မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ

ဒီနေ့ (အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်) မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ အများစုနေရာတွေမှာ နေသာပြီး တိမ်ကင်းပွင့် နေပါမယ်။ အပူချိန် အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၄ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် လောက်ရှိပါမယ်။ လေကတော့ ပေါ့ပါးပြီး တစ်နာရီ ၇–၁၄ ကီလိုမီတာ လောက်သာ တိုက်ခတ်ပါမယ်။

အလယ်ပိုင်းမြေပြန့် (မန္တလေး၊ နေပြည်တော်၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) မှာတော့ နေသာပြီး မိုးရွာနိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါးပါတယ်။ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၃၃–၃၄ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် လောက်ရှိပါမယ်။

ထူးခြားဖြစ်စဉ်: ရန်ကုန်တိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း (မိုညို) နဲ့ မွန်ပြည်နယ် တို့ကတော့ နေ့လယ်/ညနေပိုင်းမှာ မိုးအနည်းငယ်ရွာနိုင်ပြီး (၁–၅ မီလီမီတာ)၊ တချို့နေရာတွေမှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်နိုင်ပါတယ်။

မနက်ဖြန် (အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်) မှာတော့ တစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး နေသာပြီး မိုးရွာနိုင်ခြေ လျော့ပါးပါမယ်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက်

IMD (အိန္ဒိယမိုးလေဝသဌာန) ရဲ့ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက် ထုတ်ပြန်ချက်အရ — ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့တောင်ပိုင်း (အန်ဒမန်ကျွန်းအနီး) မှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း (LPA) အသစ် ဒီနေ့ (၂၃ ရက်) ခန့်မှာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် (အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းခြေဘက်) ကို ရွေ့လျားရင်း အားကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။ ခန့်မှန်းချက်မော်ဒယ်အချို့က အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်ခန့်မှာ မုန်တိုင်းအဆင့်ရောက်နိုင်လို့ ပြသပေမယ့်၊ IMD က မုန်တိုင်းဖြစ်ပေါ်မှုကို အတည်မပြုသေးပါဘူး။ လမ်းကြောင်းက အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ (အန်ဒရာပရာဒေ့ရှ်–အိုဒစ်ရှာ) ဘက်ကို ဦးတည်နေပြီး မြန်မာဘက်ကို ဦးတည်နေတာ မရှိပါဘူး။

JTWC (အောက်တိုဘာ ၂၂–၂၃) အရ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်/ကပ္ပလီပင်လယ်မှာ မုန်တိုင်းတည်ရှိနေတာ မရှိပါဘူး။ DMH (အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၁၆:၀၀ MMT) ကလည်း မြန်မာအတွက် ရေကြီးသတိပေးချက် ထုတ်ထားတာ မရှိပါဘူး။

၄၈ နာရီအတွင်း မြန်မာကို ကုန်းတွင်းဝင်နိုင်ခြေ မရှိတာကြောင့် သီးခြား အရေးပေါ် မုန်တိုင်းသတိပေးချက် post တင်ဖို့ မလိုအပ်ပါဘူး။

ရင်းမြစ်များ

Myanmar DMH — moezala.gov.mm
Windy.com (ECMWF) — မြန်မာမိုးရွာမြေပုံ
weather.com — မန္တလေး
weather25.com — ရန်ကုန်
weatherbug.com — မိုညို၊ ပဲခူး
UK Met Office — မိတ္ထီလာ
IMD သတင်းထုတ်ပြန်ချက် (Dinalipi)
JTWC/JMA သတင်းအကျဉ်း (orbisweather)

ဆက်ဖတ်ရန် →

နိတ္ထိတံ သွားတဲ့ ငွေစက္ကူ — ဝါဇီ ပုံနှိပ်မှုနဲ့ ငွေအတုတွေကြားမှာ ကျပ်ငွေ ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ

နိတ္ထိတံ သွားတဲ့ ငွေစက္ကူ — ဝါဇီ ပုံနှိပ်မှုနဲ့ ငွေအတုတွေကြားမှာ ကျပ်ငွေ ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

လူမှုကွန်ရက်မှာ စစ်မှုထမ်းဟောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး အခုအခါ လွတ်မြောက်နယ်မြေမှာ တော်လှန်ရေး လုပ်ဆောင်နေတဲ့ ကိုနေမျိုးဇင်ရဲ့ ငါးထောင်တန် ငွေစက္ကူ ပျက်ပြယ်တော့မယ်လို့ သတိပေးတဲ့ ပို့စ်။ လူတွေ ကြောက်ကြတာလည်း မဆန်းဘူး — ဒီနိုင်ငံမှာ ငွေစက္ကူ ပျက်ပြယ်ဖူးတဲ့ အတွေ့အကြုံက တစ်ခါ မကပါဘူး။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ပြောချင်တာက ငွေပယ် ကောလဟာလ မဟုတ်ဘူး။ ပြောချင်တာက — ကြေညာချက် ထွက်လာသည်ဖြစ်စေ၊ မထွက်သည်ဖြစ်စေ — မြန်မာ ငွေစက္ကူရဲ့ ခိုင်မာမှုဟာ လက်တွေ့မှာ နိတ္ထိတံ သွားပြီ ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ ဘာကြောင့်လဲ၊ ဘာတွေ ဆက်ဖြစ်မလဲ ဆိုတာကို မှတ်တမ်း သက်သေတွေနဲ့ ကြည့်ကြရအောင်။

တကယ် ခိုင်မာခဲ့တဲ့ ခေတ်တစ်ခု ရှိခဲ့တယ်

လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ခေတ်မှာ ကျပ်ငွေဟာ အရံနဲ့ ကျောထောက် ထားတဲ့ ငွေကြေးပါ။ ငွေကြေး ဘုတ်အဖွဲ့ (Burma Currency Board) လက်အောက်မှာ ထုတ်ဝေတဲ့ ငွေပမာဏရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်ကနေ လေးပုံ သုံးပုံအထိကို လန်ဒန်မှာ ထားတဲ့ စတာလင် အရံတွေနဲ့ ကျောထောက် ခဲ့တယ်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၇ ရက်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေး ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့ (International Monetary Fund, IMF) နဲ့ သတ်မှတ်ခဲ့တဲ့ တရားဝင် နှုန်းက အမေရိကန် တစ်ဒေါ်လာကို ကျပ် ၄ ကျပ် ၇၆ ပြား ပါ။

အဲဒီခေတ်က ငွေစက္ကူပေါ်မှာ လက်မှတ်တွေ ပါသေးတယ်။ ငွေကြေး ဘုတ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဟော့ကင်း (R. V. N. Hopkins) နဲ့ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် ပညာရေး ပညာရှင် စည်သူ ဦးကောင်း (ငွေစက္ကူပေါ်က လက်မှတ်မှာ "မောင်ကောင်း") တို့ရဲ့ လက်မှတ်တွေ၊ နောက်ပိုင်းမှာ ဦးစံလင်း (San Lin) ရဲ့ လက်မှတ်တွေ။ ဆိုလိုတာက ငွေစက္ကူရဲ့ တန်ဖိုးအတွက် နာမည်နဲ့ တာဝန်ယူတဲ့ လူတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ပြည်သူက ယုံကြည်နိုင်ခဲ့တယ်။

ခိုင်မာမှုကို ဘယ်လို ဖြိုချခဲ့သလဲ

ပြိုကျမှုက တဖြည်းဖြည်း လာတာပါ။

၁၉၅၂ ခုနှစ်မှာ ပြည်ထောင်စု ဘဏ် အက်ဥပဒေ (Union Bank of Burma Act) က ငွေစက္ကူ အရံ ကျောထောက်ရမယ့် အနည်းဆုံး အချိုးကို ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချလိုက်တယ်။ ၁၉၆၃ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ဘဏ်တွေကို ပြည်သူပိုင် သိမ်းလိုက်တယ်။ နိုင်ငံတော် အရံငွေက ၁၉၆၄ မှာ ဒေါ်လာ ၂၁၄ သန်း ရှိရာကနေ ၁၉၇၁ မှာ ဒေါ်လာ သန်း ၅၀ ပဲ ကျန်တော့တယ်။

ပြီးတော့ ငွေပယ် လုပ်ရပ်တွေ လာပါတယ်။

• ၁၉၆၄ ခုနှစ် — ၅၀ တန်နဲ့ ၁၀၀ တန် ငွေစက္ကူတွေ ပျက်ပြယ်။

• ၁၉၈၅ နိုဝင်ဘာ ၃ — ၂၀ တန်၊ ၅၀ တန်၊ ၁၀၀ တန် ပျက်ပြယ်။ ပြန်လဲပေးတာက တန်ဖိုးရဲ့ လေးပုံ တစ်ပုံခန့်ပဲ ရှိတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြတယ်။

• ၁၉၈၇ စက်တင်ဘာ ၅ — ၂၅ တန်၊ ၃၅ တန်၊ ၇၅ တန် ပျက်ပြယ်။ ဒီတစ်ခါက အဆိုးဆုံးပါပဲ။ ကြိုတင် အသိပေးတာ မရှိ၊ လျော်ကြေး ပြန်ပေးတာ လုံးဝ မရှိ။ ထုတ်ဝေထားတဲ့ ငွေတန်ဖိုးရဲ့ ၆၀ ကနေ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တစ်ညတည်းနဲ့ စက္ကူစုတ်တွေ ဖြစ်သွားတယ် (သတင်း အရင်းအမြစ်ပေါ် မူတည်ပြီး ကိန်းဂဏန်း အနည်းငယ် ကွဲပါတယ်)။ ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကျောင်းလခ စုငွေတွေ၊ မိဘပို့ငွေတွေ ပျက်စီးသွားပြီး ရန်ကုန် စက်မှုတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားတွေ လမ်းပေါ် ထွက်လာကြတယ်။ အဲဒီ ဒေါသဟာ ၁၉၈၈ အရေးတော်ပုံကြီးကို မီးပွားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ် ဆိုတာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ရေးထားပြီးသားပဲ။ ပြီးတော့ နေဝင်းရဲ့ ကံကြမ္မာ ဂဏန်း ၉ နဲ့ စားလို့ ပြတ်အောင်ဆိုပြီး ၄၅ ကျပ်တန်နဲ့ ၉၀ ကျပ်တန်တွေ ထပ်ထုတ်ခဲ့သေးတယ် — ငွေကြေးကို နိုင်ငံတော် စနစ်တစ်ခု အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အယူသီးမှုနဲ့ ကစားစရာ အဖြစ် သဘောထားခဲ့တဲ့ သက်သေပါပဲ။

ဝါဇီရဲ့ အပြစ်

ဒီနေ့ ကျပ်ငွေ ပုံနှိပ်တဲ့ နေရာက လယ်ဝေး မြို့နယ်က ဝါဇီ လုံခြုံရေး ပုံနှိပ်စက်ရုံ (Security Printing Works, Wazi) ပါ။ ဂျာမနီ ကုမ္ပဏီ Giesecke+Devrient (G+D) ရဲ့ နည်းပညာ လမ်းညွှန်မှုနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ စက်ရုံ။ အာဏာသိမ်းပြီး မကြာခင် ၂၀၂၁ မတ် ၃၁ ရက်မှာ G+D က မြန်မာ စစ်အစိုးရရဲ့ ပုံနှိပ်စက်ရုံကို ပစ္စည်း ထောက်ပံ့မှု အားလုံး ရပ်ဆိုင်းလိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝါဇီက ပုံနှိပ်မှု မရပ်ခဲ့ဘူး။

မြန်မာ အထူးအကြံပေး ကောင်စီ (Special Advisory Council for Myanmar, SAC-M) ရဲ့ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ အစီရင်ခံစာ အရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ရိုက်ထုတ်ခဲ့တဲ့ ငွေဟာ ကျပ် ဘီလီယံပေါင်း သုံးသောင်းခန့် (ထရီလီယံ ၃၀) ရှိပြီး အရပ်သား အစိုးရ နောက်ဆုံး တစ်နှစ်မှာ ရိုက်ခဲ့တာက ဘီလီယံ သုံးထောင်ကျော်ပဲ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အရံ ဘယ်လောက် ရှိလို့ ဒီလောက် ရိုက်တာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဘယ်သူမှ မဖြေနိုင်ဘူး — ဘာလို့လဲဆိုတော့ စစ်အစိုးရက ဘတ်ဂျက် စာရင်းတွေကို အများပြည်သူ မြင်အောင် မထုတ်ပြန်တော့လို့ပါ။

ဈေးကွက်ကတော့ အဖြေပေး ပြီးသားပါ။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၂၁ ရက် ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းအရ ငွေရိုက်ထုတ်မှု သတင်းတွေ ထွက်လာတာနဲ့ ကျပ်ငွေဟာ လမ်းဘေး ဈေးကွက်မှာ တစ်ဒေါ်လာ ၇,၅၀၀ ကျပ်အထိ ထိုးကျခဲ့တယ်။ ထိုင်းမှာ ရှိတဲ့ ငွေလွှဲ လုပ်ငန်းရှင် တစ်ယောက်က "လူတွေ ဘတ်ငွေကို အသည်းအသန် ဝယ်ပြီး ကျပ်ကို ထုတ်ရောင်းနေကြတယ်" လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ လမ်းဘေး ဈေးက တစ်ဒေါ်လာ ၄,၆၀၀ ဝန်းကျင်မှာ ရှိနေပေမဲ့ ဘယ်သူကမှ ကျပ်ငွေကို စုဆောင်းထားချင်စိတ် မရှိတော့ဘူး ဆိုတာ ပြောင်းမသွားဘူး။

အတုတွေ — အသံတိတ် အခွန်

စစ်အစိုးရကိုယ်တိုင် ရိုက်ထုတ်တဲ့ အရံမဲ့ ငွေတွေအပေါ် အတုတွေ ထပ်ဝင်လာပါတယ်။

မြန်မာ ဗဟိုဘဏ် (Central Bank of Myanmar, CBM) က ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်မှာ ငါးထောင်တန်၊ တစ်သောင်းတန် အတုတွေ ပျံ့နေကြောင်း သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။ ဖမ်းမိတဲ့ အတုတွေဟာ A4 စက္ကူနဲ့ ကူးယူထားတဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အတုတွေလို့ ဗဟိုဘဏ်က ဆိုပေမဲ့ ၂၀၂၂ တုန်းက ဘဏ်အရာရှိ တစ်ယောက်က ထားဝယ် စောင့်ကြည့် သတင်း (Dawei Watch) ကို ပြောခဲ့တာကတော့ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ဘက်က ဝင်လာတဲ့ အတုတချို့ဟာ မူရင်းနဲ့ ခွဲရခက်လောက်အောင် ကောင်းတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အစစ်ဖြစ်ဖြစ်၊ အတုမကောင်းတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် — စစ်ဆေးဖို့ စက်တောင် မရှိတဲ့ သာမန် ဆိုင်ရှင်၊ ကားသမား၊ လယ်သမား အတွက်တော့ ရလဒ်က အတူတူပါပဲ — သံသယနဲ့ ဆုံးရှုံးမှုပါ။

ဖမ်းမိတဲ့ အမှုတွေ မှတ်တမ်း ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာမှာ မြစ်ကြီးနားမှာ လူ ၅ ယောက်၊ အတုရိုက် စက် ၂ လုံး၊ အတု ကျပ် ၉ သိန်းကျော် ဖမ်းမိတယ်။ ၂၀၂၅ မေလမှာ ကရင်နီမှာ ငွေလွှဲ အတွင်း ညှပ်ထည့်ထားတဲ့ တစ်သောင်းတန် အတု အရွက် ၈၀ (ကျပ် ၈ သိန်း) တွေ့ခဲ့တယ်။ အွန်လိုင်းမှာလည်း အတုကို အစစ် တစ်သိန်းဖိုးကို ဆယ်ဆ တစ်သန်းဖိုးနဲ့ ရောင်းတဲ့ ကြော်ငြာတွေ ပေါ်လွင်လွင် တွေ့ရတယ် — ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက အဲဒီ "ရောင်းဝယ်" တချို့ဟာ ဝယ်သူရဲ့ ငွေကို လိမ်ယူတဲ့ လိမ်လည်မှု သက်သက်လည်း ဖြစ်နေတယ်၊ ငွေလွှဲပြီး ဘာမှ မရလိုက်တဲ့ သူတွေ မနည်းပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ တိတိကျကျ ပြောရမှာက ကရင်နဲ့ မွန် ဒေသတွေမှာ ကျပ်အတု ပွင့်လင်းစွာ အရောင်းအဝယ် ဖြစ်နေတယ်ဆိုတဲ့ ပြောစကားတွေ အတွက် ယုံကြည်ရတဲ့ သတင်း မှတ်တမ်း မတွေ့ရသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အတုတွေ ပျံ့နေတယ် ဆိုတာကိုတော့ ဗဟိုဘဏ်ကိုယ်တိုင် ဝန်ခံထားပြီး ဖြစ်တယ်။

အတုရဲ့ အဆိုးဆုံး အချက်က ဒါပါ — ဆုံးရှုံးမှုဟာ နောက်ဆုံး လက်ခံမိတဲ့သူ ခေါင်းပေါ် ကျတယ်။ အတု တစ်ရွက် လက်ထဲ ရောက်လာရင် ဘဏ်က ပြန်မလဲပေးဘူး၊ လျော်ကြေး မရှိဘူး။ မသိဘဲ ကိုင်ထားမိတဲ့ သကောင့်သား ပြည်သူကပဲ နစ်နာတယ်။ အတု ထုတ်တဲ့ သူတွေကတော့ ဖမ်းမိခဲတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီအတုတွေကို အသံတိတ် လူသတ်သမား၊ ဒါမှမဟုတ် အသံတိတ် အခွန် လို့ ပြောရင် မလွဲပါဘူး — အခွန် ကောက်တဲ့သူက စစ်အစိုးရရော၊ အတု ထုတ်သူတွေရော၊ ပေးဆောင်ရတဲ့သူကတော့ အပြစ်မဲ့တဲ့ နောက်ဆုံး လက်ခံသူပါပဲ။

ပြည်သူအတွက် အရေးကြီးတဲ့ သတိပေးချက် — ဗဟိုဘဏ် ညွှန်ကြားချက်အရ အစစ် ငွေစက္ကူဟာ ကိုင်ရင် ကြမ်းတယ်၊ အတုက ချောတယ်။ ငွေစက္ကူ ရှေ့ ဘယ်ဘက်က အညိုရောင် အလှဆင် ပန်းပုံကို ၄၅ ဒီဂရီ စောင်းပြီး အလင်းထဲ ကြည့်ရင် "CBM" စာသား ရှင်းရှင်း မြင်ရတယ်။ လုံခြုံရေး ကြိုး (security thread) က စောင်းကြည့်ရင် အရောင် ပြောင်းတယ်၊ အလင်းနဲ့ ထိုးကြည့်ရင် ပြတ်တောက် မရှိတဲ့ မျဉ်းတစ်ကြောင်း အဖြစ် မြင်ရတယ်။ အတုမှာ ဒါတွေ မရှိဘူး၊ ကြိုးက မျက်နှာပြင်ပေါ် ပုံနှိပ်ထား/ကပ်ထားသလို ဖြစ်နေတယ်။ မသိဘဲ အတု ကိုင်မိရင် ကိုယ့်မှာ အပြစ် မရှိပါဘူး — ဒါပေမဲ့ သိပြီးမှ ဆက်သုံးရင် ဗဟိုဘဏ် ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀၅ အရ ဒဏ်ငွေ ဒါမှမဟုတ် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိ၊ ထုတ်လုပ်ရင်/သွင်းလာရင် ပုဒ်မ ၁၀၆ အရ ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်ကနေ နှစ် ၂၀ အထိ ရှိတယ်။

ငွေပယ် ကောလဟာလ — မကြေညာရဲ လောက်ဘူး၊ ဒါပေမဲ့…

အခု ပြန့်နေတဲ့ ငွေပယ် သတင်းဟာ ကောလဟာလ အဆင့်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဒါကို ရှင်းရှင်း ရေးရမယ်။

ဒီ ကောလဟာလ အမျိုးအစားဟာ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက် — အာဏာသိမ်းပြီး ၃ ရက်မြောက် — ကတည်းက စခဲ့တာ။ အဲဒီနေ့မှာပဲ ဗဟိုဘဏ်က ငြင်းခဲ့ရတယ်။ ၂၀၂၁ ဇွန်နဲ့ စက်တင်ဘာမှာ နောက်ထပ် လှိုင်းတွေ ထပ်လာပြီး စက်တင်ဘာ ၂၇ မှာ ကျပ်ငွေဟာ အဲဒီခေတ်ရဲ့ အနိမ့်ဆုံး တစ်ဒေါ်လာ ၂,၇၀၀ အထိ ကျသွားတယ်၊ ပြည်တွင်း ရွှေဈေးက ရာခိုင်နှုန်း ၆၀ ကျော် တက်သွားတယ် — ကောလဟာလ တစ်ခုတည်းက ဈေးကွက်ကို ဒီလောက် တုန်လှုပ်စေခဲ့တာပါ။ ၂၀၂၂ မှာ ပြောခွင့်ရ ဇော်မင်းထွန်း ကိုယ်တိုင် ငွေပယ် မလုပ် ဘူးလို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒီရက် ပိုင်းမှာ ပြန့်နေတဲ့ "တစ်ထောင်တန်နဲ့ ငါးထောင်တန် ပယ်ပြီး ငါးသောင်းတန် ထုတ်မယ်" ဆိုတဲ့ သတင်းကိုလည်း အချက်အလက် စစ်ဆေးတဲ့ အဖွဲ့တွေက သတင်းတု အဖြစ် စစ်ဆေး ထုတ်ပြန်ထားပြီး ဖြစ်တယ်။

ကျွန်တော့် သုံးသပ်ချက်ကတော့ ဒီလိုပါ။ မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ငွေပယ် ကြေညာချက်ကို မထုတ်ရဲ လောက်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ၁၉၈၇ မှာ ဘာဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သူ ကိုယ်တိုင် အသေအချာ သိတဲ့ မျိုးဆက်ထဲက လူ ဖြစ်လို့ပါ။ လူထုရဲ့ စုငွေကို တစ်ညတည်း ဖျက်ဆီးလိုက်ရင် ဘာပေါက်ကွဲမလဲ ဆိုတာ သမိုင်းက စာအုပ်ဖွင့် ပြထားပြီးသား။ SAC-M ရဲ့ စကားနဲ့ ပြောရရင် ငွေဖောင်းပွမှုဟာ "ငွေပယ် လုပ်ရပ်နဲ့ အတူတူပဲ အလုပ်လုပ် ပြီးသွားပြီ" တဲ့ — ဆိုလိုတာက ကြေညာချက် မလိုဘဲနဲ့တောင် ပြည်သူရဲ့ ငွေတန်ဖိုးက နေ့စဉ် အပျက်ခံ နေရတာပါ။

ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း ပြောလို့ မရပြန်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီလူဟာ ခန့်မှန်းမရတဲ့ လူ ဖြစ်လို့ပါ။ မလုပ် နိုင် လောက်ဘူးလို့ အားလုံး ထင်ထားတဲ့ အရာတွေကို လုပ်ပြခဲ့တဲ့ သာဓက သူ့မှာ မနည်းပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပြည်သူအတွက် မှန်ကန်တဲ့ သဘောထားက ကြောက်လန့် မနေဖို့နဲ့ တစ်ဖက်တည်း ယုံကြည်မှု မထားဖို့ ပါပဲ။

