ရဲရင့်ငယ်🌹: တရုတ်ရဲ့ပင်လယ်ထွက်ပေါက်

တရုတ်ရဲ့ပင်လယ်ထွက်ပေါက်

ရဲရင့်ငယ် — ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆

တရုတ်အတွက် မြန်မာဆိုတာ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်တစ်ခုတည်းတော့ မဟုတ်ဘူး — အလုပ်ဖြစ်နေတဲ့ တစ်ခုတည်းသော ထွက်ပေါက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီထွက်ပေါက်က မလက္ကာကို အစားထိုးနိုင်တဲ့ အရွယ်မဟုတ်ဘူး၊ အာမခံတစ်ခုပဲဖြစ်တယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီထွက်ပေါက်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဘေကျင်းက မဆုံးဖြတ်ဘူး — ရခိုင်ကို ထိန်းတဲ့သူက ဆုံးဖြတ်တယ်။

ပုံကြမ်း — မလက္ကာလမ်းကြောင်းနဲ့ မြန်မာဖြတ်လမ်း။ လမ်းကြောင်းအနီးစပ်ဆုံး၊ အချိုးအစားအတိအကျမဟုတ်ပါ။

မလက္ကာအခက်အခဲ

တရုတ်ရဲ့ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးမှာ အကြီးဆုံးအားနည်းချက်က မလက္ကာရေလက်ကြားပါ။ တရုတ်ခေါင်းဆောင် ဟူဂျင်ထောင်က ၂၀၀၃ မှာကတည်းက ဒါကို "မလက္ကာအခက်အခဲ" လို့ ခေါ်ခဲ့တယ်။ တရုတ်ရဲ့ ရေနံတင်သွင်းမှုရဲ့ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိက ဒီရေလက်ကြားကို ဖြတ်တယ်။ ၂၀၂၅ ပထမနှစ်ဝက်မှာ တစ်နေ့ ဘယ်ရယ် ၇.၉ သန်းက မလက္ကာကို ဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ အဲဒါက ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ရေနံသယ်ယူမှုရဲ့ ၄၈ ရာခိုင်နှုန်းပါ။ ရေလက်ကြားကျဉ်းကျဉ်းလေးတစ်ခုမှာ တရုတ်ရဲ့စွမ်းအင်နဲ့ ကုန်သွယ်မှုထက်ဝက် ပိတ်မိနေတယ် — အမေရိကန်ရေတပ်က အဲဒီလမ်းကြောင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ အနေအထားမှာလည်း ရှိတယ်။

မြန်မာဖြတ်လမ်း — ပိုက်လိုင်းနဲ့ စင်္ကြန်

မြန်မာဖြတ်လမ်းက အဲဒီအခက်အခဲကို ဖြေရှင်းဖို့ တရုတ်ရဲ့ လက်တွေ့အကျဆုံး အဖြေပါ။ ကျောက်ဖြူကနေ ကူမင်းအထိ ပိုက်လိုင်း ၂ လိုင်း ရှိတယ် — သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းက ၂၀၁၃ ကတည်းက စပြီး တစ်နှစ် ကုဗမီတာ ၁၂ ဘီလီယံ သယ်နိုင်တယ်၊ ရေနံပိုက်လိုင်းက ၂၀၁၇ ကတည်းက စပြီး တစ်နှစ် တန် ၁၂ သန်း၊ တစ်နေ့ ဘယ်ရယ် ၂၄၀,၀၀၀ ခန့် သယ်နိုင်တယ်။ ဒါက မလက္ကာစီးဆင်းမှုရဲ့ ၆ ရာခိုင်နှုန်းအောက်ပဲ ရှိတယ်။ လမ်းကြောင်းတိုသွားတာက မိုင် ၂,၀၀၀ ခန့်ပဲ — ကုန်ကျစရိတ်ရော အချိန်ရော သက်သာပေမဲ့ ပမာဏက မလက္ကာကို အစားထိုးနိုင်လောက်အောင် မကြီးဘူး။

