ရဲရင့်ငယ်🌹: ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း — သမိုင်း၊ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၊ လက်ရှိ အခြေအနေ

ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း — သမိုင်း၊ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၊ လက်ရှိ အခြေအနေ

ရဲရင့်ငယ် — ၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆

အငြင်းပွားနေသည့် သမိုင်း

ရိုဟင်ဂျာဆိုသည်မှာ မည်သူများ ဖြစ်သနည်း ဆိုသည့် မေးခွန်းကို သမိုင်းပညာရှင်များပင် အငြင်းပွားနေကြတုန်း ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် မွတ်စလင် အသိုင်းအဝိုင်း ရာစုနှစ်များစွာ ရှိခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ မှတ်တမ်းရှိသည်။ သို့သော် ယနေ့ ရိုဟင်ဂျာဟု မိမိကိုယ်ကို ခေါ်ဆိုသူများက ထိုရှေးဟောင်း အသိုင်းအဝိုင်းများ၏ တိုက်ရိုက် အဆက်အနွယ် ဖြစ်သလား၊ သို့မဟုတ် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ၏ အဓိက အဆက်အနွယ် ဖြစ်သလား ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များကြား သဘောထား ကွဲလွဲနေဆဲ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းပညာရှင် တချို့က မြောက်ဦးခေတ် (တစ်ဆယ့်ငါးရာစုမှ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရာစု) ကတည်းက ရခိုင်တွင် မွတ်စလင် ကုန်သည်များ၊ စစ်သားများ၊ အမှုထမ်းများ ရှိခဲ့ပြီး၊ ယနေ့ ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်းသည် ထိုသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အခြား သမိုင်းပညာရှင် တချို့က ယနေ့ ရိုဟင်ဂျာ အထောက်အထားသည် ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေး ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ အများစုသည် ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘင်္ဂလားမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ "ရိုဟင်ဂျာ" ဆိုသည့် အမည်ကိုယ်တိုင်က ဘယ်အချိန်က စတင် အသုံးပြုခဲ့သလဲ ဆိုသည်ကိုလည်း အငြင်းပွားနေကြသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ထိုအငြင်းပွားမှုကို အဆုံးအဖြတ် မပေးဘဲ၊ နှစ်ဖက်စလုံး၏ ရပ်တည်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။

အငြင်းပွားမှု မရှိသည့် အချက်တစ်ခုမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရပ်တည်ချက် ဖြစ်သည်။ ရိုဟင်ဂျာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသားစာရင်း (၁၃၅ မျိုး) တွင် မပါဝင်ပေ။ မြန်မာအစိုးရ အဆက်ဆက်က "ရိုဟင်ဂျာ" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို တရားဝင် သုံးစွဲခြင်း မရှိဘဲ၊ ဘင်္ဂါလီဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

၁၉၈၂ နိုင်ငံသားဥပဒေ

တစ်ထောင်ကိုးရာ ရှစ်ဆယ့်နှစ်ခု နိုင်ငံသားဥပဒေသည် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို သုံးဆင့် ခွဲခြားထားသည်။ ပြည့်ဝနိုင်ငံသား၊ ဧည့်နိုင်ငံသား၊ နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရ နိုင်ငံသား ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ပြည့်ဝနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်သည် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသားများ (၁၃၅ မျိုး) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ရိုဟင်ဂျာသည် ထိုစာရင်းတွင် မပါဝင်သဖြင့်၊ ဥပဒေအရ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ရရှိရန် လမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ ဤဥပဒေသည် ရိုဟင်ဂျာအများစုကို နိုင်ငံမဲ့ ဖြစ်စေခဲ့သည့် အဓိက ဥပဒေဘောင် ဖြစ်သည်ဟု ကုလသမဂ္ဂနှင့် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့များက ဆိုကြသည်။