ဘာတွေ ဆက် ဖြစ်မလဲ

ကြေညာချက် ထွက်မ လာရင်တောင်၊ မလာရင်တောင် — ဖြစ်နေတဲ့ လားရာက ဒီအတိုင်းပါ။

ပထမ — ငွေကြေး ဆိုတာ ယုံကြည်မှုနဲ့ အလုပ်လုပ်တယ်။ ဆိုင်ရှင်က ငွေစက္ကူကို မယုံတော့ရင်၊ ကားသမားက စက္ကူကို မယူရဲတော့ရင်၊ လယ်သမားက ရောင်းရငွေကို လက်ထဲ မထားရဲတော့ရင် — ငွေစက္ကူဟာ ကြေညာချက် မလိုဘဲ သေဆုံးသွားလိမ့်မယ်။ အတု တစ်ရွက် ပျံ့သွားတိုင်း နောက်လူ တစ်ယောက်က ပိုပြီး သံသယ ဝင်လာတယ်။

ဒုတိယ — တကယ့် စုဆောင်းမှုတွေဟာ ဘတ်၊ ဒေါ်လာ၊ ရွှေ၊ မြေ ပြောင်းကုန်ကြပြီ။ ကျပ်ငွေ ဆိုတာ လက်ထဲ ရောက်တာနဲ့ အမြန် သုံးပစ်ရတဲ့ "ပူလွန်းတဲ့ အာလူး" ပဲ ကျန်တော့တယ်။ ငွေကြေး တစ်ခုဟာ သုံးစွဲရုံ ကျန်ပြီး စုဆောင်းလို့ မရတော့ဘူး ဆိုရင် အဲဒါ ငွေကြေး အဖြစ် သေဆုံး ပြီးသားပါပဲ။

တတိယ — စစ်အစိုးရဟာ ထောင်ချောက်ထဲ ပိတ်မိနေတယ်။ ငွေပယ် လိုက်ရင် ၁၉၈၇ ကို ပြန်သွား ရလိမ့်မယ် — မလုပ်ရဲဘူး။ မလုပ်ဘဲ ထားရင်လည်း ဝါဇီက ရိုက်ထုတ်နေတဲ့ အရံမဲ့ ငွေတွေနဲ့ အတုတွေ ပေါင်းပြီး ငွေစက္ကူရဲ့ တန်ဖိုးကို နေ့စဉ် တိုက်စား သွားလိမ့်မယ်။ ကြေညာချက်နဲ့ သေဆုံးတာနဲ့ ကြေညာချက် မရှိဘဲ ဖြည်းဖြည်း သေဆုံးတာ — ကွာတာက အမြန်နှုန်းပဲ ရှိတော့တယ်။

တစ်ခေတ်တုန်းက ငွေစက္ကူ တစ်ရွက်ပေါ်မှာ နာမည်နဲ့ တာဝန်ယူတဲ့ လူတွေရဲ့ လက်မှတ်တွေ ပါခဲ့တယ်။ သူ့နောက်မှာ လန်ဒန်က အရံတွေနဲ့ တစ်ဒေါ်လာ ၄ ကျပ် ၇၆ ပြားဆိုတဲ့ နှုန်းထား ရပ်တည်ခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ ငွေစက္ကူ တစ်ရွက်ရဲ့ နောက်မှာ ရှိနေတာက ဝါဇီက ပုံနှိပ်စက်နဲ့ အတုရိုက် စက်တွေပဲ ရှိတော့တယ်။ စက္ကူတော့ ကျန်သေးတယ် — ကတိတော့ မရှိတော့ဘူး။

ငွေစက္ကူရဲ့ ခိုင်မာမှုဟာ နိတ္ထိတံ သွားပါပြီ။

---

အရင်းအမြစ်များ — မြန်မာ ဗဟိုဘဏ် သတိပေးချက် (၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၇) နှင့် ငွေစက္ကူ သမိုင်း စာမျက်နှာ၊ မြန်မာ အထူးအကြံပေး ကောင်စီ SAC-M အစီရင်ခံစာ "The Military, Money, and Myanmar" (၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ)၊ ရိုက်တာ (၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၂၁)၊ ISEAS Fulcrum သုံးသပ်ချက် (၂၀၂၁)၊ Giesecke+Devrient ထုတ်ပြန်ချက် (၂၀၂၁ မတ် ၃၁)၊ Dawei Watch၊ BNI၊ NMG၊ Fact Crescendo Myanmar၊ IMF မှတ်တမ်းများ နှင့် ၁၉၈၇ ငွေပယ်ဖြစ်စဉ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ (Carnegie Endowment ၂၀၁၄၊ Federal Reserve Bank of San Francisco ၂၀၁၅)။

ဆက်ဖတ်ရန် →

တကယ်သုံးမသုံး ဘယ်သူသိမလဲ — ပညာရေး ၉.၂၂% ဆိုတဲ့ ကိန်းကို စစ်ကြည့်ခြင်း

တကယ်သုံးမသုံး ဘယ်သူသိမလဲ — ပညာရေး ၉.၂၂% ဆိုတဲ့ ကိန်းကို စစ်ကြည့်ခြင်း

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက် နေပြည်တော် သမ္မတအိမ်တော်မှာ ကျင်းပတဲ့ အမျိုးသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးရေး တက္ကသိုလ် ပညာရေးဘွဲ့ သင်တန်း အမှတ်စဉ် (၈) ဩဝါဒခံယူပွဲမှာ မင်းအောင်လှိုင်က ကိန်းဂဏန်း နှစ်ခု ပြောလိုက်ပါတယ်။ ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်မှာ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအတွက် နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ရဲ့ ၆.၉၂% သုံးမယ်၊ တခြားဝန်ကြီးဌာနတွေရဲ့ ပညာရေး သုံးစရိတ်ပါ ပေါင်းရင် ၉.၂၂% ရှိမယ်တဲ့။ လာမယ့်နှစ်မှာ ၁၀% ကျော်၊ နောက်တနှစ် ၁၅%၊ နောက် ငါးနှစ်အတွင်း ၂၀% အထိ တိုးမြှင့်သွားမယ်လို့လည်း ကတိပြုသွားပါတယ်။

ရာခိုင်နှုန်း ကိန်းကတော့ လှပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ရာခိုင်နှုန်းရဲ့ နောက်က မူလကိန်းဂဏန်းကိုတော့ ဘယ်သူမှ မမြင်ဖူးပါဘူး။

ရာခိုင်နှုန်းပဲ ရှိပြီး မူလကိန်းဂဏန်း မရှိ

၉.၂၂% ဆိုတာ ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်းရဲ့ ရာခိုင်နှုန်းပါ။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၆-၂၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ် ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်း ဘယ်လောက်လဲဆိုတာကို စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်မထားပါဘူး။ Myanmar Business Journal ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ ဘဏ္ဍာရေး ကော်မရှင် အစီရင်ခံစာ အကျဉ်းမှာတောင် စုစုပေါင်း ပမာဏနဲ့ ကဏ္ဍအလိုက် ပမာဏတွေကို မဖော်ပြထားပါဘူး။

အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အခြေအနေ အစီရင်ခံစာအရ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဘတ်ဂျက် အဆိုပြုလွှာ၊ နိုင်ငံပိုင် လုပ်ငန်းတွေရဲ့ ဘဏ္ဍာရေး စာရင်း၊ နှစ်ကုန် အစီရင်ခံစာတွေ ထုတ်ပြန်တာ ရပ်သွားပြီး ၂၀၂၄-၂၅ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်ကစလို့ အသေးစိတ် ကိန်းဂဏန်း ပါဝင်တဲ့ ဘတ်ဂျက် ဥပဒေကိုပါ ထုတ်ပြန်တာ ရပ်လိုက်ပါပြီ။

ခန့်မှန်းတွက်ကြည့်ရင်တော့ — စစ်ကောင်စီ ကိုယ်တိုင် ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုး (GDP) ကျပ် ၁၉၅ ထရီလီယံကျော်နဲ့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အစိုးရ သုံးစရိတ် အချိုးကို သုံးပြီး တွက်ရင် ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၅၇ ထရီလီယံဝန်းကျင် ဖြစ်နိုင်ပြီး ၉.၂၂% ဆိုတာ ကျပ် ၅.၃ ထရီလီယံခန့် (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၁၅ ဘီလီယံဝန်းကျင်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်သက်သက်ပါ — စစ်ဆေးခံလို့ရတဲ့ ကိန်းဂဏန်း မဟုတ်ပါဘူး။

စာရင်း ပို့တာ ရပ်သွားတာ ကြာပြီ

ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ (UNESCO) ရဲ့ စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံက ပညာရေး သုံးစရိတ် ကိန်းဂဏန်းကို နိုင်ငံတကာ စာရင်းစနစ်ထဲ နောက်ဆုံး ပို့ခဲ့တာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ပါ။ အဲဒီနှစ်မှာ ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ အစိုးရ သုံးစရိတ် စုစုပေါင်းရဲ့ ၉.၇%၊ GDP ရဲ့ ၂.၀% ရှိခဲ့ပါတယ်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း တစ်နှစ်မှ စာရင်း မပို့တော့ပါဘူး။

နိုင်ငံတကာ ဘတ်ဂျက် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု စစ်တမ်း (Open Budget Survey) ၂၀၂၃ အရလည်း ဘတ်ဂျက် အဆိုပြုလွှာ၊ နှစ်ဝက် ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်၊ နှစ်ကုန် အစီရင်ခံစာ ဆိုတဲ့ အခြေခံ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ထုတ်ကို မထုတ်တော့ပါဘူး။ ထုတ်ပြန်တဲ့ အစီရင်ခံစာတွေမှာလည်း တကယ် သုံးလိုက်တဲ့ ပမာဏကို အမျိုးအစားခွဲပြီး မပြထားပါဘူး။

ဒီတော့ မေးခွန်းက ရှင်းပါတယ်။ စာရင်း မပို့တော့ဘူး၊ ထုတ်ပြန်တဲ့ စာရွက်မှာလည်း အသေးစိတ် မပါတော့ဘူးဆိုရင် ၉.၂၂% ဆိုတဲ့ ကိန်းကို ဘယ်သူက ဘယ်လို စစ်ဆေးနိုင်မှာလဲ။ ပြောလိုက်တဲ့ ကိန်းကို ယုံရုံကလွဲပြီး စစ်ဆေးနိုင်တဲ့ နည်းလမ်း လုံးဝ မရှိပါဘူး။

ခွဲတမ်းနဲ့ တကယ့်အသုံး ကွာဟချက်

နောက်ပြဿနာ တစ်ခုက ခွဲတမ်းနဲ့ တကယ့် အသုံးပါ။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ စာရင်းအရ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနဟာ ခွဲတမ်းရတဲ့ ဘတ်ဂျက်ကို အပြည့် သုံးနိုင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၂၁ မှာ ခွဲတမ်းရဲ့ ၇၀%၊ ၂၀၂၂ မှာ ၇၃% ပဲ သုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ပထမ နှစ်ဝက်မှာတော့ တစ်နှစ်လုံး ခွဲတမ်းရဲ့ ၃၂% ပဲ သုံးရသေးပါတယ်။

တကယ် သုံးလိုက်တဲ့ ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ ၂၀၂၂ မှာ ဘတ်ဂျက် စုစုပေါင်းရဲ့ ၅.၆% ပဲ ရှိခဲ့ပြီး ဒါဟာ ၂၀၁၂ နောက်ပိုင်း အနိမ့်ဆုံး အဆင့်ပါ။ ပမာဏ အနေနဲ့လည်း ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ ၂၀၂၁ မှာ ၁၆%၊ ၂၀၂၂ မှာ ၁၅% ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ ငွေကြေး ဖောင်းပွနှုန်းကို ထည့်တွက်လိုက်ရင် ၂၀၂၂-၂၃ ရဲ့ တကယ့် ပညာရေး သုံးစရိတ်ဟာ ၂၀၁၇-၁၈ အဆင့်မှာပဲ ပြန်ရောက်နေပါတယ်။

မြန်မာ့ မဟာဗျူဟာနှင့် မူဝါဒ လေ့လာရေး အင်စတီကျု (ISP-Myanmar) ရဲ့ စာရင်းအရလည်း ၂၀၂၄-၂၅ မှာ ပညာရေးကဏ္ဍ သုံးစရိတ်ဟာ ၆.၀၂% ပဲ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အာဏာမသိမ်းခင် နောက်ဆုံးနှစ် ၂၀၂၀-၂၁ ရဲ့ ၈.၀၇% ထက်တောင် နည်းနေသေးတာပါ။

အိမ်နီးချင်းတွေနဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင်

၉.၂၂% ကို မျက်နှာစာ အတိုင်း လက်ခံပေးလိုက်ရင်တောင် အဲဒီကိန်းဟာ လာအို တစ်နိုင်ငံကလွဲပြီး အိမ်နီးချင်း အားလုံးရဲ့ အောက်မှာ ရောက်နေပါတယ်။ ဗီယက်နမ်က ၁၅.၅%၊ ဖိလစ်ပိုင်က ၁၅.၂%၊ မလေးရှားက ၁၄.၁%၊ ထိုင်းက ၁၂.၆% သုံးနေကြတာပါ။ UNESCO ရဲ့ စံနှုန်းကတော့ အစိုးရ သုံးစရိတ်ရဲ့ ၁၅% ကနေ ၂၀% အတွင်း ရှိသင့်တယ်လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ မြန်မာရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ၂၀၁၉ ကိန်း ၉.၇% ကိုတောင် အခုကြော်ငြာတဲ့ ၉.၂၂% က ပြန်မမီပါဘူး။

"၂၀%" ဆိုတာ ကတိ အဟောင်း

နောက် ငါးနှစ်အတွင်း ၂၀% ဆိုတဲ့ ကတိကလည်း အသစ် မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ ပြင်ဆင်ခဲ့တဲ့ အမျိုးသား ပညာရေး ဥပဒေမှာကတည်းက ပညာရေး သုံးစရိတ်ကို ပြည်ထောင်စု အစိုးရ သုံးစရိတ်ရဲ့ ၂၀% အထိ မြှင့်တင်ဖို့ သတ်မှတ်ထားပြီးသားပါ။ ဆယ်နှစ်ကျော် ကြာပြီးမှ အဲဒီ ပစ်မှတ် အဟောင်းကိုပဲ နောက်ထပ် ငါးနှစ် အချိန်ယူပြီး လိုက်မယ်လို့ ပြန်ကတိပြုနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျောင်းခန်း အပြင်ဘက် အခြေအနေကတော့ ISP-Myanmar ရဲ့ စာရင်းအရ ကျောင်းသားအရွယ် ကလေး ၁၃ သန်းခန့်ရှိတဲ့အနက် ၆.၇ သန်းပဲ ကျောင်းတက်နေရပြီး ကလေး ၆.၃ သန်းကျော်ဟာ ကျောင်းပြင်ပ ရောက်နေပါတယ်။ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ ဖြေဆိုသူဟာလည်း ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ ကိုးသိန်းကျော် ရှိခဲ့ရာကနေ အခုတော့ နှစ်သိန်းခွဲဝန်းကျင်ပဲ ကျန်တော့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကိန်းဂဏန်း ကြော်ငြာရတာက လွယ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၉.၂၂% ကို အတည်ပြုနိုင်ဖို့ လိုအပ်တာက မိန့်ခွန်းထဲက ရာခိုင်နှုန်း မဟုတ်ပါဘူး — ထုတ်ပြန်တဲ့ ဘတ်ဂျက် စာရွက်စာတမ်းနဲ့ နှစ်ကုန် အသုံး စာရင်းပါ။ အဲဒါတွေ ပြန်မထုတ်သရွေ့၊ နိုင်ငံတကာ စာရင်းစနစ်ထဲ စာရင်း ပြန်မပို့သရွေ့ ဒီကိန်းဟာ စစ်ဆေးလို့ မရတဲ့ ကြော်ငြာ ကိန်းဂဏန်း တစ်ခုအဖြစ်ပဲ ရှိနေပါဦးမယ်။

Sources: Ministry of Information speech report (Oct 22, 2026); Myanmar Business Journal; US Department of State, 2025 Investment Climate Statement: Burma; UNESCO Institute for Statistics, SDG 4 Country Profile: Myanmar; World Bank, Myanmar Fiscal Monitoring & Myanmar Economic Monitor; ISP-Myanmar Situation Brief (Jun 24, 2026); World Bank Education Statistics (EdStats).

ဆက်ဖတ်ရန် →

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

နေ့စဉ် သတင်းချုပ် — အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်

အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက် (ကြာသပတေးနေ့) မြန်မာသတင်းချုပ်ကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သားဖြစ်သူနဲ့ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး ဖုန်းပြောခဲ့ရပြီး၊ ရွှေပြည်သာနဲ့ မှော်ဘီမြို့နယ်တွေက အထည်ချုပ်စက်ရုံ လေးရုံ အောက်တိုဘာထဲ ပိတ်ဖို့ ပြင်ဆင်နေတာကြောင့် အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါး အလုပ်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိပါတယ်။ နယ်စပ်ကုန်သွယ် ကုန်တင်ကားတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ စွပ်စွဲချက်တစ်ခု၊ တရုတ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေနဲ့ တွေ့ဆုံမှု၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုသတင်းတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် သားဖြစ်သူနဲ့ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး ဖုန်းပြော

ကင်မ် အဲရစ်က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး ဖုန်းပြောခဲ့ရတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ရွိုက်တာ သတင်းဌာန (Reuters) နဲ့ အေအက်ဖ်ပီ (AFP) သတင်းဌာနတို့က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ လက်ရှိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေပြီး၊ ကင်မ် အဲရစ်ဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဒုတိယလူကြားကနေပဲ သတင်းအဆက်အသွယ် ရနေခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် (၂၀၁၂ လန်ဒန်ဧည့်ခံပွဲအတွင်း) — ဓာတ်ပုံ: Wikimedia Commons

စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံ သမ္မတရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက လူမှုကွန်ရက်မှာ ဒီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုဟာ လန်ဒန်က မြန်မာသံရုံးကနေ တဆင့် ဖြစ်ခဲ့တာလို့ ပြောကြားခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးရဲ့ သီးခြားဓာတ်ပုံတွေ မျှဝေခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကင်မ် အဲရစ်က "အမေ့အသံကို ပြန်ကြားရတာ စကားလုံးတွေနဲ့ ဖော်ပြနိုင်တာထက် ပိုအဓိပ္ပာယ်ရှိပါတယ်" လို့ ပြောကြားခဲ့ပေမဲ့ "စကားပြောမှု တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ သူ့ဆီက လုယူခံခဲ့ရတဲ့ နှစ်တွေကို ပြန်မရနိုင်ဘူး" လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ပုံမှန် မိသားစုထိတွေ့ခွင့်နဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ဆေးကုသခွင့် ရရှိရေးကိုလည်း တောင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အသက် ရှစ်ဆယ့်တစ်နှစ်အရွယ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သူမ ငြင်းဆိုထားတဲ့ စွဲချက်တွေနဲ့ တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ် ထောင်ဒဏ် ချမှတ်ခံထားရတာလို့ ဆိုပါတယ်။

နောက်ခံအနေနဲ့ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ကိုး–နှစ်ဆယ်ရက်က ချားစ်ဘုရင်ပေးပို့တဲ့ စာအုပ်တွေ လက်ခံရရှိတဲ့ သူမရဲ့ ရှားပါးဓာတ်ပုံတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဩဂုတ်လတုန်းကလည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့ (ICRC) က သူမဆီ သွားရောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အထည်ချုပ်စက်ရုံ လေးရုံ အောက်တိုဘာထဲ ပိတ်မယ် — အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါး အန္တရာယ်

ဧရာဝတီ သတင်းဌာန (The Irrawaddy) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့တဲ့ သတင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ စက်မှုလက်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းပေါင်းစုံ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ် (MICS-TUsF) ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ရွှေပြည်သာနဲ့ မှော်ဘီမြို့နယ်တွေက အထည်ချုပ်စက်ရုံ လေးရုံဟာ ကုန်ကြမ်းနဲ့ အပ်ထည်အမှာစာတွေ ကျဆင်းလာတာကြောင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ပိတ်သိမ်းဖို့ ပြင်ဆင်နေပြီး အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါး အလုပ်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စက်ရုံလေးရုံနဲ့ အလုပ်သမား တစ်သောင်းနီးပါးဆိုတဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေကို တခြားသတင်းဌာနတွေက သီးခြား အတည်ပြုထားခြင်း မရှိသေးပါဘူး — ဧရာဝတီက MICS-TUsF ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကားဖော်ပြထားတာပါ။

သီးခြား အတည်ပြုထားတဲ့ အချက်အနေနဲ့ မြန်မာ ပရက်စ်ဖိုတို အေဂျင်စီ (MPA) ရဲ့ စက်တင်ဘာလ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ရက် သတင်းအရ ရွှေပြည်သာမြို့နယ် သာဓုကန်စက်မှုဇုန်က ဆန်းရိုက်စ် (မြန်မာ) ဖက်ရှင် (Sunrise (Myanmar) Fashion) အထည်ချုပ်စက်ရုံဟာ စက်ရုံရဲ့ အကြောင်းကြားချက်အရ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်မှာ အပြီးပိတ်သိမ်းမှာဖြစ်ပြီး၊ ဒီဗွီဘီ (DVB) ရဲ့ အောက်တိုဘာ ခြောက်ရက် သတင်းမှာတော့ အပြီးပိတ်မယ့်ရက်ကို အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ် — ပိတ်သိမ်းဖို့ စီစဉ်ထားတာ အောက်တိုဘာ နှစ်ဆယ့်တစ်–နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်ဝန်းကျင်ပါ။ အလုပ်သမား တစ်ထောင်ကျော် ရုတ်တရက် အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အလုပ်သမားစည်းလုံးညီညွတ်ရေး သမဂ္ဂ (STU-M) ကတော့ ဥပဒေအရ ထိုက်သင့်တဲ့ လျော်ကြေးတွေ တောင်းဆိုနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

နောက်ခံအနေနဲ့ လှိုင်သာယာစက်မှုဇုန်က တိန့်ဟွေး (Teng Hui) အထည်ချုပ်စက်ရုံဟာ ဩဂုတ်လကုန်–စက်တင်ဘာလဆန်း အကူးမှာ ပိတ်ခဲ့ပြီး အလုပ်သမား သုံးထောင်ကျော် အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ MPA က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ မိုးမခ သတင်း (MoeMaKa) ရဲ့ အောက်တိုဘာ ဆယ်ရက် သတင်းမှာတော့ ပိတ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကို အိတ်ချ်အမ်အမ် (H&M) က အမှာစာတွေ ရပ်လိုက်တာနဲ့ ဆက်စပ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

