ရဲရင့်ငယ် — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက် ညနေမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ယာဉ်တန်းဟာ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ ကျီရွာအနီးမှာ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရတယ်။ အဲဒီနေ့က စပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သုံးလကျော် လျှို့ဝှက်ဖမ်းဆီးခံရပြီးမှ အကျယ်ချုပ်နဲ့ အိမ်ပြန်ရောက်ခဲ့တယ်။ ဒီဆောင်းပါးက အဲဒီညကနေ အကျယ်ချုပ်ပြန်ထားတဲ့အထိ ဖြစ်စဉ်ကို ရင်းမြစ်အမျိုးမျိုးနဲ့ ပြန်ဆက်ထားတာပါ။ ကားမောင်းသူ ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ ပြောပြချက်က ရင်းမြစ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး၊ တခြားမျက်မြင်သက်သေတွေ၊ စုံစမ်းကော်မရှင်မှတ်တမ်းတွေ၊ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ပါ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားပါတယ်။
တိုက်ခိုက်မခံရခင်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလထဲမှာ မြောက်ပိုင်းခရီးစဉ်ထွက်နေခဲ့တယ်။ ကချင်ပြည်နယ် မိုးကုတ်၊ သပိတ်ကျင်းဘက်ကနေ မန္တလေးကိုဝင်၊ မန္တလေးကနေ မုံရွာဘက်ကို ဆက်သွားခဲ့တယ်လို့ ကားမောင်းသူ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြောတယ်။ မေလ ၃၀ ရက် မနက်မှာ မုံရွာကနေ ဘုတလင်ဘက်ကို ထွက်ခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။
ညအချိန် လူအုပ်စု — ပုံပါနေ့စွဲအရ ၂၀၀၃ မေ ၂၅ ရက်၊ တိုက်ခိုက်မှု မဖြစ်ခင် ၅ ရက်အလိုကပုံ၊
လမ်းတလျှောက်မှာ နှောင့်ယှက်မှုတွေ ရှိနေခဲ့တယ်။ ကြံ့ခိုင်ရေးဝတ်စုံတွေနဲ့ လိုက်နှောင့်ယှက်တာ၊ ဘုတလင်နဲ့ မုံရွာခရီးစဉ်ကို လိုက်ပို့တဲ့ ကျောင်းသားတွေ အပြန်မှာ အဖမ်းခံရတာ၊ ရှေ့ပြေးလွှတ်တဲ့သူ ပြန်မလာနိုင်တာတွေကို ဦးကျော်စိုးလင်းက သတိရတယ်။ သူ့အဆိုအရ အဲဒီနေ့က ခရီးစဉ်မိုင်တွက်တာလည်း မှားခဲ့တယ် — ၁၄ မိုင်လို့ ရေးထားတဲ့နေရာမှာ ၁ ပြုတ်ပြီး ၄ မိုင်လို့ ဖြစ်နေခဲ့တယ်။
တိုက်ခိုက်မှုမတိုင်ခင် ရက်အနည်းငယ်ကတည်းက အစိုးရအရာရှိတွေ အဲဒီဒေသကို ရောက်နေပြီး ဒေသခံကျောင်းတစ်ကျောင်းကို သိမ်းကာ၊ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း (USDA) အဖွဲ့ဝင်တွေကို သယ်ဖို့ ကားကြီး ၅၀ ကနေ ၆၀ အထိ ငှားထားခဲ့တယ်လို့ လွတ်လပ်သော အာရှအသံ (RFA) ကို ပြောတဲ့ USDA အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးရဲ့ မျက်မြင်ပြောပြချက်မှာ ပါတယ်။
လမ်းပေါ်မှာ ကျောက်တွေပုံထားပြီး၊ အဲဒီကျောက်တွေနဲ့လည်း ပစ်ခတ်ခဲ့တယ်လို့ ပြောကြတယ်။
ကျီရွာမှာ ပထမတိုက်ခိုက်မှု
ကျီရွာကို ရောက်တဲ့အချိန်မှာ ဘုန်းကြီးနှစ်ပါးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ရပ်ပြီး နှုတ်ဆက်စကားပြောပေးဖို့ တောင်းပန်ခဲ့တယ်။ အချိန်က ညနေစောင်း၊ မှောင်ရီပျိုးစလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ (ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းထဲက သက်သေတွေကတော့ ၇ နာရီခွဲကနေ ၈ နာရီလောက်လို့ ဆိုတယ် — အချိန်အတိအကျ ရင်းမြစ်ချင်း မတူပါဘူး။)
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ရပ်ပေးဖို့ ပြောလို့ ကားရပ်လိုက်တဲ့အချိန်မှာ နောက်က လိုက်လာတဲ့ ကားတွေပေါ်က လူတွေက တုတ်တွေနဲ့ ဆင်းလာပြီး ကြိုနေသူတွေရော၊ နောက်ကားတွေပေါ်က လူတွေကိုပါ ရိုက်တော့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းအရ အဲဒီမှာ ဘုန်းကြီးဝတ်ထားသူတွေ အပါအဝင် လူ ၅၀ လောက်ပါတဲ့ ကုန်ကားတစ်စီးက စရိုက်ပြီး၊ ဘုတလင်ကနေ လိုက်လာတဲ့ ဘတ်စ်ကား၊ ကုန်ကား ၁၀ စီးထက်မနည်းက တစ်စီးကို လူ ၃၀ ကနေ ၄၀ နဲ့ ဝိုင်းလာခဲ့တယ်။
လုံခြုံရေးအဖွဲ့က "ဒါ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကားနော်၊ မင်းတို့ သမိုင်းဝင်သွားမယ်" လို့ အော်တားခဲ့တယ်လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြောတယ်။ တားတော့ ရိုက်တာ ခဏတန့်သွားပေမဲ့ နောက်တော့ ပြန်ရိုက်ခဲ့တယ်။
အဲဒီနေရာမှာ ဦးတင်ဦးကို ရိုက်ချခဲ့ပြီး၊ လုံခြုံရေးယူထားတဲ့ ကိုတိုးလွင်ကိုလည်း ရိုက်ချလို့ ပုံကျသွားခဲ့တယ်။ ဦးကျော်စိုးလင်းက ကိုတိုးလွင်ကို သေပြီလို့ ထင်ခဲ့တယ်။ နောက်မှ ရွှေဘိုထောင်မှာ ပြန်တွေ့တော့ ကိုတိုးလွင် အသက်ရှင်နေသေးတာ သိရတယ်။
ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ ကားဘီးနဲ့ တိုက်ရော့ကြားမှာ သစ်သားချောင်း ထိုးခံထားရလို့ စတီယာရင် ခေါက်မရအောင် လုပ်ထားခဲ့တယ်။ သူက နောက်ဆုတ်လိုက်တော့ အဲဒီချောင်း ကျိုးထွက်သွားပြီး ကားကို မောင်းထွက်နိုင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီနေရာမှာ ၁၅ မိနစ်ကနေ မိနစ် ၂၀ လောက် ကြာခဲ့တယ်လို့ သူက ခန့်မှန်းတယ်။
ဒုတိယသတ်ကွင်း
ပထမနေရာနဲ့ တစ်မိုင်လောက်ဝေးတဲ့ ဒုတိယနေရာကမှ တကယ့်သတ်ကွင်းလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ ကုန်ကားကြီး ၃ စီးက လမ်းကို ပိတ်ထားပြီး၊ ညာဘက်ကို ချိုးမောင်းမယ်လုပ်တော့ ကားအစီး ၂၀၊ ၃၀ လောက်က မီးတွေဖွင့်ထိုးထားတာ တွေ့ရတယ်။ လမ်းဘေးကွင်းထဲမှာ ဒိုင်နာလိုလို၊ ကုန်ကားလိုလို ကားတွေ စီရပ်ထားပြီး၊ လူတွေက တုတ်တွေနဲ့ လမ်းတလျှောက် စီရပ်စောင့်နေခဲ့တယ်။
ညအချိန် လော်စပီကာတပ်ကားနဲ့ ယာဉ်တန်း — ကားရှေ့မှာ 'ပြည်ပအားကိုးပုဆိန်ရိုး၊ အဆိုးမြင်ဝါဒီများအလိုမရှိ' လို့ ရေးထားတယ်။
ကားလမ်းပေါ် ရောက်သွားတော့ နောက်ကနေ ဝိုင်းထုလို့ သူ့ခေါင်းကို တစ်ချက်မှန်ပြီး သွေးထွက်ခဲ့တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က "ဘာဖြစ်သွားသေးလဲ" လို့ မေးတော့ သူက "ရတယ်" လို့ ဖြေခဲ့တယ်။ လမ်းဆုံးမှာ သစ်သားနဲ့ သံဆူးကြိုးနဲ့ ဘယ်ရီဂိတ် ပိတ်ထားတာကို တိုက်ချိုးပြီး၊ ကားနှစ်စီးကြားက လူသွားလမ်းကနေ လွတ်ထွက်ခဲ့တယ်။ လွတ်ပြီးတော့ သေနတ်တွေနဲ့ ချိန်ထားတဲ့ ရဲ ၁၀ ယောက်လောက် ရှိခဲ့ပေမဲ့ သူက ဆက်မောင်းခဲ့ပြီး ဘယ်သူ့ကိုမှ မတိုက်ခဲ့ဘူးလို့ ဆိုတယ်။
ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင်ရဲ့ ပဏာမအစီရင်ခံစာအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်စီးတဲ့ ကား (နံပါတ် အာ/၅၄၁၅) ထဲမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ အဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုလူငယ်လုံခြုံရေးအရာရှိ ကိုထွန်းဇော်ဇော်၊ ကားမောင်းသူ ဦးကျော်စိုးလင်းတို့ သုံးဦး ပါခဲ့တယ်။ ကားက ပိတ်ထားတဲ့ ကုန်ကားနှစ်စီးကို ရှောင်ပြီး အမြင့် ၆ ပေလောက်ရှိတဲ့ သံဆူးကြိုးတန်းကို ဖြတ်မောင်းခဲ့တယ်လို့ အဲဒီအစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။
အဲဒီအစီရင်ခံစာရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ (DPNS က ကိုအောင်အောင်၏ ထွက်ဆိုချက်) အရ လွတ်ထွက်လာတဲ့ကားကို ဆိုင်ကယ်နဲ့ လူငယ်တွေက "အမေ့ကိုကာကွယ်ကြ" လို့ အော်ပြီး ကာပေးခဲ့တယ်။ အစီရင်ခံစာမှာ "ဗျူဟာမှူး" လို့ ခေါ်ထားတဲ့ တပ်မှူး (နာမည် ဖော်မထားပါ) က ဒိုင်နာကားတစ်စီးနဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင် တိုက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ရှောင်နိုင်ခဲ့တယ်။
နောက်က လိုက်လာတဲ့ Sunny pick-up နှစ်စီးကိုတော့ ပစ်ခတ်ခဲ့တယ်။ ဒေါ်ဝင်းဝင်းမြပါတဲ့ ကားရဲ့ တာယာကို ထိမှန်ပြီး ကားက ကံ့ကော်ပင်ကို ဝင်တိုက်ခဲ့တယ် — သူ့လက် နှစ်ဖက်နဲ့ ခြေ တစ်ဖက် ကျိုးပြီး မျက်နှာလည်း ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်။ ဒရိုင်ဘာကတော့ မျက်ခုံးကြား ပြတ်ပြီး ၄ ချက် ချုပ်ခဲ့ရတယ်။ ဦးသောင်းညွန့် မောင်းတဲ့ နောက်ဆုံးကား (စစ်ကိုင်းက ဦးလှစိုးညွန့် လိုက်ပါလာတယ်) လည်း ပစ်ခံရပြီး မှန်ကွဲခဲ့တယ်၊ ၇ ဦး ပြင်းထန်ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်။ အဲဒီကားက ဒီပဲယင်းဆေးရုံကို မောင်းပြေးခဲ့ပေမဲ့ ဒေါက်တာလှစိုးညွန့်ကို ဆေးရုံက လက်မခံခဲ့ဘူးလို့ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်သွားပြီးနောက် "ဗျူဟာမှူး" က intercept စက်နဲ့ ရေဦးနဲ့ တပ်မတော်ဂိတ်တွေကို အမိန့်ပေးခဲ့တယ် — စက်သေနတ်ပါ သုံးပြီး တားဖို့၊ ကျန်တဲ့သူတွေကို ရိုက်နှက်၊ ဝါးချွန်နဲ့ ထိုး၊ ရန်သူအဖြစ် ပစ်သတ်ဖို့လို့ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။ ကျီရွာမှာတော့ သူမ မရောက်ခင်ကတည်းက စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (martial law) ကြေညာထားပြီးသား ဖြစ်တယ်။ ဦးတင်ဦး၊ အမတ် ဦးတင်အောင်အောင်နဲ့ နောက်ထပ် ၅ ဦးကိုတော့ ဒီပဲယင်းရဲစခန်းကို ခေါ်သွားခဲ့တယ်။
တိုက်ခိုက်သူတွေ ဘယ်သူလဲ
