ရိုဟင်ဂျာ ICJ အမှုကို ဆုံးဖြတ်မယ့် တရားသူကြီး နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ရရှိ
ရဲရင့်ငယ် — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
ဂမ်ဘီယားက မြန်မာကို ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနဲ့ စွဲဆိုထားတဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) အမှုမှာ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်နေတဲ့ နာဗီ ပီလေး (Navanethem "Navi" Pillay) က ၂၀၂၆ နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ရရှိသွားပြီ။ ဆုကို အောက်တိုဘာ ၉ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်မှာ အော်စလိုမြို့မှာ ပေးအပ်မယ်။
တောင်အာဖရိက တရားသူကြီး ပီလေးက ရဝမ်ဒါ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICTR) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို၊ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး မဟာမင်းကြီး (၂၀၀၈–၂၀၁၄) နဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) တရားသူကြီး (၂၀၀၃–၂၀၀၈) အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးတယ်။ နိုဘယ်ကော်မတီက သူ့ကို "ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို မြှင့်တင်ဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့မှု" အတွက် ဆုပေးခဲ့တာလို့ ဆိုတယ်။
ပီလေးက ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်းက ဒီအမှုမှာ ဂမ်ဘီယားဘက်က ခန့်အပ်တဲ့ ad hoc တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်နေတယ်။ အမှုရဲ့ အနှစ်သာရ ကြားနာမှုတွေက ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီ။ ဂမ်ဘီယား ရှေ့နေချုပ်က စီရင်ချက်ကို အောက်တိုဘာလမှာ ထွက်မယ်လို့ မျှော်လင့်ခဲ့ပေမဲ့၊ တရားရုံးက အခုထိ ရက်အတိအကျ မကြေညာသေးဘူး။ ဥပဒေပညာရှင်တွေကတော့ ၂၀၂၆ နှောင်းပိုင်း (သို့) ၂၀၂၇ အစောပိုင်းမှာ ထွက်မယ်လို့ ခန့်မှန်းနေတယ်။
၂၀၁၉ မှာ ဂမ်ဘီယားက အမှုစွဲခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီမှာ တရားရုံးက မြန်မာကို ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မကျူးလွန်ဖို့နဲ့ သက်သေတွေ မဖျက်ဆီးဖို့ ကြားဖြတ်အမိန့် ချမှတ်ခဲ့တယ်။ မြန်မာဘက်ကတော့ စွဲချက်တွေကို ငြင်းဆိုထားတယ်။
ပီလေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားစရာလည်း ရှိတယ်။ သူက ၂၀၂၁–၂၀၂၅ မှာ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းရေးကော်မရှင်ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ စက်တင်ဘာမှာ အစ္စရေးက ဂါဇာမှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်တယ်လို့ ကော်မရှင်က ကောက်ချက်ချခဲ့တယ်။ ဒါက ကော်မရှင်ရဲ့ တွေ့ရှိချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ တရားရုံးရဲ့ အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မဟုတ်ဘူး။
ဆုကြေညာပြီးနောက် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က ရွေးချယ်မှုကို ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်က ICC ကို ဒဏ်ခတ်အရေးယူမှုတွေ ချမှတ်ခဲ့တယ်။ အစ္စရေး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ဆုကို ဝေဖန်ခဲ့တယ်။ နိုဘယ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ယော်ဂန် ဝတ်နေ ဖရိုင်း (Jørgen Watne Frydnes) ကတော့ ဒီဆုက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားဥပဒေစနစ်ကို ထိခိုက်စေတဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုတွေကို တုံ့ပြန်တာဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို အားကောင်းအောင် လုပ်ဖို့ လိုတယ်ဆိုတာ သတိပေးတာလို့ ပြောခဲ့တယ်။
မြန်မာအမှုအတွက် ဒီဆုက ဘာအဓိပ္ပာယ်ရှိလဲ။ ပီလေးကိုယ်တိုင်က မြန်မာအမှုကို အဆုံးထိ ကြည့်ချင်တယ်လို့ ပြောထားတယ်။ စီရင်ချက်ထွက်လာရင် ဒါဟာ ထိခိုက်ခံရသူမဟုတ်တဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို ကာကွယ်ဖို့ တရားစွဲဆိုတဲ့ ပထမဆုံး အမှုတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်လာမယ်လို့ ဥပဒေပညာရှင်တွေက ထောက်ပြတယ်။ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေအတွက် တာဝန်ခံမှုရှိမရှိကို ကမ္ဘာက စောင့်ကြည့်နေတဲ့ အချိန်မှာ၊ ဒီအမှုကို ဆုံးဖြတ်မယ့်သူတစ်ဦးက နိုဘယ်ဆုရှင် ဖြစ်သွားတာက အဲဒီဖိအားကို ပိုတိုးစေတယ်။
စီရင်ချက် ရက်အတိအကျ ထွက်လာတာနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ဆောင်းပါးနဲ့ တင်ပြပါမယ်။
ရင်းမြစ်များ
Nobel Prize press release, 9 October 2026 — https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/
IPS/Global Issues, "Navi Pillay's Nobel Peace Prize Is a Vote of Confidence in a Global Legal Order under Fire", 12 October 2026 — https://www.globalissues.org/news/2026/10/12/44322
UN News, 9 October 2026 — https://news.un.org/en/story/2026/10/1168558
မှတ်ချက်များ
Post a Comment