ပိုက်လိုင်းနောက်မှာ စင်္ကြန်တစ်ခုလုံး ရှိတယ်။ တရုတ်–မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြန် (CMEC) က ကူမင်းကနေ မန္တလေး၊ ရန်ကုန်ကိုဖြတ်ပြီး ကျောက်ဖြူအထိ ကီလိုမီတာ ၁,၇၀၀ ခန့် ရှည်တယ်။ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းက CITIC က ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်ပြီး စုစုပေါင်း ၇.၃ ဘီလီယံ ခန့် တန်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပထမအဆင့်ကို ၇.၂ ဘီလီယံကနေ ၁.၃ ဘီလီယံအထိ လျှော့ချခဲ့ရပြီး ၂၀၂၅ မတ်လအထိ တည်ဆောက်မှု တိုးတက်မှု မရှိဘူးလို့ သတင်းတွေ ဆိုတယ်။ မူဆယ်–မန္တလေးရထားလမ်း (၄၃၁ ကီလိုမီတာ၊ ၈.၉ ဘီလီယံကနေ ၉ ဘီလီယံ ခန့်၊ တံတား ၁၂၄ စင်း၊ ဥမင် ၆၀) က တည်ဆောက်မှု မစရသေးဘူး။ ၂၀၂၅ ဩဂုတ်မှာ စစ်ကောင်စီက လမ်းညွှန်ကော်မတီ ပြန်ဖွဲ့ခဲ့တယ်။ လမ်းကွန်ရက်နဲ့ နယ်စပ်ဇုန် ၃ ခု (မူဆယ်၊ ချင်းရွှေဟော်၊ ကန်ပိုက်တီး) ကတော့ စင်္ကြန်ရဲ့ ကျန်အစိတ်အပိုင်းတွေပါ။

အရေးကြီးတာက ဒီအချက်ပါ — စင်္ကြန်မှာ တကယ်အလုပ်ဖြစ်နေတာက ပိုက်လိုင်းပဲရှိတယ်။ ဆိပ်ကမ်းက ရပ်နေတယ်၊ ရထားလမ်းက မစရသေးဘူး။

ထွက်ပေါက်ရဲ့သော့က ဘယ်သူလက်ထဲမှာလဲ

ဒီနေရာမှာ အခြေအနေ ပြောင်းသွားပြီ။ ရခိုင်မှာ အာရကန်တပ်တော် (AA) က ၁၇ မြို့နယ်မှာ ၁၄ မြို့နယ်ကို ထိန်းချုပ်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ISEAS ရဲ့ ၂၀၂၆ ဇူလိုင် သုံးသပ်ချက်အရ AA က သံတွဲနဲ့ အမ်းက လေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း ၂ ခုကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းအပါအဝင် တရုတ်စီမံကိန်း ၈ ခုကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ထိန်းချုပ်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စစ်ကောင်စီက ကျောက်ဖြူကို ကာကွယ်ဖို့ တပ်သား ၃,၀၀၀ ခန့် ချထားပေမဲ့ ဆိပ်ကမ်းနဲ့ ပိုက်လိုင်းရဲ့ လုံခြုံရေးကို အာမမခံနိုင်တော့ဘူး။

အဲဒါကြောင့် တရုတ်က AA နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်နေပါပြီ။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာမှာ တရုတ်တာဝန်ရှိသူတွေက ယူနန်ပြည်နယ် ထိန်းချုံ့မှာ AA တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ်။ ၂၀၂၆ ဧပြီမှာလည်း BRI ရထားလမ်း လုံခြုံရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး AA နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ Center for Arakan Studies က အတည်ပြုတယ်။ အဲဒီတွေ့ဆုံမှုနောက်မှာ AA က ၂၀၂၅ ဩဂုတ်မှာ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ကြိုဆိုကြောင်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေရဲ့ လုံခြုံရေးကို အထူးဂရုစိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမဲ့ ISEAS က တရုတ်ရဲ့ မူဝါဒကို "ယာယီ အဆင်ပြေအောင် ညှိတာ" လို့ ခေါ်ပါတယ် — ပြဿနာတစ်ရပ်ချင်းစီကို ဖြေရှင်းဖို့ ထိတွေ့တာ၊ နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရေရှည်ထောက်ပံ့တာလည်း မဟုတ်ဘူး။ တရုတ်က AA ကို မဟာမိတ်အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ နေပြည်တော်ကို ဖိအားပေးဖို့ ကိရိယာအဖြစ် အဓိက မြင်တယ်လို့ သုံးသပ်ပါတယ်။