တိုက်ခိုက်သူတွေဟာ အစိုးရဘက်က စီစဉ်ပေးထားတဲ့ အုပ်စုလို့ မျက်မြင်သက်သေတွေ၊ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေက ဆိုတယ်။ အဓိက အချက်တွေက —
ပုံပါနေ့စွဲအရ ၂၀၀၃ မေ ၂၅ ရက်က ညအချိန် တုတ်ကိုင်လူအုပ်စု — တိုက်ခိုက်မှု မဖြစ်ခင် ၅ ရက်အလိုကပုံ၊ မေ ၃၀ ညပုံ မဟုတ်ပါ။
- ကြံ့ခိုင်ရေးအသင်း (USDA) အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ထောင်ကနေ လွှတ်ပေးထားတဲ့ ရာဇဝတ်သားတွေ ပါဝင်တယ်လို့ Human Rights Watch က မျက်မြင်သက်သေတွေကို ကိုးကားပြီး ရေးတယ်။
- ဘုန်းကြီးဝတ်ထားသူတွေ ပါဝင်တယ် — သင်္ကန်းတောင် မဝတ်ရသေးတဲ့ ကတုံးစိမ်းတွေလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ ညာဘက်လက်တွေမှာ လက်ပတ်အဖြူတွေ ပတ်ထားခဲ့တယ်။
- ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၈ နှစ်ပြည့် BBC မြန်မာပိုင်းဆောင်းပါးမှာလည်း တိုက်ခိုက်သူတွေထဲမှာ အနီရောင်ပဝါတွေ ပတ်ထားသူတွေနဲ့ သင်္ကန်းဝတ်ထားသူတွေ ပါတယ်လို့ ဖော်ပြတယ်။
- လက်နက်တွေက ဝါးတုတ်၊ သံချောင်း၊ သံတုတ်၊ ခဲ၊ လေးဂွ — ချွန်ထားတဲ့ ဝါးတုတ်နဲ့ သံချောင်းတွေနဲ့ ကားမှန်တွေကို ထိုးခွဲခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းမှာ ပါတယ်။
တိုက်ခိုက်သူတွေ မူးယစ်နေတယ်ဆိုတဲ့ အဆိုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မျက်မြင်သက်သေထွက်ဆိုချက်တွေမှာ ဒီလို ပါတယ်။ ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင်ဆီ ပေးထားတဲ့ သက်သေထွက်ဆိုချက်အရ တိုက်ခိုက်တဲ့ USDA အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ငှားထားတဲ့သူတွေဟာ မူးနေခဲ့တယ်။ မုံရွာက ထွက်တည်းက သူတို့စီးတဲ့ ကားထဲမှာ အရက်တစ်ပုံးခွဲလောက် ထည့်ပေးထားပြီး ကြိုက်သလောက် သောက်ခွင့်ပေးထားတယ်လို့ သက်သေတွေက ဆိုတယ်။ "အရက်မူးတာနဲ့ မတူဘဲ မူးယစ်ဆေး စွဲနေသလိုမျိုး တွေ့ရတယ်" လို့လည်း သက်သေတစ်ဦးက ပြောတယ်။ တိုက်ခိုက်ရာမှာ ပါဝင်ခဲ့သူတွေကိုယ်တိုင်ကလည်း USDA ရုံးကနေ တစ်နေ့ ၈၀၀ ကျပ်၊ ထမင်းနဲ့ အရက်ပေးမယ်ဆိုပြီး ခေါ်သွားခဲ့တယ်လို့ ထွက်ဆိုထားတယ်။
ညအချိန် တုတ်တွေကိုင်ထားတဲ့ လူအုပ်စု — ရက်စွဲနဲ့ နေရာ အတည်မပြုရသေး။
ဒါကြောင့် တိုက်ခိုက်သူတွေ အရက်သောက်ထားတယ်၊ မူးနေတယ်ဆိုတာက မျက်မြင်သက်သေထွက်ဆိုချက်နဲ့ အထောက်အထားရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ "မူးယစ်ဆေး သုံးထားတယ်" ဆိုတာကတော့ သက်သေတွေရဲ့ အမြင်အရ ပြောတာသာ ဖြစ်ပြီး၊ ဆေးစစ်ချက်လို အတည်ပြုချက် မရှိပါဘူး။ အဲဒီအချက်ကို သက်သေခံချက်အဖြစ်သာ ဖတ်ရမယ်။
သေဆုံးသူနဲ့ ထိခိုက်သူ — အရေအတွက် အငြင်းပွားနေဆဲ
သေဆုံးသူအရေအတွက်ကို ဘယ်သူမှ အတိအကျ မသိပါဘူး။ လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ဘယ်တော့မှ မလုပ်ခဲ့လို့ပါ။ ရင်းမြစ်အလိုက် ဖော်ပြချက်တွေ ကွဲတယ်။
- အစိုးရရဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက် — ၄ ဦးသေ၊ ၅၀ ဒဏ်ရာရ။ ရဲစစ်ဆေးချက်အရ ၄ ဦးသေ၊ ၄၈ ဦးဒဏ်ရာရလို့ နောက်ပိုင်း ဆိုတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ အစိုးရပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သေဆုံးသူ ၂၀ ဝန်းကျင်လို့ ဝန်ခံခဲ့တယ်လို့ မှတ်တမ်းတစ်ခု ရှိတယ်။
- အဖွဲ့ချုပ် (NLD) — အနည်းဆုံး ၇၀ ဦးသေ။
- ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင် — ၂၈၂ ဦးအထိ ရှိနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းတယ်။
- လွတ်လပ်သောရင်းမြစ်တွေ (FIDH က ကိုးကား) — ၁၀ ဦးသေ၊ ၁၀၈ ဦး ပျောက်ဆုံးတယ်လို့ ဆိုတယ်။
- Human Rights Watch — အနည်းဆုံး ကိုယ်ရံတော် ၄ ဦးသေတယ်၊ မျက်မြင်တွေအရ ဒါဇင်ချီပြီး သေတယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ အရေအတွက်အတိအကျ မသိနိုင်ဘူးလို့ ရေးတယ်။
နာမည်နဲ့ မှတ်တမ်းတင်နိုင်တဲ့ သေဆုံးသူတွေထဲမှာ အဖွဲ့ချုပ် ဓာတ်ပုံဆရာ တင်မောင်ဦးနဲ့ ကိုသိန်းတိုး တို့က နေရာမှာတင် အရိုက်ခံပြီး သေခဲ့တယ်လို့ စုံစမ်းကော်မရှင်အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းအရ လမ်းပေါ်မှာ ဒဏ်ရာရသူနဲ့ သေသူပေါင်း ၅၀ ကနေ ၇၀ အထိ လဲနေခဲ့တယ်။ အမျိုးသမီးတွေကို နှောင့်ယှက်တာ၊ အင်္ကျီဆွဲချွတ်တာ၊ ရတနာပစ္စည်းတွေ လုတာတွေလည်း ရှိခဲ့တယ်လို့ အဲဒီမှတ်တမ်းမှာ ပါတယ်။
ရေဦးမှာ ခွဲထွက်ခြင်း
