီးစဉ်နဲ့ တိုက်ဆိုင်နေတာ မြင်သာတယ်။ ကျားဖြန့် စင်တာတွေ နှိမ်နင်းရေးမှာ အမေရိကန် ဖက်ဒရယ် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဗျူရို (FBI) က မြန်မာဘက်နဲ့ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ဖို့ ပြောထားတယ်။ ရှားပါးသတ္တု (rare earth) ကိစ္စက အမြဲ ပြန်ပေါ်လာတဲ့ အကြောင်းအရာပဲ။ ပြီးတော့ စစ်အစိုးရဘက်က ဝါရှင်တန်မှာ ဧည့်ခံ လှုံ့ဆော်ရေးသမားတွေ ငှားထားတာ — ရော်ဂျာ စတုန်း (Roger Stone) အကြံပေးလုပ်နေတဲ့ ဒီစီအိုင် အုပ်စု (DCI Group) ကို မြန်မာ့ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ကိုယ်စား ၂၀၂၆ ဧပြီလကတည်းက ငှားထားတယ်လို့ နိုင်ငံခြား ကိုယ်စားလှယ် မှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေ (FARA) အောက် တင်သွင်းထားတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေမှာ ပါတယ်လို့ Reuters က ဆိုပါတယ်။ Lowy Institute သုတေသီ ဟန်တာ မာစတန် (Hunter Marston) က Reuters ကို ပြောတာက — ဒီအစိုးရက မြန်မာကို "အရောင်းအဝယ် သက်သက် ရှုထောင့်" နဲ့ ကြည့်နေပြီး ရှားပါးသတ္တုက အဓိက မဟာဗျူဟာ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ငါးစာလား၊ တံတားလား
ကျွန်တော့်အမြင်ကို တိုက်ရိုက် ပြောရရင် — မင်းအောင်လှိုင် အမေရိကန်ဘက် လှည့်ဖို့ စဉ်းစားနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒီလူက အနောက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဝင်ရိုးစွန်း အဖွဲ့ထဲမှာ အပြည့်အဝ ပါနေပြီးသား လူပဲ။ လက်နက်က ရုရှားဆီက၊ အသက်သွေးကြောက တရုတ်ဆီက။ အမေရိကန်နဲ့ အစပျိုးပြတာက တရုတ်နဲ့ ရုရှားကို သူ့ကို ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားလာ၊ ပိုပြီး ဈေးတင်ခေါ်လာ စေချင်တဲ့ ငါးစာ ဖြစ်ဖို့ များတယ်။
အထောက်အထား ကြည့်ပါ။ တရုတ်က သူ့ကို ပွေ့ဖက်ထားတာ အမေရိကန် လမ်းကြောင်း မပေါ်ခင် အရင်ကတည်းကပါ။ ဝမ်ရိ (Wang Yi) က ဧပြီလ ၂၅ ရက်မှာ နေပြည်တော် လာတွေ့တယ်။ ဇွန်လ ၁၅–၁၉ ရက်မှာ မင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကို နိုင်ငံတော် အဆင့် သွားပြီး ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ တွေ့တယ်၊ နားလည်မှု စာချွန်လွှာ ၁၈ စောင် လက်မှတ်ထိုးတယ်၊ တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြန် (CMEC) ကို အဓိက စီမံကိန်းအဖြစ် ပြောတယ်။ ပြောင်းလဲဖို့ စဉ်းစားနေတဲ့ လူက ပထမဆုံး ပေကျင်းမှာ ဒီလောက် အခမ်းအနားကြီး လုပ်မလာဘူး။
သုံးသပ်သူတွေ အားလုံးရဲ့ ကောက်ချက် တူညီတယ် — ဒါက ပြောင်းလဲမှု မဟုတ်၊ အစားထိုး ကာကွယ်မှု (hedging) ပဲ။ တရုတ်က အစားထိုးလို့ မရတဲ့ မှီခိုရာ၊ ရုရှားက နက်ရှိုင်းလာပေမယ့် ပိုက်ဆံ မပါသေးတဲ့ ဒုတိယ မှီခိုရာ၊ အမေရိကန်က အပါးဆုံး အလွှာ — တန်ဖိုးက တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုမှု အနံ့ရယ်၊ ပေကျင်းကို "ကျွန်တော့်မှာ ရွေးချယ်စရာ ရှိတယ်" လို့ အချက်ပြဖို့ရယ် ပဲ။
ဘယ်သူ့ကို ဘာ ကျွေးထားသလဲ