အမေရိကန်က ဘာလုပ်နေလဲ

အမေရိကန်က မြန်မာထွက်ပေါက်တွေကို ပိတ်ဖို့ ကြိုးစားနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အမေရိကန်ရဲ့ ၂၀၂၆ မြန်မာမဟာဗျူဟာ (ICS) မှာ တရုတ်ကို ယှဉ်ပြိုင်ဖို့ ထိတွေ့မှု၊ ကုန်သွယ်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ အကူအညီဆိုတဲ့ နည်းတွေပဲ ပါတယ်၊ ပိတ်ဆို့မှုမဟုတ်ဘူး။ အမေရိကန်ရဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုတွေက စစ်ကောင်စီရဲ့ ဝင်ငွေကို ပစ်မှတ်ထားတယ် — ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၃၁ က MOGE ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှု ညွှန်ကြားချက်က ဥပမာပါ — ဒါပေမဲ့ တရုတ်ပိုက်လိုင်းတွေကို မထိဘူး၊ ပိုက်လိုင်းက ဆက်စီးနေတယ်။ ထရမ့်ခေတ်မှာဆို အမေရိကန်က စစ်ကောင်စီနဲ့ ထိတွေ့မှုကိုတောင် တိုးခဲ့တယ် — ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာမှာ နေပြည်တော်၊ အောက်တိုဘာမှာ တိုကျိုမှာ တွေ့ဆုံမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်၊ ရည်ရွယ်ချက်က စီးပွားရေးသမား လွတ်မြောက်မှု၊ လိမ်လည်စခန်းတွေ၊ မြေရှားသတ္တု လက်လှမ်းမီမှုပါ။ အမေရိကန်ရဲ့ တကယ့်အားသာချက်က မလက္ကာကိုယ်တိုင်မှာပဲ ရှိတယ်။ မြန်မာထွက်ပေါက်အတွက် အကြီးဆုံးအန္တရာယ်က အမေရိကန် မဟုတ်ဘူး၊ မြန်မာ့စစ်ပွဲကိုယ်တိုင်ပါပဲ — ပိုက်လိုင်းထက် လမ်းနဲ့ ရထားလမ်းက ပိုထိလွယ်တယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့က တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တွေ ထိန်းချုပ်တဲ့ နယ်မြေတွေကို ဖြတ်သွားလို့ပါ။

သုံးသပ်ချက်

ဒီအချက်သုံးချက်က အရေးကြီးပါတယ်။ ပထမ — မြန်မာထွက်ပေါက်က အရေးပါပေမဲ့ သေးငယ်တယ်။ မလက္ကာစီးဆင်းမှုရဲ့ ၆ ရာခိုင်နှုန်းအောက်ပဲ အစားထိုးနိုင်တယ်၊ ဒါကြောင့် ဒါက အာမခံ၊ အစားထိုးမဟုတ်ဘူး။ ဒုတိယ — ထွက်ပေါက်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဘေကျင်းက မဆုံးဖြတ်ဘူး။ ဆိပ်ကမ်းနဲ့ ပိုက်လိုင်းကို လက်တွေ့ထိန်းတဲ့သူက ဆုံးဖြတ်တယ်၊ အဲဒါကြောင့် တရုတ်က AA နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်လာတာ ဖြစ်တယ်။ တတိယ — စင်္ကြန်ရဲ့ တန်ဖိုးက ဘယ်သူက ဘယ်သူ့အတွက် ညှိနှိုင်းသလဲဆိုတဲ့အပေါ် မူတည်တယ်။ ဘေကျင်းနဲ့ နေပြည်တော်ကြား အပေးအယူတစ်ခုအဖြစ်ပဲ ရှိနေရင်၊ ရခိုင်အပါအဝင် ပြည်သူတွေရဲ့ အကျိုးကို ထည့်မတွက်ရင်၊ ဒီထွက်ပေါက်က တည်တံ့တဲ့ လုံခြုံရေးကို ပေးနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး။

သတိပြုရန်

ကိန်းဂဏန်းတွေက အရင်းအမြစ်အလိုက် ကွဲတတ်ပါတယ် — ရေနံပိုက်လိုင်းရဲ့ ဒီဇိုင်းပမာဏ ၁၂ သန်းတန်နဲ့ တိုးချဲ့ပြောဆိုမှု ၂၂ သန်းတန်ကို မရောပါနဲ့။ ဆိပ်ကမ်းတည်ဆောက်မှု အခြေအနေကို ၂၀၂၅ မတ်လနောက်ပိုင်း အတည်ပြုချက် မရသေးပါဘူး။ AA ထိန်းချုပ်မှုအတိုင်းအတာနဲ့ တရုတ်–AA တွေ့ဆုံမှုအသေးစိတ်အများစုက အများပြည်သူထုတ်ပြန်ချက်မဟုတ်ဘဲ လေ့လာသူတွေနဲ့ ဒေသဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာတွေကို အခြေခံပါတယ်။