၂၀၁၂ မှ ၂၀၁၇ အထိ

နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်နှစ်ခုတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီး လူတစ်သိန်းလေးသောင်းကျော် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။ အများစုမှာ နေရပ်စွန့်ခွာ ပြည်တွင်း ဒုက္ခသည် စခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ငါးခုတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် လှေဖြင့် ထွက်ပြေးသူများ အကျပ်အတည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ခုနစ်ခု ဩဂုတ် နှစ်ဆယ့်ငါးရက်တွင် ရခိုင် ကယ်တင်ရေးတပ် (အာဆာ) က ရဲကင်းစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ စစ်တပ်က ရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် လအနည်းငယ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာ ခုနစ်သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက် ရှာဖွေရေး မစ်ရှင် (နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ရှစ်ခု အစီရင်ခံစာ) က စစ်တပ်၏ လုပ်ရပ်များတွင် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ရည်ရွယ်ချက် တွေ့ရသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ကိုးခု နိုဝင်ဘာတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (အိုင်စီဂျေ) တွင် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကွန်ဗင်းရှင်း ချိုးဖောက်မှုဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကို တရားစွဲခဲ့သည်။ အိုင်စီဂျေက နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ်ခု ဇန်နဝါရီ နှစ်ဆယ့်သုံးရက်တွင် ကြားဖြတ် အစီအမံများ ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ အရည်အချင်း စစ်ဆေးမှု ကန့်ကွက်ချက်များကို နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်နှစ်ခု ဇူလိုင်တွင် ပယ်ချခဲ့သည်။ အကြောင်းအရာ အနှစ်သာရ ကြားနာမှုများကို နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခု ဇန်နဝါရီတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ အပြီးသတ် စီရင်ချက် မထွက်သေးပေ။ မှတ်သားရန် — အိုင်စီဂျေသည် မြန်မာနိုင်ငံ လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သည်ဟု အပြီးသတ် စီရင်ချက် ချမှတ်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ ကြားဖြတ် အစီအမံများသည် အပြီးသတ် စီရင်ချက် မဟုတ်ပေ။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား

ကောက်စ်ဘဇား ဒုက္ခသည်စခန်း (Camp 26) — ဓာတ်ပုံ: RockyMasum / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ) ၏ နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခု စက်တင်ဘာ အချက်အလက်များအရ ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည် တစ်သန်း နှစ်သိန်းကျော် (ကောက်စ်ဘဇား တစ်သန်း တစ်သိန်းခုနစ်သောင်းကျော်၊ ဘာဆန်ချား ကျွန်း သုံးသောင်းသုံးထောင်ကျော်) နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်လေးခု အစောပိုင်းမှစ၍ ရိုဟင်ဂျာ တစ်သိန်းငါးသောင်းဝန်းကျင် အသစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရက သူတို့ကို တရားဝင် "ရိုဟင်ဂျာ" ဟု မခေါ်ဘဲ၊ "အတင်းအကျပ် နေရပ်စွန့်ခွာရသော မြန်မာနိုင်ငံသားများ" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မပေးဘဲ၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့ရန် တွန်းအားပေးလျက် ရှိသည်။ နေရပ်ပြန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ (နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ရှစ်ခု၊ နှစ်ထောင်တစ်ဆယ့်ကိုးခု) သည် ဒုက္ခသည်များ လုံခြုံမှု အာမခံချက် မရသဖြင့် ပြန်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သောကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ

အိန္ဒိယတွင် ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ ခန့်မှန်းချက်အရ ရိုဟင်ဂျာ နှစ်သောင်းသုံးထောင်ကျော် ရှိသည်။ အိန္ဒိယ အစိုးရက သူတို့ကို ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်မပြုဘဲ၊ တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ တစ်ချို့ကို ဖမ်းဆီး၊ ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခဲ့သည်။

အင်ဒိုနီးရှားတွင် ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ ခန့်မှန်းချက်အရ ရိုဟင်ဂျာ နှစ်ထောင်ငါးရာဝန်းကျင် ရှိသည်။ အဓိက လက်ခံမှုမှာ အာချေးပြည်နယ်က တံငါသည်များနှင့် ဒေသခံများ၏ ပင်လယ်ပြင် ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် အစ္စလာမ် ညီအစ်ကို စိတ်ဓာတ်မှ လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဂျာကာတာ အစိုးရ၏ တရားဝင် တံခါးဖွင့် မူဝါဒကြောင့် မဟုတ်ပေ။ နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်သုံးခု ဒီဇင်ဘာတွင် ဘန်ဒါအာချေးမြို့၌ ကျောင်းသားများက ခိုလှုံရာ စခန်းကို ဝင်စီးပြီး နှင်ထုတ်ရန် ဆန္ဒပြခဲ့ဖူးသည်။

လက်ရှိ — AA ထိန်းချုပ်မှုအောက်က ရခိုင်

နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်သုံးခု နိုဝင်ဘာမှစ၍ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) က ရခိုင်ပြည်နယ် အများစုကို ထိန်းချုပ်လာခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများ ပြန်လည် ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ရိုဟင်ဂျာ တစ်သိန်းငါးသောင်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထပ်မံ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်ဟု ယူအန်အိပ်ချ်စီအာက ဆိုသည်။

အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ ဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ — ရသေ့တောင် အနောက်ပြင်ကျေးရွာက ရိုဟင်ဂျာ ခြောက်ရာကျော်ကို AA တပ်မှူးတစ်ဦးက အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်နေ့ထိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထွက်သွားရန် အမိန့်ပေးသည်ဟု ဒေသခံ ရွာသားများကို ကိုးကား၍ ရိုဟင်ဂျာ ခိုဘော်၊ Bay of Bengal Post၊ Arakan Journal တို့က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရွာသား ငါးဆယ့်တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံရပြီး တစ်ဦး သေဆုံးကာ အလောင်းပြန်ပေးသည်ဟုလည်း စွပ်စွဲချက်များ ပါရှိသည်။ မှတ်သားရန် — ဤစွပ်စွဲချက်များသည် ရွာသားများ၏ ပြောဆိုချက်များကို ကိုးကားထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သီးခြား အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ AA ၏ တုံ့ပြန်ချက်လည်း ဖော်ပြခြင်း မရှိသေးပေ။ အမိန့်ကို အမှန်တကယ် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သလား၊ မိသားစုများ ထွက်ခွာခဲ့သလား ဆိုသည်မှာ အောက်တိုဘာ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက် ညပိုင်းအထိ အတည်ပြုထားသော သတင်း မရှိသေးပေ။

မေးခွန်း

မြန်မာနိုင်ငံက သူတို့ကို တိုင်းရင်းသားအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုပေ။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က သူတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မပေးပေ။ အိန္ဒိယက တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အိုင်စီဂျေ အမှုမှာ အပြီးသတ် စီရင်ချက် မထွက်သေးပေ။ နေရပ်ပြန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ မအောင်မြင်သေးပေ။ ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း၏ ရင်းမြစ်သည် သမိုင်းဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုသာမက၊ မည်သည့်နိုင်ငံမှ သူတို့ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မပေးသည့် လက်ရှိ နိုင်ငံရေး အခြေအနေလည်း ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာနှင့် ယှဉ်ကြည့်ခြင်း

ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်းသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံတည်း၏ ပြဿနာ မဟုတ်တော့ပေ။ ယူအန်အိပ်ချ်စီအာ ခန့်မှန်းချက်အရ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အတင်းအကျပ် နေရပ်စွန့်ခွာရသူ သန်း ၁၂၀ ဝန်းကျင် ရှိနေချိန်တွင်၊ လက်ခံလိုစိတ် ကျဆင်းနေသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဝင်မှု ဖမ်းဆီးရေး (ICE) လုပ်ဆောင်မှုများ မြင့်တက်နေပြီး၊ ယာယီ အကာအကွယ်ပေးမှု (TPS) ကဲ့သို့ အစီအစဉ်များ ရုပ်သိမ်းခံနေရသည် — မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် TPS ကို နှစ်ထောင်နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခု ဩဂုတ်တွင် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ကနေဒါက လူဝင်မှု ဦးတည်ချက်များကို လျှော့ချနေပြီး၊ ဥရောပတွင်လည်း ခိုလှုံခွင့် စည်းမျဉ်းများ တင်းကျပ်လာနေသည်။

နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လမ်းကြောင်းများသည် ဥပဒေအရ စာရွက်ပေါ်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် တဖြည်းဖြည်း ကျဉ်းမြောင်းလာနေသည်။ "America First"၊ "Canada First" ကဲ့သို့ ဆောင်ပုဒ်များသည် နိုင်ငံတိုင်းတွင် မိမိနိုင်ငံကို ဦးစားပေးသည့် ခေတ်ရေစီးကြောင်း ဖြစ်လာနေသည်ကို ပြနေသည်။

ရိုဟင်ဂျာများသည် ဤကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှု၏ အစောဆုံး ခံစားရသူများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ မည်သည့်နိုင်ငံမှ ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မပေးသော လူများသည်၊ နိုင်ငံတိုင်း တံခါးပိတ်နေချိန်တွင် ပထမဆုံး ထိခိုက်ကြသည်

မှီငြမ်းများ (ရင်းမြစ်များ):

ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) — ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အချက်အလက်၊ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆
ကုလသမဂ္ဂ အချက်အလက် ရှာဖွေရေး မစ်ရှင် — မြန်မာနိုင်ငံ အစီရင်ခံစာ၊ ၂၀၁၈
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) — ဂမ်ဘီယာ နှင့် မြန်မာ အမှု၊ ကြားဖြတ် အစီအမံ အမိန့်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃၊ ၂၀၂၀
၁၉၈၂ မြန်မာနိုင်ငံသား ဥပဒေ (စာသား)
လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (Human Rights Watch) — ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ဇူလိုင် ၂၀၂၆
ရိုဟင်ဂျာ ခိုဘော်၊ Bay of Bengal Post၊ Arakan Journal — ရသေ့တောင် စွပ်စွဲချက်၊ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (အတည်မပြုနိုင်သေးသော စွပ်စွဲချက်)

🏷️ သတင်း