ရဲရင့်ငယ်🌹: စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၃: သန်းခေါင်ယံ အာဏာသိမ်း

စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၃: သန်းခေါင်ယံ အာဏာသိမ်း — ရွှေမန်းကို ဖယ်ရှားမှု (၂၀၁၅)

ရဲရင့်ငယ် — ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

အပိုင်း ၂ "စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၂: ပထမဆုံး သန့်စင်မှု (၂၀၁၁)" ကို ဒီမှာ ဖတ်ပါ။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်ညမှ ၁၃ ရက်မနက်သို့ ကူးတဲ့ သန်းခေါင်ယံအချိန်။ နေပြည်တော်။

လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွေက ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (Union Solidarity and Development Party, USDP) ဌာနချုပ်ကို ဝန်းရံလိုက်တယ်။

ပါတီရုံးကို တပ်ဖွဲ့တွေက ဝန်းရံထားတဲ့ မြင်ကွင်းဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ ထူးဆန်းတဲ့ မြင်ကွင်းတစ်ခု မဟုတ်ဘူး — ဒါပေမဲ့ ဒီတစ်ခါ ပစ်မှတ်က အတိုက်အခံပါတီ မဟုတ်ဘူး။ စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံကိုယ်တိုင် တည်ထောင်ထားတဲ့ အာဏာရပါတီကိုယ်တိုင်ပဲ။

အဲဒီညရဲ့ ရလဒ်က ရှင်းတယ် — ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သူရရွှေမန်းကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ ဖယ်ရှားလိုက်တယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Brookings Institution, ဩဂုတ် ၂၀၁၅; Stimson Center]။

ဖယ်ရှားခံရသူ — သူရရွှေမန်း

သူရရွှေမန်း

သူရရွှေမန်းဟာ အဲဒီအချိန်မှာ ရာထူးနှစ်ခု တစ်ပြိုင်နက် ကိုင်ထားသူ ဖြစ်တယ် —

ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) ဥက္ကဋ္ဌ

ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ

ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ ဖယ်ရှားခံရပေမဲ့ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်တော့ ဆက်ရှိနေခဲ့တယ်။ ဒီခွဲခြားမှုကိုက အဖြစ်အပျက်ရဲ့ သဘောကို ဖော်ပြနေတယ် — ဒါက လွှတ်တော်ကို တိုက်ခိုက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ပါတီကို ပြန်သိမ်းတာပဲ။

အစားထိုးမှုတွေကလည်း တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်ခဲ့တယ် —

ဥက္ကဋ္ဌအသစ်အဖြစ် ဌေးဦး ကို ခန့်အပ်ခဲ့တယ်

အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး မောင်မောင်သိန်း ကိုလည်း ဖယ်ရှားခဲ့တယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Brookings Institution, ဩဂုတ် ၂၀၁၅; Stimson Center]

ဌေးဦး — ၂၀၁၅ ဩဂုတ်မှာ USDP ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူ

ပါတီထိပ်ပိုင်း နှစ်နေရာကို တစ်ညတည်း လဲပစ်လိုက်တာ — ဒါက သာမန် ပါတီတွင်း ရာထူးအပြောင်းအလဲ မဟုတ်ဘူး။ ဒါက အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခု၊ ပါတီအတွင်းက အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

ဘာကြောင့် ရွှေမန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သလဲ — Brookings ၏ ဖော်ပြချက်

Brookings Institution ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဒီလုပ်ရပ်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ လူနှစ်ဦး ရှိတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Brookings; Stimson Center] —

ပထမတစ်ဦးက တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်။ ဒုတိယတစ်ဦးက တပ်ချုပ်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (ဟောင်း) သန်းရွှေ။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်

Brookings ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သန်းရွှေရဲ့ မီးစိမ်းပြမှုဖြင့် သမ္မတ သိန်းစိန်ကို ရွှေမန်းအား ဖယ်ရှားရန် တွန်းအားပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်က ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) အပေါ် တပ်မတော်၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ပြန်လည်အတည်ပြုရန်ပဲ။

အကြောင်းရင်းဟု ဖော်ပြချက်မှာ ဒီလိုပါ — ရွှေမန်းဟာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် တပ်မတော်၏ လွှတ်တော်အာဏာကို လျှော့ချမည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်များကို လွှတ်တော်မှာ မဲခွဲခွင့်ပြုခဲ့တယ်။ ထိုပြင်ဆင်ချက်ဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တိုက်ရိုက်အကျိုးပြုမယ်လို့ ဖော်ပြချက်က ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — Brookings; Stimson Center]။

ဒီမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်ကို သတိထားပါ — ရွှေမန်းရဲ့ "အမှား" ဟာ တပ်မတော်ကို ဆန့်ကျင်တာ မဟုတ်ဘူး။ သူ လုပ်ခဲ့တာက လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌတစ်ယောက်ရဲ့ ပုံမှန်လုပ်ငန်းကို လုပ်ခဲ့တာပဲ — ပြင်ဆင်ချက်တစ်ရပ်ကို မဲခွဲခွင့်ပြုခဲ့တာ။ ဒါပေမဲ့ တပ်မတော်ရဲ့ ရှုထောင့်က ကြည့်ရင် အဲဒါက လိုင်းကျော်မှုပဲ။ တပ်မတော်ရဲ့ လွှတ်တော်အာဏာကို ထိခိုက်စေမယ့် ဘယ်အဆိုကိုမဆို မဲခွဲခွင့်ပြုတာကိုက သစ္စာဖောက်မှုလို့ ယူဆခံရတယ်။

ဒါက ၂၀၁၁ သန့်စင်မှုနဲ့ အတူတူပဲ — အပိုင်း ၂ မှာ တွေ့ခဲ့သလို၊ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ နည်းလမ်းက မပြောင်းလဲဘူး။ သူ့ကို စိန်ခေါ်သူ၊ သူ့အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သူ မှန်သမျှကို ဖယ်ရှားပစ်တယ်။ ကွာခြားတာက ဒီတစ်ခါ ပစ်မှတ်က တပ်တွင်းက ဗိုလ်ချုပ်တွေ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ပါတီဥက္ကဋ္ဌနဲ့ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်နေတာပဲ။

ငြင်းဆိုမှု — လွတ်လပ်သောအာရှအသံ (RFA) အင်တာဗျူး

ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး သိပ်မကြာခင်မှာပဲ၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မင်းအောင်လှိုင်က လွတ်လပ်သောအာရှအသံ (Radio Free Asia, RFA) နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ သူ သို့မဟုတ် သန်းရွှေဟာ ရွှေမန်း ဖယ်ရှားခံရမှုနဲ့ ပတ်သက်မှုမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့တယ် [ရင်းမြစ်စုံ]။

ဒီငြင်းဆိုမှုကို ဘယ်လို ဖတ်ရမလဲ။

တစ်ဖက်မှာ Brookings လို သုတေသနအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ဖော်ပြချက် — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သန်းရွှေရဲ့ မီးစိမ်းပြမှုနဲ့ သိန်းစိန်ကို ဖိအားပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ နောက်တစ်ဖက်မှာ မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင်ရဲ့ ငြင်းဆိုမှု — သူရော သန်းရွှေပါ ဒီကိစ္စနဲ့ မပတ်သက်ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

နှစ်ခုစလုံးကို မှတ်တမ်းတင်ရမယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သမိုင်းမှတ်တမ်းမှာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းကို ပြောတဲ့ အသံနှစ်သံ ရှိတဲ့အခါ၊ အဲဒီကွာခြားမှုကိုယ်တိုင်က သတင်းအချက်အလက် ဖြစ်နေလို့ပဲ။ တပ်ချုပ်တစ်ယောက်က ပါတီဥက္ကဋ္ဌတစ်ယောက်ကို ဖယ်ရှားမှုနဲ့ သူ မပတ်သက်ဘူးလို့ ငြင်းရတဲ့အထိ အဲဒီလုပ်ရပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝန်ခံလို့ မရတဲ့ အကြောင်းရင်း ရှိခဲ့တယ် ဆိုတာကို ဒီငြင်းဆိုမှုက ပြသနေတယ်။

နောက်ဆက်တွဲ — ၂၀၁၆ ဧပြီလ ထုတ်ပယ်မှု

ဇာတ်လမ်းက ၂၀၁၅ ဩဂုတ်လမှာ ပြီးမသွားဘူး။

၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ရွှေမန်းကို ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) မှ လုံးဝထုတ်ပယ်ခဲ့ပြီး၊ အကြီးတန်းပါတီဝင် ၁၇ ဦးပါ ပါဝင်တယ်လို့ ဖော်ပြချက်တွေက ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ]။

ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ ဖယ်ရှားခံရတာက ပထမအဆင့်၊ ပါတီကနေ လုံးဝထုတ်ပယ်ခံရတာက ဒုတိယအဆင့်။ ရှစ်လအတွင်း ရွှေမန်းဟာ ပါတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ကနေ ပါတီဝင်အဖြစ်ကနေ လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့တယ်။ သူနဲ့အတူ အကြီးတန်းပါတီဝင် ၁၇ ဦးပါ ပါသွားတယ် — ဒါက လူတစ်ယောက်တည်း ဖယ်ရှားခံရတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရွှေမန်းရဲ့ ပါတီတွင်း အင်အားစုတစ်ခုလုံး ရှင်းလင်းခံရတာပဲ။

သမ္မတ သိန်းစိန်နှင့် ကွဲလွဲမှု

သမ္မတ သိန်းစိန်

ဒီအပိုင်းရဲ့ နောက်ခံမှာ နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ ကွဲလွဲမှုတစ်ခု ရှိတယ် — သမ္မတ သိန်းစိန်နဲ့ တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင်တို့အကြား ကွဲလွဲမှု။