သူက မှီခိုရာတိုင်းကို မတူတဲ့ ငွေကြေးနဲ့ ပေးချေတယ်။
အမေရိကန်ကို ကျွေးတာက စကားတွေပါ။ ၂၀၂၅ ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်မှာ ထရန့်ရဲ့ အခွန် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း အသိပေးစာ ရပြီးနောက် မင်းအောင်လှိုင် ကိုယ်တိုင် စာရေးပြီး အခွန် နှုန်းထား ညှိနှိုင်းဖို့နဲ့ ပိတ်ဆို့မှုတွေ ဖြေလျှော့ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တယ်။ ရှားပါးသတ္တု ရနိုင်ခြေ ပြောဆိုမှုတွေက ၂၀၂၅ ဇူလိုင်လကတည်းက ထရန့်အဖွဲ့ဆီ ရောက်နေခဲ့တာ။ ကက်စတီလို လွှတ်ပေးမှုနဲ့ ကျားဖြန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး စကားတွေ ထပ်ဖြည့်တယ်။ ပြန်ရတာက ဘာလဲ — ၂၀၂၅ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်မှာ သူ့မဟာမိတ် အနည်းငယ် ပိတ်ဆို့စာရင်းက ပယ်ဖျက်ခံရတယ် (အမေရိကန် အရာရှိတွေက စာနဲ့ မဆိုင်ဘူးလို့ ငြင်းတယ်)၊ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်မှာ သိမ့်ဝင်းထက် ဆိုသူ တစ်ဦးတည်း ပယ်ဖျက်ခံရတယ်။ ဒါပဲ။ ပိတ်ဆို့မှု စနစ်တစ်ခုလုံး ပြန်ရုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။
တရုတ်ကို ကျွေးတာက တကယ့် အရာတွေပါ။ လားရှိုးကို ပြန်အပ်တာ — မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA၊ ကိုးကန့်တပ်) က ၂၀၂၅ ဧပြီလ ၂၁ ရက်မှာ လားရှိုးက ဆုတ်ခွာပြီး နောက်တစ်ရက်မှာ စစ်တပ် တပ်ဖွဲ့တွေ တရုတ် ကြီးကြပ်မှုအောက် ပြန်ဝင်ခဲ့တယ်။ တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (TNLA) ရဲ့ ကူမင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး (၂၀၂၅ အောက်တိုဘာလ ၂၇–၂၈) မှာ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် ပြန်အပ်ရတယ်။ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီမှာ တရုတ် လုံခြုံရေးကုမ္ပဏီတွေ ဝင်လာနိုင်အောင် ပုဂ္ဂလိက လုံခြုံရေးဝန်ဆောင်မှု ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပေးတယ်။ ကျားဖြန့် သံသယရှိသူတွေ အစုလိုက် တရုတ်ဆီ လွှဲပေးတယ်။ ပြန်ရတာက လက်နက်တွေ — FTC-2000G တိုက်လေယာဉ်တွေ၊ ဒရုန်း နည်းပညာ၊ တပ်မတော် စက်ရုံ (ကပစ) နည်းပညာရှင်တွေ (Stimson Center သုတေသနအဖွဲ့ရဲ့ မှတ်တမ်းအရ)၊ ရွေးကောက်ပွဲ ကျောထောက်မှုနဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ (EAO) တွေအပေါ် ဖိအားပေး ဆောင်ရွက်မှုတွေပါ။
ရုရှားကို ကျွေးတာက ငွေသားနဲ့ သစ္စာပါ။ Su-30SME တိုက်လေယာဉ် ၆ စီးထဲက နောက်ဆုံး ၂ စီးကို ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်မှာ လက်ခံတယ် — ဒေါ်လာ သန်း ၄၀၀ ရုရှား ချေးငွေနဲ့ ဝယ်ထားတဲ့ စာချုပ်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီမှာ နှစ်ရှည် စစ်ဘက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး စာချုပ်၊ Tiger-2026 စစ်ရေးလေ့ကျင့်ခန်း၊ ဂြိုဟ်တု ပုံရိပ် စင်တာ၊ နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်မှုရဲ့ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ကို