လွတ်လာပြီးတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဒီပဲယင်းကို ဝင်ပြီး ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းမယ်လို့ ပြောခဲ့ပေမဲ့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဒီပဲယင်းကို ရောက်ဖူးတာမဟုတ်လို့ ကျော်သွားခဲ့တယ်။ လမ်းဘေးတောထဲမှာ ခဏရပ်ပြီး ကားပေါ်က တုတ်တွေ၊ သံဆူးကြိုးတွေ ဖယ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က လူ ဘယ်နှစ်ယောက်ပါလဲ၊ နာမည်တွေ မေးပြီး သူ့စိတ်နဲ့ မှတ်ထားလိုက်တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် အားလုံး ၁၈ ယောက် ပါခဲ့ပြီး၊ ဘယ်သူမှ သူနဲ့ မခွာဖို့၊ သူ့ဘေးမှာပဲ နေဖို့ မှာခဲ့တယ်လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြောတယ်။
ရေဦးမြို့အဝင် သံလမ်းနားမှာ ကားရပ်တော့ အဘိုးကြီးနှစ်ယောက်က တိုင်းမှူးက အမိန့်ချထားလို့ ဘယ်ကားမှ အဝင်မခံဘူးလို့ ပြောတယ်။ နာရီဝက်လောက် ကြာတော့ သံလမ်းတံခါးကြီးကို ပိတ်လိုက်ပြီး၊ ရေဦးဘက်က စစ်သားတွေ ထွက်လာပြီး သေနတ်တွေနဲ့ ဝိုင်းခဲ့တယ်။ အသက် ၅၀ လောက်ရှိတဲ့ စစ်တပ်ယူနီဖောင်းနဲ့ အရာရှိကြီးတစ်ယောက်က ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ နားထင်ကို သေနတ်နဲ့ ချိန်ပြီး "မင်းလိုက်မလား မလိုက်ဘူးလား" လို့ မေးတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ခေါင်းငြိမ့်ပြတော့ "လိုက်မယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
ရေဦးရဲစခန်းရောက်တော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က "ရှင်တို့သတ်ချင်ရင် ကျမတို့ကို ဒီနေရာမှာ သတ်ချင်သတ်ပစ်လိုက်၊ အဲ့လိုမှ မဟုတ်ဘူးဆိုရင် ကျမတို့ကတော့ ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းရမှာပဲ" လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ပြန်ပြောတယ်။ သူက "မလိုက်နိုင်ဘူး၊ ဥပဒေကြောင်းအရ ဖြေရှင်းမှသာလျှင် လိုက်မယ်" လို့ ပြောလိုက်တော့ ၁၀ မိနစ်လောက် နေမှ ဥပဒေကြောင်းအရ ဖြေရှင်းပေးမယ်လို့ သူတို့က ပြောတယ်။ အဲဒီမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထွန်းဇော်ဇော်၊ ကိုထွန်းမြင့်တို့ သက်သေအနေနဲ့ လိုက်သွားတယ်။ ဦးကျော်စိုးလင်းကတော့ ကားနဲ့ ကားမှာပါတဲ့ သက်သေခံပစ္စည်းတွေကို စောင့်ကြည့်တဲ့ အနေနဲ့ ကျန်ခဲ့တယ်။ ကျန်တဲ့သူတွေ အားလုံးကို အချုပ်ထဲ ထည့်လိုက်တယ်။
သက်သေဆိုပြီး လိုက်လာတဲ့သူတွေ ၄၊ ၅၊ ၆ ယောက်မှာ စရိုက်တုန်းက လူတွေ ပတ်ထားတဲ့ လက်ပတ်အဖြူတွေ ပတ်ထားတာ တွေ့ရတယ်။ ထောက်လှမ်းရေးလို့ ထင်ရတဲ့သူတစ်ယောက်က "မင်းတို့က စရိုက်လို့ ငါတို့က လုပ်ရတယ်" လို့ ဦးကျော်စိုးလင်းကို ပြောခဲ့တယ်။ ကားပေါ်က သက်သေပစ္စည်းတွေ စာရင်းလုပ်ပြီးမှ သူ့ကိုပါ အချုပ်ထဲ ထည့်လိုက်တယ်။ အဲဒီညနဲ့ နောက်နေ့ တစ်နေ့လုံး ထမင်းမကျွေးဘဲ ထားခဲ့တယ်။
နောက်နေ့ ညနေမှာ ၁၇ ယောက်ကို ဒိုင်နာ ၂ စီးနဲ့ ရွှေဘိုထောင်ကို ပို့တယ်။ ဒိုင်နာ ၂ စီးကို တာလပတ်တွေနဲ့ အုပ်ပြီး ရဲတွေနဲ့ ခေါ်သွားတယ်။ ရွှေဘိုထောင်မှာ တစ်ယောက်စီကို ရာဇဝတ်သား ၂ ယောက်နဲ့ တွဲထားခဲ့ပေမဲ့ ဘယ်သူမှ ရိုင်းရိုင်းပြပြ မဆက်ဆံဘူးလို့ ဦးကျော်စိုးလင်းက ဆိုတယ်။ ရွှေဘိုထောင်မှာ ကိုတိုးလွင်ကို ပြန်တွေ့တယ်။ ခေါင်းတစ်လုံး အရိုက်ခံထားရပြီး အဲဒီအချိန်အထိ ဆေးကုမပေးထားဘူး။
ည ၂ နာရီလောက်မှာ ရွှေဘိုထောင်ကနေ ပြန်ထုတ်တယ်။ ပြန်ခါနီးမှ ကိုတိုးလွင်ကို ပတ်တီးတွေ စည်းပြီး တူတူထည့်ပေးလိုက်တယ်။ မုံရွာက ကျောင်းသားလေးတစ်ယောက်ကိုတော့ ရွှေဘိုထောင်မှာပဲ ထားခဲ့တယ်။ သူတို့ကို ခေါင်းစွပ်တွေ စွပ်ပြီး ကုန်ကားကြီးပေါ် တင်တယ်။ တံတားဦးဘက် ရောက်နေတာ သိရပြီး၊ နောက် မျက်နှာဖုံးပြန်စွပ်ပြီး လေယာဉ်ပေါ် တင်တယ်။ လေယာဉ်ပေါ်မှာ မျက်နှာဖုံးစွပ်တွေ ချွတ်ပေးဖို့ တောင်းပန်မှ ချွတ်ပေးတယ်။
၁ နာရီ၊ ၂ နာရီလောက် ကြာတော့ ခန္တီးကို ရောက်တယ်။ ခန္တီးထောင်မှာ ၆ လ နေခဲ့ရပြီး တရားခွင် မတင်ဘဲ မတရားချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရတယ်။ ၁၅ ရက်လောက်က စစ်ကြောရေး ဝင်ခဲ့ရတယ် — မနက်တစ်ခါ၊ နေ့လည်တစ်ခါ၊ ည ၇ နာရီတစ်ခါ၊ ၁၂ နာရီတစ်ခါ စစ်တယ်။ အဓိက စစ်တာက သူတို့က စလုပ်တယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းကို ထွက်ဆိုခိုင်းတာပဲ။ ဦးကျော်စိုးလင်းက အမှန်အတိုင်း ပြောခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ထောင်ထဲမှာ နှိပ်စက်ခံရတဲ့အခါမှ မျက်လုံးတစ်ဘက် အားနည်းသွားတယ်၊ သွားတွေနဲ့ နားတွေလည်း အခုထိ မကောင်းတော့ဘူးလို့ သူက ပြောတယ်။