နယ်စပ်ကုန်သွယ် ကုန်တင်ကားများ — စစ်ဆေးရေးကင်း၊ နှစ်ထပ်စံ ဆက်ကြေးကိစ္စ

ဒီမိုကရက်တစ် ပရက်စ် (Democratic Press) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် ဖေ့စ်ဘုတ် ပို့စ်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ကုန်တင်ကားပိုင်ရှင်တစ်ဦးရဲ့ ထွက်ဆိုချက်အရ ချင်းရွှေဟော်နဲ့ ကျင်းစန်းကျော့ နယ်စပ်ဂိတ်တွေက ဝင်လာတဲ့ နယ်စပ်ကုန်သွယ် ကုန်တင်ကားတွေဟာ စစ်ဆေးမှုမခံရဘဲ လာရှိုးမှာ မြန်မာနံပါတ်ပြားတွေ တပ်ဆင်ပြီး မန္တလေးအထိ အဟန့်အတား မရှိ ပြေးဆွဲနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပြည်တွင်းက ကုန်တင်ကားတွေကတော့ လမ်းတစ်လျှောက် ဂိတ်တွေမှာ သိန်းဂဏန်းနဲ့ ချီတဲ့ ဆက်ကြေးတွေ ပေးနေရပြီး၊ နောင်ချိုအနီးမှာ တရုတ်ကုန်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ကျပ်သိန်း တစ်ထောင်နီးပါး ပေးရတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ၊ ပစ္စည်းအနည်းငယ်သယ်တဲ့ အသေးစား ကုန်သည်တွေ ဖမ်းဆီးခံနေရတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။

ကုန်တင်ကား (ပုံဥပမာ) — ဓာတ်ပုံ: Wikimedia Commons

ဒီစွပ်စွဲချက်ကို တခြားသတင်းဌာနတွေက သီးခြား အတည်ပြုထားခြင်း မရှိသေးပါဘူး — ဒီမိုကရက်တစ် ပရက်စ်တစ်ခုတည်းက ဖော်ပြထားတာပါ။ ဆန့်ကျင်ဘက် အခြေအနေအနေနဲ့ ဘာမာ နျူးစ် အင်တာနေရှင်နယ် (Burma News International) ရဲ့ သတင်းမှာတော့ စစ်ကောင်စီဟာ ဒီဂိတ်တွေက ကုန်တင်ကားတွေကို လာရှိုးထက် ကျော်လွန်ခွင့် မပြုဘဲ၊ စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်နယ်မြေထဲ ဝင်လာရင် တရားမဝင် ကုန်အဖြစ် သိမ်းဆည်းတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီလဆန်းကလည်း သီပေါ/သီပေါအနီးမှာ တရုတ်ကုန်တင်တဲ့ ယာဉ် ခုနစ်ဆယ့်ခုနစ်စီးကို သိမ်းဆည်းပြီး ယာဉ်မောင်း ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီမိုကရက်တစ် ပရက်စ်ရဲ့ ဖော်ပြချက်ကို ကုန်တင်ကားပိုင်ရှင်တစ်ဦးရဲ့ ထွက်ဆိုချက်အဖြစ် ဖတ်ရှုသင့်ပါတယ်။

ဒီသတင်းရဲ့ ဝေဖန်မှုဟာ လူမျိုးစုကို ဦးတည်တာ မဟုတ်ဘဲ စည်းမျဉ်းမဲ့ နှစ်ထပ်စံကို ကျင့်သုံးနေတဲ့ စနစ်ကို — ဂိတ်တွေမှာ ဆက်ကြေးကောက်နေတဲ့ အာဏာပိုင်တွေ၊ ဂိတ်မှူးတွေ၊ ရဲနဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးတွေကို — ဦးတည်တာပါ။ ကိုယ့်မြေပေါ် ကိုယ့်နိုင်ငံသားတွေ ညှဉ်းပန်းခံနေရတာ အုပ်ချုပ်သူတွေရဲ့အမှားပဲလို့ ဒီသတင်းက ဖော်ပြနေပါတယ်။

တရုတ် နိုင်ငံရေးပါတီ ကိုးခုနဲ့ ရန်ကုန်မှာ တွေ့ဆုံ

တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖုန့် ရှီဝမ်ဘင် (Peng Xiubin) ဟာ အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်သုံးရက်က ရန်ကုန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရေးပါတီ ကိုးခုရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ်လို့ ဧရာဝတီ သတင်းဌာနကို ကိုးကားပြီး ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော် ပို့စ် (Bay of Bengal Post) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

တွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ ပါတီတွေထဲမှာ ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP)၊ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ (NUP)၊ ပြည်သူ့ပါတီ (People's Party)၊ ရခိုင့် ဦးဆောင်ပါတီ (Arakan Front Party) တို့ ပါဝင်ပြီး၊ အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် အင်အားစုပါတီ (NDF) ရဲ့ ထက်အောင်ကျော်နဲ့ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (SNLD) ရဲ့ စိုင်းကျော်ညွန့်တို့ကတော့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ တက်ရောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ် — ပါတီနှစ်ခုစလုံးဟာ စစ်ကောင်စီရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ လမ်းပြမြေပုံကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီးနောက် ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရတာပါ။

ဆွေးနွေးတဲ့ အကြောင်းအရာ ငါးခုထဲမှာ တရုတ်အပေါ် ပြည်သူ့သဘောထား၊ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး၊ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ပြည်တွင်းစိန်ခေါ်မှုတွေ ပါဝင်ပြီး၊ တက်ရောက်သူတွေက ပေကျင်းအပေါ် ပြည်သူတွေရဲ့ သံသယရှိနေဆဲပဲလို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်က စစ်ကောင်စီနဲ့ ပြန်လည်ထိတွေ့လာနေချိန်မှာ ပေကျင်းက မြန်မာအပေါ် သူ့ဩဇာကို ခိုင်မာအောင် လုပ်နေတာလို့ ဒီသတင်းက သုံးသပ်ထားပါတယ်။

SEANF က စစ်ကောင်စီကျောထောက်နောက်ခံ လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ကို ထုတ်ပယ်

အရှေ့တောင်အာရှ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများ ဖိုရမ် (SEANF) ဟာ စစ်ကောင်စီကျောထောက်နောက်ခံ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် (MNHRC) ရဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ကို ရပ်စဲလိုက်တယ်လို့ အေရှန်း လိုက် (Asian Lite) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ထိုင်းနဲ့ တီမောလက်စ်တို့က လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ တာဝန်ယူမှု ကတိကဝတ်ကို ပြသခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အစိုးရ (NUG) ကတော့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ်ရက်မှာ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြိုဆိုခဲ့ပြီး၊ ပြည်ထောင်စု လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေကြမ်း အတည်ပြုရေးကို အရှိန်မြှင့်ပေးနိုင်တယ်လို့ ပြောကြားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လွတ်လပ်ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ထူထောင်ရေးအတွက် ဆက်လက် ကြိုးပမ်းသွားမယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

အမေရိကန်–မြန်မာ ဆွေးနွေးမှု — ရှားပါးသတ္တုနဲ့ တရုတ်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု မေးခွန်းများ

တီဘီအက်စ် သတင်း (TBS News) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက် သတင်းအရ အမေရိကန်ဟာ ထိန်းသိမ်းခံထားရတဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဒမ် ကက်စတီလို (Adam Castillo) ကိစ္စ၊ မြန်မာ့ရှားပါးသတ္တု အရင်းအမြစ်တွေနဲ့ တရုတ်ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုတို့နဲ့ပတ်သက်ပြီး မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ ပြန်လည် ထိတွေ့ဆက်ဆံနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေ ဆက်ရှိနေပြီး၊ အကူအညီဖြတ်တောက်မှုနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသား လေးထောင်အတွက် TPS (ယာယီ အကာအကွယ် အခြေအနေ) ရုပ်သိမ်းမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုတွေ ရှိနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ — နှစ်ဦးသေ တစ်ဆယ့်လေးဦးဒဏ်ရာ၊ စက်တင်ဘာမှာ ၃၃၂ ဦးသေ

စစ်ကောင်စီရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ပေါက်တော၊ မင်းကင်းနဲ့ ဆိပ်ဖြူမှာ အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဆယ့်လေးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်း (m.CDM) ရဲ့ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်နှစ်ရက် သတင်းအရ သိရပါတယ်။ စက်တင်ဘာလအတွင်းမှာတော့ စစ်ကောင်စီရဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် အရပ်သား သုံးရာသုံးဆယ့်နှစ် ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကတော့ စစ်ကောင်စီတပ်သား သုံးရာရှစ်ဆယ့်လေး ဦးကို သုတ်သင်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်စခန်း ဆယ်ခု သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ့်ရှစ်–တစ်ဆယ့်ကိုးရက်က ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ် ပိချောင်းဆုံရွာကို တိုက်လေယာဉ်တွေနဲ့ ဝိုင်တွဲ (Y-12) လေယာဉ်တွေက ဗုံး အလုံးတစ်ရာတစ်ဆယ်ကျော် ကြဲချခဲ့ရာမှာ နို့စို့ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် အရပ်သား ကိုးဦး သေဆုံးပြီး ငါးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ မင်းတပ်နဲ့ ကန်ပက်လက်တို့မှာ တိုက်ပွဲတွေ ဆက်ဖြစ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်း — အတင်းအဓမ္မ စစ်မှုထမ်းခိုင်းမှုနဲ့ လူပျောက်မှုများကို စွပ်စွဲ

မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းက စစ်ကောင်စီဟာ အတင်းအဓမ္မ စစ်မှုထမ်းခိုင်းမှုနဲ့ အတင်းအဓမ္မ လူပျောက်မှုတွေကို ဖိနှိပ်မှုလက်နက်အဖြစ် စနစ်တကျ အသုံးပြုနေပြီး၊ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေကို အထူး ဦးတည်နေတယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့တယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းက မြန်မာလုပ်သား တစ်သန်းကျော် စာရွက်စာတမ်းစည်းမျဉ်းသစ်တွေကြောင့် အန္တရာယ်

ထိုင်းနိုင်ငံက မြန်မာရွှေ့ပြောင်းလုပ်သား တစ်သန်းကျော်ဟာ စာရွက်စာတမ်းသက်တမ်းတိုးဖို့ မြန်မာဘက်က စည်းမျဉ်းတွေ တင်းကျပ်လာတာ၊ ဝင်ငွေရဲ့ နှစ်ရာခိုင်နှုန်းကနေ သုံးရာခိုင်နှုန်း အခွန်တောင်းတာ၊ ဝင်ငွေရဲ့ နှစ်ဆယ့်ငါး ရာခိုင်နှုန်းကို တရားဝင်ဘဏ်တွေကနေ တဆင့် လွှဲခိုင်းတာတွေကြောင့် တရားဝင်အလုပ်သမားစနစ်ထဲက ထွက်သွားနိုင်တယ်လို့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေက သတိပေးနေတယ်လို့ အာဆီယံ နောင် (ASEAN Now) က အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ အသက် တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်ကနေ သုံးဆယ့်ငါးနှစ်အတွင်း အမျိုးသားတွေဟာ စာရွက်စာတမ်းတိုးဖို့ ပြန်လာရင် စစ်မှုထမ်းရမှာ စိုးရိမ်နေကြပြီး၊ CI (Certificate of Identity) စင်တာ ငါးခုကို ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်လေးရက်ကနေ ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီ တစ်ဆယ့်လေးရက်အထိ ဖွင့်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

သတင်းတိုများ

• မကွေးတိုင်း ပေါက်မြို့နယ် တောင်ပိုင်းမှာ အောက်တိုဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် မနက် နှစ်နာရီခန့်က မင်းခေါင်တပ်ဖွဲ့က တော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမား ဖိုးသာဟာ ဇွန်လတုန်းက ပခုက္ကူ မြစ်ခြေမှာ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့တဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်သား/ရဲတွေထဲက စစ်သုံ့ပန်း တစ်ဆယ့်သုံးဦးကို ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းကနေ လွတ်မြောက်အောင် ကူညီခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေးသမား သုံးဦးကို ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းသွားကာ သေနတ် လေးလက်နဲ့ ကျည် နှစ်ရာကျော် ယူဆောင်သွားတယ်လို့ မိုးမခ သတင်းက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဓားစာခံတွေကို နောက်ပိုင်း အသက်ရှင်လျက် ကြိုးတုပ်ထားတဲ့ အခြေအနေနဲ့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ပူးပေါင်း ရှာဖွေမှုတွေ လုပ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ရင်းမြစ်များ

• Reuters (Oct 22, 2026) — Myanmar's Aung San Suu Kyi speaks to son for first time in over five years: reuters.com
• The Irrawaddy (Oct 21, 2026), via MICS-TUsF statement — four garment factories (Shwepyitha + Hmawbi), ~10,000 workers at risk (single source; no independent link confirmed in this run)
• MPA (Sep 26, 2026) — Sunrise (Myanmar) Fashion, Thardukan; Teng Hui closure: mpanews.info
• MoeMaKa (Oct 10, 2026) — Garment factories are closing as job opportunities become increasingly scarce in Myanmar: moemaka.net
• Democratic Press (Oct 21, 2026) — border-truck post (single source): facebook.com
• Burma News International — Junta seizes border trade vehicles to cut funding to armed groups: bnionline.net
• Bay of Bengal Post (Oct 22, 2026) — China moves to cement Myanmar influence after US talks: bayofbengalpost.com
• Asian Lite (Oct 22, 2026) — SEANF expels Myanmar junta-backed human rights commission: asianlite.com
• TBS News (Oct 22, 2026) — US–Myanmar talks raise questions over rare-earth minerals and China's influence: tbsnews.net
• m.CDM Domestic News (October 22, 2026): moemaka.net
• m.CDM Domestic News (October 21, 2026): moemaka.net
• ASEAN Now (Oct 21, 2026) — Myanmar rules put 1m workers in Thailand at risk: aseannow.com

">

ဆက်ဖတ်ရန် →

First Call in More Than Five Years — Aung San Suu Kyi Speaks With Her Son Kim Aris

First Call in More Than Five Years — Aung San Suu Kyi Speaks With Her Son Kim Aris

📅 💬 မှတ်ချက်

Ye Yint Nge — October 22, 2026

Something remarkable happened today, October 22. Daw Aung San Suu Kyi was allowed to speak by telephone with her younger son, Ko Htein Lin (Kim Aris) — for the first time in more than five years, since the 2021 military coup.

According to today's statement by the military government's presidential spokesperson (Myanmar Presidential Spokesperson), Daw Aung San Suu Kyi spoke with her younger son, Mr. Kim Aris (Ko Htein Lin), by telephone through the Myanmar Embassy in London from 2:30 p.m. to 2:50 p.m. Myanmar time — a 20-minute consular call. Photographs of both of them speaking on the phone were released together with the statement.

Photo — Daw Aung San Suu Kyi speaking on the telephone (Myanmar Presidential Spokesperson release, October 22, 2026).

In the photograph of Daw Aung San Suu Kyi on the phone, a wall calendar behind her reads "October 2026." But look closely at the date: the 22nd carries a brown box and a marker dot that appear in no normal printed calendar. Zoomed in, the box is plainly not print — it was added afterwards, before the photo was released, so that viewers would register the date. Date-proofing as stagecraft.

Kim Aris himself confirmed the call today on Facebook, in words reported by AFP: "Today, I was finally able to speak with my mother, Daw Aung San Suu Kyi, after more than five years. Hearing her voice again means more than words can express." According to a post by Pan Sello V2.0, Daw Aung San Suu Kyi's voice sounded strong during the call, and she said she was well.

Photo — Kim Aris (Ko Htein Lin) speaking on the telephone at the Myanmar Embassy in London (Myanmar Presidential Spokesperson release, October 22, 2026).

What led to today

Daw Aung San Suu Kyi, now 81, has been detained since the day of the coup, February 1, 2021. According to the military authorities, she is now under house arrest in Naypyidaw, having been moved from prison to house arrest on April 30, 2026, as the authorities announced at the time.

Contact with her family had been completely cut off. Her son Kim Aris has been running a "Proof of Life" campaign since April 2026, demanding proof that his mother is alive; on July 30 he pointed out that she had been detained for more than 2,000 days without the family receiving any reliable proof of life. Letters have been blocked as well: in nearly three years, the family received only one reply — and even that letter had been censored — as Kim Aris told The Times in an interview on October 20.

On August 3, 2026, a delegate of the International Committee of the Red Cross (ICRC) was allowed to meet Daw Aung San Suu Kyi in private (Reuters). Her son called that the first positive development in more than five years, and said he hoped to be able to speak with his mother in time.

On October 17, Kim Aris also called on world leaders who are engaging with Min Aung Hlaing to show tangible results, saying the immediate release of his mother should be the first step. This week, the military authorities released photographs of Daw Aung San Suu Kyi receiving books from King Charles, which Reuters confirmed on October 19.

Worth noting the timing: Kim Aris posted the "FREE HER. FREE THEM ALL" poster renewing his demand for family contact on the evening of October 21 (19:07 London time) — and roughly 14 hours later, the military authorities granted this call.

One phone call — but not the answer

This call is the first direct voice contact between a mother and her son after more than five years of silence — a genuinely important moment for the family. But it should be seen clearly for what it is: a call arranged by the military government itself, connected through its own embassy, and publicised with photographs by its own spokesperson — a managed presentation. A single 20-minute consular call changes nothing about the underlying facts: Daw Aung San Suu Kyi remains detained, her family still cannot visit her, and letters remain blocked.

Measured by the standard Kim Aris himself set on October 17 — that the first step of any engagement is her immediate release — that step has not been taken.

Sources: Myanmar Presidential Spokesperson statement (October 22, 2026); AFP (via NAMPA); Reuters (August 3, 2026); The Times — Kim Aris interview (October 20, 2026); Pan Sello V2.0 post (October 22, 2026).

ဆက်ဖတ်ရန် →

၅ နှစ်ကျော်ကြာမှ ပထမဆုံး — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထိန်လင်း ဖုန်းပြောခွင့်ရ

၅ နှစ်ကျော်ကြာမှ ပထမဆုံး — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထိန်လင်း ဖုန်းပြောခွင့်ရ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ဒီနေ့ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှာ ထူးခြားတဲ့ သတင်းတစ်ခု ထွက်လာပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သားငယ် ကိုထိန်လင်း (Kim Aris) နဲ့ တယ်လီဖုန်းနဲ့ စကားပြောခွင့် ရခဲ့ပါတယ် — ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ၅ နှစ်ကျော် ကြာပြီးမှ ပထမဆုံး အကြိမ်ပါ။

စစ်အစိုးရ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် (Myanmar Presidential Spokesperson) ရဲ့ ဒီနေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်နေ့ မွန်းလွဲ ၂ နာရီ ၃၀ မိနစ်ကနေ ၂ နာရီ ၅၀ မိနစ် အထိ — မိနစ် ၂၀ ကြာ — လန်ဒန်မြို့ရှိ မြန်မာ သံရုံးကတစ်ဆင့် သားငယ် Mr. Kim Aris (ခ) ကိုထိန်လင်းနဲ့ ကောင်စစ် ဆက်သွယ်မှု အဖြစ် တယ်လီဖုန်းနဲ့ အပြန်အလှန် ပြောဆိုခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ထုတ်ပြန်ချက်နဲ့အတူ နှစ်ဖက်စလုံး ဖုန်းပြောနေတဲ့ ဓာတ်ပုံတွေကိုလည်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ပုံ — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တယ်လီဖုန်း ပြောဆိုနေပုံ (စစ်အစိုးရ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် ထုတ်ပြန်ချက်၊ အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆)။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖုန်းပြောနေတဲ့ ပုံမှာ သူ့နောက်က နံရံပေါ်က ပြက္ခဒိန်မှာ "အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆" လို့ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သတိထားစရာက — ၂၂ ရက်နေ့ရဲ့ နေရာမှာ သာမန် ပြက္ခဒိန် ပုံနှိပ်မှာ လုံးဝ မပါတဲ့ အညိုရောင် အကွက်နဲ့ အမှတ်အသား တစ်ခု ထပ်တင် ထားတာပါ။ ပုံကို အနီးကပ် ချဲ့ကြည့်ရင် အဲဒီ အကွက်က ပုံနှိပ် မဟုတ်ဘဲ နောက်မှ ထပ်ထည့်ထားတာ သိသာပါတယ် — ရက်စွဲကို လူတွေ သေချာ သတိထားမိအောင် စစ်တပ်ဘက်က ပုံ မထုတ်ပြန်ခင် တမင် ပြင်ဆင် လုပ်ထားတဲ့ပုံ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုထိန်လင်း ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဒီနေ့ သူ့ရဲ့ Facebook မှာ ဒီလိုရေးပြီး အတည်ပြုခဲ့ပါတယ် — "ဒီနေ့ ကျွန်တော် အမေ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ၅ နှစ်ကျော်အကြာမှာ နောက်ဆုံး စကားပြောနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့ အသံကို ပြန်ကြားရတာဟာ စကားလုံးတွေနဲ့ ဖော်ပြလို့ ရတာထက် ပိုပါတယ်" လို့ ပြင်သစ် သတင်းဌာန (AFP) က ဖော်ပြပါတယ်။ ပန်ဆယ်လို V2.0 ရဲ့ post အရ စကားပြောချိန်မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အသံက မာမာချာချာ ရှိပြီး နေကောင်းတယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ပုံ — ကိုထိန်လင်း (Kim Aris) လန်ဒန်မြို့ မြန်မာ သံရုံးတွင် တယ်လီဖုန်း ပြောဆိုနေပုံ (စစ်အစိုးရ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် ထုတ်ပြန်ချက်၊ အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆)။

ဒီနေ့အထိ ဘာတွေ ဖြစ်ခဲ့သလဲ

အသက် ၈၁ နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်တဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းတဲ့နေ့ ကတည်းက ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းထားတာပါ။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အဆိုအရ သူဟာ အခု နေပြည်တော်မှာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်နဲ့ ရှိနေပြီး ၂၀၂၆ ဧပြီ ၃၀ ရက်က ထောင်ကနေ နေအိမ်အချုပ်ကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

မိသားစုနဲ့ အဆက်အသွယ် လုံးဝ ပြတ်တောက်နေခဲ့တာပါ။ သားဖြစ်သူ ကိုထိန်လင်းက အမေ အသက်ရှင်နေကြောင်း သက်သေပြဖို့ "Proof of Life" လှုပ်ရှားမှုကို ၂၀၂၆ ဧပြီလကတည်းက လုပ်ဆောင်နေပြီး ဇူလိုင် ၃၀ ရက်နေ့မှာ ထိန်းသိမ်းခံရတာ ရက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်လာပြီ ဖြစ်ကြောင်း၊ အသက်ရှင် သက်သေ တစ်စုံတစ်ရာ မရသေးကြောင်း တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ စာပေးစာယူ ဘက်မှာလည်း မိသားစုထံ ပေးပို့တဲ့ စာတွေ ပိတ်ဆို့ခံထားရပြီး သုံးနှစ်နီးပါး အတွင်း ပြန်စာ တစ်စောင်ပဲ — အဲဒါတောင် စီစစ်ဖြတ်တောက် ခံထားရတဲ့ စာ — ရခဲ့တယ်လို့ ကိုထိန်လင်းက အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်နေ့ The Times အင်တာဗျူးမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။

ဩဂုတ် ၃ ရက် ၂၀၂၆ မှာတော့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ (ICRC) ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ သီးသန့် တွေ့ဆုံခွင့် ရခဲ့ပါတယ် (Reuters) — သားဖြစ်သူက အဲဒါကို ၅ နှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံး အပြုသဘော တိုးတက်မှုလို့ ပြောခဲ့ပြီး အမေနဲ့ စကားပြောခွင့်ရဖို့ မျှော်လင့်ကြောင်းလည်း ပြောခဲ့ပါတယ်။

အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်နေ့ကလည်း ကိုထိန်လင်းက မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ ဆက်ဆံညှိနှိုင်းနေတဲ့ ကမ္ဘာ့ ခေါင်းဆောင်တွေကို ရလဒ် အမှန်တကယ် ပြဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး အဲဒီ ပထမ ခြေလှမ်းအဖြစ် သူ့အမေကို ချက်ချင်း လွှတ်ပေးဖို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒီတစ်ပတ်ထဲမှာပဲ စစ်အစိုးရဘက်က King Charles ထံက စာအုပ်တွေ လက်ခံရယူနေတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ပုံတွေကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အဲဒါကို Reuters က အတည်ပြုခဲ့ပါတယ် (အောက်တိုဘာ ၁၉)။

မှတ်သားစရာက — ကိုထိန်လင်းက "FREE HER. FREE THEM ALL" ပိုစတာနဲ့ အတူ မိသားစု ဆက်သွယ်ခွင့် တောင်းဆိုတဲ့ post ကို အောက်တိုဘာ ၂၁ ရက် ညနေပိုင်း (လန်ဒန် အချိန် ၁၉:၀၇) မှာ တင်ခဲ့ပြီး အဲဒီနောက် ၁၄ နာရီ ဝန်းကျင် အကြာမှာပဲ ဒီ ဖုန်းပြောခွင့်ကို စစ်အစိုးရဘက်က ခွင့်ပြုခဲ့တာပါ။

ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု တစ်ခု — ဒါပေမယ့် အဖြေ မဟုတ်သေးဘူး

ဒီ ဖုန်းပြောခွင့်က ငါးနှစ်ကျော် ပြတ်တောက်နေတဲ့ မိခင်နဲ့ သားကြားမှာ ပထမဆုံး တိုက်ရိုက် အသံ ဆက်သွယ်မှုပါ — မိသားစုအတွက် ဆိုရင် တကယ့်ကို အရေးကြီးတဲ့ အခိုက်အတန့်ပါ။ ဒါပေမယ့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်ရမှာက — ဒီ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုဟာ စစ်အစိုးရ ကိုယ်တိုင် စီစဉ်ပြီး၊ သူတို့ သံရုံးကတစ်ဆင့် ချိတ်ဆက်ပြီး၊ သူတို့ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်က ပုံတွေနဲ့တကွ ထုတ်ပြန်လိုက်တဲ့ စီမံထားတဲ့ မြင်ကွင်း တစ်ခုပါ။ မိနစ် ၂၀ စာ ကောင်စစ် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု တစ်ခုက အခြေအနေကို မပြောင်းပါဘူး — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ အခုထိ ထိန်းသိမ်း ခံထားရဆဲ၊ မိသားစု လာရောက် တွေ့ဆုံခွင့် မရှိသေး၊ စာပေးစာယူ ပိတ်ဆို့ထားဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုထိန်လင်း ကိုယ်တိုင် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်က ပြောထားတဲ့ စံနှုန်းနဲ့ တိုင်းရင် — ဆက်ဆံညှိနှိုင်းမှုရဲ့ ပထမ ခြေလှမ်းက သူ့ကို ချက်ချင်း လွှတ်ပေးဖို့ပါ။ အဲဒီ ခြေလှမ်း မရောက်သေးပါဘူး။

ဓာတ်ပုံထဲက အခန်းနဲ့ ပြက္ခဒိန်

ထုတ်ပြန်လာတဲ့ ဓာတ်ပုံကို အရင် ထုတ်ပြန်ဖူးတဲ့ တွေ့ဆုံမှု ဓာတ်ပုံနဲ့ တိုက်ကြည့်ရင် ဖုန်းပြောတဲ့ အခန်းဟာ အဲဒီ အခန်းပဲ ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ သစ်သား နံရံ၊ ညာဘက် ပြတင်းပေါက် ပုံစံ၊ ပြက္ခဒိန် ချိတ်ထားတဲ့ နေရာ — အားလုံး အတူတူပဲ ဖြစ်ပြီး ထိုင်ခုံ စားပွဲတွေသာ လဲထားတာ ဖြစ်တယ်။ ဒီတစ်ခါမှာတော့ အဖြူခင်း စားပွဲရှည်ကြီး ထားပြီး ဖုန်းနဲ့ စားပွဲပေါ်က အဖြူကိရိယာကို စင်တင် ရိုက်ကူးထားတဲ့ ပုံ ဖြစ်တယ်။

နံရံပေါ်က ပြက္ခဒိန်ကလည်း ရွှေကမ္ဘာ ပြက္ခဒိန် — သုံးလ တစ်ရွက် ပြတဲ့ သာမန် ပြက္ခဒိန်ပဲ ဖြစ်တယ်။ မူရင်း ပြက္ခဒိန်မှာ ရက်စွဲပေါ်မှာ ဘောင် ခတ်ထားတာ မပါဘူး။ ဒါကြောင့် "၂၂" ပေါ်က ဘောင်ဟာ ဓာတ်ပုံ ထုတ်ပြန်ခါနီးမှ ထပ်ထည့်ထားတာ ဖြစ်ကြောင်း ပိုပြီး သေချာသွားတယ်။

အရင်းအမြစ်: Myanmar Presidential Spokesperson ထုတ်ပြန်ချက် (အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆); AFP (NAMPA ကတစ်ဆင့်); Reuters (ဩဂုတ် ၃၊ ၂၀၂၆); The Times — Kim Aris အင်တာဗျူး (အောက်တိုဘာ ၂၀၊ ၂၀၂၆); ပန်ဆယ်လို V2.0 post (အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆)။

ဆက်ဖတ်ရန် →

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ့မိုးလေဝသ — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

ဒီနေ့ (၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆၊ ကြာသပတေးနေ့) မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းချက်ကို DMH၊ ECMWF၊ yr.no၊ UK Met Office စတဲ့ ရင်းမြစ် အမျိုးမျိုး ယှဉ်စစ်ပြီး တင်ပြပါတယ်။

တစ်နိုင်ငံလုံး ခြုံငုံ ခန့်မှန်းချက်

ဒီနေ့ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှာ အများစု နေသာ/တိမ်ကင်းပွင့်နိုင်ပါတယ်။ အလယ်ပိုင်း မြေပြန့် (မန္တလေး၊ နေပြည်တော်၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) တို့မှာ နေသာပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၃၃–၃၅ ဒီဂရီ၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၆ ဒီဂရီ ခန့်မှန်းပါတယ်။ မိုးရွာနိုင်ခြေ နည်းပါတယ်။

ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနဲ့ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် နေ့လယ်ပိုင်း/ညနေပိုင်းမှာ မိုးရွာနိုင်ပြီး တစ်ချို့နေရာများတွင် မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်နိုင်ပါတယ်။ မိုးရေချိန်ကတော့ ၁–၅ မီလီမီတာ ခန့်မှန်းရပါတယ်။

တိုင်းပြည် တစ်ဝှမ်းလုံး အပူချိန် အမြင့်ဆုံး ၃၁–၃၅ ဒီဂရီ၊ အနိမ့်ဆုံး ၂၄–၂၇ ဒီဂရီ ဖြစ်ပြီး လေကတော့ တစ်နာရီ ၇–၁၄ ကီလိုမီတာ လောက်သာ တိုက်ခတ်ပါမယ်။

မနက်ဖြန် (၂၃ အောက်တိုဘာ) မှာ မိုးရွာသွန်းမှုက ပိုမိုလျော့ပါးသွားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး နေသာနိုင်ပါတယ်။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စောင့်ကြည့်ချက်

DMH (မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန) ၏ ဒီနေ့ မနက် ၇ နာရီ သတင်းအရ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အနောက်တောင်ပိုင်း တမီလ်နာဒူးကမ်းခြေအနီးမှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း (Low Pressure Area) ဆက်လက်တည်ရှိနေပါတယ်။ မြန်မာအတွက် ရေကြီး/ရေလယ်ခေါင် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိပါ။

IMD (အိန္ဒိယ မိုးလေဝသဌာန) ခန့်မှန်းချက်အရ အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်ခန့်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့တောင်ပိုင်းမှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း အသစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျား၍ အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်ကမ်းခြေဘက်သို့ ဦးတည်နိုင်ပါတယ် — မြန်မာကမ်းခြေကို ဦးတည်ထားခြင်းမျိုး မရှိပါ။ ၄၈ နာရီအတွင်း မြန်မာကို မုန်တိုင်း ဝင်ရောက်နိုင်ခြေ မရှိပါ။

ရွေ့လျားနေတဲ့ မိုးလေဝသမြေပုံ

ရင်းမြစ်များ

• DMH, Myanmar — moezala.gov.mm (Bay of Bengal Condition bulletin, 07:00 MMT 22 Oct 2026)
• IMD, India — imd.gov.in (outlook 21 Oct 2026)
• Windy.com — windy.com (ECMWF model)
• yr.no — yr.no
• UK Met Office — metoffice.gov.uk
• weather.com, weather25.com, easeweather.com, meteoblue.com — 22 Oct 2026 forecasts

ဆက်ဖတ်ရန် →

တိုင်းပြည် failed state ဖြစ်လာနိုင်လား — သက်သေတွေနဲ့ ကြည့်ခြင်း

တိုင်းပြည် failed state ဖြစ်လာနိုင်လား — သက်သေတွေနဲ့ ကြည့်ခြင်း

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

"မြန်မာပြည် failed state ဖြစ်လာနိုင်လား" — ဒီမေးခွန်း မေးနေကြတာ ငါးနှစ်ကျော်ပါပြီ။ ကျွန်တော့် အဖြေကို အရင်ဆုံး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောပါမယ်။ Failed state ဆိုတာ ဘယ်ဘက်က တိုင်းတာလဲ ဆိုတာပေါ် မူတည်ပါတယ်။ အစိုးရတစ်ရပ်ရဲ့ အခြေခံ အလုပ်တွေ — နယ်မြေ ထိန်းချုပ်တာ၊ လုံခြုံရေး ပေးတာ၊ လမ်းဖောက်တာ၊ မီးပေးတာ၊ ကျောင်းဖွင့်တာ၊ ငွေကြေး စနစ် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းတာ — ဒါတွေနဲ့ တိုင်းရင် မြန်မာပြည်ဟာ failed state ဖြစ်ဖို့ "လာနိုင်" တဲ့ အဆင့် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အဲဒီ အဆင့်ကို ၂၀၂၁–၂၀၂၂ မှာ ရောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အခုမေးခွန်းက "ပြန်ထနိုင်မလား" ဆိုတာပါပဲ။ ဒီဆောင်းပါးမှာ စိတ်ကူးနဲ့ မရေးပါဘူး။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ကိန်းဂဏန်း၊ အစီရင်ခံစာ၊ ရက်စွဲတွေနဲ့ တစ်ပိုင်းချင်း စစ်ဆေးပြပါမယ်။ စာဖတ်သူ ကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်နိုင်အောင် သက်သေကို အရင်ပြပါမယ်။

အဆင့်ဆင့် လျောကျလာတာလား၊ ပြန်တက်နေတာလား — ၂၀၂၁–၂၀၂၆ ကိန်းဂဏန်းများ

ပထမဆုံး အချက်က Fragile States Index — Fund for Peace အဖွဲ့က နှစ်စဉ် ထုတ်ပြန်တဲ့ ပျက်စီးလွယ်မှု ညွှန်းကိန်း ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာရဲ့ အမှတ်က ၂၀၂၀ မှာ ၁၂၀ မှတ်မှာ ၉၄.၀၊ အာဏာသိမ်းနှစ် ၂၀၂၁ ရဲ့ အချက်အလက်ကို ဖတ်တဲ့ ၂၀၂၂ ထုတ်ဝေမှုမှာ ၁၀၀.၀ အထိ ခုန်တက်သွားပါတယ်။ Fund for Peace ရဲ့ ၂၀၂၂ အစီရင်ခံစာအရ ဒီ +၆.၂ မှတ် မြင့်တက်မှုဟာ အဲဒီနှစ် ကမ္ဘာပေါ်မှာ အဆိုးဆုံး တစ်နှစ်တာ ကျဆင်းမှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၃ မှာ ၁၀၀.၂၊ ၂၀၂၄ မှာ ၁၀၀.၀ — "Alert" (သတိပေးချက်) အဆင့်မှာ သုံးနှစ်ဆက်တိုက် ပိတ်နေပါတယ်။ ညွှန်းကိန်း ပုံသဏ္ဍာန်ကို ကြည့်ရင် ဖြည်းဖြည်းချင်း လျောကျလာတာ မဟုတ်ဘူး၊ ၂၀၂၁ မှာ တစ်ဆင့်တည်း ပြိုကျပြီး အဲဒီ အနက်မှာ နှစ်နဲ့ချီ ပိတ်နေတာပါ။ ပြန်တက်လာတဲ့ လက္ခဏာ တစ်နှစ်မှ မရှိပါဘူး။ (သတိထားစရာ — ၂၀၂၄ ထက် နောက်ကျတဲ့ FSI ထုတ်ဝေမှု ရှာမတွေ့သေးပါဘူး။ "၂၀၂၅ FSI" ဆိုပြီး ပြောနေကြရင် အဲဒါ စစ်ဆေး အတည်ပြုထားတာ မဟုတ်ပါ။)

စီးပွားရေးဘက်ကို ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) ရဲ့ Myanmar Economic Monitor အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ ကြည့်ရင် ပုံသဏ္ဍာန်က ဒီလိုပါ။ ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၀/၂၁ မှာ GDP −၉.၀%၊ ၂၀၂၁/၂၂ မှာ −၁၂.၀% ကျဆင်းခဲ့ပြီး ၂၀၂၂/၂၃ မှာ +၄.၀%၊ ၂၀၂၃/၂၄ မှာ +၁.၀% အနိမ့်စား ပြန်တက်ချက်တွေ ရှိခဲ့ပေမယ့် ၂၀၂၄/၂၅ မှာ −၁.၀%၊ ၂၀၂၅/၂၆ မှာ −၂.၀% (ကမ္ဘာ့ဘဏ် ခန့်မှန်း၊ ဇွန် ၂၀၂၆) နဲ့ ပြန်ကျနေပါတယ်။ အရေးကြီးတာ တိုးနှုန်း မဟုတ်ဘဲ အရွယ်အစားပါ — ၂၀၂၅/၂၆ မှာ မြန်မာ့ GDP ဟာ COVID မတိုင်ခင် အဆင့်ထက် ၁၃% ခန့် နိမ့်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ် (ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ ဇွန် ၂၀၂၅)။ ကုလသမဂ္ဂ (UN News, ဇန်နဝါရီ ၃၁၊ ၂၀၂၅) ကတော့ ၂၀၂၀ ကနေ ၂၀၂၄ အတွင်း GDP ၉% ကျုံ့သွားပြီး အရင် ဆယ်စုနှစ်ရဲ့ တိုးတက်မှုတွေ နောက်ပြန် ဆုတ်သွားတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

စစ်ကောင်စီကတော့ ဒီလိုမပြောပါဘူး။ မင်းအောင်လှိုင်က ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့ အစည်းအဝေးမှာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အချက်အလက်တွေကို "မတိကျ၊ မပြည့်စုံ" လို့ပြောပြီး ၂၀၂၅/၂၆ မှာ GDP ၆.၈% တိုးမယ်လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ် (Progressive Voice / Burma News International Coup Watch, ဇူလိုင် ၁၇၊ ၂၀၂၅ မှာ မှတ်တမ်းတင်ထား)။ ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ တကယ့် ခန့်မှန်းက −၂.၀% ဖြစ်ပြီး အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (Asian Development Bank, ဧပြီ ၂၀၂၆) ကလည်း −၂.၂% လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ +၆.၈% ကို ထောက်ခံတဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ခန့်မှန်းချက် တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ Global New Light of Myanmar က တင်ပြတဲ့ "GDP ဒေါ်လာ ၇၆.၄ ဘီလီယံကနေ ၈၁.၆ ဘီလီယံ တိုးမယ်" ဆိုတာကလည်း ၂၀၂၂ ဩဂုတ်ကတည်းက ၂,၁၀၀ ကျပ်မှာ အေးခဲထားတဲ့ တရားဝင် ငွေလဲလှယ်နှုန်းနဲ့ တွက်ထားတော့ ဒေါ်လာ ကိန်းဂဏန်းက အလိုလို ဖောင်းနေတာပါ။ တကယ့် တိုးတက်မှု အတိုင်းအတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အကောင်းဆုံး စကားလုံး (ဇွန် ၂၀၂၆) ကတောင် "tentative stabilization" — မတည်မငြိမ် တည်ငြိမ်လာစပြုတာ — လို့ပဲ သုံးထားပြီး၊ အဲဒါကလည်း နှိမ့်ချထားတဲ့ အဆင့်မှာပါ။

ဆင်းရဲနှုန်းမှာ အထင်မှား အများဆုံး ကိန်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ မကြာခဏ ပြောကြတဲ့ "၆၈%" ဆိုတာ ဘာလဲ ရှင်းပါမယ်။ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ် (UNDP) က ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၈ ရက်နေ့မှာ ထုတ်တဲ့ *Layers of Deprivation* အစီရင်ခံစာအရ လူဦးရေရဲ့ ၃၂.၆% (လူ ၁၇.၉ သန်း) က ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ နေထိုင်မှု ဆိုတဲ့ ရှုထောင့်စုံ ဆင်းရဲမှုမှာ ရှိနေပြီး နောက်ထပ် ၃၅.၅% (လူ ၁၉.၅ သန်း) က ဆင်းရဲတွင်းထဲ ကျဖို့ အန္တရာယ်မှာ ရှိပါတယ်။ ဒီနှစ်ခု ပေါင်းမှ ၆၈% — လူ ၃၇ သန်းကျော် — "ဆင်းရဲနေသူ (သို့) တုန်လှုပ်ချက် တစ်ခုနဲ့ ဆင်းရဲသွားနိုင်သူ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဝင်ငွေ ဆင်းရဲနှုန်း ၆၈% လို့ ရေးရင် မှားပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အမျိုးသားမျဉ်း စားသုံးမှု စစ်တမ်းနည်းနဲ့ တိုင်းတဲ့ ဆင်းရဲနှုန်းကတော့ ၂၀၂၅ မှာ ၂၉.၉% (လူ ၁၆.၄ သန်း) ဖြစ်ပြီး UNDP ရဲ့ People's Pulse စစ်တမ်း (၂၀၂၄ ဧပြီ) နည်းနဲ့ဆို ၂၀၂၃ ကုန်မှာ ၄၉.၇% အထိ ရှိပါတယ်။ နည်းတွေ မတူတော့ ကိန်းဂဏန်းတွေ မတူဘူး — ဘယ်နည်းနဲ့ တိုင်းတိုင်း လမ်းကြောင်းက တစ်ခုတည်းပါ။ ဆင်းရဲမှုက နှစ်ဆလောက် တိုးလာပြီး အောက်ဆင်းတဲ့ အနက်နဲ့ အကျယ်က ၂၀၂၃ ကတည်းက မပြောင်းဘူးလို့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ကိုယ်တိုင် ပြောထားပါတယ်။ အဲဒီ UNDP အစီရင်ခံစာထဲက နောက်တစ်ချက် — ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း လူငယ် အနည်းဆုံး ၁ သန်း တိုင်းပြည်က ထွက်သွားပါပြီတဲ့။ ဒါဟာ နိုင်ငံရဲ့ လူ့စွမ်းအား အနာဂတ် ကိုယ်တိုင် ယိုထွက်နေတာပါ။

ငွေကြေးကို ကြည့်ပါ။ အာဏာမသိမ်းခင် ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ–ဖေဖော်ဝါရီမှာ တစ်ဒေါ်လာ ၁,၃၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင်ပါ။ ဗဟိုဘဏ်က ၂၀၂၂ ဩဂုတ် ၅ ရက်မှာ ၂,၁၀၀ ကျပ်လို့ သတ်မှတ်ပြီး အဲဒီနေရာမှာ အေးခဲ ထားလိုက်တာ ဒီနေ့ထိပါပဲ။ စျေးကွက် အမှန်နှုန်းကတော့ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်လယ်မှာ အနက်‌အကျဆုံး ၇,၅၀၀ ကျပ် အထိ ရောက်ခဲ့ဖူးပြီး (Reuters, ဩဂုတ် ၂၁၊ ၂၀၂၄) ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်နေ့ လမ်းဘေးစျေးက ၄,၅၈၀–၄,၆၁၀ ကျပ်ဝန်းကျင် ရှိနေပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကျပ်ငွေရဲ့ စျေးကွက် တန်ဖိုးဟာ ၂၀၂၁ အစောပိုင်းကနဲ့ နှိုင်းရင် သုံးပုံ နှစ်ပုံကနေ လေးပုံ သုံးပုံအထိ ပျောက်သွားပြီးပါပြီ။ ငွေဖောင်းပွကလည်း ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၂/၂၃ ကနေ သုံးနှစ် ဆက်တိုက် ၂၇–၃၀% အထက်မှာ ရှိခဲ့ပြီး တစ်ခဏ ၂၀% အောက် ဆင်းခဲ့ပေမယ့် ၂၀၂၆ မတ် လောင်စာဆီ အကြပ်အတည်း နောက်မှာ ဧပြီမှာ ၂၄.၆% အထိ ပြန်ခုန်တက်သွားပါတယ် (ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ ဇွန် ၂၀၂၆)။ စျေးနှုန်းတွေ ကျသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး — ကုန်စျေးနှုန်း အဆင့်ကိုယ်က အမြင့် အသစ်မှာ အမြဲတမ်း တည်သွားတာပါ။

လျှပ်စစ်မီးက အထင်ရှားဆုံး သက်သေပါ။ ၂၀၂၂ အစောပိုင်းမှာ အမြင့်ဆုံး ထုတ်လုပ်မှု ၃,၇၁၁ မဂ္ဂါဝပ်ကနေ ၂,၆၆၅ မဂ္ဂါဝပ်အထိ လပိုင်းအတွင်း ကျသွားခဲ့ပါတယ် (ကမ္ဘာ့ဘဏ် Infrastructure Monitoring, ဧပြီ ၂၀၂၂)။ ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီမှာ ထုတ်လုပ်မှုက ပုံမှန် ၄,၀၀၀ မဂ္ဂါဝပ်ဝန်းကျင်အစား ၂,၂၀၀ မဂ္ဂါဝပ်ဝန်းကျင်ပဲ ရှိပြီး ရန်ကုန်ကို ၄ နာရီ ပေး၊ ၈ နာရီ ဖြတ် အချိန်ဇယားနဲ့ ပေးနေရပါတယ် (Reuters, ဇန်နဝါရီ ၁၇၊ ၂၀၂၅)။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ ဆန်းစစ်ချက်အရ ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ၇၅% က မီးပြတ်မှုကို ကြုံတွေ့နေရပြီး လျှပ်စစ် ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ နံပါတ်တစ် အဟန့်အတား ဖြစ်နေဆဲပါ။ ကမ္ဘာ့ဘဏ် ကိုယ်တိုင်က ၂၀၂၄ အစောပိုင်း စွမ်းရည်ဟာ "၂၀၁၅ အဆင့်အထိ နောက်ပြန် ဆုတ်သွားပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာရဲ့ တိုးတက်မှုတွေ လုံးဝ ဆုံးရှုံးသွားတာနဲ့ တူညီတယ်" လို့ ရေးခဲ့ပါတယ်။

