စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၁၅: အချုပ်အနှောင်တွင် သေဆုံးမှုများ

စစ်ဘုရင် — အပိုင်း ၁၅: အချုပ်အနှောင်တွင် သေဆုံးမှုများ

📅 💬 မှတ်ချက်

ရဲရင့်ငယ် — ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

အပိုင်း ၁၄: https://www.yeyintnge.net/2026/11/blog-post_987.html

အပိုင်း ၁၅ ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမယ်။

အပိုင်း ၁၄ ရဲ့ အဆုံးမှာ ချန်ခဲ့တယ် — နှိပ်စက်မှုနည်းစနစ်များ မည်သို့ရှိသည်ကို သိပြီးနောက်၊ ထိုနည်းစနစ်များကြောင့် အချုပ်အနှောင်အတွင်း သေဆုံးခဲ့ရသူများ မည်မျှရှိသည်ကို — ကိန်းဂဏန်းများနှင့် အမည်တပ် သားကောင်ဖြစ်ရပ်များနှင့်အတူ — ဆက်လက် တင်ပြပါမည် ဟု။ ဤအပိုင်းက ထိုအကြောင်းအရာကိုပင် တင်ပြသည်။

ကိန်းဂဏန်းများ — အချိန်နှင့်အမျှ

၂၀၂၁: နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ၏ ကနဦးစာရင်းအရ ထိန်းသိမ်းမှုအတွင်း နှိပ်စက်သတ်ဖြတ်ခံရသူ အနည်းဆုံး ၂၂ ဦး — နောက်ပိုင်းတွင် ၂၄ ဦးသို့ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ထိုသူများအနက် ၁၃ ဦးမှာ ဖမ်းဆီးပြီး ၂၄ နာရီအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။

၂၀၂၂: ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၁၁ ရက်အထိ ထောင်နှင့် စစ်ကြောရေးတွင် နှိပ်စက်သတ်ဖြတ်ခံရသော နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား အနည်းဆုံး ၉၉ ဦး။

၂၀၂၄: နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ၏ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ "Unsung Hero" မှတ်တမ်းတွင် ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်အထိ ထိုနှစ်အတွင်း နှိပ်စက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၈၉ ဦး၊ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက စုစုပေါင်း ၂၆၆ ဦး နှိပ်စက်သတ်ဖြတ်ခံရသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

၂၀၂၅–၂၀၂၆: ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (OHCHR) ၏ ၂၀၂၅ နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာက အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက စစ်တပ်ထိန်းသိမ်းမှုတွင် သေဆုံးသူ အနည်းဆုံး ၂,၂၃၇ ဦး အတည်ပြုခဲ့သည်။ လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်အဖွဲ့ (Human Rights Watch, HRW) (စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) က နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) ကို ကိုးကား၍ ထိန်းသိမ်းမှုတွင် သေဆုံးသူ ၂,၃၀၀ ကျော်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

အမည်တပ် သားကောင်ဖြစ်ရပ်များ — ထုတ်ပြန်ပြီးသော အမှုများသာ

ခက်သီ (ကဗျာဆရာ ဇော်ထွန်း): ၂၀၂၁ မေ ၈ ရက်တွင် ရွှေဘိုမြို့နယ်၌ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ထိန်းသိမ်းမှုအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ ရုပ်အလောင်းတွင် နှိပ်စက်မှု လက္ခဏာများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။

နေသန်မောင် (Danny Fenster, အမေရိကန် သတင်းထောက်): ၂၀၂၁ မေ ၂၄ ရက်တွင် ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၌ ဖမ်းဆီးခံရပြီး အင်းစိန်ထောင်တွင် ၆ လနီးပါး ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၁ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်တွင် ထောင်ဒဏ် ၁၁ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီးနောက်၊ ၃ ရက်အကြာ နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် သူကိုယ်တိုင် "ရိုက်နှက်ခံရခြင်း၊ အစာငတ်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပါ — သို့သော် အကြောင်းမဲ့ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်" ဟု ပြောခဲ့သည်။

ဝတ်ရည်အောင် (၂၆ နှစ်): ၂၀၂၁ စက်တင်ဘာတွင် ဖမ်းဆီးခံရသော တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ။ ရိုက်နှက်မှုများမှ ရရှိသော ဦးခေါင်းဒဏ်ရာများအတွက် လုံလောက်သော ဆေးကုသမှု မရဘဲ ၂၀၂၅ ဇူလိုင်တွင် အင်းစိန်ထောင်၌ သေဆုံးခဲ့သည်။

ဒေါက်တာ ဇင်လင်း နှင့် သူနာပြု ခင်ခင်ကျွဲ: အာဏာဖီဆန်ရေး လူထုလှုပ်ရှားမှု (Civil Disobedience Movement, CDM) တွင် ပါဝင်သော ဆရာဝန်နှင့် သူနာပြု။ ၂၀၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ရန်ကုန်တိုက်ခန်းမှ ဆွဲထုတ်ခံရပြီး၊ နှိပ်စက်ကာ မြေနီကုန်းခုံ့တံတားခြေတွင် ပစ်သတ်ခံရသည်။