ခန္တီးအဖွဲ့ရဲ့ လွှတ်တဲ့ ရက်အတိအကျကို ပြင်ပရင်းမြစ်တွေမှာ အတိအကျ မတွေ့ရပါဘူး။ ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ ပြောပြချက်အရ ၆ လ နေခဲ့ရတယ်။ အဲဒီအချိန်ဝန်းကျင်မှာ ဒီပဲယင်းနဲ့ ဆက်နွှယ်ပြီး ဖမ်းထားသူတွေ အသုတ်လိုက် လွှတ်လာတယ် — ၂၀၀၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်မှာ ၈ ဦး၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်မှာ ၁၆ ဦး လွှတ်တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာက ဆိုတယ်။ နိုဝင်ဘာ ၂၈-၂၉ ရက်မှာ အဖွဲ့ချုပ် ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင် ၅ ဦး အိမ်အကျယ်ချုပ်ကနေ လွှတ်လာတယ်။ ၂၀၀၃ နှစ်ကုန်မှာ မေလ ၃၀ နဲ့ ဖမ်းထားတဲ့ အဖွဲ့ချုပ်ဝင်တွေထဲက ၁၄ ဦးကလွဲပြီး ကျန်သူတွေ အားလုံး လွှတ်ပြီးပြီလို့ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ကိုးကားတဲ့ မြန်မာလူ့အခွင့်အရေး နှစ်ချုပ်မှာ ပါတယ်။
ရေဦးဂိတ် — လွတ်လာတဲ့ကားကို ရပ်ခိုင်းပြီး ဖမ်းခေါ်သွားခြင်း
ဒီပဲယင်းအရေး အထူးစုံစမ်းကော်မရှင်ရဲ့ ပဏာမအစီရင်ခံစာ နောက်ဆက်တွဲအရ လွတ်လာတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ၄ ဘီးကား (အဖွဲ့ချုပ် လူငယ်တွေနဲ့ မန္တလေး၊ မုံရွာ၊ ဘုတလင်၊ မြင်းမူက လူငယ် ၂၀ ဝန်းကျင် ပါလာတယ်) ကို ရေဦးဂိတ်မှာ ရပ်ခိုင်းခဲ့တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် ဒဏ်ရာရလူငယ်တွေကို ဆေးကုပေးခဲ့တယ်။ မနက်ရောက်တော့ စစ်ကားတွေ ရောက်လာပြီး အဲဒီနေရာက လူအားလုံးကို ဖမ်းခဲ့တယ်။
အရက်သောက်ထားသူများက NLD ယာဉ်တန်းကို လှောင်ပြောင်နေစဉ် — မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ (ARCHIVE/FILE PHOTO)၊
ဒီနေရာမှာ ရင်းမြစ်နှစ်ခု ကွဲတယ်။ Ad Hoc Commission အစီရင်ခံစာအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကိုထွန်းဇော်ဇော်၊ ကိုထွန်းမြင့်တို့က ရေဦးမြို့နယ် စစ်ခန်းမမှာ ည ၂ နာရီအထိ အတူရှိခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာအရတော့ သူမကို ရေဦးရဲစခန်း ဧည့်ခန်းမှာ ည ၁ နာရီအထိ ထားခဲ့တယ်။ နေရာရော အချိန်ပါ မတူလို့ နှစ်ခုကို ပေါင်းမထားဘဲ ရင်းမြစ်အလိုက် သီးခြား ဖော်ပြထားတယ်။
Ad Hoc အစီရင်ခံစာအရ အဲဒီနောက် ကိုထွန်းဇော်ဇော်နဲ့ ကိုထွန်းမြင့်တို့ နှစ်ဦးကို "ဗျူဟာမှူး" က ခေါ်သွားခဲ့ပြီး၊ ကားပေါ်က ကျန်လူငယ်အားလုံးကို မနက် ၁၁ နာရီမှာ ရွှေဘိုထောင်ကို ပို့ခဲ့တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင်လည်း ဒဏ်ရာရခဲ့တယ် — ညာလက်ဖျား ဒဏ်ရာ (ရိုက်ခံရလား၊ ခဲနဲ့ထိလား မသိပါ) နဲ့ လည်ပင်းမှာ မှန်ကွဲရှရာ အနည်းငယ်လို့ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာ (E/CN.4/2004/33) အရတော့ အဝင်ဝမှာ လမ်းကို ကန့်လန့်ဖြတ် တားထားတဲ့ တန်းနဲ့ ရပ်ခိုင်းခဲ့ပြီး၊ သူမကို ရေဦးရဲစခန်း ဧည့်ခန်းမှာ ည ၁ နာရီအထိ ထားခဲ့တယ်။ တခြားသူတွေမပါဘဲ သွားဖို့ ပြောတော့ သူက ငြင်းခဲ့ပြီး၊ ရဲမေတွေက သူမကို ကားပေါ် ထမ်းတင်ခေါ်သွားခဲ့တယ်။ အဲဒီကားက အမှတ် ၆ တင့်ကားတပ်ရင်း အနားယူခန်းနဲ့ မင်းဘူး စစ်ဧည့်ဂေဟာမှာ ရပ်နားပြီး ၂၄ နာရီကြာ မောင်းကာ ဇွန် ၁ ရက် မနက် ၈ နာရီ ၂၀ မိနစ်မှာ အင်းစိန်ထောင်ကို ရောက်ခဲ့တယ်။ အဲဒီနောက် ထောင်ဝင်းထဲက အိမ်ငယ်တစ်လုံးမှာ ဇွန် ၂၄ ရက်အထိ ထားခဲ့ပြီး၊ ရဲမွန်စစ်စခန်းကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့တယ်။
မှတ်ချက် — အထက်က ဇွန် ၁ မနက် အင်းစိန်ရောက်တဲ့အချက်က အောက်က မေ ၃၁ ဖမ်း၊ အင်းစိန်ပို့ဆိုတာကို အချိန်အတိအကျနဲ့ ဖြည့်စွက်တာပါ။ ဒါ့အပြင် ရေဦးညပိုင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရင်းမြစ်တွေကြားမှာ ကွဲတာတွေ ရှိတယ် — ဥပမာ ရထားလမ်းဂိတ်မှာ ရပ်ခိုင်းမှု၊ ရဲစခန်းမှာ ရပ်တည်မှုနဲ့ ၁၇ ဦးကို နောက်နေ့ညနေ ရွှေဘိုပို့မှု (ဦးကျော်စိုးလင်း အင်တာဗျူး) နဲ့ ဂိတ်ရပ်ခိုင်းမှု၊ စစ်ခန်းမမှာ ထားမှုနဲ့ လူငယ်တွေကို မနက် ၁၁ နာရီ ရွှေဘိုပို့မှု (Ad Hoc) တို့ မတူဘူး။ နှစ်ခုလုံးကို ရင်းမြစ်အလိုက် သီးခြားထားပြီး ပေါင်းမထားပါ။