ရူဘယ်နဲ့ ရှင်းတာ။ ပြန်ရတာက ကတိတွေပါ။ ထားဝယ် အထူးစီးပွားရေးဇုန်မှာ ဆိပ်ကမ်း၊ ရေနံချက်စက်ရုံ၊ စွမ်းအင်စီမံကိန်းတွေအတွက် နားလည်မှု စာချွန်လွှာတွေ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီကတည်းက ထိုးထားပေမယ့် ရေနံချက်စက်ရုံမှာ နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက် ယနေ့ထိ မရှိသေးဘူး။ ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လ ပူတင်–မင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံမှုမှာ LNG ထောက်ပံ့ရေး၊ ကမ်းလွန် ရေနံဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေရေးမှာ ရုရှား ကုမ္ပဏီတွေ "ပါဝင်ရန် အသင့်" ဆိုတဲ့ စကားတွေ ထပ်ထွက်လာတယ်။ ဒါပေမဲ့ မူရင်း စာရွက်စာတမ်းတွေမှာ အမည်တပ် ဖော်ပြခံရတဲ့ တစ်ခုတည်းသော ရုရှား ရေနံကုမ္ပဏီက Zarubezhneft ပဲ — Rosneft နာမည် ဘယ်မှာမှ မပါဘူး။ ငွေကြိုး မပိတ်သေးဘူး၊ နောက်ဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ ဆုံးဖြတ်ချက် (FID) မရှိသေးဘူး၊ ရုရှား ရေတပ် အခြေစိုက်စခန်း သဘောတူညီချက်လည်း မရှိဘူး — ရှိတာက အက်န်ဒမန် ပင်လယ်မှာ ပူးတွဲ စစ်ရေးလေ့ကျင့်ခန်းနဲ့ သီလဝ ဆိပ်ကမ်း ဝင်ထွက်သွားလာမှုပဲ။ အဲဒီ ကတိတွေကို တကယ်ဖြစ်နေသယောင် ထင်ရအောင် သူက ၂၀၂၆ ဇူလိုင်လကတည်းက ထားဝယ် ဒေသမှာ တပ်အင်အား ၇၀၀ ခန့် ချပြီး မြေရှင်းနေတယ် (Reuters၊ ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လ ၂၁)။ စစ်သားတွေနဲ့ ပေးချေပြီး မော်စကိုရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုကို ထိန်းထားတဲ့ သဘောပဲ။
နောက်ခံ တစ်ခုပါ ထည့်ပြောရရင် — ထိုင်း ဓာတ်ငွေ့ ငွေကြေးက ဒီကစားကွက်ရဲ့ တကယ့် လက်တွေ့ အခြေခံပဲ။ ရတနာ (Yadana) ဓာတ်ငွေ့ ရောင်းချရေး စာချုပ်က ၁၉၉၈ ဇူလိုင်ကနေ နှစ် ၃၀ — ၂၀၂၈ ဇူလိုင် လကုန်မှာ သက်တမ်းကုန်တယ်။ ထိုင်း PTTEP ကုမ္ပဏီ (PTTEP) က ၆၂.၉၆၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ မြန်မာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း (MOGE) က ၃၇ ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်တယ်။ ထိုင်းကို ပို့တဲ့ ပမာဏက ၂၀၂၁ မှာ တစ်ရက် ကုဗပေ သန်း ၄၃၄ (434 mmscfd) ကနေ ၂၀၂၆ မေလမှာ သန်း ၁၅၀ ခန့်အထိ ကျဆင်းသွားပြီး သက်တမ်းတိုး လက်မှတ်ထိုးထားတာ ယနေ့ထိ မရှိသေးဘူး။ ရည်ဂွန် (Yetagun) ကွင်းက ဒီကိစ္စနဲ့ မဆိုင်ဘူး — ထုတ်လုပ်မှု ၂၀၂၁ ကတည်းက ရပ်သွားပြီးသား။ ဆိုလိုတာက ရုရှားရဲ့ စာရွက်ပေါ်က ကတိတွေက ထိုင်းဆီက ဝင်နေတဲ့ တကယ့် ဒေါ်လာ ဝင်ငွေကို အစားထိုးလို့ မရဘူး — အဲဒီ ဝင်ငွေ ရပ်သွားရင် သူ အရင် အထိနာမှာ။
ယိမ်းမှု ကောက်ချက် — တစ်ဖက်တည်း ယိမ်းတာ မဟုတ်ဘူး။ တရုတ်က အမြစ်တွယ် မှီခိုရာ၊ ရုရှားက လက်နက်နဲ့ အသိအမှတ်ပြုမှု ပေးတဲ့ ဒုတိယ မှီခိုရာ၊ အမေရိကန်က အသစ်ဆုံးနဲ့ အပါးဆုံး ကာကွယ်လွှာ။ သူ့နည်းက မှီခိုရာတိုင်းကို မတူတဲ့ ငွေနဲ့ ပေးပြီး ပေးချေမှုတိုင်းကို ပြန်ရုပ်လို့ရအောင် ထားတာပဲ — ရုရှားကို စာချွန်လွှာ၊ အမေရိကန်ကို စကား၊ တရုတ်ကို လိုက်နာမှုတွေ။