နောက်ဆုံး၊ အခိုင်မာဆုံး လမ်းကြောင်းတစ်ခု — အိုးအိမ်မဲ့ ဖြစ်နေရသူတွေ။ လူသားချင်း စာနာမှု လိုအပ်သူ အရေအတွက်က ၂၀၂၁ (အာဏာမသိမ်းခင် အစီအစဉ်) မှာ ၁ သန်းဝန်းကျင်၊ ၂၀၂၂ မှာ ၁၄.၄ သန်း၊ ၂၀၂၃ မှာ ၁၇.၆ သန်း၊ ၂၀၂၄ မှာ ၁၈.၆ သန်း၊ ၂၀၂၅ မှာ ၁၉.၉ သန်း အထိ တက်လာပါတယ် (UNOCHA Humanitarian Needs Overviews)။ ပြည်တွင်း စစ်ရှောင် (IDP) အရေအတွက်က အာဏာမသိမ်းခင် ၃၃၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ကနေ ၂၀၂၆ အလယ်မှာ ၃.၈ သန်း (UNOCHA Update No. 52, ဇူလိုင် ၂၀၂၆)၊ ၂၀၂၆ ကုန်မှာ ၄.၀ သန်း ရောက်မယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ (သတိထားစရာ — UNOCHA ရဲ့ ၂၀၂၆ အစီအစဉ်မှာ "လိုအပ်သူ ၁၆.၂ သန်း" လို့ နည်းသွားတာ အခြေအနေ ကောင်းလာလို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ ရန်ပုံငွေ နည်းလို့ ဦးစားပေး စံနှုန်း တင်းကျပ် လိုက်တာပါ။ အဲဒီ အစီအစဉ် ကိုယ်တိုင်က စစ်ရှောင် ၃.၆ သန်းကနေ ၄.၀ သန်း တိုးမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။) စစ်ရှောင် ကိန်းဂဏန်းဟာ နှစ်တိုင်း၊ ခြွင်းချက်မရှိ၊ တိုးလာနေပါတယ် — အခြား ညွှန်းကိန်းတွေ အနိမ့်မှာ တည်ငြိမ်သွားရင်တောင် ဒီတစ်ခုကတော့ မတည်ငြိမ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အကျဉ်းချုပ် ပြောရရင် — ကျဆင်းမှု ပုံသဏ္ဍာန်က "နှစ်တိုင်း ဖြည်းဖြည်း လျောကျတာ" လည်း မဟုတ်၊ "ပြန်တက်လာတာ" လည်း မဟုတ်။ ၂၀၂၁–၂၂ မှာ တစ်ဆင့် ပြိုကျပြီး အဲဒီ အနိမ့်အဆင့်မှာ ပိတ်နေတာ၊ လူသားချင်း အခြေအနေနဲ့ အခြေခံ အဆောက်အအုံကတော့ ၂၀၂၅ အထိ ဆက်ကျနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်ရေး ၂၀၂၁–၂၀၂၆ နဲ့ အနာဂတ်

နယ်မြေ ထိန်းချုပ်မှုကို ပြောရင် နည်းလမ်းတွေ မတူတဲ့ အဖွဲ့တွေရဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေကို တစ်ခု တည်းအဖြစ် ရောရေးလို့ မရပါဘူး။ တစ်ခုချင်း ရှင်းပြပါမယ်။ မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး လေ့လာရေး အဖွဲ့ ISP-Myanmar ရဲ့ *State of Myanmar 2025–2026* အစီရင်ခံစာ (၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ ထုတ်) အရ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်နေ့ အချက်အလက်မှာ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ (EAO) နှင့် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့များ (PDF) ကိုင်ထားတဲ့ နယ်မြေဟာ တိုင်းပြည် ဧရိယာရဲ့ ၃၇.၈၄% ဖြစ်ပြီး၊ စစ်တပ် မြေပြင် ခြေကုပ်ရှိပေမယ့် အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်မှု မရှိတဲ့ နယ်မြေတွေပါ ထည့်တွက်ရင် တိုင်းပြည်ရဲ့ "ထက်ဝက်နီးပါး" က အစိုးရ ထိန်းချုပ်မှုကနေ လွတ်နေတယ်လို့ အဲဒီ အစီရင်ခံစာက ဆိုပါတယ်။ ဘီဘီစီ (BBC) ရဲ့ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ စုံစမ်းမှုနည်းနဲ့ဆို စစ်ကောင်စီရဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ ထိန်းချုပ်မှုဟာ ၂၁% ဝန်းကျင်ပဲ ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး ကောင်စီ (Council on Foreign Relations) ရဲ့ ၂၀၂၆ ဆန်းစစ်ချက်ကတော့ တော်လှန်ရေး ၄၂%၊ စစ်ကောင်စီ ၂၁%၊ နှစ်ဖက်စလုံး အနိုင်မရဘဲ ရှေ့မတိုးနိုင်တဲ့ ပိတ်ဆို့ အခြေအနေလို့ ဖော်ပြပါတယ်။ ကိန်းတွေ မတူပေမယ့် ဦးတည်ချက်က အတူတူပါ — စစ်ကောင်စီဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အများစုကို မထိန်းချုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။

လမ်းကြောင်းက ဒီလိုပါ။ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ (Operation 1027) နောက်မှာ မြောက်ပိုင်း ရှမ်း ပြိုကျလာတယ်။ ၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၃ ရက်မှာ လားရှိုးနဲ့ အရှေ့မြောက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ကျသွားတယ် — တပ်မတော် သမိုင်းမှာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ကျတာ ပထမဆုံး အကြိမ်ပါ။ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ မှာ အနောက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အမ်း) ကျတယ် — ဒုတိယ အကြိမ်ပါ။ ရခိုင် ဘက်မှာ အာရကန် တပ်တော် (Arakan Army — AA) က ၁၇ မြို့နယ်ထဲက ၁၄ မြို့နယ်နဲ့ ပလက်ဝ အထိ ကိုင်ထားပြီး ISP-Myanmar က ရခိုင် ပြည်နယ် ဧရိယာရဲ့ ၉၃% ကျော်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကချင် ဘက်မှာလည်း ကချင် လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (Kachin Independence Army — KIA) က ၂၀၂၄ အတွင်း ဗန်းမော် လေဆိပ် အထိ ချီတက်ခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၅ မှာတော့ စစ်ကောင်စီ ဘက်က ပြန်လည် ချီတက်မှုတွေ ရှိလာပါတယ် — ဒါပေမယ့် အတိုင်းအတာကို သက်သေနဲ့ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ BNI–Myanmar Peace Monitor ရဲ့ ၂၀၂၆ မေ ၁၅ ရက်နေ့ စာရင်းအရ တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေ သိမ်းထားတဲ့ မြို့ စုစုပေါင်း ၁၀၄ မြို့၊ စစ်ကောင်စီ ပြန်သိမ်းနိုင်တာက ၁၇ မြို့ပဲ ရှိပါတယ် (၂၀၂၄ မှာ ၃၊ ၂၀၂၅ မှာ ၉၊ ၂၀၂၆ မှာ ၅)။ မြို့ ၈၇ မြို့ အထိ တော်လှန်ရေး လက်ဝယ် ကျန်နေဆဲပါ။ (ACLED အဖွဲ့ကတော့ လမ်းကြောင်းတွေ ပါဝင်တဲ့ အခြား ရေတွက်နည်းနဲ့ ၂၇ ဝန်းကျင်လို့ ဆိုပါတယ် — နည်းမတူလို့ ရောမရေးပါဘူး။ စစ်ကောင်စီ ပြန်ဝင်တဲ့ မြို့တွေမှာတောင် အုပ်ချုပ်ရေး အပြည့်အဝ ပြန်မထူနိုင်သေးဘူးလို့ ACLED ကိုယ်တိုင် မှတ်ချက်ပေးထားပါတယ်။) လားရှိုး ကိစ္စကလည်း စစ်ပွဲနဲ့ ပြန်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး — ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ တရုတ်က ကြားဖြတ် စည်းဝေးစေတဲ့ ကူမင်း သဘောတူညီချက်အရ MNDAA က ဆုတ်သွားတာဖြစ်ပြီး မြို့အုပ်ချုပ်ရေးကို စစ်ကောင်စီ၊ ပတ်လည်ကျေးလက်ကို MNDAA ကိုင်တဲ့ "Lashio ပုံစံ" ဖြစ်လာပါတယ် (ISP-Myanmar)။ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာကုန်မှာ မိုးကုတ်နဲ့ မိုးမိတ်ကိုပါ TNLA က အဲဒီ ပုံစံအတိုင်း ပြန်ပေးခဲ့ရပါတယ်။

တပ်အင်အားဘက်မှာလည်း ခန့်မှန်းချက်တွေကို အဖွဲ့အလိုက် ခွဲပြောရပါမယ်။ အာဏာမသိမ်းခင် တရားဝင် ကိန်းဂဏန်း (paper figure) က ၃၀၀,၀၀၀–၃၅၀,၀၀၀ ပါ။ ISP-Myanmar ကတော့ အာဏာမသိမ်းခင် စစ်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ကနေ အာဏာသိမ်းနောက်မှာ ၁၀၀,၀၀၀ အောက် အထိ ကျသွားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန် ငြိမ်းချမ်းရေး အင်စတီကျု (United States Institute of Peace) ရဲ့ ၂၀၂၃ မေ ခန့်မှန်းက စုစုပေါင်း ၁၅၀,၀၀၀၊ တိုက်ပွဲဝင် အင်အား ၇၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ပါ။ စစ်ကောင်စီက ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်မှာ ပြည်သူ့ စစ်မှုထမ်း ဥပဒေကို အသက်သွင်းပြီး လစဉ် ၅,၀၀၀ ဦးစွန့်စားခေါ်ယူခဲ့ပါတယ်။ Danish Immigration Service ရဲ့ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာအထိ စစ်မှုထမ်း အသစ် ၇၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် (ခန့်မှန်း) စုဆောင်းထားပြီး ဒီ အင်အားသစ်တွေကြောင့်ပဲ ၂၀၂၅ ပြန်သိမ်း စစ်ဆင်ရေးတွေ ဖြစ်နိုင်လာတာလို့ ISP-Myanmar က ဆန်းစစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရလဒ်ကတော့ အဲဒီ ပိတ်ဆို့နေတဲ့ အခြေအနေက မပြောင်းပါဘူး — ISP ရဲ့ အခြေခံ အနာဂတ် မြင်ကွင်းက စစ်ကောင်စီဟာ "ချုံ့ထားတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခု" (diminished state) ကို ဆက်အုပ်ချုပ်နေရမယ်၊ ရေတိုမှာ ဆုံးရှုံးထားတဲ့ နယ်မြေ အပြည့် ပြန်ရဖို့ မဖြစ်နိုင်ဘူး ဆိုတာပါ။ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ–၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီ ရွေးကောက်ပွဲကို ကြည့်ရင်လည်း မြို့နယ် ၃၃၀ ထဲက ၂၆၅ ခုမှာပဲ မဲပေးနိုင်ခဲ့ပြီး မြို့နယ် ၆၇ ခုမှာ လုံးဝ မကျင်းပနိုင်ခဲ့ပါဘူး (CSIS, ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆)။ ရခိုင်မှာ ၁၇ မြို့နယ်ထဲက ၃ ခုမှာပဲ မဲရုံဖွင့်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲက မြေပုံကို မပြောင်းပါဘူး — မြေပုံကို ကိုယ်တိုင် ကြေညာပြလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

AA အကုန်ရရင် — ကျောက်ဖြူ ဝင်ငွေ ဘယ်သူ့လက်ထဲ ရောက်မလဲ

ဒီမေးခွန်းက နောင်ရေးကို ဆုံးဖြတ်မယ့် မေးခွန်းထဲက တစ်ခုပါ။ အခု အခြေအနေက စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင်ပဲ စစ်ကောင်စီ လက်ဝယ် ကျန်တော့တယ်။ စစ်တွေနဲ့ ကျောက်ဖြူ နှစ်ခုစလုံး ဝိုင်းရံ ခံနေရပြီး တိုက်ပွဲတွေ မြို့နဲ့ မိုင်ပိုင်းအတွင်း ရောက်နေပြီလို့ Center for Arakan Studies ရဲ့ ၂၀၂၆ ဇွန် အစီရင်ခံစာတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ (ကျသွားပြီလို့ မရေးပါဘူး — ၂၀၂၆ ဇွန် နောက်ဆုံး သတင်းအရ မကျသေးပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် ဝိုင်းရံ ခံနေရတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။)

AA က ကျောက်ဖြူကို ရရင် ဘာပြောင်းမလဲ။ Arakan Oil Watch ရဲ့ ၂၀၂၅ ဧပြီ အစီရင်ခံစာ *Conflict Re-ignites in Kyaukphyu* အရ ကျောက်ဖြူကနေ ဖြတ်သွားတဲ့ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ စီးဆင်းမှုရဲ့ တန်ဖိုးဟာ နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၇ ဘီလီယံဝန်းကျင် ရှိပြီး အဲဒီထဲက စစ်ကောင်စီရဲ့ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ဖြစ်လာတာက နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၅၇၅ သန်းကျော် — Shwe ဓာတ်ငွေ့ ရောင်းချမှုကနေ ၅၅၀ သန်းဝန်းကျင်၊ ရေနံ ဖြတ်သန်း ကြေးကနေ ၂၅ သန်းဝန်းကျင်ပါ။ UN အထူး ကိုယ်စားလှယ်ကလည်း Shwe ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းဟာ အာဏာသိမ်းနောက် နှစ်နှစ်အတွင်း စစ်ကောင်စီအတွက် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ သန်း ၅၀၀ ကျော် ရရှိတဲ့ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး လုပ်ငန်း ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ POSCO International ရဲ့ အကျိုးအမြတ်ကလည်း ၂၀၂၁ မှာ ဒေါ်လာ ၁၈၁ သန်းကနေ ၂၀၂၃ မှာ ၃၈၆ သန်း အထိ နှစ်ဆနီးပါး တက်လာခဲ့ပါတယ်။ (တခြား ခန့်မှန်းချက်တွေမှာ စုစုပေါင်း ၄၄၈ သန်းဝန်းကျင်လို့ ဖော်ပြထားတာလည်း ရှိပါတယ် — ခန့်မှန်းနည်းမတူလို့ ကိန်းဂဏန်း အပိုင်းအခြား အနေနဲ့ သိထားရပါမယ်။) ထူးခြားတာက ပိုက်လိုင်း လမ်းကြောင်း ကိုယ်တိုင်က အခုကတည်းက စစ်ကောင်စီ မကိုင်တဲ့ နယ်မြေတွေကို ဖြတ်နေတာပါ — အမ်း လမ်းကြောင်း တစ်ခုလုံး AA လက်ဝယ်၊ ရှမ်း လမ်းကြောင်း အများစု TNLA လက်ဝယ် ဖြစ်နေပါပြီ (Arakan Oil Watch, ဧပြီ ၂၀၂၅)။

ULA (United League of Arakan — AA ရဲ့ နိုင်ငံရေး အဖွဲ့) ရဲ့ သဘောထားကတော့ ရှင်းပါတယ်။ ULA ရဲ့ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက် ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ရခိုင် ဒေသအတွက် အကျိုးရှိတဲ့ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အားလုံးကို ကြိုဆိုကြောင်း၊ ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မယ့်အကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ AA ပြောခွင့်ရသူ ခိုင်သုခ က ၂၀၂၂ ဇူလိုင်မှာ တရုတ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ကာကွယ်မယ်လို့ဆိုပါတယ် — ဒါပေမယ့် တချို့ သဘောတူညီချက်တွေကိုတော့ AA အုပ်ချုပ်တဲ့ အခါ ပြန်လည် ညှိနှိုင်းရနိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက AA က ဝင်ငွေ စီးဆင်းမှုကို ဖြတ်တောက်မှာ မဟုတ်ဘူး — ဝင်ငွေ ခွဲဝေမှုကို စားပွဲအသစ်မှာ ပြန်ညှိမှာပါ။ တရုတ် ဘက်ကလည်း သူ့ ပုံစံ သူ ရှိပြီးသားပါ။ KIA နဲ့ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ပုံစံအတိုင်း — ဂိတ်တွေ ပိတ်၊ ကူမင်းမှာ ညှိ၊ နောက်ဆုံး လက်တွေ့ ကိုင်ထားတဲ့ အဖွဲ့နဲ့ တိုက်ရိုက် ညှိနှိုင်းတာ (ISP-Myanmar က တရုတ် ကုမ္ပဏီတွေဟာ EAO၊ PDF၊ LDF တွေနဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်လာတာ များလာကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်)။ အိန္ဒိယ အတွက်ဆို Sittwe ဆိပ်ကမ်းနဲ့ Kaladan စီမံကိန်း — Paletwa ကို AA က ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ သိမ်းထားပြီး ဖြစ်လို့ လမ်းကြောင်း တစ်ခုလုံး AA လက်ဝယ် ရှိနေပြီး လမ်းကိုယ်က မပြီးသေးပါဘူး။ ကျောက်ဖြူ ဆုံးရှုံးရင် စစ်ကောင်စီ ဆုံးရှုံးမှာက ဒေါ်လာ ၅၇၅ သန်းကျော် နှစ်စဉ် စီးဆင်းမှု တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး — အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တစ်ခုလုံးနဲ့ ကျောက်ဖြူ အကြောင်း ဘယ်သူနဲ့မှ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ စာချုပ် လက်မှတ်ထိုးနိုင်တဲ့ အနေအထားကိုပါ ဆုံးရှုံးမှာပါ။

တနင်္သာရီနဲ့ ရုရှား — ကြိုဆိုတာက လက်ဗလာ မဟုတ်ဘူး

တောင်ဘက် တနင်္သာရီကို ကြည့်ပါ။ KNLA Brigade 4၊ PDF တပ်ရင်းတွေ၊ ဒေသခံ ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့ ၃၅ ဖွဲ့ကျော်နဲ့ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေတဲ့ ဒေသပါ။ ၂၀၂၃ မှာတင် တိုက်ပွဲတွေက တနင်္သာရီ ၁၀ မြို့နယ်ထဲက ၉ ခုအထိ ရောက်ခဲ့ပြီး (Dawei Watch, ဩဂုတ် ၂၀၂၃) ၂၀၂၅ မေ ၉ ရက်မှာ ထိုင်းနယ်စပ် Htee Khee ဂိတ် စခန်း ကျသွားခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၆ မှာတော့ စစ်ကောင်စီက Mawtaung နယ်စပ် ကုန်သွယ် မြို့ကို ပြန်သိမ်းပြီး Dawei အထူးစီးပွားရေးဇုန် (Dawei SEZ) တစ်ဝိုက်မှာ အင်အား အကြီးစား သုံးနေပါတယ်။

ထားဝယ်ကို ရုရှား ကြိုဆိုတာ အလကား မဟုတ်ပါဘူး — ဒါပေမယ့် သဘောတူညီချက် ကွင်းဆက်ကို တစ်ခုချင်း ကြည့်ရင် အားလုံးက စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ရှိနေတာ တွေ့ရပါတယ်။ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက်မှာ Rosatom မဟုတ်ဘဲ — ရုရှား စီးပွားရေး ဝန်ကြီး Reshetnikov နဲ့ ဆိပ်ကမ်း၊ ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် ကျောက်မီးသွေး စက်ရုံ၊ ရေနံချက် စက်ရုံ ပါဝင်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ချက် သဘောတူညီစာ (MoU) လက်မှတ် ထိုးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ MoU မှာတင် Reshetnikov ကိုယ်တိုင်က ရေနံချက် စက်ရုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး "နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက် မရှိသေးဘူး၊ စီးပွားရေး အရ တွက်ချက်နေဆဲပါ" လို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောခဲ့ပါတယ် (Reuters, ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃၊ ၂၀၂၅)။ ၂၀၂၆ ဇွန် ၅ ရက်မှာ ထားဝယ် ဓာတ်အားစက်ရုံ အတွက် Inter RAO နဲ့ လုပ်ငန်း သဘောတူညီစာ ထိုးခဲ့ပေမယ့် ရန်ပုံငွေ ချိတ်ဆက်မှု တစ်စုံတစ်ရာ မပါဝင်ပါဘူး။ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၁၈ ရက်မှာ Putin နဲ့ မင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံပြီး လျှပ်စစ်၊ ရေနံနဲ့ ဓာတ်ငွေ့ MoU တွေ ထိုးခဲ့ပါတယ် — ရေနံချက် စက်ရုံက "စဉ်းစားဆဲ" (under consideration) အဆင့်မှာပဲ ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာအထိ စစ်ဆေးချက်အရ ထားဝယ် အတွက် ငွေကြေး သဘောတူညီချက်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် (FID)၊ ရေတပ် အခြေစိုက် သဘောတူညီချက် တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ Rosneft ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍလည်း ရှာမတွေ့ပါဘူး — မှတ်တမ်းထဲ ပေါ်လာတဲ့ ကုမ္ပဏီက Zarubezhneft ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ပို့ဆောင်ပေးထားတာက တစ်ခုတည်းပါ — အင်အား။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ အင်အားက ရုရှား တပ်သားတွေ မဟုတ်ပါဘူး၊ စစ်ကောင်စီ ကိုယ်ပိုင် တပ်သားတွေပါ။ ၂၀၂၆ ဇွန် ၂၄ ရက်မှာ ဒုတိယ တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ကျော်စွာလင်း က တနင်္သာရီကို ဆင်းပြီး Dawei SEZ အပါအဝင် "မဟာဗျူဟာ စီးပွား အဆောက်အအုံတွေ" ကို ကာကွယ်ဖို့နဲ့ အမျိုးသား လမ်းမကြီး ၈ တစ်လျှောက် တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေကို "ရှင်းလင်း သုတ်သင်" ဖို့ အမိန့် ပေးခဲ့ပါတယ် (Fortify Rights, ဩဂုတ် ၃၁၊ ၂၀၂၆)။ ဇူလိုင်ကစပြီး တပ်သား ၇၀၀ ဝန်းကျင် ပါဝင်တဲ့ တပ်စစ်ကြောင်းကြီး ဇုန်တစ်ဝိုက် ရွာတွေကို ရှင်းလင်း ချီတက်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းနဲ့ ရေကြောင်း ထောက်ပံ့မှုပါ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ် (Reuters, ဩဂုတ် ၂၁၊ ၂၀၂၆)။ Fortify Rights ရဲ့ စုံစမ်းမှုအရ ၂၀၂၆ ဇူလိုင်အတွင်း ရေဖြူမြို့နယ်မှာ အရပ်သား အနည်းဆုံး ၅ ဦး — လူသားချင်း စာနာမှု အကူအညီပေး လုပ်သား ၃ ဦး အပါအဝင် — ကို ဖမ်းဆီး ညှဉ်းပန်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ရွာတွေ မီးရှို့၊ လူထောင်ချီ ထွက်ပြေးခဲ့ရပါတယ်။ တိုက်ခိုက် ခံရတဲ့ ရွာတွေမှာ တော်လှန်ရေး အင်အား မရှိခဲ့ဘူးလို့ ရှင်သန်သူတွေက ပြောပြီး Fortify Rights က စစ်ရာဇဝတ်မှု ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဆန်းစစ်ထားပါတယ်။ (ရွာ မီးရှို့မှုနဲ့ သေဆုံးမှု ဆိုင်ရာ တိုင်ကြားချက်တွေကို Reuters က လွတ်လပ်စွာ အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပါဘူး။) အကျဉ်းချုပ် ပြောရရင် — ရုရှားက ပေးတာက လက်နက်နဲ့ သံတမန် အကာအကွယ်ပါ၊ ငွေသား မဟုတ်ပါဘူး။ Su-30SME တိုက်လေယာဉ် ၆ စီး ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ အပြည့် ပို့ဆောင်ပေးပြီး (အမေရိကန် ကုလသမဂ္ဂ အထူး ကိုယ်စားလှယ် စာရင်းအရ ၂၀၂၁–၂၂ ရုရှား လက်နက် တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၄၀၆ သန်း)၊ ၂၀၂၆ ဇူလိုင်မှာ Tiger-2026 ပူးတွဲ စစ်ရေး လေ့ကျင့်ခန်း ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ စစ်ကောင်စီ ပေးရတာကတော့ ကြိုတင် ပေးချေမှုပါ — တောင်ဘက်မှာ ကိုယ့် တပ်သားနဲ့ ကိုယ့် ကမ်းရိုးတန်း ရွာတွေကို ရှင်းလင်းပြီး၊ MoU စာရွက်တွေကို ယုံကြည်စိတ်ချရအောင် မြေပြင်မှာ အရင် ဖြစ်အောင် လုပ်ပေးနေတာပါ။ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံက ကိုယ့် ကမ်းရိုးတန်းကို ရွာလိုက် ရှင်းလင်း တိုက်ပြီး နိုင်ငံခြား စီမံကိန်း တစ်ခု စတင်နိုင်အောင် လုပ်နေရပြီဆိုရင် အဲဒါ အင်အားပြချက် မဟုတ်ပါဘူး — အဲဒါက နိုင်ငံတော် နက်နဲမှု မရှိတော့တာရဲ့ သက်သေပါ။

