ရဲရင့်ငယ်🌹: အမေရိကန်က အစ္စရေးကို ဘာလို့ ကူညီနေတာလဲ

အမေရိကန်က အစ္စရေးကို ဘာလို့ ကူညီနေတာလဲ — ၁၉၄၈ ကတည်းက သမိုင်းကြောင်း

ရဲရင့်ငယ် — ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၈ ရက်၊ အိမ်ဖြူတော်မှာ သမ္မတ ထရန့်နဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟု တွေ့ဆုံစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ — အိမ်ဖြူတော်၊ Public domain)

အမေရိကန်က အစ္စရေးကို ကူညီတာ ထရန့်ခေတ်မှ စတာ မဟုတ်ဘူး — ၁၉၄၈ ကတည်းက၊ ၇၈ နှစ် ရှိပြီ။ သမ္မတ တစ်ဦးတည်းရဲ့ မူဝါဒ မဟုတ်ဘူး။ ဒီဆောင်းပါးက အဲဒီ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ ကူညီရတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေ၊ အခု ထရန့်နဲ့ နေတန်ယာဟု အငြင်းပွားနေတဲ့ အီရန် ကိစ္စနဲ့ အကူအညီ ရပ်မယ်ဆိုတဲ့ ကြေညာချက်တို့ကို ရှင်းပြထားတယ်။

၁။ အခု ဘာဖြစ်နေလဲ — "shouting match from hell" ဆိုတဲ့ သတင်း

ထရန့်နဲ့ နေတန်ယာဟု နိုဝင်ဘာ ၈–၉ ရက် စနေ–တနင်္ဂနွေ ဖုန်းပြောကြတာ အသံတွေကျယ်လာပြီး "shouting match from hell" (ငရဲက အော်ဟစ်ပွဲ) ဖြစ်သွားတယ်လို့ အစ္စရေး သတင်းဌာန Ynet နဲ့ Yedioth Ahronoth တို့က အမည်မဖော်တဲ့ သတင်းရင်းမြစ်တွေကို ကိုးကားပြီး ရေးတယ်။ နေတန်ယာဟုက အီရန်ကို စစ်ပြန်စဖို့ ဖိအားပေးတယ်၊ ထရန့်က သံတမန်နည်းနဲ့ ဆက်သွားချင်တယ်။ Financial Times အရ နေတန်ယာဟုက ထရန့်ကို နေ့တိုင်းလိုလို ဖုန်းဆက်ပြီး စစ်ပြန်စဖို့ တိုက်တွန်းနေတယ်။

ဒါပေမယ့် နေတန်ယာဟု ရုံးက "fake news, complete nonsense" (လုံးဝ အမှား) လို့ ငြင်းတယ်။ ဖုန်းပြောတာ မှန်တယ်၊ ရန်ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူးတဲ့။ အစ္စရေး အရာရှိကြီးတစ်ဦးကလည်း "ခက်ခဲတဲ့ စကားပြောဆို မဟုတ်ဘူး" လို့ ပြောတယ်။ စာရွက် (transcript) မထွက်သေးတော့ အော်ဟစ်ပွဲ တကယ် ဖြစ်ခဲ့လားဆိုတာ အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးဘူး — သတင်းရင်းမြစ် ပြောတာနဲ့ ရုံးက ငြင်းတာ နှစ်ခု ကွဲနေတယ်။

ဇွန်လတုန်းက ထရန့်က နေတန်ယာဟုကို "f***ing crazy" လို့ ပြောခဲ့တယ်ဆိုတာကတော့ ထရန့်ကိုယ်တိုင် The Post ကို အတည်ပြုခဲ့ဖူးတယ် — အဲဒီအချိန်က ဖုန်းပြောတာတွေ အကြိမ်ကြိမ် အငြင်းပွားခဲ့တယ်လို့ သူက ပြောတယ်။ အီရန်ဘက်ကလည်း အမေရိကန် တိုက်ခိုက်ရင် အနီးအနား စခန်းတွေတင် မကဘူး၊ ဥရောပက အမေရိကန်စခန်းတွေကိုပါ ပစ်နိုင်တယ်လို့ အီရန် လုံခြုံရေးကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး Mohsen Rezaei က ခြိမ်းခြောက်ထားတယ်။