တရုတ်ကို ကန်ထုတ်ရဲမလား
မကန်ရဲဘူး။ တိုက်ရိုက်ပဲ ပြောပါရစေ — မကန်ရဲသလို ကန်လည်း မကန်နိုင်ဘူး။
လားရှိုး သင်ခန်းစာ ကြည့်ပါ။ ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ ပေကျင်းက မြို့တစ်မြို့ ပြန်အပ်ခိုင်းတယ် — ပြန်အပ်လိုက်ရတယ်။ တရုတ်လက်ထဲမှာ သော့ခလောက်တွေ အများကြီး ရှိတယ် — နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေး အဖွင့်အပိတ်၊ မြောက်ပိုင်း EAO တွေကို ချုပ်တည်းတာ/လွှတ်ပေးတာ၊ ကျောက်ဖြူ–ကူမင်း ပိုက်လိုင်းတွေ၊ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီမှာ အကာအကွယ်။ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာက စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ (Operation 1027) ကို ပေကျင်း သည်းခံခဲ့တာကိုယ်က စစ်အစိုးရ ကျားဖြန့် ကိစ္စမှာ တရုတ်စကား နားမထောင်လို့ ဒဏ်ခတ်တာပဲ — အဲဒီ အတွေ့အကြုံ သူ့မှာ ရှိတယ်။
ဆိုတော့ သူ တကယ် လုပ်နေတာ တရုတ်ကို ကန်ထုတ်တာ မဟုတ်ဘူး — ပေကျင်းဆီမှာ ကိုယ့်ဈေး တက်အောင် လုပ်တာပဲ။ ဝါရှင်တန်နဲ့ စကားပြောပြတယ်၊ မော်စကိုနဲ့ စာချုပ်တွေ ပြတယ်၊ ပြီးတော့ ပေကျင်းကို "ကျွန်တော်မရှိရင် ခင်ဗျားလည်း ခက်မယ်" ဆိုတဲ့ သဘော ပေါက်စေတယ်။ အန္တရာယ်က ကန်ထုတ်မှု မဟုတ်ဘူး — အဲဒီ ဈေးညှိတဲ့ ကစားနည်းအတွင်းမှာပဲ အမေရိကန် အသိအမှတ်ပြုမှု အစအနတွေ ရှာသွားနိုင်တာပဲ။
တရုတ်က SCEF ဘက် လှည့်လာမလား
မေးခွန်း တစ်ခုပါ စဉ်းစားကြည့်ရအောင် — သူ တကယ် ပေကျင်းနဲ့ ကွဲသွားရင် တရုတ်က တော်လှန်ရေးဘက်၊ အထူးသဖြင့် SCEF ဘက် လှည့်ထောက်ခံလာမလား?
အဖြေ တိုတိုပဲ — အဲဒီလို ဖြစ်လာမယ့် အထောက်အထား မရှိဘူး။ SCEF ဆိုတာ ၂၀၂၆ မတ်လ ၃၀ ရက်မှာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH)၊ ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO)၊ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)၊ ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF)၊ ကရင်နီအမျိုးသား တိုးတက်ရေးပါတီ (KNPP) တို့ စုပေါင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ ပူးပေါင်းအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံကို အပြီးတိုင် ဖယ်ရှားဖို့၊ လက်နက်ကိုင်တပ်အားလုံး ရွေးကောက်ခံ အရပ်သား အစိုးရ လက်အောက် ထားဖို့ ရည်မှန်းထားတဲ့ အဖွဲ့ပါ။ ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO) က လွဲရင် SCEF ထဲမှာ တရုတ်နယ်စပ် အဖွဲ့တွေ မပါဘူး။ တရုတ်ရဲ့ EAO လမ်းကြောင်းတွေက ဝ ပြည်ထောင်စု တပ်မတော် (UWSA) ဦးဆောင်တဲ့ ဖက်ဒရယ် နိုင်ငံရေး ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုနှင့် အကြံပေးကော်မတီ (FPNCC) ကတဆင့် သွားတာ။ တရုတ် အထူးကိုယ်စားလှယ် တိန့်ရှီကျွင်း (Deng Xijun) က ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာမှာ ယူနန်မှာ FPNCC အဖွဲ့တွေကို NUG နဲ့ ဝေးဝေးနေဖို့ — NUG က "အနောက်နဲ့ အရမ်း နီးကပ်တယ်" လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ နိုင်ငံတကာ မဟာဗျူဟာ လေ့လာရေး အင်စတီကျု (IISS) ရဲ့ မှတ်တမ်းမှာ ပါပါတယ်။ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာမှာ MNDAA က NUG နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရပ်တန့်ကြောင်း ကြေညာခဲ့တာလည်း တရုတ် ဖိအားကြောင့်ပဲ။