အညိုရောင် နယ်မြေတွေရဲ့ အနာဂတ်

"အညိုရောင် နယ်မြေ" ဆိုတာ စာရေးသူ တီထွင်တဲ့ စကား မဟုတ်ပါဘူး — တပ်မတော် ကိုယ်ပိုင် ခြေမှုန်းရေး အသုံးအနှုန်းပါ။ တပ်မတော်ရဲ့ နယ်မြေ အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုမှာ အနက် (သူပုန် ထိန်းချုပ်)၊ အညို (အငြင်းပွား နယ်မြေ)၊ အဖြူ (သူပုန် ကင်းစင်) ဆိုပြီး ရှိပါတယ် (Maung Aung Moe 2009; Selth 2001 — *Development and Change* ဂျာနယ် ဆန်းစစ်ချက်မှာ ကိုးကားထား)။ ISP-Myanmar ရဲ့ ၂၀၂၆ ဖော်ပြချက် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပါတယ် — "စစ်တပ် မြေပြင် ခြေကုပ်ရှိပေမယ့် အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး မရှိတဲ့ နယ်မြေတွေပါ ထည့်တွက်ရင် တိုင်းပြည်ရဲ့ ထက်ဝက်နီးပါးဟာ warlordism ပုံစံတစ်မျိုးထဲ လျောကျသွားပြီး အစိုးရ ထိန်းချုပ်မှုကနေ လွတ်နေပြီ" တဲ့။

အညိုရောင် နယ်မြေမှာ အခု ဘယ်သူ အုပ်ချုပ်နေလဲ။ အဖြေက — လမ်းတစ်လမ်းတည်းမှာတောင် အာဏာပိုင် အများအပြား ရှိနေပါတယ်။ Centre for Ah Nyar Studies ရဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်း လေ့လာချက် (*The Price of Passage*) အရ စစ်ကောင်စီ စစ်ဆေးရေးဂိတ် တစ်ခုကို သာမန် ကိုယ်ပိုင် ကားတစ်စီး ဖြတ်ရင် ဂိတ်တစ်ခုကို ၂,၀၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင် ပေးရပြီး ဂိတ် လေးခုဆို တစ်လမ်း ၉,၀၀၀ ကျပ်၊ အသွားအပြန် ၁၈,၀၀၀ ကျပ် ကျသင့်ပါတယ်။ တော်လှန်ရေး ဘက်မှာလည်း ကုန်ပစ္စည်း အခွန် စနစ် ရှိပါတယ် — လောင်စာဆီ တစ်ဂါလံ ၁၀၀ ကျပ်၊ ဘိလပ်မြေ တစ်အိတ် ၅၀၀ ကျပ်၊ အရက်/ဘီယာ တန်ဖိုးရဲ့ ၃% စသဖြင့် အမျိုးအစား ဆယ်မျိုးနဲ့ ပြေစာ ထုတ်ပေးတဲ့ စနစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကုန်ကျစရိတ်တွေ အားလုံး နောက်ဆုံးမှာ ဆန်၊ ဆေး၊ လောင်စာဆီ စျေးနှုန်းတွေထဲ ဝင်သွားပြီး ပြည်သူပဲ ခံရပါတယ်။ ACLED က ဒီ အထပ်ထပ် ခံနေရတဲ့ ဂိတ်တွေနဲ့ အခွန်တွေဟာ ပြည်သူရဲ့ ဝန်ထုပ် ဖြစ်လာပြီး တော်လှန်ရေးအပေါ် ထောက်ခံမှုကိုပါ ထိခိုက်နိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း စစ်ကိုင်းနဲ့ မကွေး တချို့ မြို့နယ်တွေမှာ ပြည်သူ့ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့တွေက မြို့နယ် ဝင်ငွေရဲ့ ၃၀% ကို NUG ဆီ ပို့ပြီး ၇၀% ကို ဒေသ ဝန်ဆောင်မှုတွေအတွက် ထားတဲ့ ဘတ်ဂျက် ပုံစံအထိ တိုးတက်လာတာလည်း ရှိပါတယ်။ PeaceRep ရဲ့ ၂၀၂၆ အကျဉ်းချုပ်အရ အရပ်သားတွေရဲ့ ဘဝက "အထပ်ထပ် ခံနေရတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ အခွန် စနစ်တွေရဲ့ ရောယှက် ဖွဲ့စည်းမှု" ဖြစ်နေပါပြီ။

အနာဂတ် သုံးမျိုး ရှိပါတယ်။ ပထမ — စစ်ကောင်စီ ပြန်သိမ်းတဲ့ လမ်းကြောင်း။ ဒါပေမယ့် ပြန်သိမ်းနှုန်း (BNI စာရင်းအရ ၂ နှစ်ခွဲမှာ ၁၇ မြို့) နဲ့ ပြန်ဝင်တဲ့ မြို့တွေမှာတောင် အုပ်ချုပ်ရေး ပြန်မထူနိုင်တာ (ACLED) ကိုကြည့်ရင် ဒီလမ်းက အင်မတန် နှေးပါတယ်။ ISP ကိုယ်တိုင်က စစ်ကောင်စီဟာ ပြန်သိမ်းမယ့်အစား ဘက်စုံ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး (bilateral ceasefires) တွေနဲ့ EAO တွေကို "ပဋိပက္ခ စီမံခန့်ခွဲသူ" အဖြစ် ပြောင်းပြီး နယ်မြေကို ပြန်ငှားတဲ့ နည်းကို သုံးနေတယ်လို့ ဆန်းစစ်ထားပါတယ် (ISP-Myanmar, *Bilateral Ceasefires*, ဇွန် ၂၀၂၆)။ ဒုတိယ — တော်လှန်ရေး စုစည်းတဲ့ လမ်းကြောင်း။ ရခိုင်မှာ AA က ဌာနဆိုင်ရာတွေ၊ ဆေးရုံတွေကို ကိုယ့် အုပ်ချုပ်ရေးထဲ စုပ်ယူထားတဲ့ ပုံစံ၊ KNU ရဲ့ နှုန်းထား ကြေညာပြီး တစ်ခါတည်း ကောက်တဲ့ နယ်စပ် အခွန် ပုံစံတွေက ဒီလမ်းရဲ့ အဆုံးပုံပါ။ ဒါပေမယ့် Karenni မှာတောင် အုပ်ချုပ်ရေး သုံး ထပ် ခံနေသေးတာမျိုး ရှိပြီး လေကြောင်း အင်အားက စုစည်းမှုရဲ့ အမိုးအကာ အကန့်အသတ် ဖြစ်နေပါတယ် (BTI 2026)။ တတိယ — အခုလက် ရှိအတိုင်း တည်မြဲ ပြိုကွဲနေတဲ့ လမ်းကြောင်း။ ISP ရဲ့ အခြေခံ မြင်ကွင်းက ဒါပဲ ဖြစ်ပါတယ် — ချုံ့ထားတဲ့ အလယ်အစိုးရ၊ ပြိုင်ဘက် အာဏာ ဗဟိုတွေ၊ ကုန်သွယ် လမ်းကြောင်းနဲ့ နယ်စပ် အခွန် အပေါ် ညှိနှိုင်းတဲ့ "transactional federalism" ပုံစံပါ။ Asia Foundation ရဲ့ သုတေသနက သတိပေးသလို မြန်မာပြည်ရဲ့ အငြင်းပွား နယ်မြေတွေမှာ ရောယှက် အာဏာ (mixed authority) ဟာ ဆယ်စုနှစ်တွေချီ တည်ရှိခဲ့ဖူးပါတယ် — အညိုရောင်ဟာ မြန်မာပြည်မှာ အကူးအပြောင်း အရောင် မဟုတ်ဘူး၊ ပုံမှန် အရောင် ဖြစ်နေတာ ကြာပါပြီ။ ဆိုမာလီယာ ပုံစံ လုံးဝ ပြိုကျမှု မဟုတ်ဘဲ ဒီလို အလယ်က ရှင်၊ အစွန်က သူများ အုပ်ချုပ်၊ အလယ်အလတ်က လူတိုင်း ဂိတ်ကြေး ကောက်တဲ့ ပုံစံကပဲ မြန်မာ့ failed state ရဲ့ တကယ့် ပုံသဏ္ဍာန် ဖြစ်ပါတယ်။

မြေရှား ပိုက်ဆံ ဘယ်ရောက်သွားလဲ

အခု ကျွန်တော် အရင်တစ်ခါ မေးခဲ့တဲ့ မေးခွန်းကို သက်သေနဲ့ ဖြေပါမယ် — KIA က မြေရှား ကိုင်နိုင်တာ ၂၀၂၄ မှလား၊ အရင်က မအလ ပိုင်တာလား၊ ဝင်ငွေ ဘယ်လောက် ပြောင်းသွားလဲ။ အချိန်မှတ် အရင် ပြောပါမယ်။ KIA က ချီဖွေ (Chipwi) ကို ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်မှာ သိမ်းပါတယ်။ ပန်ဝါ (Pangwa) ကိုတော့ KIA ပြောခွင့်ရသူ ဗိုလ်မှူးကြီး နော်ဘူ က Reuters ကို ပြောတဲ့အရ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်မှာ သိမ်းပါတယ် (Reuters, အောက်တိုဘာ ၂၃၊ ၂၀၂၄)။ (နောက်ပိုင်း အရင်းအမြစ်တချို့မှာ အောက်တိုဘာ ၂၀ လို့ ရေးထားတာ ရှိပါတယ် — တစ်ရက် ကွဲလွဲမှုပါ။ အဓိက အရင်းအမြစ် ဖြစ်တဲ့ Reuters ကိုးကားချက်အတိုင်း ၁၉ ရက်လို့ ယူပါတယ်။) နိုဝင်ဘာမှာ ကမ်ပိုင်တီ ကျပြီး ကချင် အထူးဒေသ (၁) ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပါတယ်။

အရင်က ကိုင်ထားတာက KIA လည်း မဟုတ်၊ နေပြည်တော် အစိုးရ တိုက်ရိုက်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ တပ်မတော် လက်အောက်ခံ New Democratic Army–Kachin (NDA-K) — ၂၀၀၉ မှာ ကချင် နယ်ခြားစောင့်တပ် (Border Guard Force — BGF) အဖြစ် ပြောင်းထားတဲ့ အဖွဲ့ — က ဇာခွန်တင်းယင်း (Zahkung Ting Ying) ဦးဆောင်ပြီး ကိုင်ထားတာပါ။ သတ္တုတွင်း ၁၀၀ ကျော်ကို တရုတ် ကုမ္ပဏီတွေဆီ ငှားရမ်း လည်ပတ်ခဲ့ပါတယ် (Reuters, အောက်တိုဘာ ၂၃၊ ၂၀၂၄; Jamestown Foundation)။ ISP-Myanmar ရဲ့ စာရင်းအရ ချီဖွေနဲ့ မော်မောက်မှာ သတ္တုတွင်း နေရာ အနည်းဆုံး ၃၇၀ ခု ရှိပြီး အဲဒီထဲက ၆၆% က အာဏာသိမ်းပြီး နောက်မှ တိုးလာတာပါ။

ကုန်သွယ် အရွယ်အစားက ISP-Myanmar ရဲ့ တရုတ် အကောက်ခွန် အချက်အလက် (GACC) အခြေပြု စာရင်းအရ ၂၀၁၇–၂၀၂၄ အတွင်း မြန်မာက တရုတ်ဆီ မြေရှား တင်ပို့မှု ဒေါ်လာ ၄.၂ ဘီလီယံကျော် (တန်ချိန် ၂၉၀,၀၀၀ ကျော်) ရှိပြီး အဲဒီထဲက ၃.၆ ဘီလီယံ (~၈၅%) က အာဏာသိမ်းနောက် လေးနှစ်အတွင်း တင်ပို့ခဲ့တာပါ။ အမြင့်ဆုံး ၂၀၂၃ တစ်နှစ်တည်းမှာ ၁.၄ ဘီလီယံ (တန်ချိန် ၇၂,၀၀၀ ကျော်) ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉–၂၀၂၄ အတွင်း မြန်မာဟာ တရုတ်ရဲ့ မြေရှား တင်သွင်းမှု တန်ဖိုးရဲ့ ၆၀% ကျော်ကို ထောက်ပံ့တဲ့ နံပါတ်တစ် နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ် (ISP-Myanmar; Stimson Center, ဇွန် ၂၄၊ ၂၀၂၅)။

ဒါဆို မေးခွန်းကြီး — စစ်ကောင်စီက ဘာမှ မရဘဲ ခွင့်ပြုထားတာ ဟုတ်လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ပေးချေမှုက နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ထဲ ရောက်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး — မီလစ်ရှာ စနစ်ထဲကနေ ဖြတ်သွားတာပါ။ Global Witness ရဲ့ *Myanmar's Poisoned Mountains* စုံစမ်းမှု (၂၀၂၂) အရ အထူးဒေသ (၁) ဟာ ဇာခွန်တင်းယင်း မိသားစုနဲ့ မီလစ်ရှာ ခေါင်းဆောင်တွေ ဗဟိုပွဲစား အဖြစ် လည်ပတ်တဲ့ ကိုယ်ပိုင် နယ်မြေ (fiefdom) ဖြစ်ပြီး မြန်မာ အမည်ခံ မျက်နှာဖုံး ကုမ္ပဏီ ကွန်ရက်က အမြတ်ရဲ့ ဝေစုကို ဖြတ်ယူခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာ ဥပဒေအရ အလတ်စားနဲ့ အငယ်စား သတ္တု ထုတ်လုပ်မှုမှာ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဟာ တရားမဝင်ဘဲ ခွင့်ပြုချက် ထုတ်ပေးထားတာ တစ်ခုမှ မရှိခဲ့ပါဘူး — ဒါပေမယ့် မီလစ်ရှာတွေက သိမ်းထားတဲ့ မြေပေါ်မှာ တူးဖော် ခွင့် ပေးခဲ့၊ တရုတ် အလုပ်သမားတွေကို တရားမဝင် ဝင်ခွင့်ကတ် ထုတ်ပေးခဲ့၊ လမ်းကြောင်း ဂိတ်တွေမှာ ဖြတ်ခွန် ကောက်ခဲ့၊ နယ်စပ် ကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်ပြီး မြေရှား တင်ပို့မှုအပေါ် တရားမဝင် အခွန် ကောက်ခဲ့ပါတယ် (Global Witness)။ BGF တပ်ဖွဲ့တွေဟာ ဥပဒေအရ တပ်မတော် အမိန့် ကွင်းဆက်ထဲက တပ်ရင်းတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် အမြတ်ငွေတွေဟာ စစ်တပ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်တဲ့ မီလစ်ရှာတွေဆီ မညီမညာ စီးဝင်ခဲ့ပြီး အထက် အမိန့် ကွင်းဆက်ကို တက်ပြီး စစ်ဆင်ရေး ရန်ပုံငွေ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တယ်လို့ Global Witness က သတိပေးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် — နေပြည်တော် ဘတ်ဂျက်ဆီ အတိအကျ ဘယ်လောက် ရောက်ခဲ့လဲ ဆိုတဲ့ ကိန်းဂဏန်း လူသိရှင်ကြား တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ ISP-Myanmar ကိုယ်တိုင်က ဒီ ခွဲဝေမှုဟာ မရှင်းလင်းဘူးလို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောထားပါတယ်။ အကြီးဆုံး အောက်ပိုင်း အမြတ်ကို ယူသွားတာကတော့ တရုတ် သန့်စင်ရေး ကုမ္ပဏီကြီးတွေပါ — မြန်မာမှာ ထုတ်လုပ်မှုက အခြား နေရာတွေထက် ၇ ဆ စျေးချိုတာက အမြတ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ပါ (Benchmark Mineral Intelligence က Neha Mukherjee — Reuters, ဇွန် ၁၂၊ ၂၀၂၅ မှာ ကိုးကားထား)။ ဒေသခံ ပြည်သူတွေ ရတာကတော့ အနည်းဆုံး — မြေ ဆုံး၊ ရေ အဆိပ်သင့်၊ လျော်ကြေး မရှိသလောက် ပါပဲ (ISP-Myanmar; Warwick သုတေသန)။

၂၀၂၄ နောက်ပိုင်း ပြောင်းသွားတာက ဝင်ငွေ အာဏာကိုယ်ပါ။ တရုတ်က ဂိတ်တွေ ပိတ်ပြီး တင်ပို့မှု ရပ်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ ကူမင်း တွေ့ဆုံမှု နောက် KIA က တင်ပို့ ကုန်ကြမ်းအပေါ် ၂၀% အခွန် ကောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ဧပြီမှာ တစ်တန်ကို ယွမ် ၃၅,၀၀၀ (~ဒေါ်လာ ၄,၈၃၀) ပုံသေ နှုန်းနဲ့ သဘောတူ ခဲ့ပါတယ် (Stimson Center, ဇွန် ၂၄၊ ၂၀၂၅)။ အဲဒီ နှုန်းနဲ့ တင်ပို့ ပမာဏပေါ် မူတည်ပြီး KIA ရဲ့ နှစ်စဉ် ဝင်ငွေဟာ ဒေါ်လာ သန်း ၂၀၀ ကျော် ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ အမေရိကန် ငြိမ်းချမ်းရေး အင်စတီကျု (USIP) ခန့်မှန်းချက်ကို Stimson က ကိုးကားထားပါတယ်။ ၂၀၂၅ မေလမှာ တရုတ်က ဗန်းမော် တိုက်ပွဲ ရပ်မှ ကုန်ဝယ်မယ်လို့ ခြိမ်းခြောက် ခဲ့ပေမယ့် KIA က မဆုတ်ပါဘူး — ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ကုန်မှာ တရုတ်ကိုယ်က KIA ထိန်းချုပ်တဲ့ နယ်စပ် ဂိတ် လေးခုကို KIA ဘက်က အလျှော့အတင်း မရှိဘဲ ပြန်ဖွင့်ခဲ့ပါတယ် (ISP-Myanmar, နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)။ တင်ပို့ ပမာဏကတော့ ထိခိုက်ခဲ့ပါတယ် — ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ–စက်တင်ဘာမှာ ဒေါ်လာ ၆၂၄ သန်း၊ အရင်နှစ် အဲဒီကာလထက် ဒေါ်လာ သန်း ၁၀၀ ဝန်းကျင် လျော့ပါတယ် (ISP-Myanmar)။ ဒီဇာတ်လမ်းက failed state ဆွေးနွေးချက်ရဲ့ အခိုင်ဆုံး သက်သေပါ — နိုင်ငံ့ဝင်ငွေ ဖြစ်ရမယ့် ၄.၂ ဘီလီယံတန် လုပ်ငန်းက နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ထဲ ဘယ်တော့မှ မဝင်ခဲ့ဘူး။ အရင်က မီလစ်ရှာ ကွန်ရက်၊ အခုတော့ KIA — လက်နက်ကိုင်တွေကြားမှာပဲ လက် ပြောင်းနေတာပါ။ "စစ်ကောင်စီ ဝင်ငွေ ဘယ်လောက် ဆုံးရှုံးလဲ" လို့ တိတိကျကျ ဖြေလို့ မရတာကိုက အဖြေပါ — ဘတ်ဂျက်ထဲ မဝင်ခဲ့တဲ့ ငွေကို ဘတ်ဂျက်ကနေ ဆုံးရှုံးတယ်လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။

နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး — အထီးကျန် မဟုတ်၊ ပြန်လည် အသိအမှတ်ခံနေရတာ

Failed state ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်နဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် အချက်တစ်ခုကို ရှင်းရှင်း ပြောရပါမယ် — စစ်ကောင်စီက နိုင်ငံတကာမှာ အထီးကျန် မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၂၆ ငါးလအတွင်း မင်းအောင်လှိုင်ဟာ ဘေဂျင်း နိုင်ငံတော် အလည်အပတ်နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရေးသား ထောက်ခံတဲ့ ပူးတွဲ ထုတ်ပြန်ချက် (ဇွန် ၁၇၊ ၂၀၂၆ — တရုတ်–မြန်မာ ပူးတွဲ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဘေဂျင်းက မြန်မာ့ ရွေးကောက်ပွဲကို "ကြိုဆို" တယ်လို့ ဖော်ပြထားပြီး MoU ၁၈ ခု လက်မှတ် ထိုးခဲ့၊ Li Qiang က အစိုးရသစ်ကို "ခိုင်မာစွာ ထောက်ခံမယ်" လို့ ပြောခဲ့)၊ New Delhi ပထမဆုံး တရားဝင် အလည်အပတ် (မေ ၃၀–ဇွန် ၃၊ ၂၀၂၆)၊ ရုရှားနဲ့ နှစ်ရှည် စစ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက်နဲ့ ပထမဆုံး ပူးတွဲ စစ်ရေး လေ့ကျင့်ခန်း Tiger-2026၊ ဘီလာရုစ်နဲ့ ၂၀၂၆–၂၀၂၈ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လမ်းပြမြေပုံ — ဒါတွေ အားလုံး ရခဲ့ပါတယ်။ အာဆီယံ (ASEAN) ကတော့ စစ်ကောင်စီကို ထိပ်သီး စားပွဲတွေကနေ ဖယ်ထားဆဲ ဖြစ်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲကို စုပေါင်း အသိအမှတ်ပြုဖို့ သဘောတူညီချက် မရှိသေးပါဘူး (စင်ကာပူ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂၊ ၂၀၂၆)။ ဝါရှင်တန် ဘက်မှာလည်း ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့မှုတွေ ဆက်ရှိနေပေမယ့် အတွင်းရေးလမ်းကြောင်း တစ်ခု ပွင့်လာပါတယ် — လက်ထောက် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Michael Vance က ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၅–၁၆ ရက်မှာ နေပြည်တော်မှာ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ခဲ့ပြီး ထိန်းသိမ်း ခံထားရတဲ့ အမေရိကန် နိုင်ငံသား Adam Castillo ကို စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်မှာ လွှတ်ပေးခဲ့ပါတယ် (Reuters, အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆)။ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဝါရှင်တန် လော်ဘီ လုပ်ငန်းကိုလည်း FARA မှတ်တမ်းအရ DCI Group (နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၃ သန်း စာချုပ်)၊ Roger Stone၊ McKeon Group တို့ ဆောင်ရွက် နေပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ မှာတောင် စစ်ကောင်စီက ပုံမှန် အဖွဲ့ဝင် အစိုးရအဖြစ် ဆက်ရှိနေပြီး သူတို့ရဲ့ သံအမတ် အဆိုပြုချက်ကိုလည်း Credentials Committee က ဆုံးဖြတ်ချက် ရွှေ့ဆိုင်းထားတဲ့ အခြေအနေပါ။