အမေစုရဲ့ ဖမ်းဆီးခံရမှုလမ်းကြောင်း — အကျယ်ချုပ်ပြန်ရောက်တဲ့အထိ
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ အဖွဲ့ ရေဦးမှာ ခွဲထွက်ပြီးနောက် သူမရဲ့ လမ်းကြောင်းက ဒီလို ဖြစ်တယ်။
- ၂၀၀၃ မေ ၃၁ — ဖမ်းဆီးခံရပြီး အင်းစိန်ထောင်ကို ပို့ခံရတယ်။ ကုလသမဂ္ဂမှတ်တမ်းအရ ရေဦးအနီး ရွာယိုးမှာ မေ ၃၁ မှာ ဖမ်းခဲ့တယ်။ အစိုးရကတော့ "ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု" အနေနဲ့ ခေါ်ဆောင်တာပါလို့ ဆိုတယ်။
- ၂၀၀၃ ဇွန် ၂၄ — ရဲမွန်စစ်စခန်းကို ပြောင်းရွှေ့ခံရတယ်။
- ၂၀၀၃ စက်တင်ဘာ — ရန်ကုန်က ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံမှာ ဆေးကုသမှု ခံရတယ်။ အဲဒီလထဲမှာ သားအိမ်ထုတ်တဲ့ ခွဲစိတ်မှု ခံခဲ့ရတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ပါတယ်။
- ၂၀၀၃ စက်တင်ဘာ ၂၇ — အကျယ်ချုပ်အမိန့် ချမှတ်ခံရပြီး အိမ်ပြန်ရောက်တယ်။ သုံးလကျော် လျှို့ဝှက်ဖမ်းဆီးခံရပြီးမှ အိမ်ပြန်ရောက်တာပါ။ ကုလသမဂ္ဂအထူးကိုယ်စားလှယ် ရာဇာလီ အစ္စမေးလ် သူ့ကို ထောင်ထဲမှာ သွားတွေ့ခဲ့တာကို ၂၀၀၆ မှ ထုတ်ပြောခဲ့တယ်လို့ Human Rights Watch မှတ်တမ်းမှာ ပါတယ်။
- ၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာ — တစ်နှစ်တာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမိန့်ကို အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းဥပဒေနဲ့ ချမှတ်ခဲ့ပြီး အဲဒီနောက်ပိုင်း သက်တမ်းတိုးလာခဲ့တယ်လို့ Amnesty International က ရေးတယ်။
ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးတင်ဦးကတော့ ၂၀၀၃ နှစ်ကုန်မှာ ကလေးထောင်မှာ ဖမ်းဆီးခံထားရဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ Amnesty ရဲ့ ၂၀၀၄ အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် ၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာမှာ သူ့လုပ်ဖော်တွေပါ လွှတ်မှသာ သူ့လွတ်မြောက်မှုကို လက်ခံမယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာက ဆိုတယ်။
သက်သေခံကားက ဘာဖြစ်သွားလဲ
ဦးကျော်စိုးလင်းက ရေဦးရဲစခန်းမှာ ကားနဲ့ ကားမှာပါတဲ့ သက်သေခံပစ္စည်းတွေကို စောင့်ကြည့်ဖို့ ကျန်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကားရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ကံကြမ္မာကို ပြင်ပရင်းမြစ်တွေမှာ ရှာမတွေ့ပါဘူး — ကားကို ဘယ်သူက ဘာလုပ်လိုက်တယ်ဆိုတာကိုတော့ ရင်းမြစ်တွေမှာ မတွေ့ရပါ။
ဒါပေမဲ့ သက်သေဖျက်ဆီးမှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခု ရှိတယ်။ မေလ ၃၁ ရက် မနက်မှာ ဖြစ်စဉ်နေရာအနီး ဆည်မြောင်းဦးစီးဌာန ဝန်းထဲမှာ အရေးပေါ်ရဲစခန်း ဖွင့်ပြီး၊ မြူနီစီပယ်ကားတွေနဲ့ ရေသယ်လာကာ သွေးစွန်းရာတွေနဲ့ အမှတ်အသားတွေကို တံမြက်စည်းနဲ့ ဆေးကြောပစ်ခဲ့တယ်လို့ စုံစမ်းကော်မရှင်အစီရင်ခံစာမှာ ပါတယ်။
တရားဝင် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ဘယ်တော့မှ မရှိခဲ့ဘူး
အစိုးရရဲ့ တရားဝင်ဖော်ပြချက်က ဒါကို အဖွဲ့ချုပ်က လှုံ့ဆော်တဲ့ နှစ်ဘက်ပဋိပက္ခလို့ ဆိုတယ်။ ဒီပဲယင်းရဲစခန်းက ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၃၀၄(က) နဲ့ အမှုဖွင့်ခဲ့တယ်။ ပြည်တွင်းရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်က ရဲဌာနက ပဏာမစစ်ဆေးမှုပဲ လုပ်ခဲ့တယ်။
လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကို အစိုးရက ဘယ်တော့မှ ခွင့်မပြုခဲ့ဘူးလို့ Human Rights Watch က ရေးတယ်။ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံက စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ ဘယ်တော့မှ မလုပ်ခဲ့ဘူးလို့ Burma Campaign UK က ဆိုတယ်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၈ နှစ်ပြည့်ချိန်မှာ BBC မြန်မာပိုင်းကလည်း ဒီပဲယင်းကျူးလွန်သူတွေကို ဖော်ထုတ်အရေးယူဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ ဆောင်းပါး ထုတ်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ယနေ့အထိ တရားဝင် ဖော်ထုတ်အရေးယူမှု မရှိသေးပါဘူး။ အာရှလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ရဲ့ ဥပဒေအမြင်အရ လက်ရှိအထောက်အထားတွေဟာ အခုလို အမှုကို တရားစွဲဖို့တောင် လုံးဝ မလုံလောက်ဘူးလို့ သုံးသပ်ထားတယ်။