စင်ကာပူအခြေစိုက် ISEAS သုတေသနအဖွဲ့ရဲ့ ၂၀၂၆ ဇူလိုင်လ သုံးသပ်ချက် (Htet Shein Lynn) အရ တရုတ်ရဲ့ EAO ကိုင်တွယ်မှုက "အန္တရာယ် အခြေပြု ပတ်ဝန်းကျင် စီမံခန့်ခွဲမှု" ပဲ — EAO တွေဟာ ပေကျင်းအတွက် မဟာမိတ် မဟုတ်ဘူး၊ နေပြည်တော်ကို ဖိအားပေးတဲ့ ကိရိယာတွေပဲ ဖြစ်ပြီး အကျိုးစီးပွား ထိခိုက်ရင် ဘယ်အဖွဲ့ကို ထောက်ခံတာ ပြောင်းဖို့ မတွန့်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဆိုတော့ ပေကျင်း နောက်ဆုတ်ရမယ့် အခြေအနေ ရောက်ရင်တောင် သူ့ နောက်ကြောင်း အစီအစဉ်က SCEF ကို အသိအမှတ်ပြု လက်နက်ထောက်ပံ့တာ မဟုတ်ဘူး — နယ်စပ် EAO တွေကို အဆင့်ဆင့် လွှတ်ပေးတာ၊ နယ်စပ် ပိတ်တာ၊ လျှပ်စစ် ဖြတ်တာ၊ EAO ခေါင်းဆောင်တွေ ထိန်းသိမ်းတာ (MNDAA ခေါင်းဆောင်တွေ ယူနန်မှာ ထိန်းသိမ်းခံရတဲ့ သာဓက ရှိတယ်)၊ စီးပွားရေး ဒဏ်ခတ်တာတွေ ဖြစ်မယ်။ ၁၀၂၇ ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ အတိုင်းပဲ — သည်းခံပြီး လွှတ်ထားတယ်၊ ကျယ်ပြန့်လာတော့ ပြန်ချုပ်တယ်။
ဒါကြောင့် SCEF အနေနဲ့ တရုတ် ကယ်တင်ရှင် စောင့်နေလို့ မရဘူး။ ပြီးတော့ မင်းအောင်လှိုင် ကိုယ်တိုင်လည်း ဒါကို သိတယ် — ပေကျင်းရဲ့ နောက်ကြောင်း လက်နက်က ဒီလောက် ပြင်းမှန်း သိလို့လည်း သူ အမှန်တကယ် မကွဲရဲတာ။
တော်လှန်ရေးအတွက် အဓိပ္ပာယ်နဲ့ တန်ပြန် အသုံးချနိုင်မှု
အန္တရာယ် အရင် ပြောရရင် — နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီ (CFR) က သုတေသီ ဂျော့ရှုဝါ ကာလန့်ဇစ် (Joshua Kurlantzick) က အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်မှာ ရေးတယ် — အမေရိကန် ထိတွေ့မှုက စစ်အစိုးရကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုမှု လက်ဆောင် ပေးတာ ဖြစ်တယ်၊ ရှားပါးသတ္တု ရဖို့လည်း မသေချာဘူး၊ ပြီးတော့ ဒါဟာ အမေရိကန်က တော်လှန်ရေးဆီ အကူအညီတွေ ဖြတ်တောက်ပြီးနောက် လာတာ လို့ ဆိုပါတယ်။ လွှတ်တော်အမတ် မစ်ခ် (Rep. Meeks) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ ၂ ရက် ထုတ်ပြန်ချက်လည်း ဒီလိုင်းပဲ။
ဒါပေမဲ့ တော်လှန်ရေးဘက်မှာ ကတ်တွေ မရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
ပထမ — ရှားပါးသတ္တု။ ဝါရှင်တန် အလိုချင်ဆုံး အရာက နေပြည်တော် လက်ထဲမှာ မရှိဘူး။ ချစ်ဝှီ–ပန်ဝါ (Chipwi–Pangwa) ရှားပါးသတ္တု စင်္ကြန်ကို ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) က ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာကတည်းက ထိန်းချုပ်ထားတာ။ ၂၀၂၅ မေလမှာ တရုတ်က KIA ကို ဗန်းမော် ထိုးစစ် ရပ်မယ်ဆိုရင် ဝယ်ယူမှု ပြန်ဖွင့်ပေးမယ်၊ မရပ်ရင် ပိတ်မယ် လို့ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပေမယ့် KIA က မဆုတ်ခဲ့ဘူး — တရုတ်ဘက် တင်သွင်းမှုက ဇန်နဝါရီ–မေ ၂၀၂၅ မှာ ယခင်နှစ်ထက် ထက်ဝက်ခန့် ကျသွားတယ်လို့ Reuters က ဆိုပါတယ်။ ပေကျင်းတောင် မရွေ့နိုင်တဲ့ အဖွဲ့ကို ဝါရှင်တန်က လျှော့မတွက်သင့်ဘူး — ဒါက တော်လှန်ရေးရဲ့ အကြီးမားဆုံး လက်နက်ပဲ။