၂။ သမိုင်းကြောင်း — ၁၉၄၈ ကနေ ၂၀၁၆ အထိ

၁၉၄၈ မေ ၁၄ ရက်: အစ္စရေး လွတ်လပ်ရေး ကြေညာပြီး ၁၁ မိနစ်အတွင်း သမ္မတ ထရူးမန်း က အသိအမှတ်ပြုခဲ့တယ် — ပထမဆုံး နိုင်ငံ။ ဟိုလိုကော့စ် (Holocaust — နာဇီဂျာမနီက ဂျူး ၆ သန်းကို သတ်ဖြတ်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်) အပြီး စာနာမှု၊ ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေး၊ ဆိုဗီယက် လွှမ်းမိုးမှု တားဆီးရေးတို့ ရောထားတယ်။

၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များ: အကူအညီ နည်းတယ် — ချေးငွေ အနည်းငယ်ပဲ။ လက်နက် အဓိက ရောင်းသူက ပြင်သစ် ဖြစ်တယ်။ အမေရိကန်က အာရပ် နိုင်ငံတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေး ထိခိုက်မှာ စိုးလို့ လက်နက် ရောင်းတာ ရှောင်တယ်။

၁၉၆၂: ကင်နဒီ လက်ထက် Hawk ဒုံးကျည် ရောင်းချမှု — ပထမဆုံး အဓိက စစ်ရေး ရောင်းချမှု။

၁၉၆၇ ခြောက်ရက် စစ်ပွဲ: အလှည့်အပြောင်း — အစ္စရေး အနိုင်ရပြီး ပြင်သစ်က လက်နက် ပိတ်လိုက်တော့ အမေရိကန်က အဓိက လက်နက် ထောက်ပံ့သူ ဖြစ်လာတယ်။

၁၉၇၃: Yom Kippur စစ်ပွဲ — အမေရိကန်က လေကြောင်းနဲ့ လက်နက်တွေ အရေးပေါ် ပို့ပေးတယ်။ အဲဒီနောက် အကူအညီ အများကြီး တက်လာတယ်။

၁၉၇၈–၇၉: Camp David သဘောတူညီချက်၊ အီဂျစ်–အစ္စရေး ငြိမ်းချမ်းရေး — အမေရိကန်က နှစ်နိုင်ငံလုံးကို အကူအညီ ပေးတယ်။

၁၉၈၅: အမေရိကန်ရဲ့ ပထမဆုံး လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် (FTA) က အစ္စရေးနဲ့ ချုပ်ဆိုခဲ့တယ်။

၂၀၁၆: အိုဘားမား လက်ထက် MOU (နားလည်မှု စာချွန် — နှစ်နိုင်ငံ သဘောတူညီချက် စာရွက်၊ စာချုပ် မဟုတ်) — ၁၀ နှစ် ဒေါ်လာ ၃၈ ဘီလီယံ၊ တစ်နှစ် ၃.၈ ဘီလီယံ (စစ်ရေး ငွေကြေး FMF ၃.၃ + ဒုံးကျည် ကာကွယ်ရေး ၀.၅)၊ ၂၀၁၉–၂၀၂၈။ အမေရိကန် သမိုင်းမှာ အကြီးဆုံး အကူအညီ ပက်ကေ့ချ်။ စုစုပေါင်း အစ္စရေးဟာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်နောက် အမေရိကန် အကူအညီ အများဆုံး ရတဲ့ နိုင်ငံ — ၂၀၂၂ အထိ ဒေါ်လာ ၁၅၀ ဘီလီယံ (ငွေကြေး ဖောင်းပွမှု မညှိဘဲ)။

ထရန့် ပထမ သက်တမ်း: သံရုံးကို ဂျေရုဆလင် ရွှေ့တာ (၂၀၁၈)၊ ဂိုလန် ကုန်းမြင့် အသိအမှတ်ပြုတာ (၂၀၁၉)၊ Abraham Accords (အာရပ် နိုင်ငံတွေနဲ့ အစ္စရေး ဆက်ဆံရေး ပုံမှန်ဖြစ်ရေး သဘောတူညီချက်၊ ၂၀၂၀)။

၃။ ဘာလို့ ကူညီလဲ — အကြောင်းပြချက် တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး

မဟာဗျူဟာ: စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလ ဆိုဗီယက်ကို တားဆီးရေးကနေ အခု အီရန်ကို တားဆီးရေးအထိ။ ထောက်လှမ်းရေး ပူးပေါင်းမှု၊ စစ်ရေး နည်းပညာ (Iron Dome ဒုံးကျည် ကာကွယ်ရေး စနစ်ကို အမေရိကန် ရန်ပုံငွေနဲ့ ပူးတွဲ တီထွင်တာ)၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ တည်ငြိမ်တဲ့ မဟာမိတ် ရှိတာ။ ပြီးတော့ အကူအညီ ငွေအများစုက အမေရိကန် စက်ရုံတွေဆီ ပြန်ရောက်တယ် — လက်နက်တွေ အမေရိကန်မှာ ထုတ်တာ။

ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေး: ကွန်ဂရက်မှာ နှစ်ပါတီလုံး ထောက်ခံတယ်။ AIPAC (အစ္စရေး ထောက်ခံတဲ့ အမေရိကန် လှုံ့ဆော်ရေး အဖွဲ့) ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှု၊ ခရစ်ယာန် အီဗန်ဂျလီကယ် (ဘာသာရေး အကြောင်းပြချက်နဲ့ အစ္စရေးကို ထောက်ခံတဲ့ ခရစ်ယာန်တွေ)၊ အမေရိကန် ဂျူး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတို့ ရှိတယ်။

တန်ဖိုးတွေ တူတယ်ဆိုတဲ့ ဇာတ်ကြောင်း: ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံ နှစ်ခု ဆိုတာ။

သတိပြုရတာက အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေး ကြားမှာ အပြန်အလှန် ကာကွယ်ရေး စာချုပ် မရှိဘူး — အမေရိကန်က အစ္စရေးအတွက် စစ်တိုက်ပေးရမယ်လို့ စာချုပ်နဲ့ တာဝန်မရှိဘူး။

၄။ အကူအညီ ရပ်မယ်ဆိုတဲ့ ထရန့်ရဲ့ ကြေညာချက်

နိုဝင်ဘာ ၃ ရက် (ရွေးကောက်ပွဲ နေ့) Fox & Friends အင်တာဗျူးမှာ ထရန့်က ပြောတယ် — နေတန်ယာဟုနဲ့ လအနည်းငယ်က သဘောတူပြီးသား၊ ၂၀၂၆ နှစ်ကုန်မှာ တစ်နှစ် ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံ အကူအညီ ရပ်မယ်၊ "သူတို့ မလိုအပ်တော့ဘူး"၊ လက်နက်တော့ ဝယ်လို့ ရမယ်။ ဒါပေမယ့် MOU က ၂၀၂၈ အထိ ရှိတယ်၊ ငွေက ကွန်ဂရက်က ခွဲဝေတာ၊ နေတန်ယာဟု ရုံးက အတည်မပြုသေးဘူး။ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ၂၀၂၇ မှာ အဆင့်ဆင့် လျှော့မယ်လို့ ခန့်မှန်းတယ် — နှစ်ကုန် တစ်ခါတည်း ရပ်မယ်လို့ မထင်ဘူး။

၅။ အငြင်းပွားမှုက အသစ် မဟုတ်ဘူး

အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါ (၁၉၅၆ ဆူးအက် စစ်ပွဲနောက် အစ္စရေးကို ဆီးနိုင်းကနေ ထွက်ခိုင်းတာ)၊ ဘုရှ် အကြီး (၁၉၉၁ ချေးငွေ အာမခံ ရပ်ဆိုင်းမှု)၊ အိုဘားမား (၂၀၁၅ အီရန် သဘောတူညီချက်)၊ ဘိုင်ဒင် (၂၀၂၄ Rafah ဗုံးထောက်ပံ့မှု ရပ်ဆိုင်းမှု) — သမ္မတ တိုင်းလိုလိုနဲ့ အငြင်းပွားခဲ့ဖူးတယ်။ အခုဟာက စကားလုံး ပြင်းထန်ပြီး လူသိရှင်ကြား ဖြစ်တာက ထူးခြားတယ်။

ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲမှာ ရီပတ်ဘလစ်ကန်တွေ ရှုံးတာ အီရန်စစ်ကြောင့်လို့ အပြစ်တင်ခံနေရတယ် — exit poll အရ မဲဆန္ဒရှင် ၆၃% က အီရန် စစ်ရေး လုပ်ရပ်ကို မှားတယ်လို့ ဆိုတယ်။

အနှစ်ချုပ်

မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးက သမ္မတ တစ်ဦးတည်းထက် ကြီးတယ် — MOU၊ ကွန်ဂရက်၊ စစ်ရေး ပူးပေါင်းမှု၊ ထောက်လှမ်းရေး မျှဝေမှုတွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ။ ဒါပေမယ့် အီရန် မူဝါဒနဲ့ အကူအညီ ငွေကြေးကိစ္စမှာ အခု အကြီးအကျယ် သဘောထား ကွဲနေတယ်။

ရင်းမြစ်များ

🏷️ သုံးသပ်ချက်