ဘယ်သူက စီစဉ်ခဲ့တယ်ဆိုတာကိုလည်း တရားဝင် ဘယ်တော့မှ မဖော်ထုတ်ခဲ့ဘူး။ ဦးကျော်စိုးလင်းကိုယ်တိုင် အပြစ်ပေးဖို့ ဆန္ဒမရှိဘူး၊ အဖြစ်မှန်လေးကိုသာ သမိုင်းမှာ တရားဝင် ပေါ်စေချင်တယ်လို့ ပြောတယ်။ ဘယ်သူက ဦးဆောင်ပြီး အကွက်ကျကျ စီစဉ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ အခုအချိန်အထိ မပေါ်သေးဘူးလို့ သူက ဆိုတယ်။
ဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မှတ်သားစရာ ပြောဆိုချက် နှစ်ခု ရှိတယ် — နှစ်ခုလုံးကို "ပြောဆိုချက်" အဖြစ်သာ ဖတ်ရမယ်။
- ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ခင်ညွန့်က သူကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အသက်ကို ကယ်ခဲ့တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ် — အနီးနား စစ်စခန်းကို သူ့လူတွေနဲ့ ခေါ်သွားခဲ့တာပါလို့ သူက ဆိုတယ်။
- ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ Myanmar Now ရဲ့ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်အရ ပေါက်ကြားလာတဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးစာရွက်စာတမ်းတွေမှာ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (SPDC) ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ စစ်ထောက်လှမ်းရေးက တိုက်ခိုက်မှုကို ကြိုတင်စီစဉ်ခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ ၂၀၀၃ မေ ၁၉ ရက် မန္တလေး စစ်ထောက်လှမ်းရေးတပ်ရင်း အမှတ် ၁ ရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ အရပ်ဝတ်နဲ့ ကြံ့ခိုင်ရေးအသင်းဝင် ၃၀၀ ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ အသင့်ထားခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ ဒါက သတင်းအဖွဲ့တစ်ခုရဲ့ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက် မဟုတ်ပါဘူး။
အဲဒီ ၂၀၂၆ စုံစမ်းချက်နဲ့ မတူတဲ့ သီးခြားဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် — ၂၀၂၃ ခုနှစ် အနှစ် ၂၀ ပြည့်ချိန်က Myanmar Now ဆောင်းပါး (စသန့်ဇင်) ကလည်း စစ်ထောက်လှမ်းရေးတပ်ရင်း အမှတ် ၁ က အထက်ကို တင်ပြတဲ့ အစီရင်ခံစာကို ဖတ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲဒီအစီရင်ခံစာအရ တိုက်ခိုက်သူတွေဟာ ကြံ့ဖွံ့ (USDA) အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ စွမ်းအားရှင် အဖွဲ့ဝင်တွေ ဖြစ်တယ်။ မေလ ၂၇ ရက်ကတည်းက ကြံ့ဖွံ့ဝင်တွေ စိုင်ပြင်ကြီးရွာမှာ စောင့်နေခဲ့ပြီး၊ ရွာအေးချမ်းသာယာရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်းနဲ့ စခန်းမှူး ကြည်ဝင်းတို့က ကျွေးမွေးပြီး တစ်ဦးကို ၅၀၀ ပေးခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ သန်းခေါင်ယံလောက်မှာ အရာရှိတွေနဲ့ ရဲ ၄၀ လောက် ရောက်လာပြီး သေသူတွေကို ကားပေါ်တင်သွားကာ၊ ကားတွေကို မျက်နှာချင်းဆိုင် နှစ်စီးတွဲ ရပ်ပြီး ယာဉ်တိုက်မှုပုံစံ ဖန်တီးခဲ့တယ်လို့လည်း အဲဒီအစီရင်ခံစာကို ကိုးကားပြီး ဆောင်းပါးက ရေးတယ်။ မေလ ၁၉ ရက် အလယ်ပိုင်းတိုင်း တန်ပြန်ထောက်လှမ်းရေး အစီရင်ခံစာမှာလည်း စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်မှာ အရပ်ဝတ်နဲ့ ကြံ့ဖွံ့ဝင် ၃၀၀ လောက် အသင့်ထားခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ သေဆုံးစာရင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အသက်ရှင်ကျန်သူတွေက ဆယ်ဂဏန်းရှိမယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ အဲဒီအစီရင်ခံစာမှာတော့ ဒဏ်ရာရ ၇၀ နီးပါး၊ သေ ၄ ဦးလို့ ပါတယ်လို့ ဆောင်းပါးက မှတ်တယ်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေရဲ့ ကိုယ်တိုင်ရေးစာအုပ်တွေကိုလည်း အဲဒီဆောင်းပါးက ကိုးကားတယ်။ ခင်ညွန့်ရဲ့ ၂၀၁၅ စာအုပ်မှာ သန်းရွှေက ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင် ၅-၆ ဦးကို ခေါ်ပြီး အမေစုယာဉ်တန်းကို နည်းလမ်းမရွေး တားရမယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်၊ သူက အကြမ်းဖက်တားတာကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပေမဲ့ သန်းရွှေက လက်မခံဘဲ သူ့ကို အဲဒီကိစ္စကနေ ဖယ်ပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်းကို တာဝန်ပေးကာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲမြင့်နဲ့အတူ ရဟတ်ယာဉ်နဲ့ မုံရွာကို ပို့ခဲ့တယ်လို့ ပါတယ်။ စိုးဝင်းရဲ့ ၂၀၁၄ စာအုပ်မှာတော့ ဒီပဲယင်းကို NLD နဲ့ ကြံ့ဖွံ့ပါတီကြား နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုကနေ ဖြစ်လာတဲ့ မမျှော်လင့်တဲ့ ပဋိပက္ခလို့ ပုံဖော်ထားပြီး၊ အမေစုကို သတ်ဖို့အထိ ကြိုစီစဉ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ကို ငြင်းဖို့တောင် ခက်တယ်လို့ သူက ဝန်ခံထားတယ်လို့ ဆောင်းပါးက ဆိုတယ်။ နှစ်ဦးစလုံး တိုက်ရိုက်တာဝန်ကို ရှောင်တယ်လို့ ဆောင်းပါးက သုံးသပ်တယ်။