ဒုတိယ — ကျောက်ဖြူ။ ရခိုင့်တပ်တော် (AA) က ကျောက်ဖြူ ပတ်ဝန်းကျင် မြေအများစုကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး တရုတ်ကိုယ်တိုင်က ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ တန်ချုံ (Tengchong) မှာ AA နဲ့ တွေ့ဆုံပြီးသား။ တရုတ်ရဲ့ အရေးအကြီးဆုံး ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ပတ်လည်မှာ တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေ ထိုင်နေတာ။
တတိယ — သံတမန် လမ်းကြောင်း။ SCEF ကိုယ်စားလှယ်တွေ ၂၀၂၆ ဇူလိုင်မှာ ထိုင်းနဲ့ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေနဲ့ တွေ့ခဲ့တယ်။ ၂၀၂၆ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) အလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်က စစ်အစိုးရရော တော်လှန်ရေးဘက်ပါ နှစ်ဖက်စလုံး ထိတွေ့တဲ့ လမ်းကြောင်း လျှောက်နေတယ်။ တန်ပြန် အသုံးချမှုဆိုတာ ဒါပဲ — မဟာအင်အားကြီးတွေ တကယ် လိုချင်တဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေမှာ (ရှားပါးသတ္တု၊ ကျောက်ဖြူ ကမ်းရိုးတန်း) ယုံကြည်ရတဲ့ တစ်ဖက်သား ဖြစ်အောင် လုပ်တာ၊ ပြီးတော့ အောက်မှာ ပြောမယ့် အမေရိကန် လွှတ်တော် လမ်းကြောင်းကို ကိုင်ထားတာ။
စစ်မြေပြင် အချက်ကိုလည်း မေ့လို့ မရဘူး။ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ရဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေအရ စစ်အစိုးရ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုက ၂၀၂၄ မှာ ၂,၄၇၁ ကြိမ်ကနေ ၂၀၂၅ မှာ ၄,၈၈၁ ကြိမ်အထိ တက်လာတယ် — ရုရှား၊ တရုတ် လေယာဉ်၊ ဒရုန်းနဲ့ နည်းပညာရှင်တွေက အဲဒီ ပြန်လည် အားကောင်းမှုရဲ့ အခြေခံပဲ။ ဒါကို မမြင်ချင်ယောင်ဆောင်တဲ့ ထိတွေ့မှုတိုင်းက စစ်အစိုးရကို အချိန် ဝယ်ပေးတာနဲ့ အတူတူပဲ။
နိုဝင်ဘာကို စောင့်ကြည့်ရမယ့် အကြောင်းရင်း
ဒီကစားကွက်ရဲ့ အဆုံးအဖြတ် အချိန်က လာမယ့် နိုဝင်ဘာလ ရွေးကောက်ပွဲပဲ — အမေရိကန် ကြားကာလ ရွေးကောက်ပွဲ (midterms) ပါ။
ဥပဒေ အခြေခံ အရင် ရှင်းရရင် — မြန်မာဆိုင်ရာ ပိတ်ဆို့မှုတွေက သမ္မတ သဘောထားအပေါ် မူမတည်ဘူး။ ၂၀၂၂ မှာ ပြဋ္ဌာန်းတဲ့ BURMA Act ဥပဒေက စစ်အစိုးရ ထိပ်ပိုင်း အရာရှိတွေနဲ့ စစ်တပ် အကျိုးရှိတဲ့ နိုင်ငံပိုင် လုပ်ငန်းတွေအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုကို မဖြစ်မနေ (mandatory) ချမှတ်ထားတာ။ သမ္မတ လုပ်နိုင်တာက စကားပြောတာ၊ သူ့ကိုယ်ပိုင် အမိန့်စာ (EO 14014) အောက်မှာ တစ်ဦးချင်း ပယ်ဖျက်ပေးတာ၊ ကိစ္စတစ်ခုချင်းစီကို နိုင်ငံအကျိုးရှိတယ်လို့ လွှတ်တော်ကို အသိအမှတ်ပြု တင်ပြပြီး