ဒီအပိုင်းက ဘာကို ပြသလဲ

ဤအပိုင်းတွင် တင်ပြခဲ့သည်များကို အတူတကွ ကြည့်ပါက ပုံစံတစ်ခုက ပေါ်လာသည်။

ပထမ — ကိန်းဂဏန်းများက အချိန်နှင့်အမျှ ကြီးထွားလာသည်။ ၂၀၂၁ တွင် ၂၄ ဦး၊ ၂၀၂၂ ဇူလိုင်အထိ ၉၉ ဦး၊ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာအထိ ၂၆၆ ဦး၊ ၂၀၂၅–၂၀၂၆ တွင် ၂,၂၃၇ ဦးထက် မနည်း — ထိန်းသိမ်းမှုအတွင်း သေဆုံးမှုသည် လျော့ကျသွားခြင်း မဟုတ်၊ စုစုပေါင်း ဆက်တက်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ (ကိန်းဂဏန်းများသည် ရင်းမြစ်နှင့် ရက်စွဲ မတူညီသော မှတ်တမ်းများမှ ဖြစ်ပြီး၊ တူညီသော ရေတွက်နည်းဖြင့် ရေတွက်ထားခြင်း မဟုတ်သည်ကို သတိပြုရန်။)

ဒုတိယ — သေဆုံးမှုများသည် ဖမ်းဆီးပြီးချင်း ဖြစ်တတ်သည်။ ၂၀၂၁ တွင် သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအနက် ၁၃ ဦးမှာ ဖမ်းဆီးပြီး ၂၄ နာရီအတွင်း သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ကဗျာဆရာ ခက်သီလည်း ဖမ်းဆီးခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည် — စစ်ကြောရေးအဆင့်တွင် အပြင်းထန်ဆုံး နှိပ်စက်မှု ရှိသည်ကို ပြသည်။

တတိယ — ထိန်းသိမ်းမှုအတွင်း သေဆုံးမှုသည် စစ်ကြောရေးတွင်သာ မဟုတ်၊ ထောင်အတွင်း၌ပါ ဖြစ်သည်။ ဝတ်ရည်အောင်သည် ရိုက်နှက်မှုဒဏ်ရာအတွက် ဆေးကုသမှု မရဘဲ အင်းစိန်ထောင်၌ လေးနှစ်နီးပါးကြာမှ သေဆုံးခဲ့သည် — ဆေးကုသမှု ငြင်းပယ်ခြင်းကိုယ်တိုင်က သေဆုံးမှုအကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်ကို ပြသည်။ သားကောင်များတွင် သတင်းထောက်၊ ကဗျာဆရာ၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ ဆရာဝန်၊ သူနာပြု ပါဝင်သည် — ထိန်းသိမ်းမှုအတွင်း သေဆုံးမှုသည် လူတစ်စုတည်းကို ဦးတည်ခြင်း မဟုတ်၊ အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သူမှန်သမျှကို ထိခိုက်နိုင်သည့် အန္တရာယ် ဖြစ်သည်။

နောက်အပိုင်းမှာ: အခန်း ၁၆ — အာဏာသိမ်းပြီး တပ်တွင်း သန့်စင်မှုများ — အချုပ်အနှောင်တွင် သေဆုံးမှုများ မည်မျှရှိသည်ကို သိပြီးနောက်၊ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တပ်အတွင်းမှာပါ မင်းအောင်လှိုင်က သူ၏ ယုံကြည်ရဆုံး လက်ထောက်များကိုပါ မည်သို့ သန့်စင်ဖယ်ရှားခဲ့သည်ကို ဆက်လက် တင်ပြပါမည်။

ရင်းမြစ်များ

• နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) (ကိန်းဂဏန်းများ; "Unsung Hero", နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄)
• ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (OHCHR) ၂၀၂၅ နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာ (၂,၂၃၇ ဦး)
• လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်အဖွဲ့ (Human Rights Watch, HRW), စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ အစီရင်ခံစာ (၂,၃၀၀ ကျော်; ဝတ်ရည်အောင်)
• Fortify Rights (ခက်သီ)
• သတင်းထောက်များ ကာကွယ်ရေးကော်မတီ (CPJ); Wikipedia; PEN International; AFP (နေသန်မောင်)
• လူ့အခွင့်အရေးအတွက် ဆရာဝန်များအဖွဲ့ (Physicians for Human Rights, PHR) (ဒေါက်တာ ဇင်လင်း နှင့် ခင်ခင်ကျွဲ)

မျှဝေရန် — Facebook · X · Telegram ·