သံအရာရှိဟောင်း ဗိုလ်မှူးဟောင်း အောင်လင်းထွဋ် (စစ်ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိဟောင်းကနေ သံတမန်ဖြစ်လာပြီး ၂၀၀၅ မှာ အမေရိကားက မြန်မာသံရုံးမှာ တာဝန်ခံအဖြစ် ထွက်ပြေးခဲ့သူ) ကလည်း VOA မြန်မာပိုင်း (၂၀၀၈ မေ ၃၁) အင်တာဗျူးမှာ ဒီပဲယင်း တိုက်ခိုက်မှုကို သန်းရွှေကိုယ်တိုင် အမိန့်ပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တိုက်ရိုက်သတ်ဖို့ ဖြစ်ပြီး၊ ခင်ညွန့်နဲ့ မောင်အေးတို့ အတည်ပြုမေးတဲ့အခါ သန်းရွှေက သူ အမိန့်ပေးခဲ့တာဖြစ်ကြောင်း၊ ကြိုက်သလို စီမံပါလို့ ပြောခဲ့တယ်လို့ သူက ပြန်ပြောတယ်။ ဒါကလည်း သူ့ရဲ့ ပြောဆိုချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင် အတည်ပြုချက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့အဆိုအရ အမေစုကားက ယာဉ်တန်းကို ဦးဆောင်ပြီး ရဲစခန်းရောက်ကာ စစ်စခန်းကို ပြောင်းရွှေ့ခံရပြီးမှ မိတ္ထီလာ လေတပ်လေယာဉ်နဲ့ ညတွင်းချင်း ပျံသန်းထွက်သွားခဲ့တယ်။
RFA မြန်မာပိုင်း (၂၀၁၁ မေ ၃၀) ကလည်း အောင်လင်းထွဋ်နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ အမိန့်ပေးသူက သန်းရွှေဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ သူ့ပြောဆိုချက်ကို တင်ပြထားပြီး၊ တာဝန်အရှိဆုံးသူနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ခန့်မှန်းပြောဆိုမှုတွေ အများကြီးရှိတယ်လို့လည်း မှတ်ထားတယ်။ အဲဒီဆောင်းပါးရဲ့ စာသားက အတိုလေးပဲ ဖြစ်ပြီး၊ အသံ (၆:၃၆) ထဲက အသေးစိတ်ကိုတော့ အတည်ပြုနိုင်တဲ့ မှတ်တမ်းမရလို့ မူကြမ်းထဲကို မထည့်ထားဘူး။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေရဲ့ ၂၀၁၅ ဘလော့ပို့စ်ကလည်း ခင်ညွန့်ရဲ့ ရေးသားချက်တွေကို ကိုးကားပြီး အဓိက လုပ်ကြံသူသုံးဦးအဖြစ် သန်းရွှေ၊ စိုးဝင်း၊ ရဲမြင့်တို့ကို နာမည်တပ်ထားတယ်။ ဒါကလည်း ခင်ညွန့်ရဲ့ ရေးသားချက်ကို တစ်ဆင့်ကိုးကားတာသာ ဖြစ်တယ်။
နိုင်ငံရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာ နောက်ဆက်တွဲ
ဒီပဲယင်းအပြီးမှာ အဖွဲ့ချုပ်ကို တစ်နိုင်ငံလုံး ဖိနှိပ်မှု စတင်ခဲ့တယ်။ ပါတီရုံးတွေ ပိတ်ခံရပြီး ခေါင်းဆောင်တွေ အဖမ်းခံရတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ဦးတင်ဦးတို့ အကျယ်ချုပ်ပြန်ထားခံရတယ်။ ဂျပန်အစိုးရက သူ့ရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးအကူအညီ (ODA) အစီအစဉ်ကို ဆိုင်းငံ့ပြီး ကန့်ကွက်ခဲ့တယ်။ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်တွေအပါအဝင် နိုင်ငံတကာက ချက်ချင်း ရှုတ်ချခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာ ပေါလို ဆာဂျီယို ပင်ဟေရိုက ၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာမှာ ဒီပဲယင်းဖြစ်စဉ်ဟာ နိုင်ငံတော်အေးဂျင့်တွေရဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုမရှိဘဲ ဖြစ်နိုင်ခြေ မရှိဘူးလို့ ပြောခဲ့တယ်။
ကျန်နေတဲ့ မေးခွန်း
ဒီပဲယင်းဟာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ရဲ့ အကြီးမားဆုံး အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ် — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှာ လွှတ်လာပြီးမှ ပြန်အဖမ်းခံရတာ၊ အဖွဲ့ချုပ် တစ်နိုင်ငံလုံး ပိတ်ခံရတာ၊ နိုင်ငံတကာဖိအား မြင့်တက်လာတာတွေနဲ့ ဆက်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဓိကမေးခွန်းကတော့ ဒီနေ့အထိ ကျန်နေဆဲ — ဘယ်သူက အမိန့်ပေးခဲ့တယ်ဆိုတာ တရားဝင် ဖော်ထုတ်ခြင်း မရှိသေးဘူး။ ဦးကျော်စိုးလင်းရဲ့ စကားနဲ့ ပြောရရင် အပြစ်ပေးဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ အဖြစ်မှန်လေးကိုသာ သမိုင်းမှာ တရားဝင် ပေါ်စေချင်တာပါ။
ရင်းမြစ်များ