ကင်းလွတ်ခွင့် (waiver) ပေးတာအထိပဲ။ ဥပဒေကို သူ ဖျက်လို့ မရဘူး။ ဥပဒေ စောစော ရပ်ဆိုင်းဖို့ဆိုရင် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားတွေ လွှတ်ပြီ၊ ရွေးကောက်ခံ အစိုးရ ပြန်တက်ပြီ ဒါမှမဟုတ် လွတ်လပ် တရားမျှတတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ အသစ် ရှိပြီ၊ စွဲချက်တွေ ရုပ်သိမ်းပြီ၊ ဖွဲ့စည်းပုံ ပြင်ပြီး စစ်တပ်ကို အရပ်သား လက်အောက် ထားပြီ ဆိုတဲ့ အသိအမှတ်ပြုချက်တွေ လိုတယ် — အဲဒါတွေ တစ်ခုမှ ရိုးရိုးသားသား ပြုလုပ်လို့ မရဘူး။
လွှတ်တော် ရပ်တည်ချက်ကလည်း နှစ်ပါတီစလုံး စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ဘက်ပဲ။ BRAVE Burma Act ဆိုတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ဥပဒေကြမ်းက ရီပတ်ဘလီကန် ဦးဆောင်တဲ့ အောက်လွှတ်တော်မှာ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်မှာ အတည်ပြု ပြီးသား — အထက်လွှတ်တော်မှာ ဆက်ရှိနေတယ်။ လွှတ်တော် နိုင်ငံခြားရေးကော်မတီ နှစ်ပါတီ ပူးတွဲ စာကလည်း အသိအမှတ်မပြုဖို့၊ အဆင့်မြင့် ထိတွေ့မှု မလုပ်ဖို့ တောင်းဆိုထားတယ်။ ဗန့်စ် လမ်းကြောင်းကို ရီပတ်ဘလီကန် လွှတ်တော်အမတ် တစ်ဦးမှ ထောက်ခံ မပြောတာ ယနေ့ထိ မတွေ့ရသေးဘူး။
ခန့်မှန်းချက်တွေက ဒီမိုကရက်တွေ အောက်လွှတ်တော် ရဖို့ အားကောင်းနေတယ် — Decision Desk HQ က ၇၇ ရာခိုင်နှုန်း၊ Kalshi က ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ Pew သုတေသနက အမေရိကန် ပြည်သူ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း ဒီမိုကရက် အောက်လွှတ်တော်ကို မျှော်လင့်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လွှတ်တော်သစ်က ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်မှာ စတင် ထိုင်မယ်။ ဒါကြောင့် စစ်ကောင်စီဘက် အကျိုးစီးပွားက ရှင်းတယ် — ရွေးကောက်ပွဲ နောက်တစ်ရက် (နိုဝင်ဘာလ ၄) ကနေ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်အထိ ဆိုတဲ့ လွှတ်တော် အားနည်းချိန် (lame-duck) အတွင်းမှာ ပြန်ရုပ်လို့ မရတဲ့ အကျိုးတွေ — ပယ်ဖျက်မှုတွေ၊ သဘောတူညီချက် အစအနတွေ — အမြန် သိမ်းပိုက်ဖို့ပဲ။
နောက်ဆုံး အချက်က ထရန့် ကိုယ်တိုင်ပဲ။ ဒီသမ္မတမှာ ပုံသေ မူ မရှိဘူး — အရောင်းအဝယ်ပဲ ရှိတယ်။ ပိတ်ဆို့ထားတဲ့ ရုရှားနဲ့တောင် စိတ်ပြောင်းရင် ပြန် ရောင်းဝယ်ဖို့ မတွန့်တဲ့ လူစားမျိုး။ ဆန္ဒတစ်ခုနဲ့ ဖွင့်သွားတဲ့ လမ်းကြောင်းက ဆန္ဒတစ်ခုနဲ့ပဲ ပြန်ပိတ်သွားနိုင်တယ်။ ထရန့်အပေါ် အားကိုးပြီး အဆောက်အအုံ တည်တာက ရာသီဥတုအပေါ် အိမ်ဆောက်တာနဲ့ တူတယ် — ဒါက မင်းအောင်လှိုင်အတွက်လည်း မှန်တယ်၊ သူ လျှော့တွက်နေတာလည်း အဲဒါပဲ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အချုပ် ပြောရရင် — မင်းအောင်လှိုင် အသင်းပြောင်းနေတာ မဟုတ်ဘူး။ အသင်းတစ်သင်းထဲမှာ ထိုင်နေရင်း တံခါးပေါက်ကနေ ဝင်ခွင့်ကို လေလံ တင်နေတာပဲ။ တရုတ်ကို သူ မကန်ရဲဘူး၊ ရုရှားက သူ့ကို ပိုက်ဆံ မပေးသေးဘူး၊ အမေရိကန်က သူ့ကို ဥပဒေအရ ဘာမှ ရေရှည် ပေးလို့ မရဘူး။ တကယ့် အန္တရာယ် ကာလက လာမယ့် လ အနည်းငယ် — လွှတ်တော် မပြောင်းခင် ရက်ပိုင်းတွေပဲ။ ဒါကြောင့် တော်လှန်ရေးဘက်က ထိုင်စောင့်မနေဘဲ ကြိုတင် ပြင်ဆင်ထားရမှာတွေ ရှိတယ်။