တော်လှန်ရေး ဘက်ကတော့ ဆန့်ကျင်ဘက်ပါ။ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အစိုးရ (National Unity Government — NUG) ကို ကမ္ဘာ့ ဘယ်နိုင်ငံကမှ အစိုးရအဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်မပြုထားပါဘူး။ ဥရောပ ပါလီမန်ရဲ့ ၂၀၂၁ နဲ့ ၂၀၂၅ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ၊ ပြင်သစ် ဆီနိတ် ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ နိုင်ငံရေး ထောက်ခံမှု ဖြစ်ပြီး အသိအမှတ်ပြုမှု မဟုတ်ပါဘူး။ NUG ရဲ့ နိုင်ငံခြား ရုံးတွေဟာ ဆက်ဆံရေး ရုံး (liaison office) အဆင့်ပဲ ရှိပါတယ်။ အမေရိကန် အကူအညီကလည်း ၂၀၂၅ မှာ သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် ဖြတ်တောက် ခံခဲ့ရပါတယ် — USAID တာဝန် ချထားမှုက ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၄ ကနေ ၂၀၂၅ အတွင်း ၆၈% ကျသွားပြီး (Center for Global Development အချက်အလက်) အမေရိကန် အစိုးရက ၂၀၂၅ မတ်မှာ မြန်မာအတွက် ချထားပေးထားတဲ့ အကူအညီ စီမံကိန်း ၂၃ ခု၊ တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၅၆၉ သန်း ဖျက်သိမ်း ခဲ့တယ်လို့ ကွန်ဂရက်ကို အစီရင်ခံ ခဲ့ပါတယ် (Congressional Research Service)။ NUG က ကိုယ်ပိုင် အခိုင်အမာ ပြောထားတဲ့ တစ်ခုကတော့ People's Revolution Supply Family (PRF) လို့ ခေါ်တဲ့ NUG ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ရန်ပုံငွေ အစီအစဉ်ကနေ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း PDF ဆီ ဒေါ်လာ ၂၄.၉ သန်းဝန်းကျင် စီးဝင်ခဲ့တယ်ဆိုတာပါ — ဒါဟာ NUG ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ကြေညာချက် ဖြစ်ပြီး လွတ်လပ်စွာ စစ်ဆေးထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဖယ်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး လမ်းညွှန် ကောင်စီ (Steering Council for the Emergence of a Federal Democratic Union — SCEF) ကို ၂၀၂၆ မတ်လ ၃၀ ရက်မှာ NUG၊ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီ (CRPH) နဲ့ အဓိက တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေ ပူးပေါင်း ဖွဲ့စည်း ခဲ့ပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်တွေက စစ်အုပ်ချုပ်မှု အဆုံးသတ်ရေး၊ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ဖျက်သိမ်း‌ရေး၊ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့တွေကို အရပ်သား အမိန့်အောက် ထားရှိရေးနဲ့ ဖယ်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးပါ။ နိုင်ငံခြား လက်ခံမှုမှာတော့ တိုးတက်မှု ရှိပါတယ် — ၂၀၂၆ ဇွန်မှာ ဘန်ကောက်မှာ နိုင်ငံနဲ့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ၂၄ ခုပါတဲ့ ရှင်းလင်းပွဲ၊ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်မှာ Canberra မှာ သြစတြေးလျ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Penny Wong နဲ့ တွေ့ဆုံမှု အထိပါ။ ဒါပေမယ့် အသိအမှတ်ပြုမှု ကတော့ သုညပဲ ရှိပါသေးတယ်။ (တိတိကျကျ မှတ်ရမှာတစ်ခုက — ဒေါ် ဇင်မာအောင် ဟာ NUG နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဖြစ်ပြီး SCEF အတွင်းမှာလည်း အတွင်းရေးမှူး အဖွဲ့ဝင် (Secretariat member) အဖြစ် အတည်ပြုထားတာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် "SCEF နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး" လို သီးခြား ရာထူး အမည်ကို ဘယ်အရင်းအမြစ်ကမှ အတည်ပြုထားခြင်း မရှိပါဘူး။) အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင် — နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းက စစ်ကောင်စီကို "အစိုးရ" အဖြစ် လက်တွေ့ ပြန်လည် ဆက်ဆံလာနေပေမယ့် တော်လှန်ရေးကို "လက်ခံ တွေ့ဆုံ" အဆင့်မှာပဲ ထားပါတယ်။ ဒီ မညီမျှမှုကိုက နိုင်ငံတော် ပျက်စီးမှုရဲ့ သံတမန် ရုပ်ပုံပါ။

Investment ရှိမရှိ — စာရွက်ပေါ်က MoU နဲ့ မြေပြင်က အမှန်တရား

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကိန်းဂဏန်းက အရှင်းဆုံးပါ။ ကုလသမဂ္ဂ ကုန်သွယ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု ညီလာခံ (UNCTAD) စာရင်းအရ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဝင်ရောက်မှု (FDI inflows) က ၂၀၁၉ မှာ ဒေါ်လာ ၂,၅၀၉ သန်း၊ ၂၀၂၄ မှာ ၁,၀၉၅ သန်း၊ ၂၀၂၅ မှာ ၁,၀၆၇ သန်း — တစ်ဝက်ကျော် ကျသွားပါပြီ။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု မြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာန (DICA) ခွင့်ပြုချက် စာရင်းကတော့ ပိုဆိုး ပါတယ် — ကမ္ဘာ့ဘဏ် (ဇွန် ၂၀၂၆) အရ ၂၀၂၅/၂၆ ဒုတိယ နှစ်ဝက်မှာ ကတိကဝတ် ဒေါ်လာ ၂၂၄ သန်းပဲ ရှိပြီး အရင်နှစ်ထက် ၅၂% ကျသွားပါတယ်။ ISP-Myanmar ရဲ့ တွက်ချက်မှုအရ အာဏာသိမ်းပြီး နောက် FDI ဟာ ၇၄% ကျသွားပြီး ၂၀၁၆–၂၀၂၀ မှာ ဒေါ်လာ ၂၈.၇ ဘီလီယံ ဝင်ခဲ့တာ ၂၀၂၁–၂၀၂၅ မှာ ၇.၄ ဘီလီယံပဲ ကျန်ပါတော့တယ်။ အနောက် ကုမ္ပဏီကြီးတွေ အစုလိုက် ထွက်သွားခဲ့ပါတယ် — Telenor (ရောင်းချမှု ၂၀၂၂ မတ် ၂၅ ရက်မှာ ပြီးစီး)၊ TotalEnergies (၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၂၀ ရက်မှာ လျော်ကြေး မရဘဲ ထွက်ခွာ — PTTEP က လုပ်ငန်း လွှဲပြောင်း ယူခဲ့)၊ Woodside (၂၀၂၂)၊ Chevron (သူ့ရဲ့ Yadana အစု ၄၁.၁% ကို ၂၀၂၄ ဧပြီ ၁ ရက်က စပြီး PTTEP နဲ့ MOGE ဆီ ပြန်လည် ခွဲဝေ သွားခဲ့တယ် — ဆိုလိုတာက Chevron ထွက်သွားတာနဲ့ စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်တဲ့ MOGE ရဲ့ အစုက ၃၇.၀၄% အထိ တက်လာတာပါ)၊ Mitsubishi၊ Petronas၊ ENEOS၊ Kirin တို့လည်း အစဉ်လိုက် ထွက်သွားခဲ့ပါတယ် (Human Rights Watch, ဇူလိုင် ၂၀၂၂)။

ကျန်နေတဲ့ သူတွေကတော့ နစ်မြုပ် ကုန်ကျစရိတ် (sunk cost) ရှိတဲ့ သူတွေပါ။ PTTEP က Yadana မှာ ၂၀၂၅ ပျမ်းမျှ ထုတ်လုပ်မှု ၃၄၃ mmscfd ရှိပေမယ့် ထိုင်းဆီ ပို့ဆောင်မှုက ၂၀၂၁ မှာ ၄၃၄ mmscfd ကနေ ၂၀၂၆ မေမှာ ၁၅၀ mmscfd ဝန်းကျင် အထိ ၆၅% နီးပါး ကျသွားပါပြီ။ Yadana ဓာတ်ငွေ့ ရောင်းချရေး သဘောတူညီချက် (GSA) က ၂၀၂၈ ဇူလိုင် ကုန်မှာ သက်တမ်း ကုန်မှာဖြစ်ပြီး လက်မှတ် ထိုးထားတဲ့ သက်တမ်း တိုးချက် ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာအထိ ရှာမတွေ့သေးပါဘူး။ Zawtika ကတော့ Phase 1E ပလက်ဖောင်းတွေ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ပြီးပြီး ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း ထုတ်လုပ် နေပါတယ်။ POSCO ရဲ့ Shwe Phase 4 က ၂၀၂၄ ဇူလိုင်ကစပြီး တည်ဆောက် နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ် — ဒါတွေက "အသစ် ဝင်လာတာ" မဟုတ်ပါဘူး၊ ရှိပြီးသားတွေ ထိန်းထားတာပါ။ တယ်လီကွန်းမှာ Telenor နဲ့ Ooredoo နှစ်ခုစလုံး ထွက်သွားပြီး ATOM နဲ့ U9 အဖြစ် ပြည်တွင်း/စစ်တပ် နွယ်ဝင် လက်ထဲ ရောက်သွားပါတယ်။ အထည်ချုပ် ကဏ္ဍမှာ မြန်မာ အထည်ချုပ် ထုတ်လုပ်သူများ အသင်း (MGMA) အရ ၂၀၂၅ ဩဂုတ်မှာ အသင်းဝင် စက်ရုံ ၅၈၉ ရုံထဲက ၅၆ ရုံ ရပ်နား ထားပြီး အမေရိကန် အခွန်က ၂၀% ကနေ ၄၀% အထိ တက်လာပါတယ်။ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ကုန်မှာ Teng Hui စက်ရုံ ၅ ရုံ ပိတ်ပြီး အလုပ်သမား ၃,၀၀၀ ကျော် အလုပ် ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာအတွင်း ရွှေပြည်သာနဲ့ မှော်ဘီက နောက်ထပ် စက်ရုံ ၄ ရုံ ပိတ်ဖို့ ပြင်ဆင်နေပြီး အလုပ်သမား ၁၀,၀၀၀ နီးပါး အန္တရာယ်မှာ ရှိနေပါတယ် (The Irrawaddy, အောက်တိုဘာ ၂၁၊ ၂၀၂၆; မြန်မာနိုင်ငံ စက်မှုလက်မှု အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် — MICS-TUsF ထုတ်ပြန်ချက်)။ (မျှတအောင် ပြောရရင် UMFCCI ကတော့ စက်ရုံ ၅၀၀ ကျော် ဆက်လည် နေပြီး နေရာလွတ်တွေ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ် — ဒါပေမယ့် ပိတ်သိမ်းတဲ့ လမ်းကြောင်းက ရှင်းနေပါတယ်။) အသစ် "ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု" ဆိုပြီး ကြေညာတာတွေကတော့ အများစုက ငွေ မရောက်သေးတဲ့ MoU တွေပါ — တရုတ် MoU ၁၈ ခု၊ ရုရှား MoU တွေ၊ ဘီလာရုစ် လမ်းပြမြေပုံပေါ်က MTZ/MAZ တပ်ဆင် စက်ရုံတွေ အားလုံး စာရွက် အဆင့်မှာပဲ ရှိပါသေးတယ်။ Lukashenko ကိုယ်တိုင်က ၂၀၂၆ ဇူလိုင်မှာ စီမံကိန်းတွေ "စာရွက် အဆင့်ကနေ မြေပြင် အကောင်အထည် ဖော်မှု" ကို ၂၀၂၇ မှာ ကူးရမယ်လို့ ပြောခဲ့ရပါတယ်။ ဘဏ်လုပ်ငန်းမှာလည်း MFTB နဲ့ MICB ဘဏ်နှစ်ခုက ၂၀၂၃ ဇွန် ၂၁ ရက်ကတည်းက အမေရိကန် ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့စာရင်းမှာ ရှိနေပါတယ်။ အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင် — ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု သုည မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အရွယ်အစား ထက်ဝက် ကျပြီး အနောက် အရင်းအနှီးတွေ ပျောက်ကွယ်သွားကာ အသစ် ဝင်ရောက်မှုဆိုတာ ကတိကဝတ် စာရွက်တွေနဲ့ တရုတ် ဦးဆောင်တဲ့ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အငယ် စားတွေပဲ ကျန်ပါတော့တယ်။

Failed state ဆိုပေမယ့် ဒေါ်လာ ဘီလျံနာတွေ ရှိတယ်

အခု ကျွန်တော် အစကတည်းက ပြောချင်တဲ့ အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီနိုင်ငံမှာ ပြည်သူ့ ဝန်ဆောင်မှုအတွက် ငွေ မရှိဘူးလို့ ပြောနေတဲ့ အချိန်မှာ ပုဂ္ဂလိက ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုတွေက ဘယ်လောက် ရှိနေလဲ ကြည့်ပါ။ အရင် စည်းကမ်း တစ်ခု ရှင်းပါမယ် — Forbes မဂ္ဂဇင်းရဲ့ ကမ္ဘာ့ ဘီလျံနာ စာရင်းမှာ မြန်မာ နိုင်ငံသား တစ်ဦးမှ တစ်ခါမှ မပါဝင်ဖူးပါဘူး။ မြန်မာ လုပ်ငန်းစုကြီးတွေက စာရင်းစစ် မခံတဲ့ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် ခရိုနီ တစ်ဦးချင်းရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု အတိအကျကို ဘယ်သူမှ အတည်မပြုနိုင်ပါဘူး။ အင်တာနက် စာရင်းတွေမှာဆို ဇော်ဇော် ကိုပဲ တစ်နှစ်မှာ ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံ၊ နောက်တစ်နှစ်မှာ ၄၉၆ သန်းလို့ ဆယ်ဆ ကွာပြီး ရေးထားတာမျိုးတွေ ရှိပါတယ် — အဲဒါတွေ ဂဏန်း မဟုတ်ပါဘူး၊ မှန်းဆချက်တွေပါ။ ဒါပေမယ့် စာရွက်စာတမ်း သက်သေ ရှိတာကတော့ ထိန်းချုပ်မှုပါ — ဘယ်သူက ဘဏ်တွေ၊ ဆိပ်ကမ်းတွေ၊ တင်သွင်းခွင့် လိုင်စင်တွေကို ကိုင် ထားသလဲနဲ့ ဘယ်လောက် စီးဝင်နေသလဲ ဆိုတာပါ။

မှတ်တမ်း သက်သေ ရှိတာတွေကို ပြောပါမယ်။ မြန်မာ့ စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက် (Myanma Economic Holdings Limited — MEHL) ရဲ့ စာရွက် ယိုစိမ့်လာတဲ့ ရှယ်ယာရှင် မှတ်တမ်းတွေအပေါ် အခြေခံပြီး Amnesty International က ၂၀၂၀ စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်မှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့တာ — MEHL ရဲ့ ရှယ်ယာရှင် ၃၈၁,၆၃၆ ဦး အားလုံးဟာ စစ်မှုထမ်း (သို့) အငြိမ်းစား စစ်မှုထမ်းတွေဖြစ်ပြီး အဖွဲ့အစည်း ရှယ်ယာရှင် ၁,၈၀၃ ခုက တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တွေ၊ တပ်မတွေ၊ တပ်ရင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၉၀ ကနေ ၂၀၁၁ အထိ ပေးချေခဲ့တဲ့ အမြတ်ဝေစု စုစုပေါင်းက ကျပ် ၁၀၇.၈၇ ဘီလီယံ ဖြစ်ပြီး အဲဒီထဲက ကျပ် ၉၅ ဘီလီယံက စစ်တပ် ယူနစ်တွေဆီ ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ (Amnesty ရဲ့ ခေါင်းစီးမှာ ဒေါ်လာ ၁၈ ဘီလီယံလို့ ဖော်ပြတာက အဲဒီခေတ်ရဲ့ အတု တရားဝင် နှုန်းနဲ့ တွက်ထားတာပါ — စျေးကွက် နှုန်းနဲ့ဆို ဒေါ်လာ ၁.၈ ဘီလီယံဝန်းကျင် ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်လိုတွက်တွက် ဒါဟာ လွှတ်တော်က စစ်ဆေးလို့ မရတဲ့ ဘတ်ဂျက် အပြင်ဘက် ငွေပါ။) ဒုတိယ လုပ်ငန်းစု MEC ကတော့ ဘဏ္ဍာရေး ထုတ်ပြန်ချက် လုံးဝ မရှိပါဘူး — အရွယ်အစားကို ဘယ်သူမှ စာရင်းစစ် မပေးနိုင်ပါဘူး။

အုပ်ချုပ်သူရဲ့ မိသားစုကို ကြည့်ပါ။ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၁ မတ် ၁၀ ရက်မှာ မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ သား အောင်ပြည့်စုံနဲ့ သမီး ခင်သီရိသက်မွန် (Khin Thiri Thet Mon) တို့ကို ဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့ပြီး သူတို့ရဲ့ ကုမ္ပဏီ ၆ ခုကို စာရင်းသွင်းခဲ့ပါတယ် — "ဖခင်ရဲ့ ရာထူးနဲ့ မလိုလားအပ်တဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကနေ တိုက်ရိုက် အကျိုးခံစားခဲ့ရတဲ့ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေ" လို့ဆိုပါတယ်။ Reuters စုံစမ်းမှုအရ အောင်ပြည့်စုံက ၂၀၁၃ မှာ ပြည်သူ့ဥယျာဉ် မြေနေရာကို ပြိုင်ဘက် တင်ဒါ မရှိဘဲ၊ စျေးကွက် နှုန်းရဲ့ ၁% အောက်ပဲ ပေးပြီး နှစ် ၃၀ အငှား ရခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာမှာ ထိုင်း ရဲတပ်ဖွဲ့က လက်နက် ပွဲစား ထွန်းမင်းလတ်ရဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ရှာဖွေရာမှာ ဘန်ကောက် Belle Rama 9 က အခန်းကျယ် ကွန်ဒို ပိုင်ဆိုင်မှု စာချုပ်က အောင်ပြည့်စုံ အမည်နဲ့၊ ခင်သီရိသက်မွန်ရဲ့ ထိုင်း ဘဏ်စာအုပ်တွေကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ် (Justice For Myanmar, ဇန်နဝါရီ ၁၁၊ ၂၀၂၃)။ Justice For Myanmar ရဲ့ နောက် စုံစမ်းမှု တစ်ခုအရ — မူကြမ်း စာချုပ်တွေနဲ့ သတင်းစကားတွေကို အခြေခံတဲ့ စွပ်စွဲချက် ဖြစ်ပြီး တရားရုံး အတည်ပြုထားတာ မဟုတ်ပါ — သူတို့ဟာ ရွှေ ၈၀၀ ကီလိုဂရမ် (ဒေါ်လာ ၄၈ သန်းဝန်းကျင် တန်ဖိုး) ကို ထိုင်း၊ လာအို၊ ဟောင်ကောင် ကနေ ရောင်းချဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ဖူးပါတယ်။

ခရိုနီ ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုလည်း နည်းနည်းဖြည့်ပြီး ပြောရပါမယ်။ Reuters ရဲ့ ၂၀၁၂ အထူး အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာ့ ခရိုနီ အရင်းရှင်တွေဟာ သန်းရွှေ လက်ထက်မှာ ကြီးပွားလာတဲ့ မိသားစု ၂၀ ထက် မပိုတဲ့ အစုအဖွဲ့ ငယ်လေးပါ — အဲဒီ အဝန်း အခု အထိ စီးပွားရေးရဲ့ ထိပ်မှာ ဆက်ထိုင် နေပါတယ်။ တေဇ ရဲ့ Htoo Group — ယိုစိမ့်လာတဲ့ ၂၀၀၇ အမေရိကန် သံတမန် ကြေးနန်းမှာ "အစိုးရရဲ့ နံပါတ်တစ် ခရိုနီ" လို့ ဖော်ပြခံရသူ (Justice For Myanmar, စက်တင်ဘာ ၂၇၊ ၂၀၂၁) — ရဲ့ နှစ်စဉ် ဝင်ငွေကို ဒေါ်လာ သန်း ၅၀၀ ဝန်းကျင်လို့ ခန့်မှန်း ကိုးကား ကြပါတယ် (ခန့်မှန်းချက် ဖြစ်ပါတယ်၊ စာရင်းစစ် ကိန်းမဟုတ်ပါ)။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာတောင် Htoo Group က လောင်စာဆီ တင်သွင်းခွင့် လိုင်စင် အထူး အခွင့်အရေး ရခဲ့တယ်လို့ UNDP ရဲ့ ၂၀၂၄ မေ အစီရင်ခံစာမှာ မှတ်တမ်းတင် ထားပါတယ်။ ဇော်ဇော်ရဲ့ Max Myanmar / AYA Bank — AYA Bank ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် နှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာ (၂၀၂၂–၂၃) အရ ပိုင်ဆိုင်မှု ကျပ် ၇ ထရီလီယံ ရှိပါတယ်။ အောင်ကိုဝင်းရဲ့ KBZ Bank ဟာ ၂၀၁၀ နှစ်လယ်ပိုင်းမှာ ပိုင်ဆိုင်မှု ဒေါ်လာ ၈ ဘီလီယံဝန်းကျင် ရှိတဲ့ နိုင်ငံရဲ့ အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂလိက ဘဏ် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဘဏ် ပိုင်ဆိုင်မှုက ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သိပါတယ် — ဒါပေမယ့် ပြိုကျနေတဲ့ ဘဏ်စနစ် တစ်ခုထဲမှာ ဘယ်လောက် ကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂလိက ငွေကြေး အင်ပါယာတွေ လည်ပတ်နေလဲ ဆိုတာကိုတော့ တိုင်းတာပေးပါတယ်။ မြေရှား ဘက်မှာလည်း ဇာခွန်တင်းယင်းကို Global Witness က "အံ့သြဖွယ် ချမ်းသာ" (phenomenally rich) သွားသူလို့ ရေးခဲ့ပါတယ် — သူ့ နယ်မြေခံ ပြည်သူတွေ ချောင်းရေ အဆိပ်သင့်ပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်နေချိန်မှာပါ။