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် မဟာဗျူဟာနှင့် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးစင်တာ (Center for Strategic and International Studies, CSIS) က သီးခြားရင်းမြစ်များကို ကိုးကား၍ သမ္မတ သိန်းစိန်နှင့် တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင်တို့ဟာ "တူညီသော စာမျက်နှာပေါ်တွင် မရှိကြောင်း" ဖော်ပြခဲ့တယ်။ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သိန်းစိန်နဲ့ ရွှေမန်းတို့နှစ်ဦးစလုံးအပေါ် မကျေနပ်မှုကို ထုတ်ဖော်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ် [ရင်းမြစ်စုံ — CSIS; Carnegie Endowment]။

စဉ်းစားကြည့်ပါ — ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ မြန်မာပြည်ရဲ့ အာဏာထိပ်ပိုင်းမှာ လူသုံးဦး ရှိတယ်။ သမ္မတ သိန်းစိန်၊ တပ်ချုပ် မင်းအောင်လှိုင်၊ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ + လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ သူရရွှေမန်း။ အဲဒီသုံးဦးအထဲက တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ကျန်နှစ်ဦးစလုံးအပေါ် မကျေနပ်ဘူးလို့ ဖော်ပြချက်တွေက ဆိုတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီမကျေနပ်မှုရဲ့ ပထမဆုံး သားကောင်က ရွှေမန်း ဖြစ်သွားတယ်။

ဒါက ၂၀၁၁ သန့်စင်မှုရဲ့ ပုံစံကို ထပ်ပြီး မြင်နေရတာပဲ — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ သူနဲ့ သဘောထားမတိုက်ဆိုင်တဲ့သူတွေကို တစ်ယောက်ချင်း ဖယ်ရှားသွားတယ်။ အပိုင်း ၂ မှာ တပ်တွင်းက ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ၊ ဒီအပိုင်းမှာ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ။ နောက်ထပ် ဘယ်သူတွေ ကျန်သေးလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းက အဲဒီအချိန်က နေပြည်တော်မှာ လူတိုင်း မေးနေတဲ့ မေးခွန်းပဲ ဖြစ်ခဲ့မှာ။

ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ

၂၀၁၅ ခုနှစ် "သန်းခေါင်ယံ အာဏာသိမ်း" ဟာ အချက်သုံးချက်ကို ပြသနေတယ်။

ပထမ — တပ်မတော်ဟာ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီကိုတောင် အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားလိုတယ်။ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) ဟာ စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံ ပါတီဖြစ်ပေမဲ့၊ ပါတီဥက္ကဋ္ဌက လွှတ်တော်ရဲ့ လွတ်လပ်မှုကို အနည်းငယ်ပြသလိုက်တာနဲ့ တပ်မတော်က ဝင်စွက်ဖက်ခဲ့တယ်။

ဒုတိယ — မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာဟာ တပ်တွင်းမှာတင် ရပ်မနေဘူး။ သူ့ရဲ့ သြဇာဟာ ပါတီနိုင်ငံရေးအထိ၊ သမ္မတအထိ ရောက်နေပြီ။ သမ္မတကို ပါတီဥက္ကဋ္ဌကို ဖယ်ရှားဖို့ တွန်းအားပေးနိုင်တယ်ဆိုတာ သမ္မတထက် တပ်ချုပ်က ပိုပြီး အာဏာရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ သက်သေပဲ။

တတိယ — သန်းရွှေရဲ့ အရိပ်ဟာ ဆက်ရှိနေဆဲ။ Brookings ရဲ့ ဖော်ပြချက်သာ မှန်ရင်၊ အနားယူသွားပြီဖြစ်တဲ့ တပ်ချုပ်ဟောင်းဟာ ၂၀၁၅ မှာတောင် ပါတီဥက္ကဋ္ဌတစ်ယောက်ရဲ့ ကံကြမ္မာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့ အနေအထားမှာ ရှိနေသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ RFA ငြင်းဆိုမှုကြောင့် ဒီအချက်ကို သတိနဲ့ ဖတ်ရမယ် — ဖော်ပြချက်အရ ဆိုတဲ့ အဆင့်မှာပဲ ရှိသေးတယ်။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး (ဟောင်း) သန်းရွှေ

ဒီသုံးချက်စလုံးက ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်ကို ဦးတည်နေတဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်က မှတ်တိုင်တွေပဲ — ဒါပေမဲ့ အဲဒါက နောက်အပိုင်းတွေရဲ့ ဇာတ်လမ်းပါ။

နောက်အပိုင်းမှာ: ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက် ရွေးကောက်ပွဲ — အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (National League for Democracy, NLD) ရဲ့ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရမှု၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုနဲ့ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ တပ်ချုပ်သက်တမ်းတိုးမှု — တပ်ချုပ်နေရာကို ဘယ်လို ၅ နှစ်ထပ် ဆက်ထိန်းထားခဲ့သလဲ။

ရင်းမြစ်များ (English references):

Brookings Institution, August 2015

Stimson Center

Radio Free Asia (RFA), August 2015 interview with Min Aung Hlaing

Center for Strategic and International Studies (CSIS), 2015

Carnegie Endowment for International Peace

🏷️ စစ်ဘုရင်