ပထမ — လွှတ်တော် လမ်းကြောင်းကို အခုကတည်းက ချုပ်ကိုင်ထားဖို့။ အောက်လွှတ်တော် နိုင်ငံခြားရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာနိုင်သူ မစ်ခ် (Meeks)၊ BRAVE Burma Act ကို ထောက်ခံထားသူတွေ နဲ့ ဆက်သွယ်မှု အပြည့်အစုံ ရှိထားရမယ်။ လွှတ်တော် အားနည်းချိန် (lame-duck) အတွင်းမှာ ပိတ်ဆို့စာရင်းက ပယ်ဖျက်မှုတွေ အမြန် လုပ်လာရင် ချက်ချင်း တုံ့ပြန်နိုင်အောင် အထောက်အထားတွေ၊ ထိခိုက်ခံရသူတွေ စာရင်းတွေ အသင့် ပြင်ထားရမယ်။
ဒုတိယ — မြေရှား စားပွဲကို ကိုယ်က အရင် ထိုင်ဖို့။ ချစ်ဝှီ–ပန်ဝါ စင်္ကြန်ကို ထိန်းချုပ်ထားတာ ကချင်ဘက်ပါ — အဲဒီ အချက်ကို ဝါရှင်တန်မှာ တိုက်ရိုက်၊ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရပ်တည်ချက် ထုတ်ထားရမယ်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဒေသခံ အကျိုးစီးပွား ကာကွယ်တဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု မူဘောင် တစ်ခု ကြို ထုတ်ပြန်ထားနိုင်ရင် အမေရိကန်က စစ်အစိုးရကို ကျော်ပြီး တရားဝင် တစ်ဖက်သားနဲ့ စကားပြောရတဲ့ အကြောင်းရင်း ရလာမယ်။
တတိယ — SCEF ကို တစ်ခုတည်းသော စကားပြောစားပွဲ အဖြစ် ခိုင်မာစေဖို့။ ၂၀၂၆ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) အလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်၊ ထိုင်းတို့ နဲ့ ဆက်ဆံမှုကို နက်ရှိုင်းအောင် ဆက်လုပ်ထားရမယ်။ စစ်အစိုးရရဲ့ နှစ်ဖက်ခွဲ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကစားနည်းက အင်အားစုတွေကို တစ်ခုချင်း ခွဲထုတ်ဖို့ ရည်ရွယ်တာ — မကွဲအောင် ကြို စည်းထားရမယ်။
စတုတ္ထ — နယ်စပ် အစားထိုး လမ်းကြောင်းတွေ အသင့် ပြင်ထားဖို့။ ပေကျင်း စိတ်ဆိုးလို့ ဂိတ်ပိတ်လာရင် အိန္ဒိယ၊ ထိုင်း လမ်းကြောင်းတွေက ချက်ချင်း အစားဝင်နိုင်အောင် မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တွေ အကြား ကြိုတင် သဘောတူညီချက်တွေ ရှိထားရမယ်။ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်း တစ်ခုတည်းအပေါ် မှီခိုနေရင် အဲဒီ လမ်းကြောင်းပိုင်ရှင်က ကိုယ့်ကို အမြဲ ဈေးညှိနိုင်တယ်။
ပဉ္စမ — အထောက်အထား စုဆောင်းမှု မရပ်ဖို့။ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုတွေ၊ အရပ်သား ထိခိုက်မှုတွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ပြီး လွှတ်တော်၊ သတင်းဌာနတွေ လက်ထဲ အမြဲ အသစ်ဆုံး အချက်အလက် ရောက်နေအောင် လုပ်ထားရမယ်။ ဂျက်လောင်စာနဲ့ စစ်တပ် ဘဏ်တွေအပေါ် ပိတ်ဆို့မှု ထပ်ချဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက အဲဒီ အထောက်အထားတွေအပေါ်မှာပဲ ရပ်တည်တာ။
မဟာအင်အားကြီးတွေ ပြိုင်ဆိုင်တဲ့ ကာလမှာ အသက်သာဆုံး အဖွဲ့က ကတ် ကိုင်ထားတဲ့ အဖွဲ့ မဟုတ်ဘူး — စားပွဲ မရောက်သေးခင် ကိုယ့်နေရာကို ကိုယ် ကြို ယူထားတဲ့ အဖွဲ့ပဲ။