ဆန့်ကျင်ဘက် နှစ်ခုကို ယှဉ်ပြပါမယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ Fiscal Monitoring အရ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေး ပေါင်း အသုံးစရိတ်ဟာ GDP ရဲ့ ၃.၆% (ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၀) ကနေ ၁.၈% (၂၀၂၃) အထိ ထက်ဝက် ကျသွားခဲ့ပါတယ်။ BTI 2026 အစီရင်ခံစာအရ ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်က ၂၀၂၃/၂၄ မှာ ဘတ်ဂျက် တစ်ခုလုံးရဲ့ ၁၇% ဖြစ်ပြီး ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေး ပေါင်းထားတာထက် နှစ်ဆနီးပါး များပါတယ်။ လူတစ်ဦး ပျမ်းမျှ ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၁,၂၀၀ ဝန်းကျင်၊ လူ ၃၇ သန်းကျော် ဆင်းရဲ (သို့) ဆင်းရဲရန် အန္တရာယ်မှာ ရှိတဲ့ နိုင်ငံမှာ လက်နက် ဝယ်ဖို့ ငွေ ရှိတယ်၊ လော်ဘီ လုပ်ဖို့ ဒေါ်လာ သန်းချီ ရှိတယ်၊ ဘန်ကောက် ကွန်ဒို ဝယ်ဖို့ ငွေ ရှိတယ် — ကျောင်းနဲ့ ဆေးရုံအတွက်ပဲ မရှိတာပါ။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော့် နောက်ဆုံး အဖြေက ဒီလိုပါ။ မြန်မာပြည်ဟာ ဆင်းရဲလို့ ပျက်တဲ့ နိုင်ငံ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်စိမ်း၊ ဓာတ်ငွေ့၊ မြေရှား၊ ကျွန်း၊ ပတ္တမြား — သယံဇာတ ပေါများတဲ့ နိုင်ငံပါ။ ပြဿနာက နိုင်ငံတော်ကို လုယူ ထားကြတာပါ။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေ ပြိုကျသွားတဲ့ အချိန်မှာ အုပ်ချုပ်သူ ကွန်ရက်ကတော့ ပိုချမ်းသာ လာပါတယ်။ အစိုးရ ဘတ်ဂျက်ထဲ မဝင်တဲ့ အမြတ်ဝေစုတွေ၊ တင်ဒါ မရှိတဲ့ အငှားချုပ်တွေ၊ ဘတ်ဂျက် အပြင်ဘက် မီလစ်ရှာ စီးပွားရေးတွေ — ဒါတွေ အားလုံးက "failed state" ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ နောက်ကွယ် အမှန်တရားပါ။ နိုင်ငံတော်က လူတိုင်းအတွက် မပျက်ပါဘူး။ အုပ်ချုပ်သူတွေ အတွက်ဆိုရင် ဒီနိုင်ငံတော်က အခုအထိ အလွန် ကောင်းစွာ အလုပ်လုပ် နေပါတယ် — သူတို့ရဲ့ ဘဏ်စာရင်းတွေအတွက်ပေါ့။ Failed state ဆိုပေမယ့် ဒေါ်လာ ဘီလျံနာတွေ ရှိနေတာကိုက ဒီနိုင်ငံရဲ့ ရောဂါ လက္ခဏာကို အတိအကျ ပြောပြနေတာပါ — နိုင်ငံ ပျက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ နိုင်ငံကို လုယူထားကြတာပါ။

ဆက်ဖတ်ရန် →

နှုတ်ခမ်းပဲ့ချင်းချင်း မီးမှုတ်ခိုင်း — ဘယ်လာရုစ်နဲ့ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဆက်ဆံရေး

နှုတ်ခမ်းပဲ့ချင်းချင်း မီးမှုတ်ခိုင်း — ဘယ်လာရုစ်နဲ့ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဆက်ဆံရေး

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

မြန်မာ စကားပုံ တစ်ခု ရှိတယ် — "နှုတ်ခမ်းပဲ့ချင်းချင်း မီးမှုတ်ခိုင်း" တဲ့။ ကိုယ်တိုင်လည်း မစွမ်းနိုင်တဲ့သူက အလားတူ မစွမ်းနိုင်တဲ့ နောက်တစ်ယောက်ကို အကူအညီ တောင်းတဲ့ အခါ သုံးတဲ့ စကားပုံ။ နှုတ်ခမ်းပဲ့နေတဲ့ လူနှစ်ယောက် မီးမှုတ်ကြည့်လေ — လေက နှုတ်ခမ်း အပေါက်ကနေ ယိုထွက်သွားပြီး မီးက ပိုတောင် ငြိမ်းသွားမယ့် ပုံစံမျိုး။ စစ်ကောင်စီနဲ့ ဘယ်လာရုစ်ရဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ကြည့်ရင် ဒီ စကားပုံပဲ သတိရမိတယ်။

ဆက်ဆံရေးက တကယ် တိုးနေတယ်

အရင်ဆုံး ငြင်းလို့ မရတာက — ဆက်ဆံရေးက အမှန် တိုးတက်နေတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် တစ်ခုတည်းမှာပဲ မင်းအောင်လှိုင်က ဘယ်လာရုစ်ကို နှစ်ကြိမ် သွားခဲ့တယ် — မတ်လမှာ လူကာရှန်ကိုနဲ့ တွေ့ခဲ့ပြီး ဇွန်လမှာလည်း မင့်စ်ခ်မြို့ကို သွားပြီး လက်နက် ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ တွေ့ခဲ့တယ်။ ဘယ်လာရုစ် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ကရန်နင်ကလည်း နေပြည်တော်ကို လာပြီး စစ်ဘက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။ လူကာရှန်ကို ကိုယ်တိုင်လည်း ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာမှာ မြန်မာပြည်ကို လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၆–၂၀၂၈ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး လမ်းပြမြေပုံကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။ အခု အောက်တိုဘာလထဲမှာတောင် အမျိုးသား လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အောင်လင်းဒွေး ဦးဆောင်တဲ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ ဘယ်လာရုစ်မှာ ရောက်နေတယ်။

ဘယ်လာရုစ် ပေးနိုင်တာ — လက်နက်

ဘယ်လာရုစ် ပေးနိုင်တာ တကယ် ရှိတယ် — လက်နက်နဲ့ စစ်ဘက် နည်းပညာ။ Justice For Myanmar ရဲ့ ၂၀၂၅ ဇွန် စုံစမ်းချက်အရ ဘယ်လာရုစ်က စစ်ကောင်စီကို လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်မှု ကွပ်ကဲရေး စနစ် (MADOC)၊ ရေဒါ နည်းပညာ၊ မြေပြင်အခြေစိုက် ဒုံးကျည် စနစ်တွေ ထောက်ပံ့နေပြီး မြန်မာ စစ်ဘက် အရာရှိတွေကိုလည်း ဘယ်လာရုစ် တက္ကသိုလ်တွေမှာ လေ့ကျင့် သင်ကြားပေးနေတယ်။ မင်းအောင်လှိုင်က မျက်နှာပြင် အလင်းနဲ့ အီလက်ထရောနစ် ပစ္စည်းတွေ ထုတ်တဲ့ BelOMO ကုမ္ပဏီနဲ့လည်း တွေ့ခဲ့တယ်။ လယ်ယာ စက်ယန္တရား၊ ထွန်စက် စတဲ့ ပစ္စည်းတွေလည်း ရောင်းနိုင်တယ်။ နိုင်ငံရေး အရဆိုလည်း "ရွေးကောက်ပွဲ" အတွက် အသိအမှတ်ပြု ထောက်ခံမှု ပေးနိုင်တယ်။

မပေးနိုင်တာ — ပိုက်ဆံ

ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းက ဒီမှာပဲ — ဘယ်လာရုစ်က မြန်မာကို ပိုက်ဆံ ချေးပေးနိုင်သလား။ အဖြေက ရှင်းတယ် — မချေးနိုင်ဘူး။ သူကိုယ်တိုင်က ချေးရမယ့် အခြေအနေ ဖြစ်နေလို့။

ဘယ်လာရုစ်ရဲ့ ဆန်ရှင် အခြေအနေက မြန်မာထက်တောင် ပိုဆိုးတယ် လို့ ပြောကြတယ် — အဲဒါ အမှန်ပဲ။ ၂၀၂၀ ကတည်းက နိုင်ငံတကာ ဘဏ္ဍာရေး ဈေးကွက်ကနေ အဖြတ်ခံထားရတယ်။ အဓိက ဘဏ်ကြီးတွေဖြစ်တဲ့ Belagroprombank၊ Bank Dabrabyt၊ Development Bank of Belarus တို့ကို SWIFT စနစ်ကနေ ထုတ်ပယ်ထားတယ်။ Visa နဲ့ Mastercard ကတ်တွေလည်း ဥရောပမှာ သုံးမရတော့ဘူး — ၂၀၂၆ မတ်လမှာတောင် ကန့်သတ်ချက်တွေ ထပ်တိုးလာတယ်။ ဒေါ်လာနဲ့ ယူရို ဝင်လမ်း ထွက်လမ်း မရှိတဲ့ နိုင်ငံက သူများကို ဒေါ်လာ ဘယ်ကနေ ချေးပေးမှာလဲ။ ဘယ်လာရုစ် စီးပွားရေးကိုယ်နှိုက်က ရုရှား ထောက်ပံ့မှုနဲ့ ရပ်တည်နေရတာ — ရုရှားဆီက ချေးငွေ နောက်ဆုတ်ပေးဖို့ကိုတောင် တောင်းခံနေရတယ်။ အဲဒီ ရုရှားကိုယ်နှိုက်ကလည်း ယူကရိန်း စစ်ပွဲနဲ့ ဆန်ရှင်တွေကြားမှာ ကိုယ့် ဘဏ္ဍာရေး ကိုယ်နှိုက် တင်းကြပ်နေတယ်။

ငွေ ပေးချေရေး လမ်းကြောင်းကလည်း အဲဒီလိုပဲ ပိတ်နေတယ်။ စစ်ကောင်စီ ဘက်ကလည်း သူ့ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ် ဘဏ်တွေ အမေရိကန် ဆန်ရှင် ထိထားတယ်။ ရောင်းသူကလည်း ဒေါ်လာ မရနိုင်၊ ဝယ်သူကလည်း ဒေါ်လာ မပေးနိုင်တဲ့ အခြေအနေမှာ ကျန်တာက ပစ္စည်း အပြန်အလှန် လဲလှယ်တာ၊ တတိယနိုင်ငံ ကြားခံတွေ ရှာတာပဲ။ လက်နက် အရောင်းအဝယ်က ရပ်မသွားပေမဲ့ ငွေသား အရောင်းအဝယ်ပုံစံနဲ့ မဟုတ်တော့ဘူး။

မီးက ဘယ်တော့ တောက်မှာလဲ

နိဂုံးအနေနဲ့ ပြောရရင် စစ်ကောင်စီရဲ့ ကမ္ဘာက အရမ်း ကျဉ်းသွားပြီ ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ။ သွားလို့ရတဲ့ နိုင်ငံ လက်ချိုး ရေလို့ ရတယ်။ ကျန်တဲ့ "မိတ်ဆွေ" တွေကလည်း ရုရှား၊ ဘယ်လာရုစ်၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ အီရန် — အားလုံး ကိုယ်တိုင် အရေးယူခံ၊ ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခရောက်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေ။ ဓာတ်ပုံ အတူ ရိုက်လို့ ရတယ်။ လက်နက် ရောင်းဝယ် လုပ်လို့ ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ စီးပွားရေး ကယ်တင်မှုဆိုတာ အဲဒီ အသိုက်အဝန်းထဲမှာ မရှိဘူး။ ဘယ်သူမှာမှ ဖွင့်ပေးစရာ အိတ် မရှိလို့။

နှုတ်ခမ်းပဲ့ လူနှစ်ယောက် မီးမှုတ်ကြတဲ့အခါ မီးက တောက်မလာဘူး။ လေ ယိုထွက်သွားတာပဲ ရှိတယ်။ စစ်ကောင်စီနဲ့ ဘယ်လာရုစ်ရဲ့ ချစ်ကြည်ရေးကို မြင်ရင် အဲဒီ ပုံကို မြင်တာပါပဲ။

ရင်းမြစ်များ: Justice For Myanmar — Belarus supplying Myanmar air defence operational command system (၂၀၂၅ ဇွန် ၂၈); Global New Light of Myanmar (၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၉) — Myanmar–Belarus Development Cooperation Roadmap 2026–2028; EU Council — sanctions against Belarus (SWIFT disconnections, ၂၀၂၂ မတ်လ ၂၀ မှ အကျုံး); Interfax (၂၀၂၆ မတ်) — Visa restrictions on Belarusian bank cards.

ဆက်ဖတ်ရန် →

အလှူလား၊ ကွန်ရက်လား — တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းရဲ့ "ပရဟိတ" ပုံစံ

အလှူလား၊ ကွန်ရက်လား — တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းရဲ့ "ပရဟိတ" ပုံစံ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းတွေနဲ့ ဆက်ဆံဖူးသူတိုင်း သတိထားမိတာ တစ်ခုရှိတယ်။ သူတို့ဆီမှာ "ပရဟိတ" လို့ ခေါ်ရမယ့် လုပ်ငန်းတွေ ရှိတယ် — ဘုံကျောင်း အလုပ်၊ ဆွေစု အသင်း၊ ကုန်သည်ကြီးများ အသင်း၊ ကျောင်း ဆောက်တာ၊ ဘေး ဖြစ်ရင် လှူတာ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါတွေကို အနီးကပ် ကြည့်လိုက်ရင် မြန်မာတွေ နားလည်ထားတဲ့ ပရဟိတနဲ့ မတူဘူး။ အတွင်းမှာ လည်နေတာက စေတနာ သက်သက် မဟုတ်ဘူး — စီးပွားရေး ကွန်ရက် တစ်ခုရဲ့ လည်ပတ်မှု ဖြစ်တယ်။

ဆက်ဆံရေး ဆိုတဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု

တရုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ "guanxi" — ဆက်ဆံရေး ကွန်ရက် — ဆိုတာ စီးပွားရေးရဲ့ အခြေခံ အဆောက်အအုံပဲ။ ယုံကြည်မှုကို ဥပဒေနဲ့ စာချုပ်နဲ့ မတည်ဆောက်ဘဲ လူအချင်းချင်း အပြန်အလှန် အကူအညီ၊ အပြန်အလှန် အကြွေး တွေနဲ့ တည်ဆောက်တယ်။ အလှူအတန်း ဆိုတာ အဲဒီ စနစ်ထဲမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တစ်မျိုးပဲ — ဒီနေ့ ကိုယ်က ကူထားရင် နက်ဖြန် ကိုယ့် အလှည့် ပြန်ရမယ်။

သမိုင်းကို ကြည့်ရင် ရှင်းတယ်။ ရှေးခေတ် တရုတ်ပြည်မှာ ဆွေစုတွေက တည်ထောင်တဲ့ ပရဟိတ မြေယာတွေ ရှိခဲ့တယ် — ၁၁ ရာစုက ဖန့်ကျုံးယန် တည်ထောင်တဲ့ ပရဟိတ အိမ်ရာဆိုရင် နာမည်ကြီးတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အကူအညီရဲ့ နယ်နမိတ်က ရှင်းတယ် — ကိုယ့် ဆွေစု အတွင်း။ ပြည်ပရောက် တရုတ် အသိုက်အဝန်းတွေရဲ့ မွေးရပ်တူ အသင်းတွေ (huiguan) ကလည်း ဒီအတိုင်းပဲ — တည်းခိုခန်း၊ သုသာန်၊ ကျောင်း၊ နာရေး အကူအညီ စီစဉ်ပေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝန်ဆောင်မှုက အသင်းဝင်၊ မွေးရပ်တူ၊ ဆွေမျိုး အသိုက်အဝန်း အတွင်းပိုင်း အတွက်ပဲ။ အဲဒါ လူသား စာနာမှု မဟုတ်ဘူးလား မေးရင် — ဟုတ်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒါ "ကိုယ့်လူ ကိုယ်ကူ" စနစ်။ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ အသင်းက စီးပွားရေး ယုံကြည်မှု၊ အလုပ်သမား ကွန်ရက်၊ အကာအကွယ် အားလုံးကို ပြန်ရတယ်။

ခေတ်သစ် — အစိုးရ ဦးဆောင်တဲ့၊ ကုမ္ပဏီ ဦးဆောင်တဲ့ အလှူ

ဒီနေ့ တရုတ်ပြည်ထဲမှာလည်း ပုံစံက ဒီအတိုင်းပဲ — ပိုကြီးတဲ့ ပုံစံနဲ့။ Jet Li ရဲ့ One Foundation လို၊ Tencent ရဲ့ "99 Giving Day" အွန်လိုင်း အလှူ လှုပ်ရှားမှုလို ကြီးမားတဲ့ အလှူ လုပ်ငန်းတွေ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ခု သတိထားရမယ်။ တစ်ခု — ၂၀၁၆ ပရဟိတ ဥပဒေ နောက်ပိုင်း အလှူ လုပ်ငန်းအားလုံး အစိုးရ မှတ်ပုံတင်၊ အစိုးရ ကြီးကြပ်မှုအောက်မှာပဲ လည်ရတယ်။ လူထု ကိုယ်ထူကိုယ်ထ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အဖွဲ့ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရပ်တည်ဖို့ နေရာ ကျဉ်းတယ်။ နောက်တစ်ခု — ကုမ္ပဏီကြီးတွေ လှူတဲ့အခါ အလှူဟာ အမှတ်တံဆိပ် တန်ဖိုး၊ အစိုးရနဲ့ ဆက်ဆံရေး ဆိုတဲ့ အပြန်အလှန် အကျိုး တွက်ချက်မှုနဲ့ တွဲပြီး လာတာ များတယ်။ ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်ရင် ဘယ်ကုမ္ပဏီက ဘယ်လောက် လှူတယ်ဆိုတာ သတင်းခေါင်းစဉ်မှာ ချက်ချင်း ပြိုင်ကြတယ် — အဲဒါ ကြော်ငြာ တန်ဖိုးလည်း ဖြစ်တယ်။

ဆိုလိုတာက တရုတ် ပုံစံမှာ အလှူဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ သီးခြား ကိုယ်ပိုင် နယ်ပယ် မဟုတ်ဘူး။ စီးပွားရေးနဲ့ အာဏာ ဆက်ဆံရေးတွေရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်း တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်တယ်။

မြန်မာ ပုံစံနဲ့ ဘာကွာလဲ

မြန်မာ့ ပရဟိတက ဆန့်ကျင်ဘက် နီးပါး ဖြစ်တယ်။ နာရေးကူညီမှု အသင်းတွေက မသိတဲ့ မိသားစုရဲ့ နာရေးကို အခမဲ့ ဆောင်ရွက်ပေးတယ်။ သွေးလှူ ကွန်ရက်တွေက ကိုယ်နဲ့ ဘာမှ မတော်တဲ့ လူနာအတွက် ည သန်းခေါင် ထလာပေးတယ်။ ငလျင် လှုပ်တော့၊ ရေကြီးတော့ ပထမဆုံး ရောက်လာတာက ကုမ္ပဏီ မဟုတ်ဘူး၊ အစိုးရ မဟုတ်ဘူး — ရပ်ကွက်ထဲက စေတနာ့ဝန်ထမ်း လူငယ်တွေပဲ။ ဒီ ပရဟိတရဲ့ ထူးခြားချက်က — အကျိုးပြန်ရဖို့ တွက်ချက်မှု မပါဘူး။ ကုသိုလ် စေတနာ တစ်ခုတည်းနဲ့ သူစိမ်း အတွက် လုပ်တာ။ ကွန်ရက် မဟုတ်ဘူး။ ပြန်မျှော်လင့်ချက် မရှိဘူး။

ဒါကြောင့် မြန်မာ လူတစ်ယောက်က တရုတ် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းကို ကြည့်ပြီး "ပရဟိတ မရှိဘူး" လို့ ခံစားရတာ မဆန်းဘူး။ ရှိတော့ ရှိတယ် — ဒါပေမဲ့ သူ ရှာနေတဲ့ "စေတနာ သက်သက်" အမျိုးအစား မဟုတ်ဘူး။

မြန်မာအတွက် သတိထားရမယ့် အချက်

ဒီ ကွာခြားချက်ကို နားလည်ထားဖို့ မြန်မာတွေအတွက် လက်တွေ့ အရေးကြီးတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ "အလှူ" ဆိုတဲ့ အမည်နဲ့ ဝင်လာတဲ့ အရာတိုင်းကို စေတနာလို့ အလိုအလျောက် မှတ်ယူလို့ မရလို့ပဲ။ ကုန်သွယ် လမ်းကြောင်း တစ်လျှောက် ပေးတဲ့ အလှူ၊ အာဏာပိုင်တွေနဲ့ ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ဖို့ ပေးတဲ့ အလှူ၊ စီမံကိန်း ခွင့်ပြုချက်နဲ့ ယှဉ်တွဲ ပါလာတဲ့ အလှူ — ဒါတွေဟာ ကွန်ရက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖြစ်တယ်။ အလှူ တစ်ခုကို အကဲဖြတ်ချင်ရင် မေးရမယ့် မေးခွန်းက တစ်ခွန်း — ဒီငွေက ဘယ်သူ့ နယ်ပယ်ထဲမှာ ပြန်လည် နေတာလဲ။ ပေးသူရဲ့ စီးပွားရေး နယ်ပယ် အတွင်းမှာပဲ လည်နေရင် အဲဒါ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု။ မသိတဲ့ သူစိမ်းဆီ ရောက်ပြီး ဘာမှ ပြန်မမျှော်ရင် အဲဒါ ပရဟိတ။

ရှင်းအောင် ပြောရရင် — ဒါဟာ လူမျိုး တစ်မျိုးရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို ဆုံးဖြတ်တာ မဟုတ်ဘူး။ တရုတ်တွေထဲမှာလည်း စိတ်ရင်းနဲ့ လှူတဲ့သူ ရှိတယ်။ မြန်မာတွေထဲမှာလည်း အမည်ခံဖို့ လှူတဲ့သူ ရှိတယ်။ ဆုံးဖြတ်နေတာက လူတွေ မဟုတ်ဘူး — စနစ် နှစ်ခုရဲ့ မတူညီတဲ့ လည်ပတ်ပုံကို ထောက်ပြနေတာ ဖြစ်တယ်။ စနစ်ကို မြင်တတ်မှ အလှူ အယောင်ဆောင်ထားတဲ့ အကျိုးစီးပွား တွက်ချက်မှုတွေကို လည်း ခွဲခြား မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်တယ်။

ရင်းမြစ်များ: တရုတ် ပရဟိတ ဥပဒေ (၂၀၁၆); Tencent 99 Giving Day (၂၀၁၅ မှ စတင်); One Foundation (၂၀၀၇ မှ စတင်); ဖန့်ကျုံးယန် ပရဟိတ အိမ်ရာ (၁၁ ရာစု) ဆိုင်ရာ သမိုင်း မှတ်တမ်းများ; မွေးရပ်တူ အသင်းများ (huiguan) ဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ။

ဆက်ဖတ်ရန် →